เมื่อตุลาการเป็นใหญ่ในแผ่นดิน

by สมชาย ปรีชาศิลปกุล

“อำนาจตุลาการไม่ได้หล่นมาจากฟากฟ้า แต่ถูกสร้างขึ้นมาทางการเมือง”
ในแวดวงวิชาการ ‘ตุลาการศึกษา’ ถือเป็นดินแดนลี้ลับอันศักดิ์สิทธิ์ สถาบันตุลาการมักถูกมองว่าเป็นกลาง อยู่ในโลกของตรรกะกฎหมาย และลอยพ้นจากสังคมอย่างสิ้นเชิง แต่นับวันมุมมองดังกล่าวดูจะอับจนในการอธิบาย ‘ความจริง’ เกี่ยวกับการดำรงอยู่และปฏิบัติการของตุลาการในสังคมไทยมากขึ้น

หนังสือ เมื่อตุลาการเป็นใหญ่ในแผ่นดิน โดย สมชาย ปรีชาศิลปกุล คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พยายามเสนอแว่นตาใหม่และข้อถกเถียงใหม่ในการศึกษาสถาบันตุลาการ

เมื่อสถาบันตุลาการไม่ใช่ moral being หรือองค์กรเทวดาที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง ลอยอยู่เหนือประชาชน แต่เป็น political being ที่มีจุดยืนและผลประโยชน์ดังเช่นสามัญชนทั่วไป

เมื่อสถาบันตุลาการกลายเป็น ‘ตุลาการพันลึก’ ผู้ธำรงอำนาจนำดั้งเดิม

เมื่อ ‘ตุลาการภิวัตน์’ พร้อมแปรสภาพเป็น ‘ตุลาการวิบัติ’

เมื่อสถาบันตุลาการรับใช้ระบอบอำนาจนิยมผ่านการรับรองความชอบธรรมให้แก่คณะรัฐประหาร

และเมื่อสถาบันตุลาการขยายอำนาจสู่พื้นที่ทางการเมือง จนแปรสภาพเป็น ‘ตุลาการธิปไตย’ ที่มีอำนาจเหนือสถาบันการเมืองจากการเลือกตั้ง

248 pages, Paperback

Published June 1, 2019

Reviews

[Pawarut Jongsirirag · Rating 4 out of 5]

ในวงการกฎหมาย เราสามารถแบ่งคนออกได้ 2 แบบอย่างหยาบๆ คือ พวกที่มองว่าศาลนั้นเป็นดีแล้วอย่างที่เป็นอยู่ ไม่มีอะไรต้องวิพากษ์ แต่ในทุกองค์กรก็ย่อมมีคนไม่ดีบ้าง องค์กรนะดีแล้ว ปัญหานะอยู่ที่คนไม่ดีบางคนเท่านั้น กับอีกพวกคือ เห็นว่ามันมีนะสิ่งที่ควรเอาออกมาพูด มาวิพากษ์กันในเรื่องขององค์กร คนที่มีปัญหานะมัยมีอยู่แล้วแหละ แต่องค์กรก็ควรถูกพูดถึงเหมือนกัน

แล้วหนังสือเล่มนี้เหมาะกับพวกไหน ?

อ่านจากชื่อเล่ม อาจตอบแบบไวๆได้เลย ว่ามันต้องพวกแรกซิ อ่านเพื่อเบิกเนตรไง แต่ผมว่าไม่ใช่ หนังสือเล่มนี้เหมาะกับทั้ง 2 พวกไม่ยิ่งหย่อนกว่ากันเลย กับพวกแรกเหมาะกับการอ่านเพื่อพิจารณามุมมองที่ต่างออกไป จริงหรือไม่สิ่งที่เชื่อที่เห็นนนั้นเป็นอย่างที่มันเป็น ยังมีอะไรอีกหรือไม่ที่ยังไม่เคยคิดมาก่อน หรือจริงๆเราอาจปิดตาข้างเดียวมาตลอด และในทางกลับกัน อีกพวกหนึ่งนั้นก็อ่านเพื่อทบทวนสื่งที่ตัวเองเชื่อ ความเชื่อที่เข้าใจมานั้นจริงหรือ หรือเป็นเพียงอคติ ไปฟังเรื่องซุบซิบนู่นนี่แล้วเชื่อว่ามันคือความจริงทั้งหมด

