What do you think?
Rate this book
Зверобои залива Мелвилла
Содержание:
Петер Фрейхен. Зверобои залива Мелвилла (повесть, перевод Р. Коссого, А. Михальчи), стр. 5–227
Л. Файнберг. Послесловие, стр. 226–229
Н. Крымова. Коротко об авторе, стр. 230–231
Петер Фрейхен. Зверобои залива Мелвилла (повесть, перевод Р. Коссого, А. Михальчи), стр. 5–227
Л. Файнберг. Послесловие, стр. 226–229
Н. Крымова. Коротко об авторе, стр. 230–231
- GenresAdventure
232 pages, Hardcover
Published January 1, 1961
About the author
Peter Freuchen
84 books101 followersPeter Freuchen, born Lorenz Peter Elfred Freuchen was a Danish explorer, writer and traveler.
He spent many years in Thule, Greenland, living with the Polar Inuit. He worked with Knud Rasmussen, crossing the Greenland icecap with him. In 1935, Freuchen visited South Africa, and by the end of the decade, he had travelled to Siberia.
In 1938 he founded The Adventurer's Club (Eventyrernes Klub in Danish), which still exists. They later honoured his memory by planting an oak tree and creating an Eskimo cairn near the place, where he left Denmark for Greenland back in 1906.
He was also employed by the movie industry as a consultant and scriptwriter, specializing in Arctic-related scripts. Most notably MGM's Oscar winning Eskimo/Mala The Magnificent starring Ray Mala. In 1956, he won $64,000 on The $64,000 Question, an American TV quiz-show on the subject "The Seven Seas".
During World War II, Freuchen was actively involved with the Danish resistance movement against the Germans, despite having lost a leg to frost bite in 1926. He was imprisoned for a time by the Germans.
He spent many years in Thule, Greenland, living with the Polar Inuit. He worked with Knud Rasmussen, crossing the Greenland icecap with him. In 1935, Freuchen visited South Africa, and by the end of the decade, he had travelled to Siberia.
In 1938 he founded The Adventurer's Club (Eventyrernes Klub in Danish), which still exists. They later honoured his memory by planting an oak tree and creating an Eskimo cairn near the place, where he left Denmark for Greenland back in 1906.
He was also employed by the movie industry as a consultant and scriptwriter, specializing in Arctic-related scripts. Most notably MGM's Oscar winning Eskimo/Mala The Magnificent starring Ray Mala. In 1956, he won $64,000 on The $64,000 Question, an American TV quiz-show on the subject "The Seven Seas".
During World War II, Freuchen was actively involved with the Danish resistance movement against the Germans, despite having lost a leg to frost bite in 1926. He was imprisoned for a time by the Germans.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 4 of 4 reviews
April 27, 2026
Et siis, pilk polaareskimote ellu nö seest poolt, läbi valge mehe silmade. Taani polaaruurija ja kirjanik Peter Freuchen reisis Gröönimaale, abiellus seal eskimo naisega nimega Navarana, elas seal päris mitu aastat ning kirjutas sellest päris mitu raamatut.
Mul on miskipärast nõrkus raamatute vastu, kus inimestel tuleb toimetada erakordselt külmades ilmastikuoludes, pista rinda jäise loodusega. Viimases hädas toimib samavõrd ka mõni väga tormine olustik, mõni Jumalast maha jäetud kivine saar keset mitte midagit … Kusagil troopikas või kõrbes toimuv sündmustik ja sealsed looduskirjeldused ei köida mind iial samavõrd. Kuigi puhata nt tahaks ikkagi soojas, lugeda meeldib külmast … Müstika.
Igatahes, Freuchen räägib enda ja eskimode argipäevast Gröönimaa lääneosas, Melville´i lahes. Loodusest ja loomadest, inimestest, keda ta seal kohtas ning lugudest, mida kuulis. Ja need lood on tõeliselt põnevad, kohati ulmelisemad, kui ükski ulmik välja mõelda suudaks. Sest elukorraldus on meile harjumuspärasest sedavõrd erinev ja sellegi poolest on tegemist päriselu ja pärisinimestega.
Muide, Gröönimaa eskimot ei tohi nimetada eskimoks, sellepeale võib eskimo solvuda ja su kohtusse kaevata. Tuleb öelda gröönimaalane. Eskimod ise nimetavad end inutiteks, mis tähendab „tõelised inimesed“. Eskimoteks hakkasid neid nimetama Põhja-Ameerika indiaanlased, mis viimaste keeles tähendab „toore liha sööjad“. Eskimod omakorda kutsusid Põhja-Kanada indiaanlasi „täide kasvatajateks“ (vms). Valgeid inimesi aga qavdlunakideks, mis tähendab inutite keeles „koerapojad“.
