Brieven

by Ludwig Wittgenstein, Joachim Leilich (Editor), Hans Driessen (Translator)

Tot nu toe zijn zo'n 1.700 brieven van en aan Wittgenstein achterhaald, en gedeeltelijk gepubliceerd. Bezorger Joachim Leilich bracht 243 brieven bijeen, die de beroemdste filosoof van onze tijd schreef aan zijn zusters Hermine en Helene, zijn oud-studiegenoot Eccles, zijn vrienden Hänsel, Von Ficker, Malcolm, Keynes, de architect Engelmann, zijn vertaler Ogden en zijn collega's Moore, Ramsey, Russell en von Wright. In de brieven komen veel facetten van Wittgensteins complexe karakter aan bod: zijn worstelingen met het leven, zijn hang naar afzondering en ascese, zijn sombere kijk op het menselijk bestaan, maar ook zijn verlangen naar eerlijkeheid, zijn humor en zijn ontwapende openhartigheid. De brieven bieden een unieke mogelijkheid voor een ontmoeting met Wittgenstein: de mens, de filosoof en de schrijver.

Joachim Leilich, hoogleraar filosofie aan de Universiteit Antwerpen, voorzag de brieven van inleidingen, een nawoord en verklarende noten. Hij zorgde ook voor biografische schetsen van Wittgensteins correspondenten en een personenregister. Afbeeldingen van de correspondenten maken deze uitgave compleet.

Genres: Philosophy

254 pages, Paperback

First published January 1, 1974

About the author

Ludwig Josef Johann Wittgenstein (Ph.D., Trinity College, Cambridge University, 1929) was an Austrian-British philosopher who worked primarily in logic, the philosophy of mathematics, the philosophy of mind, and the philosophy of language.

Described by Bertrand Russell as "the most perfect example I have ever known of genius as traditionally conceived, passionate, profound, intense, and dominating", he helped inspire two of the twentieth century's principal philosophical movements: the Vienna Circle and Oxford ordinary language philosophy. According to an end of the century poll, professional philosophers in Canada and the U.S. rank both his Tractatus Logico-Philosophicus and Philosophical Investigations among the top five most important books in twentieth-century philosophy, the latter standing out as "...the one crossover masterpiece in twentieth-century philosophy, appealing across diverse specializations and philosophical orientations". Wittgenstein's influence has been felt in nearly every field of the humanities and social sciences, yet there are widely diverging interpretations of his thought.

Reviews

[Théo d'Or]

Three great minds. Three different but related approaches, through the lens of the relativity of language rules ( are there rules of expression ? ) and the ambiguity of it.
Wittgenstein believes that the meaning of words depends of their use in everyday's contexts. Right, so far. Words can often fall short of capturing the true essence of our experiences. We use language to describe our emotions, thoughts and desires, but it can never fully convey the depth of our inner states, words are bound by the constraints of interpretation and subjectivity.

Russel acknowledges Wittgenstein's insights, but raises concerns about the power of language to distort and mislead. He emphasizes the importance of clear and precise communication, highlighting how misunderstandings can arise from careless or vague usage of words.
Here again I agree, thinking about the nonsenses I write every day, ha ! Miscommunication can lead to conflicts or missed opportunities, we must be mindful of the words we choose to express ourselves, ensuring that they accurately convey our intentions and thoughts.

Keynes contemplates the uncertainties of the future and he questions the notion of objective knowkedge, and recognizes the inherent limitations of human predictions. In response, Wittgenstein proposes an interesting notion : that our understanding of the world is not solely derived from logical reasoning, but also from our embodied experiences. He argues that our senses play a crucial role in shaping our understanding of reality. I'd say that our lives are not just about logical reasoning and rationality, they are also about the beauty and diversity of sensory encounters. Reality can have different appearances for each of us, depending on purely personal visions. Peter Pan's reality could be a good example.
Our task is to find meaning and understanding in the constant interplay between our thoughts, words and experiences.
That's all. Pièce of cake.

