What do you think?
Rate this book
Gemmeker: Commandant van Kamp Westerbork
Hij was verantwoordelijk voor de deportatie van meer dan tachtigduizend joden vanuit Westerbork naar de vernietigingskampen. Meestal gaf hij persoonlijk, ‘met een wenk met de hand’, het vertreksein voor de treinen. Albert Konrad Gemmeker, commandant van Kamp Westerbork. Na de oorlog kreeg hij tien jaar. Wegens goed gedrag was hij na zes jaar weer vrij: in 1951 was hij weer terug in zijn geboortestad Düsseldorf.
SS-Obersturmführer Albert Gemmeker was charmant. Ad van Liempt deed diepgaand onderzoek naar de ‘gentleman-commandant’, van wiens reputatie weinig overblijft. Gemmeker was een bureaucraat, die zijn meerderen blindelings gehoorzaamde. Op enige empathie met de slachtoffers viel hij niet te betrappen. Later deed hij alles om zijn verantwoordelijkheid te ontlopen of op anderen af te schuiven. Hij heeft zijn leven lang ontkend dat hij wist welk lot de joden in het oosten te wachten stond. Na zijn terugkeer naar Düsseldorf probeerde de Duitse justitie nog bijna twintig jaar zijn onbevredigende berechting in Nederland te corrigeren, uiteindelijk zonder resultaat.
Voor Gemmeker deed Ad van Liempt jarenlang onderzoek. Hij las alle, vaak geheime dossiers in Nederlandse en Duitse archieven en sprak met tal van betrokkenen in Nederland en Duitsland – zelfs met twee nog levende dochters van Gemmeker.
Het resultaat is een indringende biografie van een sluwe schrijftafelmoordenaar, een verhaal vol cynisme en machtsmisbruik, met daartegenover de peilloze tragiek van Gemmekers slachtoffers. Gemmeker is een boek dat je niet meer loslaat.
SS-Obersturmführer Albert Gemmeker was charmant. Ad van Liempt deed diepgaand onderzoek naar de ‘gentleman-commandant’, van wiens reputatie weinig overblijft. Gemmeker was een bureaucraat, die zijn meerderen blindelings gehoorzaamde. Op enige empathie met de slachtoffers viel hij niet te betrappen. Later deed hij alles om zijn verantwoordelijkheid te ontlopen of op anderen af te schuiven. Hij heeft zijn leven lang ontkend dat hij wist welk lot de joden in het oosten te wachten stond. Na zijn terugkeer naar Düsseldorf probeerde de Duitse justitie nog bijna twintig jaar zijn onbevredigende berechting in Nederland te corrigeren, uiteindelijk zonder resultaat.
Voor Gemmeker deed Ad van Liempt jarenlang onderzoek. Hij las alle, vaak geheime dossiers in Nederlandse en Duitse archieven en sprak met tal van betrokkenen in Nederland en Duitsland – zelfs met twee nog levende dochters van Gemmeker.
Het resultaat is een indringende biografie van een sluwe schrijftafelmoordenaar, een verhaal vol cynisme en machtsmisbruik, met daartegenover de peilloze tragiek van Gemmekers slachtoffers. Gemmeker is een boek dat je niet meer loslaat.
- GenresNonfictionWorld War II
382 pages, Hardcover
First published May 2, 2019
5 people are currently reading
105 people want to read
About the author
Ad van Liempt
41 books9 followersAdolph Petrus Maria "Ad" van Liempt is a Dutch journalist, writer and a TV producer. He has written several books, including a biography of Prince Bernhard. He also initiated the history program Andere Tijden.
Outside the Netherlands he is best known for his book Kopgeld: Nederlandse premiejagers op zoek naar joden, 1943 which was translated into English and published as Hitler's Bounty Hunters: The Betrayal of the Jews. It described the process by which Nazis paid bounties to Dutch people, particularly police and members of the Central Bureau for Jewish Emigration, for information on the locations of Jews.
He wrote Selma: de vrouw die Sobibor overleefde (2010), a biography of Selma Engel-Wijnberg, one of two Dutch survivors of Sobibor Extermination Camp during the Holocaust.
