Na de aanhouding van Radovan Karadzic in 2008 reist Zvezdana Vukojevic naar Bosnië voor een interview met zijn vrouw en dochter. Over Srebrenica willen zij niet praten. 'Laat mijn vader de waarheid over Srebrenica vertellen,' zegt zijn dochter. Vlak daarna belt Karadzic de journaliste vanuit de Scheveningse gevangenis. Hij heeft het interview gewaardeerd en gunt haar zijn eerste interview vanachter de tralies. Die belofte is het startschot van een journalistieke zoektocht naar de man achter de oorlogsmisdadiger. Vukojevic spreekt vriend en vijand, maar ook Dutchbatters, oud-Tribunaalmedewerkers en zijn advocaten. Ze probeert inzicht te krijgen in de drijfveren van de tot levenslang veroordeelde oud-president van de Bosnische Serviërs. Hoe wist Karadzic, vermomd als alternatief genezer, dertien jaar van de radar te verdwijnen? En hoe toevallig is het kwaad? In Op zoek naar Karadzic geeft Vukojevic een even nuchter als huiveringwekkend antwoord.
The book opens with this famous sentence, when the Dutch-Serbian journalist Zvezdana Vukojevic is on the telephone line with Radovan Karadzic who is in custody at the UN Detention Unit near the The Hague tribunal (Netherlands). There, the former president of Republika Srpska stands trial for committing war crimes against Bosniak and Croat civilians during the Bosnian war (1992-1995). Amongst others, he is being accused for his role in the Srebrenica massacre, where in and around the town more than 7000 Bosnian, mainly Muslim men and young boys were killed.
Though, these numbers are an estimation because of a great denial and cover up, perpetrated by parties involved in the Bosnian war and the United Nations (UN) who failed to act decisively. The Dutch government is especially responsible, as they stationed Dutch soldiers as peacekeeper (Dutchbat) in Srebrenica with no clear orders and little resources to be able to defend civilians in the first place. The result is one of the biggest genocides since World War II in Europe and Dutchbat veterans who to this day have been seeking redemption and reparation by their government.
A great cover up indeed....
The book is so incredibly rich with details that you can easily read it several times in order to digest fully what actually happened and why it all ended in a horrible genocide. However, throughout the book, the brave journalist also questions herself if she will ever understand it and why she started this journey in the first place, that goes back to her own Serbian roots as a young child.
Radovan Karadzic was a psychiatrist, a poet, a political leader and even worked as a spiritual healer when he was on the run from persecution. In the book he is described by several friends and eye witnesses as a warm, funny and brilliant charismatic man. But there was also a dark side....
So how do such people end up becoming monsters? Political ideologies perhaps? Or is it something deeper that lingers inside all of us? History teaches us that when a belligerent leader steps up and moves the mass to blame other ethnic minority groups for their (economic) hardships, humans seem indeed to be capable of committing unthinkable atrocities.
And thus, history keeps repeating itself again and again. That is why it is of uttermost importance that we know, remember and never forget our past. This book is a must read for everybody who wants to understand more about the Bosnian war and on how the human psyche works, and that it sometimes does not make sense at all.
And so the book starts with a quote from Fjodor Dostojevski: ‘While nothing is easier than to denounce the evildoer, nothing is more difficult than to understand him.’
De Nederlands-Servische freelance onderzoeksjournaliste Zvezdana Vukojevic (Amsterdam, 1978) bracht in het najaar van 2019 het boek Op zoek naar Karadzic uit. Het bevat haar relaas over hoe zij na een interview met diens vrouw en dochter voor het tijdschrift Nieuwe Revu (na Karadzic’s arrestatie in 2008) in contact kwam met de beruchte oorlogsmisdadiger. Karadzic werd door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag berecht voor oorlogsmisdaden tijdens de Bosnische oorlog in de jaren ’90 van de vorige eeuw. Na een acht jaar durend proces werd Karadzic op 24 maart 2016 schuldig bevonden aan onder andere genocide in Srebrenica en in 2019 in hoger beroep veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf.