Nii et siis tõelised inimesed. Olgugi, et Freuchen oli humanist ning kirjutab eskimotest selgelt sõbralikult ja soojalt, näivad kogu nende elukorraldus ja tõekspidamised justkui pahupidi olevat. Miski pöörane vastu karva loogika. No nt, tõeliselt kombekas eskimo on see, kes oskab hästi teeselda, silmakirjatseda ja olema kõike muud kui siiras. Viisaka eskimo sõnad ja teod peavad üksteisele vastanduma, olgugi, et tihti peavad eskimod petisteks ikkagi valgeid. Raha eest toidu (liha) ostmine on alla eskimo väärikust, kuid edukat jahimeest naeruvääristatakse ja solvatakse seni, kuni viimane järele annab ja osa oma saagist pilkajatele annab. Linnumunade korjamine on eskimo mehele solvav (naiste ja laste töö), kuid rüüstada Freucheni korjatud linnamunavarud, on igati ok.
„Sain aru, et mõeldi mune, mis olid mul tagavaraks hoitud, ja et ei oleks mingit kasu protesteerima hakata. Endastmõistetavalt sööksid nad vähemalt paarsada tükki ära, kui aga natukenegi ettepaneku vastu räägin, saadaks sellest aru nõnda, et mul endalgi pole neid külluses ja mu aplus ületab viisakustunde laagrikaaslaste vastu. Päevade viisi saaksin kuulda pilkavaid märkusi enda aadressil, seda peetaks meeles ja arutataks omavahel sugukonnas. Sellist halva kombe ilmutamist ei unustata niipea niisuguses ühetoonilises elus, nagu seda elavad eskimod.“ (lk 34)
Külaliste vastu ollakse lahked, jahimees hoiab külaliste tarvis parimad palad. Seejuures tuleb ohtralt vabandada ja ennast alandada ning paluda andestust armetu laua pärast. Freucheni naine kannatas seepärast, et tema valge mees ei olnud nii hea jahimees, kui põliselanikud ning ei suutnud ise narvalit püüda, et serveerida saba külalistele. Pakkuda tuttavalt jahimehelt ostetud delikatessi oli kirjeldamatult häbi. Seejuures, Freuchenile kui kohmakale jahimehele kaasa ei tuntud, eskimod tunnevad kaasa üksnes sellele, kes tegelikult kaastunnet ei vaja.
„Eskimo naisele valmistab lõbu võida mängida säärast rolli ja vähendada enda väärikust, mis sedamööda suureneb, kuivõrd maitsev ja haruldane on toit, mida pakutakse. Külaliste isu ja vastuväited perenaise vabandustele tõstavad tema mehe väärikust ning taoline pidusööming võib asulas veel kauaks ajaks kõneainet anda. Peale Gröönimaa ei leidu maailmas vist kuigi palju kohti, kus külaliste toidunaudingut ja nende kiitust kostitamise ajal meeles peetakse ning sellest kõneletakse.“ (lk 12)
Võõras on suhtumine orbudesse ja vanuritesse. Vanemateta jäänud orvule ei halastata ja see võib üles kasvada sisuliselt koerte karjas varastades koertelt neile pakutavat toitu. Samuti ei halastata ega kiirustata päästma nt jääauku kukkunud vanameest, sest vanad mehed on reeglina kehvad jahimehed. Veidi rohkem veab vanadel naistel, sest neid on vaja. Hambutud vanad naise õmblevad õrnast linnunahast riideid – ei hammusta nahka katki ja lisaks söövad vähe – töödeldes linnunahku suuga, saab neil kõht naha külge jäänud linnurasvast vaata et täiski.
„Nad tarvitasid linnunahku särkideks, nagu see paljude põlvkondade kestel kombeks oli olnud. Vanad naised olid osavad nahkadest rasva välja imema, tehes need niiviisi pehmeks – hambad olid neil ju igemeteni ära kulunud ja nad ei saanud nendega nahasse auke sisse hammustada.“ (lk 16)
Valgetest eskimod suurt lugu ei pea. Nad püüavad võita nende usalduse ja poolehoiu, et saada midagi kingituseks (metallist nuga või midagi puidust), kuid olles kingituse kätte saanud, kaotavad huvi. Seejuures ei teki neil vähimatki tõrget jagada oma naisi mitte ainult naaber nö külast tulnud kallite sugulastega vaid ka valge mehega.
Raamatus on palju kirjeldusi toitumisharjumustest, mida ja kuidas täpselt söödi. Nt kui kedagi huvitab, kuidas täpselt süüa hülge soolikaid, siis põhjalik õpetus on siin kirjas.
