Wody głębokie jak niebo

by Anna Brzezińska

Półwysep to marmurowe miasta Wybrzeża Mew, które są podobne do chmur z białego kamienia. To również wysokie, dzikie góry, Monti Serpillini, gdzie pasą się kozy o niepokojąco poprzecznych źrenicach i żyją smoki, znające wszystkie pragnienia ludzkich serc. A także Archipelag Purpurowej Piany, zabarwiony krwią martwych gigantów. Ale przede wszystkim Półwysep jest krainą magii i potężnych demonów — kerubów, tronów, serafów — przyzywanych przez magów z dziewięciu sfer nieba i zmienianych w niewolników. Magia — podobnie jak sztuka czytania, pisania i rachunków — jest domeną mężczyzn, gdyż aby spętać demona, należy określić jego pozycję na kopule nieba oraz wypowiedzieć zaklęcie. Wiedźmy zwabiają demony własną krwią, gdyż próby zgłębienia zakazanej wiedzy czarodziejów przez kobiety są nieodmiennie karane śmiercią. Jednak czasami magia staje się zbyt potężna, by trzymać się ludzkich reguł.

Półwysep to świat pełen piękna i niewiarygodnego okrucieństwa, świat, w którym miłość często oznacza zniewolenie, magia obraca się przeciwko swoim władcom, a wolność okazuje się jedynie złudzeniem.

Genres: Fantasy, Fiction, Polish Literature, Short Stories, Poland

368 pages, Paperback

First published April 1, 2005

About the author

Urodzona w 1971 roku. Mediewistka. Obok Andrzeja Sapkowskiego jest najpopularniejszym polskim twórcą fantasy. Współwłaścicielka Agencji Wydawniczej RUNA.

Zadebiutowała opowiadaniem „A kochał ją, że strach”, które przyniosło jej Nagrodę Fandomu Polskiego im. Janusza A. Zajdla i stało się zarzewiem gorącej dyskusji o stanie polskiej współczesnej prozy fantastycznej. Opublikowała sześć książek: „Zbójecki gościniec”, „Żmijowa harfa” (za nią także otrzymała Nagrodę Fandomu Polskiego im. Janusza A. Zajdla), „Opowieści z Wilżyńskiej Doliny”, „Letni deszcz. Kielich”, „Wody głębokie jak niebo” i „Plewy na wietrze” oraz szereg opowiadań.

Zbiór fabularnie powiązanych opowiadań „Wody głębokie jak niebo” zasługuje na szczególną uwagę: opowiadanie tytułowe zdobyło dla autorki trzecią w jej dorobku literackim Nagrodę im. Janusza A. Zajdla, zaś cztery inne były do tej nagrody nominowane.

Reviews

[toolie · Rating 4 out of 5]

Dluuuuuuugo zastanawiałam się nad oceną i przyznam, ze nagłowiłam się mocno nad tym, co ja właściwie o niej myślę. Jest przepięknie napisana, pomijając okropne włoskie nazwy (kocham włoski język, ale tutaj użyty został w sposób strasznie toporny i, oczywiście to bardzo osobiste odczucie, irytowała mnie każda kolejna wprowadzona nazwa).
Pięknie skonstruowane baśnie czy legendy pochodzące z magicznej krainy. A jednak zupełnie nie potrafiłam się w nie wciągnąć. Książkę mogłam odłożyć dosłownie w każdym momencie i wrócić do niej po kilku tygodniach (co widać po czasie, w jakim ja czytałam). I choć te historie jakoś się ze sobą łączyły, zupełnie mnie to nie porwało.
I pewnie dałabym 3*, jako książce "poprawnej" jedynie, gdyby nie ostatnie, tytułowe zresztą opowiadanie... zrobiło na mnie tak ogromne wrażenie, że westchnęłam na koniec z myślą "gdyby cała ta książka taka była".... wspaniałe, mądre, ze wszech miar magiczne...

[Romulus · Rating 5 out of 5]

Anna Brzezińska jest królową polskiej fantastyki. Nie znam innej polskiej autorki, która mogłaby się z nią równać jeśli chodzi o styl. Niebanalne fabuły to również jej znak rozpoznawczy. Przydałoby się poważne wznowienie jej twórczości. W twardej oprawie, tak jak na to zasługuje. O nowych powieściach nie wspominając.

[Marta Duda-Gryc · Rating 5 out of 5]

Prawdopodobnie najpiękniejsza rzecz, jaka wpadła mi w ręce z polskiej fantastyki wydawanej przez ostatnie ćwierć wieku. Doskonałe i pod względem języka, i pod względem tych kolejnych historii, składających się na obraz powolnego upadku cywilizacji. Wspaniałe.