[Aike · Rating 4 out of 5]

Was dit nou echt een goed boek? Geen idee. Maar ik heb het met ontzettend veel gegniffel gelezen en dat is ook wat waard.

[Steven H · Rating 5 out of 5]

A FASCINATING COLLECTION OF LETTERS TO OTHER THINKERS AT CAMBRIDGE

Ludwig Josef Johann Wittgenstein (1889-1951) was an Austrian-British philosopher whose books such as Tractatus Logico-Philosophicus and Philosophical Investigations are among the acknowledged “classics” of 20th century philosophy. Born into a wealthy family, he gave all of his inheritance away, served in the Austrian Army during World War I, taught schoolchildren in remote Austrian villages, but ultimately taught at Cambridge for many years. The Tractatus was the only book he published during his lifetime, but his papers have been posthumously edited, and notes of lectures taken by his students have been transcribed, and have resulted in many published books, such as 'Lectures & Conversations on Aesthetics, Psychology,' 'The Blue and Brown Books,' 'Remarks on the Foundations of Mathematics,' 'Remarks on the Philosophy of Psychology,' 'Remarks on Colour,' 'Zettel,' etc.

The Introduction notes, “The present volume contains the correspondence, or the bulk of what is known to have survived of it, between Wittgenstein and the chief of his Cambridge friends, by which we mean those who can fairly be regarded as his equals of even mentors rather than his disciples---Bertrand Russell, G.E. Moore, J.M. Keynes, and later Frank Ramsey and… Piero Staffa… No more than the previous one is this book meant as an introduction to Wittgenstein and his circle. Some general acquaintance and interest is presupposed. But its publication will be justified if it conveys a picture of an important side of Wittgenstein’s development."

He wrote to Russell, “I can’t refrain from writing to you, although I have nothing to tell you. I am as perfectly sterile as I never was, and I doubt whether I shall ever again get ideas. Whenever I try to think about Logic my thoughts are so vague that nothing can ever crystallize out. What I feel is the curse of all those who have only half a talent; it is like a man who leads you along a dark corridor with a light and just when you are in the middle of it the lights goes out and you are left alone…” (Pg. 28)

He said to Russell, “Types are not yet solved but I have had all sorts of ideas which seem to me very fundamental. Now the feeling that I shall have to die before being able to publish them is growing stronger and stronger in my every day and my greatest wish would therefore be to communicate EVERYTHING I have done so far to you, as soon as possible. Don’t think that I believe my ideas are very important but I cannot help feeling that they might help people to avoid SOME errors. Or am I mistaken? If so don’t take ANY NOTICE of this letter. I have of course no judgment at all as to whether my ideas are worth preserving after my death or not.” (Pg. 39)

He wrote again to Russell: “Your letters are a great boon to me. Do not feel sorry for writing to me so often. I only want to add that your ‘Theory of Descriptions’ is quite CERTAINLY correct, even though the individual primitive signs in it are not at all the ones you thought.---I often think I am going mad.” (Pg. 61)

In a later letter, he added, “I feel different every day. Sometimes things inside me are in such a ferment that I think I’m going mad: then the next day I am totally apathetic again. But deep inside me there’s a perpetual seething, like the bottom of a geyser, and I keep on hoping that things will come to an eruption once and for all, so that I can turn into a different person.” (Pg. 66)

He wrote to Russell: “During the last week I have thought a lot about our relationship and I have come to the conclusion that we really don’t suit one another when certain subjects come up. I beg you most earnestly not to think I want to reproach you in any way or to preach you a sermon. I only want to put our relationship in clear terms in order to draw a conclusion. Our latest quarrel, too… came… from the fact that my letter must have shown you how totally different our ideas are, e.g. of the value of a scientific work… I can see perfectly well that your value-judgments are just as good and just as deep-seated in you as mine in me, that I have no right to catechize you. But I see equally clearly, now, that for that very reason there cannot be any real relation of friendship between us. I shall be grateful to you and devoted to you WITH ALL MY HEART for the whole of my life, but I shall not write to you again and you will not see me again either… I want to part from you in peace so that we shan’t sometime get annoyed with one another again and then perhaps part as enemies. I wish you everything of the best and I beg you not to forget me and to think of me often with friendly feelings. Goodbye!” (Pg. 74-75)

