O qədər də tanınmayan balaca bir ölkənin həddən artıq məşhur rok ifaçısı Eyden Nyu-Yorka köçür. Ulduz statusundan, konsertlərdən və milyonların sevgisindən bezib böyük bir meqapolisin beton küçələrində heç kim olmaq... Eyden uzun illər axtardığı azadlığı yalnız hər şeyini itirəndən sonra tapır. "Sıradan biri" olmaqdan ləzzət ala-ala yaşayan musiqiçi Art və Xaosla üzləşir. Nədir Art və Xaos? Amerikalı gənclər Nyu-Yorkdan iki saatlıq məsafədə yerləşən "Art və Xaos" adlı bu qəribə hostelə toplaşıb nə edir? Ən əsası Xloe kimdir? Amerikalı qızla Eydenin arasında baş verənlər İncəsənətdir yoxsa Xaos? ART və XAOS... Bu, İNCƏSƏNƏTin və HƏQİQƏTin, YALANın və DOĞRUnun mübarizəsidir. Burada Nyu-York həyatının xırdalıqları, Nyu-York gənclərinin ruhu, arzuları, azad seksual həyatı "Draft Beer" kimi filtrdən keçmədən, təmizlənmədən təqdim olunub. Mentalitet Nazirliyi isə xəbərdarlıq edir: Eydenlə Xloe arasında olan hisslər "Nə deyərləriniz?"in sağlamlığına ziyandır.
Zeynallı Elxan Aqşin oğlu (QaraQan) - Azərbaycan musiqiçisi, yazıçı, jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Milli Kitab" mükafatı müsabiqəsinin ilk qalibi.Hal-hazırda 6 romanın müəllifidir.A,Bir milyon dollarım olsaydı,Mələk,Evakuasiya,Исповедь одного извращенца,Birinci addım. Elxan Zeynallı 3 aprel 1987-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 7 yaşında məktəbə gedib. 2005-ci ildə Bakı Türk Liseyini bitirmişdir. Həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. 2007-ci ildə yaranan H.O.S.T. qrupunun solistidir. Qrup üzvləri 2012-ci ildən etibarən solo ifa edirlər. 2007-ci ilin sonlarından yazıçılıq fəaliyyətinə başlayıb. 5 romanın və maraqlı hekayələrin müəllifidir. Əsərlərində ədalət hissi təbliğ olunur. 2007-ci ildə AYB-nin ən gənc üzvü seçilir. 2007-ci ildə "A" romanı Azərbaycanda bestsellərə çevrilir. 2008-ci ildə bir müddət Amerikada yaşayır. 2008-ci ildə Azərbaycan səviyyəsində "İlin Gənci" adına layiq görülür. 2009-cu ildə Prezident təqaüdü ilə təltif olunur. 2009-cu ildə "Bir milyon dollarım olsaydı" romanı ən çox satılan kitab olur. 2010-cu ildə hərbi xidmətdə olur. Rus dilində yazdığı "Исповедъ Одного Извpaшeнцa" romanı rusdilli kütlə üçün nəzərdə tutulur. 2011-ci ildə "Qısa qapanma" adlı solo konserti baş tutur. 2011-ci ildə "Uşaq yardım" kampaniyasında iştirak edir və "Bir" trekinə klip çəkilir. 2012-ci ildə "Dəniz vağzalı"nda "Beşikdən Məzara" adlı konserti keçirilir. 2012-ci ildə Ankara və İstanbul konsertləri baş tutur. 2012-ci ildə "A" romanı ABŞ-da çap olan ilk azərbaycanlı yazıçıların kitabı olur. 2012-ci ildə fantastik-dram-faciə üslubunda yazılan "Mələk" romanı MDB ölkələrində bestsellerə çevrilir. 2013-cü ildə "Коpоткое Зaмыкaние" adı altında Moskva konserti baş tutur. 2013-сü ildə "Evakuasiya" adlı romanı maraqla qarşılanır.2013-cü ilin Noyabr ayında trilogiyanın birinci hissəsi "Birinci addım Beş anonim milyonçu" təqdim edilir.
2014-cü ilin sonlarında "İkinci addım" adlı kitabının təqdimatı keçirildi. Təqdimat həm də seminar xarakteri daşıyırdı. Seminarın sonunda oxucular Qaraqana olan suallarını verdilər.