„Siis pandi liha sisse, ja vahepeal, selle valmissaamist oodates, hakkasime erilise rituaali järgi hülge soolikaid sööma. Kõigepealt pigistatakse hülge soolikas tühjaks, seejärel hammustatakse soolika välisseina väike auk. Siis võib selle pöidlaküünega sisemiselt sitkemalt kestalt maha tõmmata, sest toorelt pole viimane näritav, kuna väline seevastu väga hea maitseb. /—/ Hülgest saab nii palju maiuspalasid, mida asjasse mittepühendatu aimatagi ei tea. Paljud eskimotest on maiad silmadele. Silmamunasse lõigatakse tilluke auk ja imetakse selle kaudu maitsev želee välja. Kõige viimaseks jääb alati silmalääts. See on närimiseks liiga sitke ega lase end tükkideks hammustada, temast saab aga tore mänguasi. Kui niisugune silmalääts ära kuivab, on ta läbipaistmatu nagu pilv; ja kui ta siis vette kasta, muutub ta jällegi läbipaistvaks ja jääb selgeks. Endistel aegadel kuulutasid eskimod hülge silmaläätse järgi sagedasti ilma ette.“ (lk 30)
Huvitava faktina on välja toodud, et erinevalt loomadest ja lindudest, armastavad eskimod loomade maksa. Krevettide või lindude poolt ära söödud hülgete või ka nt lindude korjuste sees, isegi kui luud on lihast viimse kübemeni paljaks söödud, on maks alati alles.
Veel huvitavaid fakte: eskimod magavad alasti, selleks, et pääseda riiete sisse pugevatest täidest (mida on eskimote hüttides palju). Tubli eskimo võtab ööseks riided seljast, seob need punti ja riputab lae alla.
Vist juba ütlesin, et Freuchenile seal meeldis ja ta kirjutab suure vaimustusega, mh sealsest loodusest. Ta jälgis uudishimulikult loomi ja linde, kirjeldas nende harjumusi, tegi isegi mingisuguseid katseid, nt merihobudega. Ja siis see ülivõimas ja halastamatu loodus. Mis on inimene külge pöörava jäämäe kõrval või kelleks ta muutub polaaröö pimedas üksinduses. Kevaditi liikuma hakkav jää, kui ellujäämine on mu meelest puhas juhus.
Lõpuks, olles palju aastaid elanud eskimote keskel eskimote reeglite järgi, kolis Freuchen tagasi kodumaale. Võib-olla siis seepärast, et tema, kui võrrelda keskmise eskimo mehega, oli kehv jahimees ja sai harva maitsta selliseid delikatesse nagu hülge aju, silmad ja huuled …
Tema eskimo naine sureb ja ta abiellub uuesti ja seejärel veel kord uuesti. Freucheni kolmas naine oli ameeriklanna Dagmar Cohn, kes töötas illustraatorina sellistes ajakirjades nagu Vogue ja Harper`s Bazaar. See avab Freuchenile tee ameerika eliidi hulka ja siis ta reisib veel ja veel ka siis, kui kaotab jala, seda raamatus enam ei ole.
Et siis tõsielul põhinev seiklusjutt, mõttes, raamatul on täiesti adekvaatne süžee, mis sisaldab kuuldud, peaaegu ulmelisi (lisa)lugusid ja kõik see veel tihedalt täis pikitud uusi ja kohati hulle teadmisi või fakte. Mulle väga meeldis.
Mul on miskipärast nõrkus raamatute vastu, kus inimestel tuleb toimetada erakordselt külmades ilmastikuoludes, pista rinda jäise loodusega. Viimases hädas toimib samavõrd ka mõni väga tormine olustik, mõni Jumalast maha jäetud kivine saar keset mitte midagit … Kusagil troopikas või kõrbes toimuv sündmustik ja sealsed looduskirjeldused ei köida mind iial samavõrd. Kuigi puhata nt tahaks ikkagi soojas, lugeda meeldib külmast … Müstika.
Igatahes, Freuchen räägib enda ja eskimode argipäevast Gröönimaa lääneosas, Melville´i lahes. Loodusest ja loomadest, inimestest, keda ta seal kohtas ning lugudest, mida kuulis. Ja need lood on tõeliselt põnevad, kohati ulmelisemad, kui ükski ulmik välja mõelda suudaks. Sest elukorraldus on meile harjumuspärasest sedavõrd erinev ja sellegi poolest on tegemist päriselu ja pärisinimestega.