Outside the Netherlands he is best known for his book Kopgeld: Nederlandse premiejagers op zoek naar joden, 1943 which was translated into English and published as Hitler's Bounty Hunters: The Betrayal of the Jews. It described the process by which Nazis paid bounties to Dutch people, particularly police and members of the Central Bureau for Jewish Emigration, for information on the locations of Jews.
He wrote Selma: de vrouw die Sobibor overleefde (2010), a biography of Selma Engel-Wijnberg, one of two Dutch survivors of Sobibor Extermination Camp during the Holocaust.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 6 of 6 reviews
January 26, 2024
Zeer sterke biografie over Gemmeker waarin de schuldvraag centraal staat. Heeft Gemmeker geweten dat hij de mensen die hij op transport stelde de dood injoeg?
Met Gemmeker levert Ad van Liempt een gedegen biografie op van Gemmeker, de kampcommandant van durchgangslager Westerbork. Onder zijn regime zijn zo'n 80.000 Nederlandse joden per trein op transport gezet richting de vernietigingskampen in Duitsland, Polen en Tsjechië. De centrale vraag: wist Gemmeker van het lot dat de joden te wachten stond?
Op de film kun je hem zien: kampcommandant Alfred Konrad Gemmeker met SS pet en onberispelijk glimmend gepoetste laarzen die bij het inladen van de wekelijkse trein met enkele ondergeschikten controleert of de lijst klopt. De sfeer is rustig, de joden gaan zonder tegen te stribbelen de trein in. De film werd gefilmd door de Joodse fotograaf Rudolf Breslauer, notabene in opdracht van Gemmeker zelf, die aan zijn superieuren wilde laten zien hoe ordentelijk het er aan toeging.
Streng maar vriendelijk, dat is het beeld wat veel gevangenen van kamp Westerbork van hem hebben. Van Liempt citeert uit vele dagboekverslagen die verschillende gevangenen hebben achtergelaten. Ze werden goed behandeld, er werd niet mishandeld en het eten was goed. Ze hadden het slechter kunnen treffen, lees je in de verschillende verslagen. Toch kon Gemmeker wel degelijk meedogenloos optreden: een gevangene die hem niet correct groette, een straatveger die volgens hem er de kantjes vanaf liep - Gemmeker nam hun kampkaart in en zette hen zonder scrupules op het eerstvolgende transport richting Duitsland.
Van Liempt onderzoekt zorgvuldig de centrale (schuld)vraag: wist Gemmeker ervan af? Het moet haast wel, zegt Van Liempt. Zo woonde hij een meeting met Eichmann mee, sprak hij wekelijks met de transportbegeleiders die de joden tot aan de poorten van Auschwitz brachten. Ondanks de pogingen van de SS om te verhullen wat er binnen Auschwitz gebeurde, wisten deze begeleiders weldegelijk van de crematoria. Het is haast niet voor te stellen dat zij Gemmeker hierover ook in vertrouwen hebben genomen. Van Liempt maakt wat mij betreft overtuigend helder dat Gemmeker wel degelijk wist welk lot de door hem op transport gestelde joden te wachten stond.
Hiermee wordt de houding van Gemmeker ("hij lachte ze de teinen in") nog misdadiger. Hij had er geen moeite mee om de mensen eerst op te lappen om ze vervolgens alsnog op transport te zetten in de volle wetenschap dat ze - eenmaal op de plaats van bestemming aangekomen - zouden worden vermoord. Uitgemergelde gevangenen uit een SS-kamp in Vught mochten aansterken. Machieltje Prins, een te vroeg geboren baby, werd in het ziekenhuis verzorgd - Gemmeker liet er speciaal een couveuse uit Groningen voor aanrukken. Eenmaal aangesterkt, werd Machieltje na 3 maanden alsnog op transport gezet. En ook belangrijk: de mensen die hij als straf op transport stelde. Hij wist welk lot hun te wachten stond. Moord met voorbedachte rade dus.