He admits in a later letter to Russell, “we both of us have weaknesses, but especially I have, and my life is FULL of the ugliest and pettiest thoughts and actions imaginable (this is NOT an exaggeration).” (Pg. 80)

In 1919 he wrote to Russell of the manuscript of his Tractatus, “I believe I’ve solved our problems finally. This may sound arrogant but I can’t help believing it. I finished the book in August 1918 and two months afterward was made [a prisoner-of-war]. I’ve got the manuscript here with me. I wish I could copy it out for you; but it’s pretty long and I would have no safe way of sending it to you. In fact you would not understand it without a previous explanation as it’s written in quite short remarks. (This of course means that NOBODY will understand it; although I believe, it’s all as clear as crystal. But it upsets all our theory of truth, of classes, of numbers and all the rest). I will publish it as soon as I get home.” (Pg. 111)

He later wrote to Russell, urgently, “Something EXTREMELY IMPORTANT has just occurred to me. Among my things there are a lot of journal-notebooks and manuscripts. These are ALL to be burnt!!!” (Pg. 135)

This collection is of great interest to anyone who wants to know more about Wittgenstein, and of the development of his ideas.

[Shira]

Bij toeval kwam ik dit boek tegen. Bij toeval las ik het vrijwel meteen. En bij toeval ontdekte ik dat ik Ludwig Wittgenstein ontzettend sympathiek en fascinerend vind (of ik dat had gezegd als ik hem in het echt had gekend, wellicht niet; hij schijnt wat bekend te hebben gestaan om zijn dominantie en botheid, misschien ook wel te noemen, extreme openhartigheid (voornamelijk in zijn jongere jaren?) - maar, in de brieven komt het over alsof hij juist daardoor een fantastisch persoon moet zijn geweest, mede doordat hij zichzelf ook overal naar beneden haalt, hij alleen lijkt te zeggen wat hij zelf voor waar aanneemt en dat daardoor zijn waardering/liefde naar anderen extra oprecht lijkt en daarmee eigenlijk alles wat hij zegt). (Joachim Leilich verwoordt dit alles veel beter:

"[...] zijn neiging om alles en iedereen te willen domineren, en zijn zelfbeschuldigingen. Zijn strengheid en zijn ongeduld in de omgang met anderen, maar ook zijn humor en zijn vriendschappelijke bezorgdheid." p. 215)

Ik ga verder buiten de haakjes. Er zijn in de (voornamelijk eerdere) brieven zeker momenten die enigszins schokkend zijn, lees; die ik in verbazing las terwijl ik er ook om kon lachen, al weet ik niet hoe de ontvangers van die brieven bepaalde opmerkingen opgevat hebben. Volgende wat Joachim Leilich in zijn nawoord zegt, zegt misschien wel iets:

"Wij weten vandaag de dag dat Russell in de jaren van zijn intense contacten met Wittgenstein aan een omvangrijk werk schreef, dat tijdens zijn leven nooit zou verschijnen. Het verscheen niet omdat Russel, onder de indruk van Wittgensteins kritiek, het vertrouwen in zijn eigen overtuigingen had verloren." p. 215

Maar, ook, zoveel voorbeelden die een zeer open persoon tonen, iemand die zeer kritisch is ten opzichte van zichzelf en wellicht daarmee ook wel naar anderen, waarbij alles vanuit de beste intenties lijkt te zijn gezegd.