“Bəs yalansız həyatın mənası nədir? Bu hər hansı bir mənası, nağılı, əfsanəsi, incəsənəti olmayan bir həyatdır. Bəs sevgi nədir? Məgər o yalanla həqiqətin ideal nisbəti deyilmi? Çin fəlsəfəsində “İn-Yan” hərfi olaraq şər və xeyir kimi, kişi və qadın kimi yox, həqiqət və yalan kimi tərcümə olunur. Hər həqiqətdə bir parça yalan, hər yalanda bir həqiqət payı var. Bəs sevgi nədir? Sevgi yalan danışmaq və aldana bilmək bacarığıdır.”
Elxan Zeynallının digər kitablarında olduğu kimi bu kitabında da mövzu standard deyil. Bu səbəbdən də sözügedən yanaşma kitaba mistik abu-hava qatır. Ən sevdiyim cəhəti isə yalan və doğrunun paradoksallığının ön plana çəkilməsidir. Zaman-zaman oxucu iki yol ayırıcında qalır. Bəzi ifadələri hədsiz sevsəm də, ümumilikdə yalnız boş zamanlarda oxuna biləcək kitablar siyahıma əlavə etdim. Düşünürəm ki, kitabxanamda mütləq olmalı olan kitablardan deyil. Əsərin sentimental hissələri müəyyən qədər məni yordu.
Qeydlərimi əlavə edirəm :
“İnsanlar başqalarının halına yanmağı xoşlayır amma başqalarının xoşbəxtliyinə dözə bilmirlər.”
“Bizi əhatə edən hər şey yalan ola bilər. Bəşər tarixi iki tanış olmayan insanın bir-birinə danışdığı, üçüncüsünün isə qələmə aldığı yalanlardan ibarətdir.”
Kitab həqiqət və yalanın insan həyatı üçün nə qədər önəmli olduğunu açıq aşkar sübut edir. Seçimlər və qərarlar, suallar və cavablar qarşısında qalmağımıza baxmayaraq həyatın yalanı, həqiqəti bütün insanlar üçün birlikdə vaciblik daşıyır.
Aşağı gözləntilərlə başlamışdım kitaba, amma "oxumağın mənası yoxdur, zaman itkisi idi" deyəcəyim tərzdə olmadı. Ara-ara fiçipi seriyasını xatırlatdı(ola bilsin ki, fəlsəfi hissələrə hadisələrin gedişatının "toxunması" ilə əlaqədər olaraq). Bəzi səhnələrin təsviri çox mükəmməl idi. Sıxmırdı. Belə. Mənə görə, oxusaz da olar, oxumasaz da. Amma o "mütləqq oxu!"lardan düyil:)
Əslində hekayənin giriş hissəsi və irəliləyişi çox maraqlı idi. Sonlarda isə əksinə melanxolik sətirlər çox yorucu gəlməyə başladı. Ümumən tövsiyə edirəm.
Qaraqandan oxuduğum, fikrimcə yazı üslubuna görə ən yaxşı kitabıdır. İdeya məsələsində tam əmin ola bilmirəm ki, hansı daha yaxşıdır - "Üç addım"trilogiyası, "Evakuasiya" yoxsa bu. Ümumi ölkə səviyyəsində son dönəm çıxan kitablara da nəzər yetirəndə, olduqca yaxşı və orijinal olduğunu deyə bilərəm. Hərçənd, tam olaraq əmin ola bilmirəm ki, bu Azərbaycan kitabıdırmı? Bu fikrə təkrar qayıdacam. Hələki müsbətlərdən danışmaq istəyirəm. Kitabın içində insanı, varlığımızı, dəyərlərimizi sorğulayan çox sayda atmacalar var və bəli, Qaraqan hər kitabında bu işin öhdəsindən layiqincə gələ bilir və bu kitab da istisna deyildi. Ayrıca ölkəmizin siyasi quruluşu, siyasi dəyərlərimiz, çatışmazlıqlar və ümumilikdə şərq-qərb konsepti çox gözəl təsvir edilmişdi və demək olar ki, hər başlıqda ən az bir dənə belə cümlə tapmaq olurdu ki, o cümlənin altında əzildiyimi, yox olduğumu və Qaraqanın yaratdığı "amerikan" obrazları qarşısında azərbaycanlı varlığımla, daha dəqiq "post-sovet məkanı"nda böyümüş biri olaraq utandığımı hiss edirdim. Buna görə təşəkkür edirəm (istehza), halbuki, Qaraqan bütün kitab boyu şirin yalanı acı həqiqətə dəyişməyin faydalarından yazırdı. Elə mövzu bundan açılmışkən, deyim ki, kitabın fəlsəfəsi çox yaxşı idi. Yalan-həqiqət tandemi gözəl işlənmişdi. Kitabın adı "Art və