Na de oorlog werd Gemmeker opgepakt. Van Liempt put uitvoerig uit de vele verhoorverslagen die de rechercheurs met Gemmeker voerden. Deze tonen aan dat Gemmeker zich uit alle bochten wist te wringen door zijn "ich habe es nicht gewusst" houding en zijn zogenaamd goede behandeling van de gevangenen in Westerbork. Juridisch gezien kon het dus niet definitief aangetoond worden - en dankzij de milde houding van een Drentse rechter bleef hem de doodstraf bespaard. Die oordeelde dat hij als Duitser kon hij niet beter weten en dat niet kon worden aangetoond dat hij ervan af wist. Na 4 jaar gevangenisstraf en werk in de mijnen kwam Gemmeker vrij. Een nieuwe vrouw en een onopvallend leven, dat is wat hij wilde. In Dusseldorf werkte hij in een sigarenzaak. Om zijn eerste vrouw heeft hij zich nooit bekommerd en zijn drie kinderen heeft hij nooit ook maar een pfennig ondersteund. In Duitsland kwam het alsnog tot vervolging. Maar ook hier wist hij de dans te ontspringen. De lakse Duitse rechters lieten hem alsnog gaan.
Zijn kinderen waren inmiddels van hem verveemd. Nadat een van zijn dochters met een Griekse man trouwde, wilde Gemmeker niks meer met haar te maken hebben. Een andere dochter, getrouwd met een Spanjaard, noemde haar dochter Ruth. Gemmeker ontplofte: hoe kon zij haar dochter een joodse naam geven?
Van Liempt ontmaskert Gemmeker als een gladde leugenaar en toont wat mij betreft overtuigend aan dat Gemmeker weldegelijk wist wat de joden te wachten stond. Wat zowel de Nederlandse als de Duitse rechters juridisch niet is gelukt, lukt Van Liempt wel. De enige genoegdoening voor mij is dat volgens van Liempt Gemmeker de rest van zijn leven in angst moet hebben geleefd. Angst voor vervolging, angst om geconfronteerd te worden met joodse overlevenden. Die wetenschap deed mij tenminste nog enigszins goed.
De 102.000 stenen, ter herinnering aan de 102.000 Joden en Roma die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Nederland werden gedeporteerd (Privé collectie)
Met Gemmeker levert Ad van Liempt een gedegen biografie op van Gemmeker, de kampcommandant van durchgangslager Westerbork. Onder zijn regime zijn zo'n 80.000 Nederlandse joden per trein op transport gezet richting de vernietigingskampen in Duitsland, Polen en Tsjechië. De centrale vraag: wist Gemmeker van het lot dat de joden te wachten stond?
Op de film kun je hem zien: kampcommandant Alfred Konrad Gemmeker met SS pet en onberispelijk glimmend gepoetste laarzen die bij het inladen van de wekelijkse trein met enkele ondergeschikten controleert of de lijst klopt. De sfeer is rustig, de joden gaan zonder tegen te stribbelen de trein in. De film werd gefilmd door de Joodse fotograaf Rudolf Breslauer, notabene in opdracht van Gemmeker zelf, die aan zijn superieuren wilde laten zien hoe ordentelijk het er aan toeging.
Streng maar vriendelijk, dat is het beeld wat veel gevangenen van kamp Westerbork van hem hebben. Van Liempt citeert uit vele dagboekverslagen die verschillende gevangenen hebben achtergelaten. Ze werden goed behandeld, er werd niet mishandeld en het eten was goed. Ze hadden het slechter kunnen treffen, lees je in de verschillende verslagen. Toch kon Gemmeker wel degelijk meedogenloos optreden: een gevangene die hem niet correct groette, een straatveger die volgens hem er de kantjes vanaf liep - Gemmeker nam hun kampkaart in en zette hen zonder scrupules op het eerstvolgende transport richting Duitsland.
Van Liempt onderzoekt zorgvuldig de centrale (schuld)vraag: wist Gemmeker ervan af? Het moet haast wel, zegt Van Liempt. Zo woonde hij een meeting met Eichmann mee, sprak hij wekelijks met de transportbegeleiders die de joden tot aan de poorten van Auschwitz brachten. Ondanks de pogingen van de SS om te verhullen wat er binnen Auschwitz gebeurde, wisten deze begeleiders weldegelijk van de crematoria. Het is haast niet voor te stellen dat zij Gemmeker hierover ook in vertrouwen hebben genomen. Van Liempt maakt wat mij betreft overtuigend helder dat Gemmeker wel degelijk wist welk lot de door hem op transport gestelde joden te wachten stond.