Muide, Gröönimaa eskimot ei tohi nimetada eskimoks, sellepeale võib eskimo solvuda ja su kohtusse kaevata. Tuleb öelda gröönimaalane. Eskimod ise nimetavad end inutiteks, mis tähendab „tõelised inimesed“. Eskimoteks hakkasid neid nimetama Põhja-Ameerika indiaanlased, mis viimaste keeles tähendab „toore liha sööjad“. Eskimod omakorda kutsusid Põhja-Kanada indiaanlasi „täide kasvatajateks“ (vms). Valgeid inimesi aga qavdlunakideks, mis tähendab inutite keeles „koerapojad“.
Nii et siis tõelised inimesed. Olgugi, et Freuchen oli humanist ning kirjutab eskimotest selgelt sõbralikult ja soojalt, näivad kogu nende elukorraldus ja tõekspidamised justkui pahupidi olevat. Miski pöörane vastu karva loogika. No nt, tõeliselt kombekas eskimo on see, kes oskab hästi teeselda, silmakirjatseda ja olema kõike muud kui siiras. Viisaka eskimo sõnad ja teod peavad üksteisele vastanduma, olgugi, et tihti peavad eskimod petisteks ikkagi valgeid. Raha eest toidu (liha) ostmine on alla eskimo väärikust, kuid edukat jahimeest naeruvääristatakse ja solvatakse seni, kuni viimane järele annab ja osa oma saagist pilkajatele annab. Linnumunade korjamine on eskimo mehele solvav (naiste ja laste töö), kuid rüüstada Freucheni korjatud linnamunavarud, on igati ok.
„Sain aru, et mõeldi mune, mis olid mul tagavaraks hoitud, ja et ei oleks mingit kasu protesteerima hakata. Endastmõistetavalt sööksid nad vähemalt paarsada tükki ära, kui aga natukenegi ettepaneku vastu räägin, saadaks sellest aru nõnda, et mul endalgi pole neid külluses ja mu aplus ületab viisakustunde laagrikaaslaste vastu. Päevade viisi saaksin kuulda pilkavaid märkusi enda aadressil, seda peetaks meeles ja arutataks omavahel sugukonnas. Sellist halva kombe ilmutamist ei unustata niipea niisuguses ühetoonilises elus, nagu seda elavad eskimod.“ (lk 34)
Külaliste vastu ollakse lahked, jahimees hoiab külaliste tarvis parimad palad. Seejuures tuleb ohtralt vabandada ja ennast alandada ning paluda andestust armetu laua pärast. Freucheni naine kannatas seepärast, et tema valge mees ei olnud nii hea jahimees, kui põliselanikud ning ei suutnud ise narvalit püüda, et serveerida saba külalistele. Pakkuda tuttavalt jahimehelt ostetud delikatessi oli kirjeldamatult häbi. Seejuures, Freuchenile kui kohmakale jahimehele kaasa ei tuntud, eskimod tunnevad kaasa üksnes sellele, kes tegelikult kaastunnet ei vaja.
„Eskimo naisele valmistab lõbu võida mängida säärast rolli ja vähendada enda väärikust, mis sedamööda suureneb, kuivõrd maitsev ja haruldane on toit, mida pakutakse. Külaliste isu ja vastuväited perenaise vabandustele tõstavad tema mehe väärikust ning taoline pidusööming võib asulas veel kauaks ajaks kõneainet anda. Peale Gröönimaa ei leidu maailmas vist kuigi palju kohti, kus külaliste toidunaudingut ja nende kiitust kostitamise ajal meeles peetakse ning sellest kõneletakse.“ (lk 12)
Võõras on suhtumine orbudesse ja vanuritesse. Vanemateta jäänud orvule ei halastata ja see võib üles kasvada sisuliselt koerte karjas varastades koertelt neile pakutavat toitu. Samuti ei halastata ega kiirustata päästma nt jääauku kukkunud vanameest, sest vanad mehed on reeglina kehvad jahimehed. Veidi rohkem veab vanadel naistel, sest neid on vaja. Hambutud vanad naise õmblevad õrnast linnunahast riideid – ei hammusta nahka katki ja lisaks söövad vähe – töödeldes linnunahku suuga, saab neil kõht naha külge jäänud linnurasvast vaata et täiski.
„Nad tarvitasid linnunahku särkideks, nagu see paljude põlvkondade kestel kombeks oli olnud. Vanad naised olid osavad nahkadest rasva välja imema, tehes need niiviisi pehmeks – hambad olid neil ju igemeteni ära kulunud ja nad ei saanud nendega nahasse auke sisse hammustada.“ (lk 16)
Valgetest eskimod suurt lugu ei pea. Nad püüavad võita nende usalduse ja poolehoiu, et saada midagi kingituseks (metallist nuga või midagi puidust), kuid olles kingituse kätte saanud, kaotavad huvi. Seejuures ei teki neil vähimatki tõrget jagada oma naisi mitte ainult naaber nö külast tulnud kallite sugulastega vaid ka valge mehega.