แม้ชื่อหนังสือจะดูเหมือนพูดถึงแต่องค์กรตุลาการอย่างเดียว แต่จริงๆแล้วยังพูดถึงเรื่องอื่นๆที่เกี่ยวข้องในวงการกฎหมายด้วยนะครับ เช่น การบังคับใช้กฎหมาย วงการการสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา หรือ การเรียนการสอนในวงการนิติศาสตร์

น่าเสียดายอย่างนึงของเล่มนี้คือมันเป็นการรวมบทความ ไม่ใช่หนังสือเล่มที่พูดถึงภาพรวมโดยแบ่งบทแยกย่อยกันไป ทำให้บางเรื่องลงรายละเอียดไม่ได้มาก แตะเพียงผิวๆก็จบเรื่องแล้ว หรือพูดง่ายๆคือ อ่านไม่มันเลยยครับ (ฮา)

คนนอกวงการอ่านได้ คนในวงการอ่านดี

นั่นแหละครับ ควรมิควรแล้วแต่จะอ่าน.....

[Pae Ponsiri · Rating 3 out of 5]

เมื่อตุลาการเป็นใหญ่ในแผ่นดิน: รวมบทความว่าด้วยตุลาการภิวัฒน์ ตุลาการพันลึก และตุลาการธิปไตย โดยสมชาย ปรีชาศิลปกุล รองศาสตราจารย์และหัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนา คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และหนึ่งในสมาชิกมหาวิทยาลัยเที่ยงคืน

งานชิ้นนี้เป็นการรวบรวมบทความของผู้เขียนจากเว็บไซต์ The101.world และบางส่วนจากนิตยสารวิภาษา โดยเนื้อหาเป็นการพยามทำความเข้าใจและเสนอข้อถกเถียงเกี่ยวกับสถาบันตุลาการ
โดยเรื่องราวมีตั้งแต่ความเป็นมาเป็นไปของตุลาการ กฏหมายกับชนชั้น กฏหมายกับเพศ ประวัติศาสตร์กฏหมายที่พึ่งสร้าง กฏหมายกับการเมือง และการทะยานอำนาจขึ้นของตุลาการ

ประเด็นที่ผมสนใจจากหนังสือ
- สถาบันตุลาการอาจไม่ได้ปลอดจากอคติและไม่ได้แยกขาดออกจากการเมือง : ทั้งการเป็นเครืองมือเผด็จการ ไปจนถึงการเป็นเครื่องมือของชนชั้นนำเดิม
- ความย้อนแย้งของคำพิพากษาและความสับสนทางการเมือง-กฏหมายไทย : โลกทางทฤษฎีและทางปฏิบัติที่อาจแย้งกัน ไปจนถึงมายาคติเข้าใจถูกๆผิดๆทางการเมือง-กฏหมาย
- อำนาจตุลาการ (อำนาจแต่งตั้ง) ที่อาจกำลังทะยานขึ้นท้าทายเหนืออำนาจนิติบัญญัติและบริหาร (อำนาจเลือกตั้ง) : อำนาจหน้าที่ที่ขยาย จากผู้ส่งเสริมเสรีภาพมาสู่ผู้มีอำนาจเบ็ดเสร็จและเร้นลึก
.
เพิ่งทราบการทะยานอำนาจขึ้นของตุลาการในหลายที่ในโลกเกิดขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อป้องกันการเกิดทรราชเสียงข้างมากเผด็จการนาซีที่ได้รับการเลือกตั้งแต่ว่าใช้อำนาจในทางที่ผิด แต่การทะยานอำนาจของตุลาการปัจจุบันนอกจากกำลังกลายเป็นกับดักขัดแย้งกับประชาธิปไตยแล้วยังอาจร่วมมือกับทรราชเสียงข้างน้อยได้ด้วย
.
- ภาษา อ่านไม่ยากมาก อาจมีศัพท์เฉพาะทางให้งงอยู่บ้าง แต่คงเป็นเรื่องปกติของเนื้อหา คงไม่ได้อ่านยากเพราะการเขียน
- เนื้อหา น่าสนใจ การวิพากษ์ตุลาการเป็นประเด็นที่ไม่ค่อยถูกพูดถึงในไทย แต่เนื่องจากเป็นบทคความจึงอาจไม่ได้อธิบายลึกและเป็นเนื้อเดียวกันมากแบบงานวิจัย
- โครงสร้าง เนื้อหาแบ่งหมวดหมู่ยังไม่ค่อยชัดเจน ชื่อหัวข้ออาจกว้างไป เนื้อหาอาจกระจัดกระจายอยู่บ้างหรือซ้อนทับอยู่บ้าง อันคงเพราะเป็นรวมบทความที่ถูกเขียนต่างกรรมต่างวาระ
- รูปเล่ม เนื้อหาไม่อัดแน่นจนเกินไป ทำให้อ่านจบได้ไว ที่ชอบมากอีกอย่างคือออกแบบปกและภาพคั่นบทสวยดีครับ
.
ขอบคุณสำนักพิมพ์ Bookscape ด้วยครับ