Xaos"-dur, ancaq mən bu kitabı "yalan və həqiqət" kimi xatırlayacam. Kitabda işlənmiş sevgi mövzusu elə də güclü deyildi, ancaq məncə yetəri qədər idi və fikrimcə, Qaraqanın da məqsədi sevgi hekayəsi yazmaq deyildi. Ancaq hekayənin özü, qəhrəmanımız Eydenin keçirdiyi hisslər, qaldığı çıxılmaz durumlar lazımınca yaxşı idi və istənilən kimi ötürülə bilmişdi. Gələk mənfilərə: Həddindən çox dibnot var idi (bilmirəm bunlar müəllifin əlavəsi idi, ya nəşriyyatın), ingiliscə saxlanılmış cümlələr əksərən yersiz idi, daha əsas yerlərdə verilsə, daha yaxşı olardı məncə. Ancaq bu kitabın məni ən çox incidən yeri deyildi, baxmayaraq ki, növbəti səsləndirəcəyim əsas iradım elə bununla da bağlıdır. Əsas iradım odur ki, çox sayda marka, yer adı var idi. Sanki müəllif sübut etməyə çalışırdı ki, o, Amerikada yaşayır - hansı ki, biz bunu bilirik onsuz da. Hər şey bir kənara, sanki müəllif çox bildiyini, hamımızdan çox bildiyini, çox gördüyünü üzümüzə-üzümüzə vurmağa çalışırdı. Bax, məni ən çox narahat edən şey bu idi. Rəsmi hissəni bir kənara qoyub, sənli-mənli danışmaq istəyirəm. Əzizim Elxan, əzizim deyirəm, çünki sənin mahnılarınla olğunlaşmışam, sənin kitablarını oxumuşam, nəinki mən, bütöv bir nəsil və məncə bizim bütün bu səmimiyyətsiz cümlələri bir kənara qoyub ciddi-ciddi danışmağımızın vaxtıdır. Əminəm ki, bütün bu rəyləri şəxsən özün də oxuyursan. Çünki az-çox xasiyyətinə bələdəm. Aşılamaq istədiyin ideologiya müdhişdir. Bizi aparmaq istədiyin yer aydındır ki, indikindən daha qaranlıq deyil və inanıram ki, həqiqətən işıqlıdır. Sadəcə bir nüans var, səninlə birgə böyümüş və sənin necə böyüməsini istədiyin nəsil elə o formada da böyüyüb. Hətta ola bilər ki, indi səndən daha çoxunu bilir, hətta səndən daha çox sadiq qalıb ortaq ideyamıza. Bugün sahib olduğun həyat sənin seçimlərinlə, sənin beyninlə formalaşıbsa da (ki, haqqındır, necə istəyirsən yaşa - buna bir söz deyə bilmərəm), orada kiçicik bir pay da mənə məxsusdur. Sənin baxışınla baxsaq "Esmialda"da 5-10 baxış, "Epiloq"da 40-50 baxış, "Salam Allah"-da 100 və daha çox baxış,... iki konsert bileti,... "A", "Bir milyon dollarım olsaydı", "Mələk", "Evakuasiya", "1,2,3-cü addımlar" və bu "Art və Xaos", toplam 8 kitab və hərəsindən bir nüsxə (bəzilərindən iki də ola bilər, hədiyyə verdiklərim olub). Bizə belə yanaşma istəyirəm! Kütlərin kütləsi, səninlə yatmağı arzulayan qızlar, səninlə şəkil çəkdirmək üçün yırtınan beyinsizlər kimi xatırlanmayaq istəyirəm... Pis azərbaycanlılar, pis müsəlmanlar, pis fanatlar... İntrovertsən öz işindir. İnanmırsan, sərbəstsən, elə mən də inanmıram. Dünya vətəndaşı olmaq istəyirsən, buyur, nə qədər istəsən ol! Ancaq sənin istədiklərini istəməyən milyonlarla, milyardlarla insanlar var dünyada... Onların heç biri səndən daha az insan deyillər. Onların heç biri səndən daha az övlad, qardaş, ata, həyat yoldaşı deyillər. Ən əsası, onların heç birinin var olma səbəbi səninkindən az deyil. Eqo ayrı şeydir, səninki tamam ayrı şey. Ümid edirəm, səmimiyyətim incitmədi səni. Qayıdıram səmimiyyətsiz rəyimə: Kitaba 4 bal verirəm (əslində 3.5 variantı olsa idi, elə bir şey verərdim), yaxşı, oxunaqlı kitabdır. Müəllif üzərində biraz da işləsə, daha yaxşı kitablar ərsəyə gətirə biləcək gücdədir. İdeya və fəlsəfəsi yaxşı idi. Ancaq hamı oxumalıdırmı? İstəyə bağlıdır.