[Maciej Sz. · Rating 5 out of 5]

"Wody głębokie jak niebo" reprezentują nader rzadkie zjawisko, a mianowicie, znajdują się na tym punkcie styku, w którym fantasy – ta rozumiana gatunkowo i popkulturowo – przekracza rubikon, robiąc zdecydowany krok w stronę literatury o aspiracjach artystycznych. Tym samym, Brzezińska dołącza do takich nazwisk jak Le Guin, Shepard, Sapkowski czy VanderMeer.

Uderza w tej prozie kilka rzecz. Pierwszą jest liryzm i piękno zawarte w słowach, które sprawiają, że fantastyczność nie wynika wyłącznie z tego co jest opisywane, ale również z samego języka tkającego opowieści. Splot tych dwóch elementów tworzy właściwą temu tomowi atmosferę niesamowitości i magii, pełną kunsztu i dojrzałości.

Drugi aspekt, dotyczy narracji i tego, jak poważnie podeszła Brzezińska do refleksji nad opowieścią samą w sobie; opowieścią przekłamaną, opowieścią niepewną, fałszywą i prawdziwą jednocześnie. Tak wiele rzeczy jest tutaj zasłyszanych gdzieś pokątnie, mających charakter raz anegdoty, innym razem legendy lub plotki. Niejednokrotnie musimy zawierzać pamięci i dobrej woli różnych osób, co paradoksalnie tylko potęguje pewien fantastyczny realizm, przynależny takim historiom.

Trzecią rzeczą niech będzie to, w jaki sposób do głosu dochodzą tutaj postacie kobiece i jak są portretowane, w wydawać by się mogło, tak stereotypowo męskich narracjach. Brzezińska ustanawiając prawidła fikcyjnego świata nie podejmuje wyścigu o wpływy, wspierając raczej wizję feminizmu radykalno-kulturowego (o ile dobrze pamiętam teksty Rosemarie Putnam Tong). Kobiety nie rywalizują tutaj z mężczyznami o władzę czy moce magiczne. Mają swoje domeny, w których uzyskują zdecydowaną przewagę. Kobieta jest u Brzezińskiej tym kogo można powiązać z naturą, muzyką, wymykaniem i umykaniem. Pod tą podszewką delikatności i subtelności tkwi jednak wielka siła i autonomia. Nie próbuje Brzezińska walczyć z kanonem, a raczej sportretować go z innej perspektywy, wskazując na to co na uboczu, na to co przemilczane, tak jak Le Guin dała dojść do głosu Lawinii w książce o tym samym tytule.

[Nibi · Rating 5 out of 5]

zostałam oczarowana, pozbawiona tchu i poczucia czasu od pierwszej strony. Przepiękna.

[Asaria · Rating 4 out of 5]

Trochę przypominało mi delikatną prozę Urszuli le Guin oraz "Kalpę Imperial"Angélici Gorodischer. W ciekawy sposób został przedstawiony proces przekształcenia wydarzeń rzeczywistych w legendy. Uważny czytelnik wyłapie drobne nawiązania i skojarzenia do baśni oraz innych powieści fantasy.

Dawno nie czytałam tak dobrego fantasy, zwłaszcza napisanego tak pięknym, lirycznym stylem. Czy oprócz Terakowskiej, ktoś jeszcze w polskiej literaturze tak pisze/pisał?

[Homunkulus · Rating 5 out of 5]

Plot: thumbs up
Characters: thumbs up
Setting: thumbs up
Language: thumbs up
Theme: thumbs up

[Jarosław Loretz · Rating 3 out of 5]

Książka z pewnością dojrzalsza od "Zbójeckiego gościńca" i lepiej napisana, ale nadal nie do końca satysfakcjonująca. Owszem, język jest tutaj bardzo bogaty, a w fabule można odłowić mnóstwo odniesień kulturowych i wzorców baśniowych, ale świat jest zbudowany w sposób nie do końca przemyślany, a zawartość opowiadań - często silnie nacechowanych emocjonalnie, co zapewne było jednym z powodów, dla których z siedmiu tekstów aż cztery były nominowane do Zajdla, a tytułowy został nim nagrodzony - nieprzesadnie zapada w pamięć. Kłopot sprawia też zbyt drobna czcionka (w drugim wydaniu prawdopodobnie mankament ten już nie występuje) i długie, sążniste akapity, naszpikowane niekiedy słownictwem włoskim lub pochodnym włoskiego. Sympatycy sztuki i ogólnie włoskiego renesansu oraz historii tego okresu zapewne będą zachwyceni bogactwem konotacji i odniesień, cała reszta natomiast może mieć pewien kłopot, bo wiele określeń nie jest oczywistych i ich znaczenia trzeba szukać w Internecie. Bo na jakiekolwiek przypisy w książce nie ma co liczyć.

