حافظ

by بهاء‌الدین خرمشاهی

حافظ یکی از آثار پر شمار بهاءالدین خرمشاهی در زمینۀ حافظ پژوهی است . همین اصطلاح ” حافظ پژوهی ” را او باب کرده است . استاد دکتر منوچهر مرتضوی ، بنیان گذار حافظ شناسی نوین ایران ، کتاب حاضر را در جنب آثار دیگر مولف – از جمله حافظ نامه ( چاپ هفدهم ، ۱۳۸۵ ) و ذهن و زبان حافظ ( چاپ هشتم ، انتشارات ناهید ، ۱۳۸۵ ) ، اثری برجسته و متفاوت شمرده است .در طبع ویراسته کتاب حاضر که چاپ چهارم آن است از زمانه و زمینۀ فرهنگی حافظ ، از سبک نو ظهور او در غزل ، و برای نخستین بار از اندیشه و سلوک سیاسی او سخن می رود . همچنین اندیشه های فلسفی و کلامی و اندیشه های دینی و اعتقادات حافظ ( و این که آیا شیعه است ؟ ) نیز اندیشۀ عرفانی او و جایگاه و پایگاهش در عرفان اسلامی /ایرانی ، و دو پیام با دستاورد بزرگ او – عشق و رندی – و سرانجام این موضوع که از حافظ چه می توان آموخت ، مورد پژوهش قرار گرفته است. فصل نهایی کتاب ، به کتاب شناسی توصیفی ، یعنی معرفی ارزیابانه و انتقادی بیش از ۱۱۰ کتاب حافظ پژوهانه اختصاص دارد . این کتاب در دست ترجمه به انگلیسی است.

Genres: Literature

337 pages

First published January 1, 1994

About the author

بهاءالدین خرمشاهی (زاده ۱۳۲۴ در قزوین) نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، طنزپرداز، فرهنگ‌نویس، شاعر و استاد دانشگاه ایرانی است. وی تألیفاتی در حافظشناسی و تفسیر اشعار او دارد. او همچنین از ویراستاران دانشنامه تشیع (به مدیریت فهیمه محبی) است

تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در قزوین گذراند. سپس در رشته پزشکی پذیرفته شد اما تحصیل در این رشته را در سال سوم نیمه کاره رها کرد (۱۳۴۳) و به همراه کامران فانی به تحصیل در رشته ادبیات فارسی پرداخت. سپس از دانشگاه تهران فوق لیسانس کتابداری گرفت (۱۳۵۰ تا ۱۳۵۲) و در مرکز خدمات کتابداری مشغول به کار شد. از اساتید وی در رشته ادبیات فارسی می‌توان به ذبیح‌الله صفا، مهدی محقق، سید جعفر شهیدی، پرویز ناتل خانلری، سید صادق گوهرین، آیت‌الله ابوالحسن شعرانی و عبدالحمید بدیع الزمانی کردستانی اشاره کرد. وی در ۱۳۵۲ ازدواج نمود که حاصل آن سه فرزند به نامهای هاتف (متولد ۱۳۵۴)، عارف (متولد ۱۳۵۸) و حافظ (متولد ۱۳۶۳) است.

Reviews

[ژی · Rating 5 out of 5]

..من و خواجه حافظ شیرازی

پس از صد سال اگر گویی کجا او؟"
"ز هر بیتی ندا آید که ها او
-نظامی

!این بار، پس از صدها سال، ندای حافظ از کردستان عراق می آید

قبلا خیلی درمورد حافظ شنیده بودم حتی در بچگی؛ یادمه در بعضی جاها نام 'حافظ شیرازی'رو می شنیدم و برام هیجان انگیز بود یه روزی بیاد که بتونم شعار و زندگی اش را بخوانم

در این سالهای اخیر کمی فارسی یاد گرفتم و یک روز این کتاب رو در یکی از کتابفروشی های شهر سلیمانیه ی کردستان عراق دیدم. دیگه به دلم برات شد که وقتشه بخوانمش ولی هنوز فارسی ام دست و پاش شکسته بود -و هنوزم همینطور..- به هرحال خریدم و چندبار رفتم سراغ خواندنش ولی در همان صفحات اول کم می آوردم و حوصحله ام سر میرفت..

بعد یه مدت دیوان حافظ رو هم خریدم و هربار غزلی از آن می خواندم و بیشترشو می فهمیدم. به خودم گفتم شاید فارسیم بهتر شده و کم کم میتونم برم سراغ کتابای فارسی (اخه از اول میترسیدم.. چندبار رفتم ولی زود بی خیال می شدم چون سخت بنظر می رسید..) ولی بعد کم کم شروع کردم به کتابای صادق هدایت و دیدم خوب متوجه منظور نویسنده می شوم جز چندتا کلمه که اونم با فرهنگ لغت حل میشد

خلاصه این کتاب 'حافظ' توی کتابخونه ام موند تا چند روز پیش کتابای فارسی رو که دارم رو یه نگاهی می انداختم -زیادندارم، یه چندتاست- به هرحال به خودم گفتم باید شروع کنم و بخونمش و حالا وقتشه..

و خوندم..

حالا میدونم اینجویان و مظفریان کیستن، شیرازیا لاغرن، شاه شجاع و شیخ ابو اسحاق را شناختم.حافظ هم مثه من خیام را دوست داشته:)، به عرفان حافظ و عقیده اش پی بردم، عشق و رندی [قبلا نمیدونستم و نشنیده بودم 'رند و رندی' چیست..]، و خیلی چیزای دیگه درمورد حافظ..