Qaraqan bir yazıçıdan çox reper kimi maraqlı olub mənə, bu səbəbdən bütün əsərlərini oxumamışam. Amma bu romanını oxuyarkən sanki "A" romanını təkrar oxuyurmuş kimi hiss etdim, lakin təkmilləşdirilmiş şəkildə. Cəmiyyətə qarşı üsyan, pessimizim, daxilində özünlə mübarizə bu əsərinin də əsas süjet xəttiycə davam edirdi. Qaraqan Sartre kimi mövcudiyyətini sorğulayır, Kafka kimi qaranlığa qapılıb amma eşqdən güc alır və bütün bunları eyni anda yaşayarkən cəmiyyətin də ona və ətrafına təsirini düşünür. Qaraqanın bu düşüncə axışı bütün dialoqlarına səpələnmişdi. Əsas qəhrəmanın monoloqu kimi davam edən əsərində personajların dilindən müəllifi düşündürən məsələlərə dair fikirləri oxuyuruq.
Əsərin qəhrəmanı Aydın (Eyden) Azərbaycandan Amerikaya köçmüş məşhur müğənnidir, Amerika onun xilas yeridir, orda onu heç kəs tanımır və məşhurluğundan faydalanmır, beləcə o özünü kəşf etməyə çalışır. Əsərin qəhrəmanı Qaraqanla oxşar xüsusiyyətlərə malik idi və sevdiyi qadın olaraq təsvir etdiyi Xloe obrazını da oxuyanda xəyalımda həyat yoldaşı canlandı. Bu mənada roman Qaraqanın ən özəl əsəridir deyə bilərik. Azərbaycanlının Amerikada yaşadığı "culture shock", Amerika insanının post-sovet insanından fərqi, düşüncə tərzlərimiz - çox yaxşı təsvir edilmişdi və əsərin süjet xəttiylə də həmahəng idi, əsər axıcı şəkildə irəliləyirdi.
Amma bəyənmədiyim nüanslar var idi. Birincisi, əsərdə həqiqətlə yalanın mübarizəsi əsas götürülüb, bu iki anlayışı cücərməyə doğru toxum kimi işləyərkən əlavə digər mövzulara dair çox fikirlər var idi, sanki kiminsə qaralama dəftərini oxuyurdum. Bu cəhətdən başdöndürücü fikirlər burulğanında irəliləyirdi əsər. İkincisi, irəli sürülən istənilən fikrin məntiqi yekununu cinsi əlaqə ilə tamamlanması ifrat həddə idi. Boşluğa düşən insanların sekslə və dadlı yemək ilə emosional ehtiyacını ödəməyə çalışması ideyası aydındır, amma daha kreativ şeylər gözləyirdim.
Bununla belə, düşünürəm ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının uğurlu romanlarındadır. Hərçənd ki, rus dilindən tərcümədir. Yeri gəlmişkən qeyd edim, tərcümədəki bəzi səhvlər oxuyarkən qıcıq yaradırdı, pitsa, zoluşka.. Bunları ki tərcümə etmək asandır :)
Ümumiyyətlə Qaraqanın bədii janrdakı heç biri kitabı o qədər də xoşuma gəlməyib, amma bu ən sevmədiyim oldu.