Raamatus on palju kirjeldusi toitumisharjumustest, mida ja kuidas täpselt söödi. Nt kui kedagi huvitab, kuidas täpselt süüa hülge soolikaid, siis põhjalik õpetus on siin kirjas.
„Siis pandi liha sisse, ja vahepeal, selle valmissaamist oodates, hakkasime erilise rituaali järgi hülge soolikaid sööma. Kõigepealt pigistatakse hülge soolikas tühjaks, seejärel hammustatakse soolika välisseina väike auk. Siis võib selle pöidlaküünega sisemiselt sitkemalt kestalt maha tõmmata, sest toorelt pole viimane näritav, kuna väline seevastu väga hea maitseb. /—/ Hülgest saab nii palju maiuspalasid, mida asjasse mittepühendatu aimatagi ei tea. Paljud eskimotest on maiad silmadele. Silmamunasse lõigatakse tilluke auk ja imetakse selle kaudu maitsev želee välja. Kõige viimaseks jääb alati silmalääts. See on närimiseks liiga sitke ega lase end tükkideks hammustada, temast saab aga tore mänguasi. Kui niisugune silmalääts ära kuivab, on ta läbipaistmatu nagu pilv; ja kui ta siis vette kasta, muutub ta jällegi läbipaistvaks ja jääb selgeks. Endistel aegadel kuulutasid eskimod hülge silmaläätse järgi sagedasti ilma ette.“ (lk 30)
Huvitava faktina on välja toodud, et erinevalt loomadest ja lindudest, armastavad eskimod loomade maksa. Krevettide või lindude poolt ära söödud hülgete või ka nt lindude korjuste sees, isegi kui luud on lihast viimse kübemeni paljaks söödud, on maks alati alles.
Veel huvitavaid fakte: eskimod magavad alasti, selleks, et pääseda riiete sisse pugevatest täidest (mida on eskimote hüttides palju). Tubli eskimo võtab ööseks riided seljast, seob need punti ja riputab lae alla.
Vist juba ütlesin, et Freuchenile seal meeldis ja ta kirjutab suure vaimustusega, mh sealsest loodusest. Ta jälgis uudishimulikult loomi ja linde, kirjeldas nende harjumusi, tegi isegi mingisuguseid katseid, nt merihobudega. Ja siis see ülivõimas ja halastamatu loodus. Mis on inimene külge pöörava jäämäe kõrval või kelleks ta muutub polaaröö pimedas üksinduses. Kevaditi liikuma hakkav jää, kui ellujäämine on mu meelest puhas juhus.
Lõpuks, olles palju aastaid elanud eskimote keskel eskimote reeglite järgi, kolis Freuchen tagasi kodumaale. Võib-olla siis seepärast, et tema, kui võrrelda keskmise eskimo mehega, oli kehv jahimees ja sai harva maitsta selliseid delikatesse nagu hülge aju, silmad ja huuled …
Tema eskimo naine sureb ja ta abiellub uuesti ja seejärel veel kord uuesti. Freucheni kolmas naine oli ameeriklanna Dagmar Cohn, kes töötas illustraatorina sellistes ajakirjades nagu Vogue ja Harper`s Bazaar. See avab Freuchenile tee ameerika eliidi hulka ja siis ta reisib veel ja veel ka siis, kui kaotab jala, seda raamatus enam ei ole.
Et siis tõsielul põhinev seiklusjutt, mõttes, raamatul on täiesti adekvaatne süžee, mis sisaldab kuuldud, peaaegu ulmelisi (lisa)lugusid ja kõik see veel tihedalt täis pikitud uusi ja kohati hulle teadmisi või fakte. Mulle väga meeldis.
April 8, 2026
Медведя жалко
"Тулимак, не успев даже ничего натянуть на себя, наклонился, чтобы вылезти из хижины и схватить гарпун или что-либо другое в надежде защитить себя и свою подругу, но было уже поздно. Меквусак, возможно, не так легко победил бы Тулимака, если бы тот оказался как следует вооруженным и готовым к бою. Теперь же Меквусак напал на голого человека, как только тот вылез из [снежной] хижины. Он не дал ему даже возможности подняться, со всей силой проткнул его гарпуном и пригвоздил к снегу.
— Ты хотя бы дал мне сперва надеть штаны, — проговорил Тулимак, — и тут же умер перед своей хижиной. Это были последние слова, произнесенные им, — сказал Меквусак, улыбаясь при этом воспоминании".
Жнівень. Незаходнае сонца. Дождж... Снег... Лёд. Вельмі шмат лёду. Гэта бліжэй, чым Марс. Гэта зусім, зусім іншая Зямля. Грэнландыя.
