L'ère du témoin

by Annette Wieviorka

L'auteur développe ici les relations entre le témoignage et l'histoire, montrant comment on peut distinguer trois phases dans l'histoire du témoignages : la première, dans l'immédiat de l'après-guerre, où les témoins veulent rappeler ce qui s'est passé, mais ne sont guère entendus ; une seconde à partir du procès d'Eichman, où les témoignages vont au contraire être sollicités, dans une perspective judiciaire, comme moment de l'accusation. Une dernière enfin, qui est proprement l'ère du témoin, où le témoignage relève d'un impératif social et non plus d'une nécessité intérieure.

Genres: History, Nonfiction, Holocaust, Academic, Jewish

185 pages, Paperback

First published October 22, 1998

About the author

Annette Wieviorka, née le 10 janvier 1948, est une historienne française, spécialiste de la Shoah et de l'histoire des Juifs au XXe siècle depuis la publication en 1992 de sa thèse, Déportation et génocide: entre la mémoire et l'oubli, soutenue en 1991 à l'université Paris-Nanterre.

Reviews

[Alison · Rating 5 out of 5]

Annette Wieviorka is a leading French historian of the Holocaust and the author of many, many books and articles. She is the granddaughter of a notable Yiddish writer who perished in a death march from Auschwitz in January 1945. The edition of this book that I read was translated into English by Jared Stark in 1998 and the book itself stems from that decade.

The Era of the Witness is an extraordinarily thoughtful book and although it might be most meaningful to historians and most accessible to academic historians, it really is worth reading for anyone interested in the way history is written and how it differs from and complements memory and testimony. Wieviorka ultimately produces a rousing defense of the writing of history as indispensable and warns against the dangers of assuming the accumulation of countless numbers of personal recollections (witness testimonies) can replace it. At the same time, however, she exposes the dangers of dismissing testimony and ignoring witnesses. I found her argument sympathetic to the critical relevance of the emotionally powerful, the personal, the redemptive, and the analytical, academic, detached. She convinced me that both modes are essential.

Wieviorka offers three chapters that proceed chronologically and describe three stages in recording and analyzing the Shoah. First there were chronicles compiled in ghettos, especially in Warsaw and Łódź, and even writings carefully hidden, buried near crematoria at Auschwitz. Yiddish-speaking Jews anticipating the destruction not only of themselves and their families, but of their language, their communities, their entire worlds, tried to secure some evidence of their existence and their experience that could be found later. She walks readers through an era of stunning disinterest in witness testimony even as survivors struggled to articulate not only the loss of people but of their world: "There are no more Jews in the world. This nation does not exist. It will never exist again," cried Marek Edelman, speaking - as Wieviorka explains, "not of the Jewish people as a whole, of course, but of the Yiddish-speaking segment that was destroyed by the 'Final solution.'" (54) In this period, testimony was of personal interest but lacked broader social and political recognition.

In the second chapter, Wieviorka shows how the Eichmann trial created "the advent of the witness." Gideon Hausner, who headed the team of prosecutors, understood the trial to have a meaning far beyond Eichmann's guilt or innocence. Wieviorka quotes him noting that "in any criminal proceedings, the proof of guilt and the imposition of a penalty, though all-important, are not the exclusive objects. Every trial also has a correctional and educational aspect. It attracts people's attention, tells a story, and conveys a moral." (66) (It is telling that he does not acknowledge that for the defense and defendant, it is proof of innocence (or at least proof of absence of proof of guilt) that can be the object. Trials are supposed to determine guilt, not treat it as the foregone conclusion and sole object.) Although there were 350,000 survivors of the genocide of European Jewry living in Israel in 1949, it was only through this trial that witness testimony broke through a wall of silence that was supposed to separate the new Israeli - Hebrew-speaking, self-assured, powerful, muscular - from the European refugees who had 'let themselves be led like sheep to the slaughter' (69).

To this point in the narrative, Wieviorka's main thrust has been to show the impoverishment of history and of public memory as a result of ignoring witness testimony. But in the middle of the book, the pendulum swings to the other side. Now there is the danger of believing only witnesses can be trusted. Only their personal perspectives can expose the essential – the personal – behind the cold numbers. Wieviorka now needs to defend history and history-writing: “Holding events at a distance does not preclude feelings of empathy with the victims or horror at the complex system that produced mass death. It restores the dignity of the thinking person, a dignity that Nazism had precisely derided by playing on feelings such as hate or on emotions such as those generated at mass rallies.” (90)

This slender volume was produced long before the advent of social media, of AI-generated “journalism,” of alternate truths and fake news. Even in the late 1990s, Wieviorka felt the need to defend the importance of history-as-science rather than as personal-feelings and “my truth.” And she does so here beautifully, without in any way reducing the importance of also seeking out and respecting witness testimony.

[Özgür Sevgi Göral]

Annette Wieviorka çok iyi bir Holocaust tarihçisi, aslında Shoah demeliyim çünkü kitapta da anlattığı gibi Fransa'da bu terim kullanılıyor, Wieviorka da Fransız (Yahudi) bir tarihçi. İyi bir tarihçi olduğu için de olgusal verilere, Holocaust tarihçileri arası tartışmalara ve Yahudi toplumunun farklı kuşakları için Holocaust'un anlamı konularına son derece hakim. Fakat meselenin, yani hatırlama, tanıklık etme, faşizm döneminden sağ kalma, soykırım ve devletin sistematik şiddet pratikleri meselelerine ve bu meselelerin kuramsal ve politik daha geniş anlamlarıyla bence olması gerektiği kadar güçlü bir bağ kurmuyor. Bu bağın eksikliği de benim için çalışmayı biraz daha az ilginç yaptı doğrusu.