Hiermee wordt de houding van Gemmeker ("hij lachte ze de teinen in") nog misdadiger. Hij had er geen moeite mee om de mensen eerst op te lappen om ze vervolgens alsnog op transport te zetten in de volle wetenschap dat ze - eenmaal op de plaats van bestemming aangekomen - zouden worden vermoord. Uitgemergelde gevangenen uit een SS-kamp in Vught mochten aansterken. Machieltje Prins, een te vroeg geboren baby, werd in het ziekenhuis verzorgd - Gemmeker liet er speciaal een couveuse uit Groningen voor aanrukken. Eenmaal aangesterkt, werd Machieltje na 3 maanden alsnog op transport gezet. En ook belangrijk: de mensen die hij als straf op transport stelde. Hij wist welk lot hun te wachten stond. Moord met voorbedachte rade dus.
Na de oorlog werd Gemmeker opgepakt. Van Liempt put uitvoerig uit de vele verhoorverslagen die de rechercheurs met Gemmeker voerden. Deze tonen aan dat Gemmeker zich uit alle bochten wist te wringen door zijn "ich habe es nicht gewusst" houding en zijn zogenaamd goede behandeling van de gevangenen in Westerbork. Juridisch gezien kon het dus niet definitief aangetoond worden - en dankzij de milde houding van een Drentse rechter bleef hem de doodstraf bespaard. Die oordeelde dat hij als Duitser kon hij niet beter weten en dat niet kon worden aangetoond dat hij ervan af wist. Na 4 jaar gevangenisstraf en werk in de mijnen kwam Gemmeker vrij. Een nieuwe vrouw en een onopvallend leven, dat is wat hij wilde. In Dusseldorf werkte hij in een sigarenzaak. Om zijn eerste vrouw heeft hij zich nooit bekommerd en zijn drie kinderen heeft hij nooit ook maar een pfennig ondersteund. In Duitsland kwam het alsnog tot vervolging. Maar ook hier wist hij de dans te ontspringen. De lakse Duitse rechters lieten hem alsnog gaan.
Zijn kinderen waren inmiddels van hem verveemd. Nadat een van zijn dochters met een Griekse man trouwde, wilde Gemmeker niks meer met haar te maken hebben. Een andere dochter, getrouwd met een Spanjaard, noemde haar dochter Ruth. Gemmeker ontplofte: hoe kon zij haar dochter een joodse naam geven?
Van Liempt ontmaskert Gemmeker als een gladde leugenaar en toont wat mij betreft overtuigend aan dat Gemmeker weldegelijk wist wat de joden te wachten stond. Wat zowel de Nederlandse als de Duitse rechters juridisch niet is gelukt, lukt Van Liempt wel. De enige genoegdoening voor mij is dat volgens van Liempt Gemmeker de rest van zijn leven in angst moet hebben geleefd. Angst voor vervolging, angst om geconfronteerd te worden met joodse overlevenden. Die wetenschap deed mij tenminste nog enigszins goed.
De 102.000 stenen, ter herinnering aan de 102.000 Joden en Roma die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Nederland werden gedeporteerd (Privé collectie)
May 17, 2019
Heel leerzaam en interessant, met een eerste deel over het kamp zelf dat weer beklemmend akelig is. Jammer vind ik dat er veel herhalingen in het boek staan. Vaak dacht ik " ja dat weten we al lang als lezers' . Dat maakte het soms lastig om achter elkaar door te lezen.
Hoe dan ook een belangrijk document.
Hoe dan ook een belangrijk document.
July 7, 2020
Een intrigerend onderwerp, dat is zeker.
Persoonlijk vind ik het jammer dat het boek doorspekt is van schuld door Gemmeker en de altijd aanwezige drang om de juridische gang van zaken af te doen als fouten aangezien Gemmeker nooit veroordeeld is voor bepaalde zaken. Een en ander wordt niet altijd goed in het licht van die tijd gezet en andere zaken worden ogenschijnlijk voor zoete koek aangenomen en schetsen wellicht een vertekend en beschuldigend beeld.