Крыгі пад нагамі танчаць, то ласкава падвозячы да жаданай мэты, то ашчэрваючыся шчылінамі з бяздоннай лядзянай вадою, то ў жахлівым тэтрысе налазячы адна на адну, грувасцячыся ў смяротныя жывыя ненажэрныя горы.
Калеючы на аўтобусным прыпынку, лаюся на няўседлівых продкаў. Якога ліха яны цягнуліся з лагоднага міжземнамор'я туды, дзе снежыць? (Ага, а троху раней - злезлі з дрэваў... і непатрыятычна адмовіліся ад жабраў, выпаўзшы з сусветнага акіяну.) Я думала, чытаць зімой халоднае - высцюджваць сябе знутры. Але ж не. Лагодныя студзеньскія мінус дваццаць ды няўклюдная дублёнка выдатна дапаўнялі грэнладскую экзотыку і аўтэнтыку. Імітацыя суперажывання. Бытта і я брыду, пераскокваючы з крыгі на крыгу, марачы пра гарачы суп з белага мядзведзя.
Мядзведзяў шкада. Мяркуючы з гэтай кнігі, яны не страшныя, а страшна наіўныя. Кожны сапраўдны мужчына мусіць мець белыя нагавіцы з шкуры свайго мядзведзя, сустрэча з якім - не надзвычайная небяспечная падзея, а жаданая і вабная. Героі Фрэйхена бязлітасна карыстаюцца цікаўнасцю жывёлак, выдурняюцца, каб прывабіць іх, нават пасміхаюцца, калі мядзведзік прыкрывае лапай чорны нос, спадзеючыся не выдаць сябе, падплываючы да незвычайных аб'ектаў.
"Эскимосами" первоначально назвали инуитов не европейцы, а североамериканские индейцы, что в переводе с их языка значит просто: "пожиратели сырого мяса". Эскимосы же называли индейцев севера Канады еще проще: "разводящие гнид". Прозвище белых — кавдлунаки, в переводе с инуитского означает "собачьи дети"... Вот почему эскимосов Гренландии нельзя называть "эскимосами", а только гренландцами (иначе могут подать в суд). О том, можно ли называть индейцев "разводящими гнид", а белых "собачьими детьми", ничего не сказано.
Толькі падумаць, пару сотняў гадоў таму эскімосы інуіты меркавалі сябе адзінымі людзьмі ў свеце. І цалкам жылі з палявання. Многія жывёлы, якіх бязлітасна выразаюць інуіты, цяпер у чырвонай кнізе і проста ўбачыць іх - цуд і ўдача. Але тады цюлені, маржы, пясцы, птаства, белыя мядзведзі... аўтару, еўрапейцу, які моцна зрадніўся з поўначчу, усё гэта надзвычайна смачна ці ў сырым, ці ў вараным выглядзе. Яму троху не стае кавы ці тытуню, але ён не гатовы прамяняць вольнае жыццё, каханую вясёлую жоначку ды паляўнічую ўдачу на выгоды цывілізацыі.
Сюжэт кнігі няхітры, дакументальны. Аўтар піша пра сябе і сваіх сяброў-знаёмцаў. Ён з парай інуітаў суправаджае пяцёх белых маракоў, якія згубіліся ў ільдах, да таго вострава, дзе ёсць шанец напаткаць карабель да Еўропы. Па дарозе адбываецца мноства дробных і буйных здарэнняў, якія як найлепш паказваюць побыт паўночнікаў і прыроду Грэнландыі. Акрамя таго, гучыць нямала ўстаўных гісторый пра мора і поўнач, больш ці менш праўдападобных або міфалагізаваных, ад удзельнікаў вандроўкі. Прыгоды трымаюць у напружанні, дэталі побыту ўражваюць, іншы погляд на свет змушае дзівіцца і захапляцца (былой?) разнастайнасцю свету, зямлянамі-іншапланецянамі.
Інуіты падаюцца неверагодна цікавымі людзьмі. З спецыфічным пачуццём гумару, наў��ыснай паказной сціпласцю - гэта іхнія добрыя манеры, самаахвярнай узаемадапамогай. Звычай дзяліцца з госцем жонкай шакуе. Але дзяліцца ежай, вопраткай, транспартам (на мяжы адмаўлення прыватнай уласнасці) з чужынцамі ці суайчыннікамі - гэта, мусіць, галоўнае, што дапамагло народу выжываць у суровых умовах.