و خرمشاهی در این زندگی نامه گاهی ابیات و شعرهای زیبای حافظ را هم آورده بود که خوندن کتاب رو لذتبخش تر می کرد

یک روز قبل از رفتن به مدرسه رفتم سراغ کتاب خواجه حافظ، مادرم خیلی صدام میزد "ژیااااار برو دیره!" ولی من غرق حافظ شده بودم و نمیتونستم تا اون بخش تموم نکنم از کتاب دست بکشم.. تو راه مدرسه چندتا از بیت هایش با خودم می گفتم و حفظشون می کردم!

بعضی بیت های جالب:
"که من نمی شنوم بوی خیر از این اوضاع!"
[وقتی اینو خوندم حال و وضعیت خودمون -کوردها- و جنگ داعش به یادم آمد]

"نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو / که مستحق کرامت گناهکارانند!"

"زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست..!"

این چه استغناست یا رب وین چه قادر حکمتست / کاین همه زخم نهان هست و "
"!مجال آه نیست

"هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق.."

هر آن کسی که در این جمع نیست زنده به عشق / بر او نمرده به فتوای من "
"نماز کنید

/به مژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم "
"!بیا کز چشم بیمارت هزاران درد برچینم
[این بیت خیلی دوست دارم، و قبلا بسیار شنیدمش با صدای استاد شجریان، عالیه]

جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچ است"
"هزار بار من این نکته کردم تحقیق

:و خرمشاهی میگه
"حافظ انسان کامل نیست، بلکه کاملا انسان است!"

اولین تجربه ام بود با کتابای بهاءالدین خرمشاهی، واقعا عالی بود
دوست دارم به زودی کتاب 'حافظ نامه' را هم بخوانم، البته برنامه ام اینه بعد این کتاب شروع کنم به دیوان حافظ و هر روز چندتا از غزلهاسش رو
بخونم. دیگه خدا میدونه کی میتونم حافظ نامه رو بخونم..

به نظرم این کتاب خوبی بود تا با اندیشه ها و زندگی حافظ آشنا بشم و آغاز خوبی باشه بسوی راه حافظی.. البته من قبلا همه رباعیات خیام خوندم،
خودم را خیامی و طرفدارش می دونم..

زبان کتاب هم ساده و قابل فهم بود و به نظرم زیاد سخت نبود (البته بعضی وقتا میبایست برم سراغ فرهنگ ولی خب کمکم کرد تا بیشتر به کلمای ادبی و اصیل فارسی آشنا بشم و فرا بگیرم)
اگرچه فارسی کوچه بازاری‌ام خوبه (دوستای ایرونی بهم گفتن فارسیت عالیه یا میگن 20است ^_^) و بعضی وقتا ادعا میکنم بچه تهرونم:)))) ولی وقتی میرم کتاب فارسی میخونم به خودم میگم برو بابا مثه سگ دروغ میگی تو اصن فارسی بلد نیستی -_-

به هرحال، خوشحالم بیشتر با خواجه حافظ شیرازی آشنا شدم، امیدوارم یه روزی بیاد بتونم شهر ادبیات (شیراز)رو هم ببینم:)

[M · Rating 3 out of 5]

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست
منزل آن مه عاشق کش عیار کجاست
شب تـار است و ره وادی ایمـــن در پیش
آتش طــور کـــجا موعــــد دیــدار کــــجاست
هــر کــــه آمـــد به جهان نقش خرابـــــی دارد
در خـــرابات بگــــویید کــــه هشیـــار کـــجاست
آن کــــس است اهـــل بشارت کــــــه اشارت داند
نکــــته‌ها هست بســـی محـــرم اســـرار کــجاست
هـــــر ســــر مـــوی مــــرا بـا تـــو هـــزاران کــــار است
مـــا کـــجاییـــم و مـــلامـــت گـــر بـــی‌کـــار کـــجاست...
حافظ

[Shiva · Rating 5 out of 5]

سخن در احتیاج ما و استغنای معشوق است
چه سود افسونگری ای دل که در دلبر نمی‌گیرد

بدین شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم
که سر تا پای حافظ را چرا در زر نمی‌گیرد

5 Stars
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

[Fatemeh Mousavi · Rating 4 out of 5]

این کتاب به خوبی شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دورانِ زیستِ حافظ رو بازگو می‌کنه. به نظر من خرمشاهی نگاه واقع‌بینانه و متعادلی نسبت به شخصیت حافظ داره. در بخش‌هایی، مطالب تخصصی می‌شه که ممکنه برای مخاطب عام خسته کننده باشه. برخی مطالب هم چند بار در قسمت‌های مختلف ‌کتاب تکرار شده. در مجموع، این کتاب برای آشنایی با بینش و منش حافظ، کتاب خوبیه و مخاطب عام هم می‌تونه به خوبی ازش بهره ببره.

[eledah · Rating 5 out of 5]

ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند 😩😩😩

[Saman]

استاد گران‌قدر، گران‌سنگ و از اين دست صفت‌ها، علاوه بر استاد بودن در ادبيات و فلسفه و و داستان و سينما و ... در كتاب‌سازي نيز استاد هستند؛ همچون همين كتاب