Versuchungen der Unfreiheit

by Ralf Dahrendorf

Czemu tak wielu intelektualistów XX wieku zaangażowało się w faszyzm i komunizm? Spektrum odpowiedzi na to często stawiane pytanie rozciąga się od oportunizmu i karierowiczostwa do idealizmu sprawców z przekonania. Ale pytanie to można odwrócić: Czemu niektórzy oparli się wszelkim pokusom wyzbycia się wolności? Co było im właściwe, czego brakowało idealistom i oportunistom?


Ralf Dahrendorf sonduje przykładowe biografie, by przyjrzeć się temu, co sprawia, że umysł liberalny okazuje się odporny na takie pokusy. Występują Karl Popper, Isaiah Berlin, Raymond Aron i Norberto Bobbio, Hannah Arendt, Theodor W. Adorno i George Orwell – ale także, w trybie kontrastu, postaci takie jak Martin Heidegger, Ernst Junger, Jean-Paul Sartre, Manes Sperber, Arthur Koestler i Gyorgy Lukacs. Rezultatem jest „teoria wolności oparta na cnotach”, która może pretendować do ważności wykraczającej poza swój czas. Występuje tu też Erazm z Rotterdamu jako prototyp odnośnej postawy duchowej – stąd mowa jest o „erazmianach”. Nie udają się oni na emigrację wewnętrzną ani nie nadają się na bojowników ruchu oporu, ale dzięki rozwadze „zaangażowanego obserwowania” i mądrości „rozumu namiętnego” dysponują kompasem, który pozwala im nawigować w czasach, w których innym umysłom często przypada los rozbitków. Dahrendorf nie byłby Dahrendorfem, gdyby z tego nie wyszło nic więcej niż tylko omówienie historyczne. Jego świetna anamneza „ducha liberalnego” jest zarazem pewną etyką polityczną – nie tylko dla intelektualistów.

Genres: Nonfiction, Social Science, History, Philosophy

239 pages, Paperback

First published January 1, 2006

About the author

Ralf Gustav Dahrendorf, Baron Dahrendorf, was a German-British sociologist, philosopher, political scientist and liberal politician. A class conflict theorist, Dahrendorf was a leading expert on explaining and analysing class divisions in modern society. Dahrendorf wrote multiple articles and books, his most notable being Class and Conflict in Industrial Society (1959) and Essays in the Theory of Society (1968).

During his political career, he was a Member of the German Parliament, Parliamentary Secretary of State at the Foreign Office of Germany, European Commissioner for Trade, European Commissioner for Research, Science and Education and Member of the British House of Lords, after he was created a life peer in 1993. He was subsequently known in the United Kingdom as Lord Dahrendorf.

He served as director of the London School of Economics and Warden of St Antony's College, University of Oxford. He also served as a professor of sociology at a number of universities in Germany and the United Kingdom and was a research professor at the Berlin Social Science Research Center.

Reviews

[Жанна Пояркова]

Довольно бестолковая книга, в которой автор рассматривает, что позволяло интеллектуалам устоять перед соблазнами утери свободы - фашизмом и коммунизмом. Он отбирал не борцов и не коллаборационистов, а тех, кто осуждал, но сохранял отстраненный ум. Его задачей было найти общие черты, позволяющие сохранять самостоятельное мышление, но вместо этого автор сделал гороскопную типизацию, собрав небольшую группу из преимущественно еврейских мыслителей (Берлин, Арон, Поппер, Эрш, Боббио и проч) и объединил их в группу по надуманным параметрам. При этом тот факт, что именно еврейство многих из них в числе прочего было огромным антидотом к фашистской пропаганде автор изо всех сил пытается не замечать и не обсуждать, т.к. это испортит его игру.

Несмотря на эрудицию автора, книга поверхностная и местами нелепая. Максимум, на что она может сгодиться - служить источником ссылок на более полезные книги.

[Kai Lam · Rating 2 out of 5]

Im Endeffekt eine Querreferenz zu gewissen modernen Denkern und Philosophen wie zum Beispiel Karl Popper, Isaiah Berlin, Hannah Arendt oder Raymond Aron. Im positiven Sinne waren mir diese Menschen gar nicht auf dem Radar. Aber im Grunde kann man sich das Buch sparen und direkt die genannten Personen nachschlagen und studieren.

[Federico · Rating 2 out of 5]

Deludente: alla fine non risponde alla domanda fondamentale: gli erasmiani danno un contributo positivo alla lotta contro il totalitarismo?

[Rene Stein · Rating 2 out of 5]

Chcete vědět, jaké to je být zamilován do postojů Isaiaha Berlina, Raymonda Arona a K. R. Poppera a nebýt zaláskován do Heideggera, protože ten to chvíli táhnul s führerem ?

Potom je tohle kniha pro vás. Nalákán recenzí jsem si ověřil, že pubertální styl psaní o idolech není jen výsadou holčiček s růžovými blogísky, ale i badatele Dahrendorfa, který sní o societas erasmiana - společenství intelektuálů, kteří v totalitních režimech nezradili, a přitom "kádruje" morální postoje i chování svých intelektuálních bližních. Ani Jan Patočka neobstál před posledním morálním soudem Dahrendorfa bez ztráty kytičky:)

Autor se s argumenty moc neobtěžuje - když chce zkritizovat H. Arendtovou za "banalitu" zla, napíše, že její pojetí se moc neosvědčilo a že bylo mnohokrát jinými(!) kritizováno.
I své idoly Berlina nebo Poppera představí jen přes nejprofláknutější interpretace jejich děl a pochybuju, že Dahrendorf třeba Logiku vědeckého zkoumání četl, a pokud ano, tak že pochopil její hlavní teze.

Milý blogisku, mohl by napsat Dahrendorf, jsem zastáncem svobody takového kalibru, že ve světě románu 1984 bych mohl dostat z fleku ve vládě na starost ministerstvo svobody s akčním programem džihádu "societas erasmiana" jednotek.