Выхаванне дзяцей страшыць і замілоўвае - небяспечныя, жахлівыя гульні за крок да смерці. "Хай гуляюць, гэта і нам прыносіла столькі радасці ў маленстве! Стануць спрытнымі і хуткімі" Жорсткая абыякавасць да сіраты, паўгалоднае, халоднае існаванне. "Гэта загартуе яго. Усе найлепшыя нашы ваяры прайшлі праз цяжкое маленства, затое сталі самымі моцнымі". Еўрапейцы хочуць забраць-выкупіць-памяняць у дзіцяці цацку з чыстага золата. "Як можна забіраць у дзяцей цацкі! Гэта іхняя маёмасць. Калі захочуць аддаць - калі ласка, а забіраць нельга".
Але найбольшае ўражанне зрабілі пейзажы. Як можна жыць не проста ва ўмовах увесьчаснага холаду (сяджу ў гэты момант на кампом дома, залезшы напалову ў спальны мяшок - мерзну), а ва ўмовах, калі пад табой проста няма зямлі (ёсць астраўная зямля, але ж значная частка жыцця праходзіць у льдах). Лёд кожную хвіліну можа раскалоцца, вось ты толькі што спакойна ішоў па трывалым - а ўжо змушаны абыходзіць глыбокую шчыліну. А найбліжэйшы айсберг можа ні з таго ні з сяго перакуліцца - і накрыць цябе хваляй. А з вечных ледавікоў рухаюцца льды, "прагнучы спатоліць смагу солі", і вокамгненна памяняць ландшафт, ды шчэ і зацерці цябе між складак, ані не заўважыўшы.
Шкада загінулых у льдах. Шкада вынішчаных жывёлак. Але ўсё адно крыху шкада і таго, што апісаны жорсткі свет страчаны назаўжды. Свет гомагенізуецца, аднастайваецца, і сучасная электрыфікаваная Грэнландыя, вядома, больш бяспечная і турыстычна даступная, але не такая экзатычна-іншапланетная, як у кнізе Фрэйхена.
"Тулимак, не успев даже ничего натянуть на себя, наклонился, чтобы вылезти из хижины и схватить гарпун или что-либо другое в надежде защитить себя и свою подругу, но было уже поздно. Меквусак, возможно, не так легко победил бы Тулимака, если бы тот оказался как следует вооруженным и готовым к бою. Теперь же Меквусак напал на голого человека, как только тот вылез из [снежной] хижины. Он не дал ему даже возможности подняться, со всей силой проткнул его гарпуном и пригвоздил к снегу.
— Ты хотя бы дал мне сперва надеть штаны, — проговорил Тулимак, — и тут же умер перед своей хижиной. Это были последние слова, произнесенные им, — сказал Меквусак, улыбаясь при этом воспоминании".
Жнівень. Незаходнае сонца. Дождж... Снег... Лёд. Вельмі шмат лёду. Гэта бліжэй, чым Марс. Гэта зусім, зусім іншая Зямля. Грэнландыя.
Крыгі пад нагамі танчаць, то ласкава падвозячы да жаданай мэты, то ашчэрваючыся шчылінамі з бяздоннай лядзянай вадою, то ў жахлівым тэтрысе налазячы адна на адну, грувасцячыся ў смяротныя жывыя ненажэрныя горы.
Калеючы на аўтобусным прыпынку, лаюся на няўседлівых продкаў. Якога ліха яны цягнуліся з лагоднага міжземнамор'я туды, дзе снежыць? (Ага, а троху раней - злезлі з дрэваў... і непатрыятычна адмовіліся ад жабраў, выпаўзшы з сусветнага акіяну.) Я думала, чытаць зімой халоднае - высцюджваць сябе знутры. Але ж не. Лагодныя студзеньскія мінус дваццаць ды няўклюдная дублёнка выдатна дапаўнялі грэнладскую экзотыку і аўтэнтыку. Імітацыя суперажывання. Бытта і я брыду, пераскокваючы з крыгі на крыгу, марачы пра гарачы суп з белага мядзведзя.
Мядзведзяў шкада. Мяркуючы з гэтай кнігі, яны не страшныя, а страшна наіўныя. Кожны сапраўдны мужчына мусіць мець белыя нагавіцы з шкуры свайго мядзведзя, сустрэча з якім - не надзвычайная небяспечная падзея, а жаданая і вабная. Героі Фрэйхена бязлітасна карыстаюцца цікаўнасцю жывёлак, выдурняюцца, каб прывабіць іх, нават пасміхаюцца, калі мядзведзік прыкрывае лапай чорны нос, спадзеючыся не выдаць сябе, падплываючы да незвычайных аб'ектаў.
"Эскимосами" первоначально назвали инуитов не европейцы, а североамериканские индейцы, что в переводе с их языка значит просто: "пожиратели сырого мяса". Эскимосы же называли индейцев севера Канады еще проще: "разводящие гнид". Прозвище белых — кавдлунаки, в переводе с инуитского означает "собачьи дети"... Вот почему эскимосов Гренландии нельзя называть "эскимосами", а только гренландцами (иначе могут подать в суд). О том, можно ли называть индейцев "разводящими гнид", а белых "собачьими детьми", ничего не сказано.