Karadzic belooft Vukojevic vanuit zijn Scheveningse cel zijn eerste interview. Hoewel dit als startschot dient voor Vukojevic om de man achter de oorlogsmisdadiger te leren kennen, zijn er veel aanvragen, toestemming van het tribunaal en overleg met Karadzic’s advocaten nodig. De fasen en resultaten van deze procedure zijn te vinden doorheen het verhaal dat de journaliste aan elkaar weeft. Rode draad is haar onderzoek naar de man achter Karadzic door interviews met familie, vrienden en vijanden; oud-Dutchbatters (soldaten van het Nederlandse bataljon o.l.v. de VN dat de massamoord in de stad Srebrenica meemaakte), oud-Tribunaalmedewerkers (waaronder de vroegere Hoofdaanklager van het Joegoslaviëtribunaal, Carla Del Ponte) en de advocaten van Karadzic. Vukojevic leert zo een man kennen met vele gezichten.
De gebeurtenissen in Srebrenica zijn een belangrijk element van haar verhaal. Het is moeilijk te vatten dat Karadzic en zijn medestanders de Servische oorlogsmisdaden dikwijls ontkennen, en/of minimaliseren. Karadzic’s eigen advocaten (hij verdedigde zich trouwens zelf voor het tribunaal) konden hun emoties niet de baas als hij het heft in eigen handen nam en hun voorgeschreven scenario niet volgde, waarop hij allerlei complottheorieën debiteerde voor de rechter. De genocide en de massamoorden in Srebrenica werden niet volledig weerlegd, maar wel geminimaliseerd en Karadzic beweert er nooit opdracht toe te hebben gegeven.
Vukojevic brengt daarnaast verslag uit van zijn jaren dat hij in Belgrado (Servië) ondergedoken leefde als Dragan Dabic en werkte als alternatief genezer. Ook naar de beruchte deal met de Amerikaanse vredesonderhandelaar Richard Holbrooke wordt veel verwezen.
Vukojevic had Karadzic enkele keren aan de lijn, zelf ontmoette ze hem nooit. Haar relaas van hoe haar pogingen steeds strandden om een uitgebreid en kritisch interview met hem te voeren, wordt soms wat larmoyant, maar brengt ook wel bepaalde krachtverhoudingen tijdens een dergelijke belangrijke zaak aan het licht. Haar conclusie over Karadzic: zelfs de grootste misdadigers zijn daarnaast ook menselijk, en hebben in de persoonlijke omgang zelden iets van het monster dat ze voor anderen wel zijn geweest. Dat is net het moeilijkste om te begrijpen.
Ondanks te veel details maakt Vukojevic een goede beurt op inhoudelijk vlak. Haar onderzoek staat er, en ze is een goede schrijfster. Haar verhaal springt van de ene persoon naar de andere gebeurtenis, en bevat vele anekdotes. Het is daardoor soms moeilijk om opnieuw op te pakken als je het boek niet snel achter elkaar kan uitlezen. Maar voor wie zijn aandacht er bij kan houden en meer wil weten over de verwoestende oorlog die bij vele ex-Joegoslavische volkeren erg diepe wonden heeft geslagen (nu bijna 25 jaar geleden), is dit verhaal over de directe betrokkenen zeker niet te versmaden.
Hoewel de oorlog in Joegoslavië zich afspeelde in een tijd dat ik zelf tiener was, herinner ik me alleen nog vlagen die ik op het nieuws meekreeg. Echt begrijpen deed ik het allemaal niet echt toen. Toch was mijn interesse gewekt toen ik dit boek afgelopen herfst aangekondigd zag worden.
Dit boek zorgt niet alleen voor een karakterschets van Radovan Karadzic, maar laat ook de redenen achter het conflict in Joegoslavië zien, de woede en vetes die er heersen tussen de verschillende volkeren, landen en geloven en vooral ook de rol van Dutchbat in de gruwelen die zich afspeelden in Srebrenica.
Ik vind het knap dat de schrijfster, in mijn optiek, een objectief beeld van Radovan Karadzic heeft geschetst, na ongelofelijk uitgebreid onderzoek en interviews met kennissen, vrienden en familie van de ex-president en mij daarbij ook een lesje geschiedenis heeft geleerd. Ik hoop velen met mij.
Een belangrijk en evenwichtig boek, het is knap hoe Vukojevic behoedzaam de puzzel weet te leggen waarin de massamoorden en de man die echtgenoot, vriend, intellectueel en trotse vader is elkaar niet uitsluiten.