Birinci, kitabın dili adamı çox yorur, elə bil kitab əvvəl ingilis və ya rus dilində yazılıb, sonra çox səriştəsiz formada azərbaycancaya tərcümə edilib.
Sujet xətti də elə qeyri-adi və ya dəhşət maraqlı deyildi. Sanki yazdıqca fikirləşib ki, hə indi də filan hadisə olsun. Xüsusi bir maraq oyandırmır adamda.
Bəzi cümlələr sanki oxucular instagramda paylaşsın deyə yazılıb. Halbuki sujet xəttinin üstündə daha çox işlənilsə idi bəlkə daha maraqlı bir roman çıxardı.
Kitabda xoşuma gələn tək cəhəd arada dialoqlara və s. elmi faktların atılmasıdır. Mütləq oxunmalı kitab deyil, Qaraqandan birinci dəfə nəsə oxumaq istəyirsinizsə, Triologiyası daha maraqlıdır.
Əsərə başlayarkən gözləntim yüksək idi. Bəyəndiyim fəsillər, altından xətt çəkdiyim sətrlər olsa da, ümumi olaraq gözləntilərimi yaxşı qarşılamadı. Gərəksiz, lazımsız detallar və məlumatlarla çox yüklənib kitab. Elə buna görə də, müəllifin ən geniş həcmli kitabına çevrilib.
Kitabda ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri də sənətkar-dinləyici mövzusudur. Düzü, fərqli bir fikirə rast gəlmədim, lakin bu mövzunu bizim cəmiyyətimizin perspektivindən baxmaq fərqli hisslər yaşadırdı. Eyden obrazı ilə Qaraqan, öz yaradıcılığını və yaradıcılığına olan güclü marağı təsvir edərkən Azərbaycan cəmiyyətinə musiqi və yaradıcılıq cəhətdən nəyin lazım olduğunu, insanların sənətkardan əslində nə istədiklərini öz təcrübələrinə əsaslanaraq izah etmişdir.
Bəyənmədiyim cəhət ondan ibarətdir ki, kitabda pornoqrafik hadisələrin təsvirinə çox yer verilib. Adam ən incə detalına qədər cinsi əlaqəni təsvir edirdi. Həmin hadisələr və lazımsız detallar əsərdən çıxarılsaydı, 150-200 səhifəlik severək oxuyacağım bir roman olaraq qalardı.
Çoxları əsərin sonunu yarımçıq hesab edir, amma, məncə, elə deyil. Qurtarması lazım olan yerdə bitdi. Onsuz kitab həmin məqama qədər ötürmək istədiyi ideyaları oxucuya ötürmüşdü. Biraz da uzun olsaydı, yenə lazımsız detallarla daha da həcmlənəcəkdi.
O qədər də tanınmayan balaca bir ölkənin həddən artıq məşhur rok ifaçısı Eyden Nyu-Yorka köçür. Ulduz statusundan, konsertlərdən və milyonların sevgisindən bezib böyük bir meqapolisin beton küçələrində heç kim olmaq... Eyden uzun illər axtardığı azadlığı yalnız hər şeyini itirəndən sonra tapır. "Sıradan biri" olmaqdan ləzzət ala-ala yaşayan musiqiçi Art və Xaosla üzləşir. Nədir Art və Xaos? Amerikalı gənclər Nyu-Yorkdan 2 saatlıq məsafədə yerləşən "Art və Xaos" adlı bu qəribə hostelə toplaşıb nə edir? Ən əsası Xloe kimdir? Amerikalı qızla Eydenin arasında baş verənlər İncəsənətdir, yoxsa Xaos? ART və XAOS... Bu, İNCƏSƏNƏTin və HƏQİQƏTin, YALANın və DOĞRUnun mübarizəsidir. Burada Nyu-York həyatının xırdalıqları, Nyu-York gənclərinin ruhu, arzuları, azad seksual həyatı "Draft Beer" kimi filtrdən keçmədən, təmizlənmədən təqdim olunub. Mentalitet Nazirliyi isə xəbərdarlıq edir: Eydenlə Xloe arasında olan hisslər "Nə deyərləriniz?"in sağlamlığına ziyandır.