Zaś co do wątpliwości dotyczących świata, przez które obciąłem z oceny jedno oczko, to są to: niejasne zasady działania magii (mamy do czynienia z magią demoniczną, tylko nie wiadomo, jak niby spętania demonów miałyby się odbywać; do tego demona może sobie przyzwać dowolna osoba krwią, ale... czynią tak tylko wiedźmy); niewiadome pochodzenie demonów i mętny podział ich na kategorie (najwyżej są serafy, czyli formalnie rzecz biorąc już anioły - ale też traktowane jak demony, i też spętywane); mało wiarygodne rugowanie magii ze świata (miałyby tego dokonywać osoby wierzące w Najwyższego - ale niemanifestującego swej mocy, czyli takiego naszego Boga, w sytuacji, gdy w świecie jest żywa, funkcjonalna magia i demony, po spętaniu obecne jako np. łypiący okiem gargulec czy golem-strażnik); wymienne stosowanie bynajmniej nie równoważnych pojęć mag, czarodziej i czarnoksiężnik; wąski zakres używania magii (bojowa, architektoniczna i strażnicza; niemal na palcach jednej ręki można policzyć inne zastosowania).

Lekturę uznaję więc za dość udaną, ale nie zmieniam zdania na temat twórczości autorki: wciąż uważam jej prozę za przerost formy nad treścią.

[Msr2d2 · Rating 5 out of 5]

Książka warta zawarcia paktu z demonem.

Bardzo, ale to bardzo rzadko zdarza się, aby jedna książka była w stanie urzec mnie na tyle sposobów, że nawet nie bardzo wiem, od czego zacząć pochwały. Może wystarczy samo bicie pokłonów?

Opowiedzianych tu historii nie należy traktować jako typowej fantastyki. Są ponadto to. Bardziej przypominają baśnie z innego świata, które pokazują, jak fakty stają się historią, historia legendami, te z kolei mitami, aż w końcu cała prawda o dawnych wydarzeniach znika z ludzkiej pamięci i pozostawia po sobie jedynie strzępki domysłów.

Jest to również opowieść o narodzinach, potędze oraz upadku magii. Dziedziny tajemniczej, przeklętej a zarazem niezwykle jasno i dokładnie opisanej. Sztuki wielce odległej od typowych klisz gatunku.

Dzieło Brzezińskiej to również starcia sprzeczności: wspomnianej magii, która nie tylko tworzy, ale i niszczy, podkreśla zwycięstwo umysłu nad materią i duchem, doprowadza nieraz do obsesji przewyższenia boga, a ślepej religii opartej na szerzeniu strachu i niewiedzy pośród prostego ludu.

Wody to również świat równie piękny (inspirowany najpiękniejszymi krajobrazami i architekturą Półwyspu Apenińskiego), co okrutny, w którego białych miastach i zapomnianych wsiach kobiety są niczym więcej jak własnością, przedmiotami. Taka kreacja miejsca akcji pozwoliła autorce pokazać kobiety naprawdę silne, wychodzące z rozmachem poza narzucone im odgórnie role. I nie robi tego łopatologicznie i prostacko jak największe obecnie korporacje medialne. To nie jest udawanie silnej i niezależnej poprzez zwykłe kopiowanie męskiego zachowania czy poglądów. Bohaterki w historiach Brzezińskiej są silne właśnie dzięki swojej kobiecości.

Książka warta ekranizacji. Pod warunkiem, że za to nie wezmą się ludzie z Netflixa, Amazona czy innego Disneya, ponieważ oni na bank to spie......

[Anna · Rating 5 out of 5]

Miałam dwa podejścia do tej książki. Za pierwszym razem przeczytałam tylko trzy początkowe teksty - doceniłam warsztat i pomysł, ale opowiadania wydały mi się zbyt sterylne, wyprane z emocji (może podświadomie oczekiwałam czegoś na kształt soczystych "Opowieści z Wilżyńskiej Doliny"?) Za drugim razem absolutnie rozsmakowałam się w tej prozie, już bez żadnych zastrzeżeń akceptując konwencję legend. W tych poetyckich frazach można usłyszeć szum morza i krzyk mew, poczuć gorący oddech pustynnego wiatru i cierpki smak sprzedawanych na targu oliwek.

[Lideczka · Rating 5 out of 5]

Ktoś już wspomniał o Guin - istotnie, tak się czułam, jakbym czytała jedną z książek mistrzyni... - znakomita historia, oczami wyobraźni podróżowałam po krainie wykreowanej przez Anię Brzezińską -Mistrzyni Le Guin odeszła, ale na całe szczęście mamy jeszcze Annę Brzezińską..

[suodkaniewinna · Rating 5 out of 5]

Świetna książka. Genialna

[Ethlenn]

There is a strange poetic atmosphere to it. Cruel it may be, but it's beautiful.