Het lezen van deze brievenbundel (waarin slechts een selectie van zijn brieven is opgenomen, en ook, enkel de brieven door Wittgenstein aan anderen geadresseerd) was heel heel leuk, heel boeiend en maakt vooral dat ik nu heel graag Wittgensteins biografie, geschreven door Ray Monk, zou lezen (ik las nooit eerder een biografie, als ik het me goed herinner) en me waag aan Wittgensteins eerste filosofische werk, de Tractatus logico-philosophicus, me er heeel goed van bewust dat ik er waarschijnlijk (zeker) niets van snap. Dit, enkel, om aan te tonen dat mijn sympathie voor Wittgenstein me zelfs daartoe heeft aangezet. Mogelijk berouw ik dat plan, maar, dat doet er niet toe. Het helpt wel wat mee dat Wittgenstein iedereen zelf al waarschuwde dat ze toch niks van zijn werk zouden begrijpen.

Mijn waardering voor deze brievenbundel kan niet zonder benoeming van de samensteller, Joachim Leilich, gaan! Ik wist niets over Wittgensteins leven en nu, toch wel enigszins iets - denk ik. En dat, is zeker ook mede dankzij de manier waarop de brieven hier steeds worden ingeleid per tijdsperiode, de uitvoerige noten en het nawoord.

Waarom ik hier 'slechts' vier sterren aan geef weet ik eigenlijk niet precies. Wellicht omdat ik het gevoel heb toch nog heel erg te moeten gissen naar veel ascpecten uit Wittgensteins leven (al zegt Leilich dat dat blijkbaar een reden is voor de fascinatie in de persoon Wittgenstein, dat niet alles duidelijk wordt, en, ik kan natuurlijk ook geen echte biografie verwachten van deze bundel, al, lijkt het dat wel bijna). Ik vermoed dat de uiteindelijke indruk van het lezen van de brieven toch niet heel diep zal blijven hangen. Dat heeft echter niets te maken met de samenstelling ervan, noch met de inhoud van de brieven, maar is slechts op een vaag gevoel gebaseerd, denk ik, en, de tijd zal uitwijzen hoeveel indruk/waarde ze daadwerklijk achterlaten (al kan ik niet genoeg benadrukken dat dat nu al heel veel is).
Edit 3-12-2019: Inmiddels heb ik de bundel toch maar vijf sterren gegeven. Dat komt voornamelijk door de onbewuste vergelijking die ik maak terwijl ik brievenuitwisselingen tussen August Willemsen en Marian Plug lees die heel fijn en mooi zijn om te lezen. Echter betrap ik me er toch regelmatig op Wittgensteins brieven als een soort maatsaaf te nemen. Wittgensteins humor en toch ook zijn extreme aardigheid, of, eerlijkheid en tegelijkertijd zijn zelfhaat die naar voren komt, die hele mix, dat mis ik toch wel in de brieven die ik nu lees en maakte me denk ik bewuster van het feit dat ik Wittgensteins brieven echt prachtig vond, dus, bij deze vijf sterren.

Wat fragmenten, waarmee ik hoop aan te kunnen tonen waarom Wittgenstein mijn symphatie heeft - ik moet wel zeggen, dit is vooral een selectie van zijn eerdere brieven en toont vooral zijn humoristische/sarcastische kant die vind ik, vooral in die periode sterk naar voren komt:

"En waarom moet het bed op wieltjes staan? U gaat er toch geen reizen mee maken door het huis?!" p. 27

"B. Hr. E.,
Ik heb nog steeds geen antwoord van de uitgever ontvangen! En ik heb een onoverkomelijke weerzin om hem te schrijven en navraag te doen. Joost mag weten wat hij met mijn manuscript uitspookt. Misschien onderzoekt hij het chemisch op zijn deugdelijkheid. Hebt u alstublieft de grote goedheid en wipt u, als u in Wenen bent, even bij die vervloekte chicaneur binnen en meldt mij dan het resultaat! Ik kom momenteel niet tot werken, maar misschien wel tot creperen.
Uw oude
Wittgenstein" p. 41

