Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς

by Γιάνης Κορδάτος

Πέρα από τη σημαντική πολιτική του δραστηριοποίηση, ο Γιάνης Κορδάτος υπήρξε σπουδαίος συγγραφέας, και μάλιστα πολυγραφότατος. Η εγκύκλιος παιδεία του ήταν ευρύτατη και του επέτρεπε να στοχάζεται και να γράφει, σχεδόν περί παντός επιστητού. Σπούδασε νομικά αλλά μπορούσε άνετα να κινείται στα της δημοσιογραφίας, της ιστορικής και ιστοριογραφικής επιστήμης, της πολιτικής φιλοσοφίας, της θρησκειολογίας, καθώς και της φιλολογίας, νεότερης και αρχαίας.

Ο Κορδάτος έτρεφε μεγάλη αγάπη προς τα κείμενα της κλασικής αρχαιότητας. Πίστευε βαθύτατα ότι οι Έλληνες «πρέπει να αγαπήσωμε την αρχαία Ελλάδα και πολλοί από τους μορφωμένους μας να κάμουν σκοπό της ζωής τους να μελετήσουν το δημόσιο και ιδιωτικό βίο των προγόνων μας[...]». Δεν φοβόταν το ενδεχόμενο της προγονοπληξίας και προγονολατρίας. Εφόσον ο αναγνώστης βλέπει τα πράγματα «μέσα από το φακό της ιστορικής εξελίξεως», όχι μόνο δεν υπάρχει κίνδυνος αλλά και μπορεί να αποκομίσει μεγάλα οφέλη ο ευαισθητοποιημένος μελετητής των κειμένων. Πάντοτε υποστήριζε σθεναρά τη διάδοση και διάχυση της αρχαιογνωσίας στα λαϊκά στρώματα, η οποία, σε συνδυασμό με την κριτική αφομοίωση της, θα έφτιαχνε καλύτερους πολίτες, που θα έχουν καλύτερη σύνδεση και πιο υγιή σχέση με το ιστορικό παρελθόν του λαού και του τόπου τους.

Έτσι ο Κορδάτος ανέλαβε στα 1939 τη διεύθυνση της σειράς «Αρχαίοι Έλληνες Πεζογράφοι και Ποιηταί» του εκδοτικού οίκου Αδελφοί Ζαχαρόπουλοι. Στο πλαίσιο της συνεργασίας του αυτής, που υπήρξε ιδιαίτερα εκτεταμένη και κάλυψε πάνω από 100 βιβλία και τα Άπαντα 20 συγγραφέων, ο Κορδάτος συνέγραψε μία σειρά από θαυμάσια εισαγωγικά σημειώματα.

Οι Εκδόσεις Συλλογή επέλεξαν και απάνθισαν τα σημαντικότερα από τα σημειώματα αυτά στην έκδοση «Αρχαίοι Έλληνες Συγγραφείς» που σας παρουσιάζουμε. Στα σημειώματα αυτά εντυπωσιάζεται κανείς από την ευρυμάθεια του Κορδάτου αλλά και από τη διεισδυτική του ανάλυση στα της αρχαιότητας. Παρότι στη λεπτομέρειά τους κάποιες παρατηρήσεις του ενδέχεται να έχουν αντικρουσθεί από τη νεότερη έρευνα, δεν παύει να καταθέτει ιδιαιτέρως εύστοχες παρατηρήσεις. Οπωσδήποτε η αξία των θέσεών του δεν έγκειται στα επί μέρους αλλά στη συνολική οπτική του, που επιτρέπει μία υγιή -απαλλαγμένη από κατασκευασμένα πάθη- προσέγγιση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Σε μία εποχή έντασης όπως η δική μας, οι νηφάλιες και ανατρεπτικές τοποθετήσεις του Κορδάτου σε κομβικά ζητήματα ταυτότητας (όπως η σχέση μας με την αρχαιότητα) εξακολουθούν να είναι πολύτιμες. Διότι μπορούν να στέκονται σε ένα δικό τους ενδιάμεσο και ελεύθερο χώρο, απροσπέλαστο στους φανατισμούς. Για αυτό θα λέγαμε ότι αυτό το βιβλίο εκτός από εξαιρετικά ενδιαφέρον, είναι με το δικό του τρόπο, επίκαιρο και πολύτιμο για το σημερινό αναγνώστη.

368 pages

First published July 1, 2010

About the author

Ο Γιάννης Κ. Κορδάτος ή Γιάνης Κορδάτος (κατά προτίμηση του ιδίου) ήταν Έλληνας κοινωνιολόγος, ιστορικός, πολιτικός και νομικός. Φοίτησε σε σχολεία της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης, και τέλειωσε το γυμνάσιο στον Βόλο. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Υπήρξε πολυγραφότατος, μελετητής της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως την σύγχρονη εποχή.

Υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη της «Φοιτητικής Συντροφιάς» και του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος - Κομμουνιστικό ή ΣΕΚΕ(Κ) (1920), προκατόχου του ΚΚΕ, και διετέλεσε γενικός γραμματέας του κατά διαστήματα (1920–1924) και διευθυντής του Ριζοσπάστη (1922–1924). Το 1927, αποχώρησε από το ΚΚΕ, επειδή διαφώνησε με τις θέσεις του κόμματος για την Μακεδονία. Συνέχισε ωστόσο να είναι κοντά στο ΚΚΕ, και γι' αυτό φυλακίστηκε στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά.

Κατά την Κατοχή έλαβε μέρος στην αντίσταση από τις τάξεις του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Αργότερα διετέλεσε μέλος του Γενικού Συμβουλίου της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς.

Αν και αυτοδίδακτος ιστορικός, εντούτοις ήταν πολυγραφότατος. Το βιβλίο του Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης, που κυκλοφόρησε το 1924, ήταν ένα από τα πρώτα δείγματα του «ιστορικού υλισμού» στην Ελλάδα, και προκάλεσε ποικίλες και έντονες αντιδράσεις. Παρόμοιες αντιδράσεις προκάλεσε και το βιβλίο του Ιησούς Χριστός και Χριστιανισμός, μια «κριτική έρευνα», όπως γράφει ο ίδιος, «πάνω στο μεγαλύτερο επαναστατικό κίνημα που συγκλόνισε τον κόσμο, τον χριστιανισμό και το λαϊκό ηγέτη και επαναστάτη Χριστό». Το βιβλίο αυτό, αν και αποτέλεσμα μόχθου 20 ετών, δεν κυκλοφόρησε παρά μόνο μετά τον θάνατό του, καθώς κανένας εκδότης δεν τολμούσε να αναλάβει την έκδοσή του.

Ήταν επίσης μεγάλος γνώστης της Ελληνικής Γραμματείας, αρχαίας και νέας, και ασχολήθηκε επαγγελματικά ως επιμελητής των εκδόσεων της κλασικής Ελληνικής Γραμματείας, που κυκλοφόρησαν από τον οίκο του Ι. Χ. Ζαχαρόπουλου.

Σήμερα, στην γενέτειρά του Ζαγορά Πηλίου, λειτουργεί πολιτιστικός σύλλογος που φέρει το όνομά του, ενώ το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε κεντρικό αμφιθέατρο στο κτίριο Παπαστράτου στον Βόλο.