Толькі падумаць, пару сотняў гадоў таму эскімосы інуіты меркавалі сябе адзінымі людзьмі ў свеце. І цалкам жылі з палявання. Многія жывёлы, якіх бязлітасна выразаюць інуіты, цяпер у чырвонай кнізе і проста ўбачыць іх - цуд і ўдача. Але тады цюлені, маржы, пясцы, птаства, белыя мядзведзі... аўтару, еўрапейцу, які моцна зрадніўся з поўначчу, усё гэта надзвычайна смачна ці ў сырым, ці ў вараным выглядзе. Яму троху не стае кавы ці тытуню, але ён не гатовы прамяняць вольнае жыццё, каханую вясёлую жоначку ды паляўнічую ўдачу на выгоды цывілізацыі.
Сюжэт кнігі няхітры, дакументальны. Аўтар піша пра сябе і сваіх сяброў-знаёмцаў. Ён з парай інуітаў суправаджае пяцёх белых маракоў, якія згубіліся ў ільдах, да таго вострава, дзе ёсць шанец напаткаць карабель да Еўропы. Па дарозе адбываецца мноства дробных і буйных здарэнняў, якія як найлепш паказваюць побыт паўночнікаў і прыроду Грэнландыі. Акрамя таго, гучыць нямала ўстаўных гісторый пра мора і поўнач, больш ці менш праўдападобных або міфалагізаваных, ад удзельнікаў вандроўкі. Прыгоды трымаюць у напружанні, дэталі побыту ўражваюць, іншы погляд на свет змушае дзівіцца і захапляцца (былой?) разнастайнасцю свету, зямлянамі-іншапланецянамі.
Інуіты падаюцца неверагодна цікавымі людзьмі. З спецыфічным пачуццём гумару, наў��ыснай паказной сціпласцю - гэта іхнія добрыя манеры, самаахвярнай узаемадапамогай. Звычай дзяліцца з госцем жонкай шакуе. Але дзяліцца ежай, вопраткай, транспартам (на мяжы адмаўлення прыватнай уласнасці) з чужынцамі ці суайчыннікамі - гэта, мусіць, галоўнае, што дапамагло народу выжываць у суровых умовах.
Выхаванне дзяцей страшыць і замілоўвае - небяспечныя, жахлівыя гульні за крок да смерці. "Хай гуляюць, гэта і нам прыносіла столькі радасці ў маленстве! Стануць спрытнымі і хуткімі" Жорсткая абыякавасць да сіраты, паўгалоднае, халоднае існаванне. "Гэта загартуе яго. Усе найлепшыя нашы ваяры прайшлі праз цяжкое маленства, затое сталі самымі моцнымі". Еўрапейцы хочуць забраць-выкупіць-памяняць у дзіцяці цацку з чыстага золата. "Як можна забіраць у дзяцей цацкі! Гэта іхняя маёмасць. Калі захочуць аддаць - калі ласка, а забіраць нельга".
Але найбольшае ўражанне зрабілі пейзажы. Як можна жыць не проста ва ўмовах увесьчаснага холаду (сяджу ў гэты момант на кампом дома, залезшы напалову ў спальны мяшок - мерзну), а ва ўмовах, калі пад табой проста няма зямлі (ёсць астраўная зямля, але ж значная частка жыцця праходзіць у льдах). Лёд кожную хвіліну можа раскалоцца, вось ты толькі што спакойна ішоў па трывалым - а ўжо змушаны абыходзіць глыбокую шчыліну. А найбліжэйшы айсберг можа ні з таго ні з сяго перакуліцца - і накрыць цябе хваляй. А з вечных ледавікоў рухаюцца льды, "прагнучы спатоліць смагу солі", і вокамгненна памяняць ландшафт, ды шчэ і зацерці цябе між складак, ані не заўважыўшы.
Шкада загінулых у льдах. Шкада вынішчаных жывёлак. Але ўсё адно крыху шкада і таго, што апісаны жорсткі свет страчаны назаўжды. Свет гомагенізуецца, аднастайваецца, і сучасная электрыфікаваная Грэнландыя, вядома, больш бяспечная і турыстычна даступная, але не такая экзатычна-іншапланетная, як у кнізе Фрэйхена.
August 6, 2021
Прикольно погрузиться в атмосферу, новый мир :)
March 29, 2023
Basically all Freuchen’s books about Greenland are 5-star material. This one contained several stories that were told by inuits during a journey across Melville bay and Freuchen captured not only the stories but the journey itself perfect way.
Displaying 1 - 4 of 4 reviews