De tweede brief schrijft Wittgenstein, terwijl hij ergens aan een front is(?), tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Onderstaande is een brief aan zijn uitgever en vertaler Charles K. Ogden:

"[...]Dat betekent: de supplementen zijn nu juist precies datgene wat niet gedrukt moet worden. Bovendien bevatten ze absoluut geen toelichtingen maar zijn ze nog minder helder dan de rest van mijn proposities. Wat de kortheid van mijn boek betreft: het spijt me vreselijk; maar wat kan ik eraan doen?! Al zou u me uitpersen als een citroen, u zou niets meer uit mij krijgen. U de Ergänzungen te laten publiceren, zou geen oplossing zijn. Dat zou hetzelfde zijn als naar de meubelmaker te gaan om een tafel te bestellen, en hij de tafel te kort zou hebben gemaakt, en je vervolgens de krullen en het zaagmeel en andere rommel zou verkopen, samen met de tafel, om de kortheid van de tafel te compenseren. (In plaats van de Ergänzungen af te drukken om het boek dikker te maken, kunt u beter een dozijn bladzijden wit laten, zodat de lezer er zijn verwensingen in kwijt kan, als hij het boek gekocht en het niet begrepen heeft.)
[...]
- Dus wees niet kwaad dat ik mijn boek niet dikker kan maken. Als ik het kon, zou ik het doen.
" p. 80

[Juuso · Rating 4 out of 5]

Well organised set of Wittgenstein's letters to Russell, Keynes and Moore. It was interesting to see how W communicated privately to some very influential and major intellectuals of his day (who might even be called his friends).

However, the picture these letters paint of their writer is not very flattering. Depressed, misanthropic, prone to grandiosity and very very needy.

The misanthropy directed at his pupils (both in Cambridge and Austria) is especially damning when one considers that Wittgenstein was physically abusive towards his students.

The grandiosity can be funny at times, but if one really thinks about it, it comes off as unpleasant. But, I will share the funniest example of W's grandiosity: "Either my work is of the highest value, or it is not of highest value. In the latter - and more probable - case I am of the opinion that it should not be printed. And in the former case it does not matter whether the work is published 20 or 100 years earlier or later. Who would ask, for example, whether the Critque of Pure Reason was written in the year 17x or y!" (R47, p.87, translation mine)

[John Shillington · Rating 3 out of 5]

Absolutely fascinating for anyone interested in Wittgenstein and his on-and-off friendships with Russell, Moore, Keynes and Frank Ramsey, especially in the first half of the book—i.e. from the first letter, written in 1912, to his letter to Russell in 1922, just after the publication of Tractatus Logico-Philosophicus. The arc of those letters plays out quite dramatically as Wittgenstein and Russell struggle together—and against each other—to understand the logical foundations of philosophy. Meanwhile WWI upends everyone’s lives. After the war, Wittgenstein (a) gives up his entire fortune; (b) gives up philosophy; and (c) becomes a schoolteacher in a series of small Austrian mountain villages. Even so, he managed to emerge from the war with a manuscript in hand, seeking and eventually finding, with a good deal of assistance from Russell, a publisher. The rest, as they say, is history.

[Morthen · Rating 4 out of 5]

An interesting book that gives a hint of what was in Ludwig Wittgenstein’s mind between 1912-1948, demontstrated through personal letters to Bertrand Russell, John Maynard Keynes and George Edward Moore.

[Erik Graff · Rating 3 out of 5]

I read this book as part of my duties as a teaching assistant in philosophy at Loyola University Chicago. Being as immersed as I was in Wittgenstein for a couple of months while editing a dissertation on him for publication, the specific qualities of this collection, only one of several read, escape me. The appended description from The New Statesman, however, should make up for my poor memory.