Persoonlijk vind ik het jammer dat het boek doorspekt is van schuld door Gemmeker en de altijd aanwezige drang om de juridische gang van zaken af te doen als fouten aangezien Gemmeker nooit veroordeeld is voor bepaalde zaken. Een en ander wordt niet altijd goed in het licht van die tijd gezet en andere zaken worden ogenschijnlijk voor zoete koek aangenomen en schetsen wellicht een vertekend en beschuldigend beeld.
March 4, 2023
A Nazi commander of a the Westerbork camp, gets away with a minimum sentence. Successfully, claiming that he was not aware he send almost 100,000 Jews to a certain death. Reality is here more unbelievable then fiction. Also an insight in the organization of the shoah. Death rate of Jews in Holland was among the highest due to support of helpers of the Nazis. The inconvenient truth only a few were righteous in the war.
September 10, 2025
Een verhaal dat zeer hetzelfde klinkt als dat van een andere hoge Nazi Albert Speer. Een verhaal van falen van verschillende justitiële apparaten...
January 27, 2023
Lezenswaardig en fascinerend. In meerdere opzichten: het dagelijks leven in het kamp, de angst voor de lijsten met passagiers voor het wekelijkse transport, de manier waarop wordt geprobeerd in het kamp orde en rust te bewaren door te zorgen voor prima eten, een uitstekend ziekenhuis en zelfs theater van hoog niveau... Juist in dat ogenschijnlijk geordende, bijna beschaafde, zit het kwaad. Want het is alleen bedoeld om opstanden te voorkomen en om in relatieve rust mensen naar hun zekere dood te kunnen transporteren. In die zin zou je bijna kunnen zeggen dat Kamp Westerbork nog erger was dan de vernietigingskampen zelf - die waren tenminste wat ze leken te zijn. Dat is ook de analogie tussen Kamp Westerbrok en kampcommandant Gemmeker zelf - zijn karakter staat in zekere zin model staat voor het kamp - ogenschijnlijk beschaafd en voorkomend, maar met een wereld van kwaad erachter.
Gemmeker, eigenlijk een vrij onbeduidend, weinig uitgesproken en niet bovenmatig getalenteerd man, waant zich op de Drentse hei enkele jaren koning koning van eigen ministaat. Wat dat met hem doet en hoe hij achteraf zijn rol in de Duitse moordmachine als onbeduidend omschrijft - het woord opportunisme schiet sterk tekort.
Je merkt dat dit boek een proefschrift is en dat komt de leesbaarheid niet altijd ten goede. De mate waarin de centrale vraag (Kon worden aangetoond dat Gemmeker wist van het lot van de joden?) centraal blijft staan, ook als het antwoord al lang duidelijk is, gaat je als lezer op zeker moment een beetje tegenstaan.
Wat me ook zal bijblijven: het immense contrast tussen de wijze waarop de nazi's zonder enige grond of rechtsgang mensen de dood injoegen en de manier waarop zij na de oorlog in Nederland werden berecht - zoals het hoort in een rechtstaat. Terwijl je als lezer stiekem denkt; dat recht hebben zij toch al lang verspeeld?
Gemmeker, eigenlijk een vrij onbeduidend, weinig uitgesproken en niet bovenmatig getalenteerd man, waant zich op de Drentse hei enkele jaren koning koning van eigen ministaat. Wat dat met hem doet en hoe hij achteraf zijn rol in de Duitse moordmachine als onbeduidend omschrijft - het woord opportunisme schiet sterk tekort.
Je merkt dat dit boek een proefschrift is en dat komt de leesbaarheid niet altijd ten goede. De mate waarin de centrale vraag (Kon worden aangetoond dat Gemmeker wist van het lot van de joden?) centraal blijft staan, ook als het antwoord al lang duidelijk is, gaat je als lezer op zeker moment een beetje tegenstaan.
Wat me ook zal bijblijven: het immense contrast tussen de wijze waarop de nazi's zonder enige grond of rechtsgang mensen de dood injoegen en de manier waarop zij na de oorlog in Nederland werden berecht - zoals het hoort in een rechtstaat. Terwijl je als lezer stiekem denkt; dat recht hebben zij toch al lang verspeeld?
Displaying 1 - 6 of 6 reviews