Wieviorka Holocaust sonrası dünyada tanıklık diye bir konumun, öznenin ortaya çıkışını anlatıyor. Bu süreci 3 dönemde tartışıyor, birinci dönem boğulan bir dünyadan tanıklıklar ya da tanıklık ettiği olaylardan sağ kalamayanların tanıklığı, ikinci dönem Eichmann yargılamasıyla tanığın toplumsal bir figür olarak zuhur edişi, üçüncü dönem de bu toplumsal figürün 'tanıklık çağı' dediği bir dönemde dönüşümü.

İlk dönemde 2. Dünya Savaşı'nı ve hemen sonrasını, 50'li yılların görece suskunluğuyla birlikte ele alıyor. Bu dönemin tanıklarının bir bölümü, tıpkı Varşova gettosunda yaşadıklarının günlüklerini ve notlarını bırakanların olduğu gibi, tanık oldukları olaydan sağ kurtulamayanlar. Diğer bir bölümü de toplama ve imha kamplarından sağ kalan ve sonra bu deneyimlerini yazanlar, ki bu yazarların bir bölümü de ilerleyen yıllarda yaşamlarına son vermeyi seçiyorlar. Wieviorka ilk kuşak yazarların ve tanıklıkların temel meselelerini, anlatılamayacak bir şiddeti anlatma çabası, anlatılacak olanların seçiminin yarattığı gerilim, farklı dinleyicilere farklı retoriklerle seslenme ve nüanslar, yaşananı adlandırırken yapılan farklı politik tercihler ve Yahudi milleti, intikam, yeni bir devlet kurma, affetme gibi kavramlar arasındaki ilişkiler olarak ortaya koyuyor.

İkinci dönemi, yani tanığın toplumsal bir figür olarak zuhur edişini 1961 Eichmann yargılamasıyla başlatıyor. Bu çok önemli dava, Holocaust tanıklarının hesap sormak için, failleri yargılamak için, sözlerini yaygın bir dolaşım ağında yaymak için (duruşmaların kayıtlarının televizyonlarda gösterilmesi, radyolarda dinletilmesi gibi) ve tanıklığın kendisinin reel politik ilişkiler içinde de bir güç aracı olarak dolaşıma girmesini görmek için kurucu örnek. Sonrasında da tanıklık toplamanın neredeyse bir etik görev, hatırlama ödevi (devoir de memoire) olarak konumlandırılmasının ABD, Fransa ve İsrail'deki örneklerini anlatıyor.

Üçüncü dönem, aynı zamanda başka türden kişisel anlatıların, duyguların ifşa edilmesinin, bireyin anlatısının kitle iletişim araçlarındaki hakimiyetinin ve sözlü tarih yönteminin küresel zaferinin zamanıyla da çakışan tanıklık çağı. Sıradan insanların hafızalarının/tanıklıklarının da tarih sahasına dahil edilmesiyle tarih ve hafıza ilişkisinin köklü bir biçimde değiştiği bu döneme Wieviorka kısmen ampirisist bir tarihçi muhafazakarlığıyla baksa da yaptığı tartışma iyiydi. Burada özellikle farklı kuşaklarının tanıklık meselesine yaklaşımının değişimini gösterdiği yerleri çok sevdim. Soykırımdan sağ kalanların çocuklarının ve torunlarının soykırım deneyimiyle ilişkilenme ve 'tanıklık etme' pratiklerinin farkını çok iyi tartışmış. Yine bu bölümde Spielberg Vakfı'nın tanık toplama tekniği ile Yale Üniversitesi'nin tanık toplama teknikleri arasındaki farkları tartışırken de Holocaust'un en nihayetinde iyimser bir hikayeye çevrildiği Holocaust'un Amerikanlaşması kavramını da iyi ortaya koymuş.

Kitapta bence eksik olan, daha önce de yazdığım gibi, bu sahadaki teorik ve politik tartışmalarla az ilişki kurmasıydı. Bu kuramsal ve politik çerçeve zayıflığı metni bazen fazla ampirisist bir tarihçi metnine çevirebiliyor. Ama haksızlık etmek istemem, Holocaust, tanıklık, hafıza ve tarih yazımı üzerine olgulara çok hakim, çok iyi bir tarihçiden önemli bir çalışma. Bu konularda daha kuramsal ve politik tartışmalara giren metinlerle birlikte okunursa çok daha faydalı olur diye düşündüm.

[FX Garneau · Rating 4 out of 5]

« Comment écrire l'histoire quand un monde a disparu [...] Quand le présent n'existe plus, quelles questions l'historien peut-il poser au passé ? »

[Alyssa]

i wont be rating this book as it was read for school and deals with a heavy topic, however it was very informative and i am writing a review/response to it

[Mariah · Rating 3 out of 5]

⭐️ 3.2!

[Jo · Rating 4 out of 5]

In this text, Wieviorka examines how survivor testimonies evolved from the 1940s through the end of the 1990s, how societal response changed over that time, and the effects of those changes on history and collective memory. To begin, the author highlights written testimonies from the time of the ghettos – particularly Warsaw – and those directly postwar. The world response to Jewish testimony was not well received, however, and testimony became a function for survivors to remember their dead and to educate their youth. Testimony was a collective identity for the Jewish community and stayed within those communities.

[Sean · Rating 3 out of 5]

interesting argument, particularly in the latter half of the book. a few really problematic errors but I'm not convinced they aren't a problem of the translation. solid though.