[English follows Dutch]
Wat een hopeloos slecht boek. Te beginnen met de Nederlandse titel: "De geschiedenis van het kwaad". Dit boek is niet een geschiedenis van het kwaad als fenomeen, maar een geschiedenis van het personage van de duivel, zoals de titel in elke andere taal wel correct vermeldt.
Op het belangrijkste punt van het boek valt (in elk geval door mij) weinig af te dingen: een Satan-achtig personage is ontstaan in een zoroastristische stroming, geëerfd door de Esseense Joden, van wie Jezus er een was. En zo heeft de duivel zich doen gelden door de geschiedenis.
Messadié doet zijn uiterste best om te bewijzen dat monotheïstische godsdiensten een duivel nodig hebben, vooral om socio-politieke redenen. Daarom besteedt hij een tiental hoofdstukken aan polytheïstische religies om daar omstandig en redelijk onnodig aan te tonen dat die geen abstract begrip en zeker geen godheid van het kwaad kennen. Al deze hoofdstukken ruiken sterk naar de "noble savage": de heidenen hadden gelijk, de christenen (en in mindere mate de andere boekreligies) zitten ernaast. De verhalen en rituelen van deze volkeren neemt hij tamelijk kritiekloos aan, terwijl hij de principes van het christendom ineens aan rationele logica gaat toetsen. Zo “bewijst” hij de onrechtvaardigheid en het ongelijk van de Christenen.
Hij behandelt culturen die duizenden jaren hebben bestaan als monolieten, alsof daar nooit iets veranderd is en trekt zeer verregaande conclusies uit zeer beperkte bronnen. Het merendeel van die conclusies zijn zijn eigen verzinsels, die op geen enkele manier aantoonbaar zijn of zelfs maar aannemelijk gemaakt kunnen worden.
Hij hanteert het aloude "wetenschappelijke" principe: 'Als ik vind dat twee fenomenen / namen / rituelen / verhalen op elkaar lijken dan moeten ze wel verwant zijn.' En zo spint hij webben over de hele wereld, waarbij Kelten en Noord-Amerikaanse Indianen opeens van elkaar afgeleide verhalen vertellen. Even het scheermes van Ockham eroverheen - er zou weinig van dit boek overblijven.
Echt volkomen mis heeft hij het als hij Keltische en Noordse-Germaanse volkeren op één hoop gooit en ze voor het gemak allemaal "kelten" noemt.
Als hij volkeren en religies bespreekt waar ik verstand van heb (Kelten, Romeinen, Grieken) kiest hij steevast obscure bronnen en negeert hij heel belangrijkere, veel bekendere bronnen. Mede daardoor vertelt hij veel onzin. Dit doet me vermoeden dat dat bij de volkeren waar ik niks over weet niet anders is. Opvallend is de nadruk op Essenen (een tamelijk obscure Joodse sekte) en de rol van de Tempeliers (als die opduiken is een boek per definitie verdacht).
Het geheel eindigt in een stukje cultuurpessimisme van jewelste, als hij zegt dat de moderne duivel de gestalte heeft van massamedia en menselijke haat. Dat hij het kwaad van zijn religieuze aura ontdoet is te prijzen (daarmee en met zijn onmiskenbare eruditie verdient hij die ene ster), maar verder is dit boek een draak. Slechte wetenschap en ook nog eens slaapverwekkend geschreven.
This is a very, very bad book. For starters, the Dutch title: “The history of Evil”. This book is not about evil as a phenomenon, it’s a history of the devil as a character in religion. The title in every other language is correct in this respect.
The main point in the book is hard to discredit and probably true: Zoroastrians invented a satan-like character as a personification of evil, who was inherited by the Essenes, one of who was Jesus Christ. That’s the route the devil took to modern society.
Messadié tries very hard to prove that monotheistic religions need a devil, mainly for socio-political reasons. So he devotes about ten chapters to polytheistic religions, to make it abundantly clear that they didn’t have an abstract notion or a god of evil. These chapters stink of the “noble savage”: the heathens were right, the christians (and the other book religions) were and are wrong. He takes the heathen stories and rituals at face value, but uses real-world, rational logic on the christian ideas and doctrines, proving the polytheistic societies right(ish) and the Christians wrong.
He speaks about societies that have existed for thousands of years as single-culture monoliths, where nothing ever changed. He draws conclusions based on obscure and limited sources. Most of those conclusions are his own phantasies, that are unprovable at best and often provably wrong.
The ancient “scientific” principle Messadié uses is: ‘If I think that two phenomena / rituals / names / stories seem alike, they are always related.’ This way he spins a web of related phenomena around the world, where Celts and Native Americans have adapted stories from one another. A good shaving with Ockham’s razor wouldn’t leave much of this book. He is completely wrong when he calls the ancient Germanic and Scandinavian tribes “Celts”, as if they were of the same culture.
Whenever he treats cultures I know something about (Greeks, Romans, Celts), he always chooses obscure sources and ignores much more important ones in order to make his point. This makes me suspect that he does the same with the peoples and cultures I don’t know about. A case in point is the attention the Essenes get. They are a Jewish cult we don’t know too much about. And there’s the Templars. It’s alway suspicious when the Templars get a major role in a book.
He ends on a very pessimistic note, saying that the devil is now mass-media and human hatred. It’s a good thing to make evil human, rather than divine. Because of that and because of his unmistakable erudition he earns his single star - otherwise it would have been zero. This book is a 560-page brick, let’s use it as such and throw it at someone, preferably the writer. Bad science in a mind-bogglingly boring book.