[Olé Vorawee · Rating 4 out of 5]

รวมบทความของ อ.สมชาย ปรีชาศิลปกุลที่เปิดโลกเราต่อตุลาการไทยมากๆ แต่ก่อนเคยคิดว่า ตุลาการเป็นเรื่องไกลตัวและเข้าใจยาก แต่หนังสือเล่มนี้เล่าออกมาให้คนที่ไม่เคยรู้เรื่องภายในชั้นศาลได้เข้าใจประเด๋นและปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นอยู่ในตุลาการไทยได้ ไม่ต้องกลัวว่าบทความจะเข้าใจยาก เพราะบทความต่างๆ นั้นมาจากเว็บ the101.world ซึ่งกลุ่มเป้าหมายคือนักอ่านทั่วๆ ไปอยู่แล้ว (ยกเว้น 2 บทความสุดท้ายที่ตั้งใจเขียนลงนิตยสารวิภาษา เข้าใจค่อนข้างยาก คิดว่ากลุ่มเป้าหมายคือเพื่อคนในวงการนิติฯ โดยเฉพาะ)

แอบขอตินิดนึงตรงบทความสองบทความสุดท้ายนี่ล่ะ ที่ดูจะแปลกแยกกับพวกมากและเข้าใจยากมาก (จนเรายอมแพ้ในที่สุดที่จะอ่านบทความสุดท้ายจบ) เราจะเห็นได้ชัดว่า แต่ละบทความมีกลุ่มเป้าหมายที่ชัดเจน บทความจาก The101.world ให้ผู้อ่านทั่วๆ ไป (เช่น เรา) และบทความที่มาจากวิภาษาที่เน้นให้คนในวงการอ่าน ไม่ควรมารวมอยู่ในเล่มเดียวกัน มันดูไม่เข้าที่เข้าทางยังไงชอบกล

แต่โดยรวม ไม่ผิดหวังและขอบคุณอีกครั้งที่เปิดโลก

บทความที่ชอบมาก เช่น
- เมื่อองค์กรอิสระกลายเป็นภาระของประชาธิปไตย
- รับโทษ ไม่รับผิด: เผชิญหน้าอยุติธรรมจากอำนาจตุลาการ
- "ผมจะเป็นประธานศาลฎีกา"
- ความจริงในกฎหมาย กฎหมายในความจริง
- 'ลูกผู้ชาย' ชื่อ 'ยิ่งลักษณ์'
- การเมืองไทยในสถานการณ์ 'ซากศพปกครองคนเป็น'

[Guts · Rating 3 out of 5]

The book gives you a good insight into how Thailand's judicial system become what it is today. I didn't know at first that it's a collection of various articles by the author which explains how the book feels like it's going all over the places sometimes. In any case, this is the topic that I don't know much about and I've learned a lot from reading this book. Some chapters that focus on the history were kind of boring for me, though, since I'm not really interested in them.

[Job Wutipong · Rating 4 out of 5]

รวบรวมบทความของฝ่ายตุลาการ ที่มีต่อบริบท���องสังคมไทย หนังสือแบ่งเป็นตอนสั้น เนื้อหาหนักหน่วง แต่คุ้มที่จะอ่าน เพื่อเข้าใจโครงสร้างทางอำนาจตุลาการ อันเป็นอำนาจสูงสุดในการตัดสินและชี้ขาดข้อพิพาทในสังคมไทย ซึ่งเป็นดินแดนสนทยาที่น้อยคนนักจะเข้าใจ