De toekomst die nooit kwam. Hoe Rusland worstelt met zijn verleden

by Marc Jansen

Het Rusland van Vladimir Poetin zit met een zware erfenis. Twee wereldoorlogen, twee revoluties, een burgeroorlog, decennia van sociale experimenten en een jacht op ‘vijanden van het volk' hebben in nog geen veertig jaar minstens vijftig miljoen mensen het leven gekost.

De Rode Utopie is nooit werkelijkheid geworden. In ruil daarvoor vallen de Russen terug op het verleden. Maar welk verleden? De tsarentijd of de heerschappij van de communistische leiders Lenin en Stalin? Tsaar Nicolaas II is door de Russisch-orthodoxe kerk heilig verklaard en het eeuwfeest van de revolutie ging in november 2017 vrijwel ongemerkt voorbij.

Poetin onthulde in Moskou een Rouwmuur voor de slachtoffers van de terreur, maar ondertussen wordt massamoordenaar Stalin geëerd als de overwinnaar op nazi-Duitsland. Op welke geschiedenis bouwt de Rus zijn nationale identiteit?

Genres: Nonfiction, History

176 pages, Paperback

Published April 23, 2019

About the author

Marc Jansen was als historicus lange tijd verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij woonde enkele jaren in Moskou en doorkruiste de voormalige Sovjetunie. In 1980 verscheen zijn proefschrift Een showproces onder Lenin, gevolgd door diverse boeken en artikelen over de Russische en Sovjetgeschiedenis. In 2008 maakte hij een aanvulling op J.W. Bezemers standaardwerk Een geschiedenis van Rusland.

Reviews

[Jos · Rating 4 out of 5]

Jansen vergeet nogal eens wat hij eerder in het boek heeft geschreven, maar in nog geen 170 bladzijden legt hij helder uit hoe Rusland omgaat met zijn dramatische en bloederige verleden.

[Ann · Rating 4 out of 5]

Een must read boek dat messcherp aantoont dat het Rusland van vandaag niet klaar is met zijn bloedige verleden.

[Jos · Rating 2 out of 5]

Dat matige boeken toch boeiend kunnen zijn, bewijst Marc Jansen met deze publicatie over de hedendaagse worsteling van Rusland met de eigen geschiedenis en identiteit.
Het boek kwalificeer ik als matig omdat het niet voldoet aan de hoge verwachtingen die de titel wekt. Een boek over de hedendaagse Russische nationale identiteit vraagt heel wat meer dan een stukje moderne geschiedenis met een sterke focus op de Russische revolutie en de misdaden van het Stalinregime. Daartoe dient een historicus dieper te graven en met een klein uitstapje naar de nadagen van het tsjarendom bereik je dat doel toch echt niet. Daar komt nog bij dat Jansen met grote regelmaat in herhaling valt.
Jansens vlotte schrijfstijl en talent als verhalenverteller maken het boek daarentegen weer boeiend genoeg om het niet terzijde te schuiven. Aldus leert de lezer welk een complex land Rusland is; hoe het de zwarte bladzijden uit de eigen moderne geschiedenis probeert te vergeten door de heldendaden van leiders tijdens de Tweede Wereldoorlog op een voetstuk te plaatsen. Het maakt bovenal duidelijk dat er reden genoeg is alert te blijven op de politieke ontwikkelingen in dit in oppervlakte grootste land ter wereld.

[Ellen Haadsma · Rating 5 out of 5]

Marc Jansen beschrijft in 170 pagina's de gebeurtenissen van de 20ste eeuw in de Sovjetunie en Rusland, op een bijzonder complete manier. Op sommige momenten moest ik het boek wegleggen, omdat de terreur tegen het eigen volk me aan de keel vloog, maar juist dat maakt het boek bijzonder. Geen gebeurtenis is Jansen te heftig om tot in het kleinste detail te vertellen, zonder langdradig te worden.
Dit is een heldere inkijk in het verleden, het heden en de toekomst van een land dat zijn eigen volk geregeld als vijand heeft behandeld.

[Harmke · Rating 2 out of 5]

De titel belooft dat het boek gaat over de vraag waarom Rusland worstelt met zijn verleden. Het boek is meer een opsomming van alle zwarte bladzijden in de recente geschiedenis van Rusland. Met af en toe (steeds dezelfde) korte verklaring: Poetin kopieert stukjes geschiedenis. Jammer dat het boek nergens echt gaat over deze vraag. Nu blijft het een twintigste-eeuws geschiedenisboek.

[Ferre Wyckmans · Rating 4 out of 5]

Een behapbare must read wie kennis wil opdoen voor het huidige Rusland en Poetin.
Eens temeer ook een adembenemende beschrijving van de Stalinistische terreur.