Rumoer: over het begin van kunst

by Florette Dijkstra

Wat gebeurt er als iemand een kunstwerk maakt?

Is het een nieuw ding of grijpt de kunstenaar terug op iets ouds? Waarom maken mensen kunst?

In zestig teksten laat Florette Dijkstra schrijvers en kunstenaars aan het woord. Dwars door tijd en ruimte vullen hun visies elkaar aan en betwisten ze elkaar. Samen bieden ze de lezer een caleidoscopische blik op het begin van kunst – waarbij dat begin niet alleen in het verleden wordt gezocht, maar op elk moment waarop een kunstenaar iets gaat maken. Vermoedens, visioenen en gedachtegangen cirkelen rond wat een beginpunt kan zijn.

Genres: Nonfiction, Short Stories, Art

269 pages, Paperback

First published September 24, 2019

Reviews

[Philippe · Rating 4 out of 5]

Geen boekje om in één keer uit te lezen. Meer iets voor op het nachttafeltje. Of voor in de boekentas, voor die momenten die men tegenwoordig nog in ledigheid kan doorbrengen tijdens het steeds zeldzamer wordende pendelritueel. De opstellen zijn compact, meestal slechts enkele bladzijden lang, en treffend. Bijna altijd is er een pointe, meestal verhelderend, soms elliptisch, met een hoog soortelijk gewicht. Maar de titel van het boek dekt de lading niet. Het zegt wel iets over kunst, maar niet persé over het begin van kunst. Het gaat over het mysterie van de creatieve geste, over lijnen die trillen van leven tegen een achtergrond van een leegte die alles zichtbaar maakt. Milan Kundera schrijft ergens in Les Testaments trahis: "Ik heb altijd een diepe, heftige hekel gehad aan hen die in een kunstwerk een standpunt zoeken (politiek, filosofisch, religieus, wat dan ook) in plaats van er een poging in te zien om dit of dat aspect van de werkelijkheid te kennen, te begrijpen, te vatten." In Rumoer toont Florette Dijkstra zich een scrupuleuze beoefenaar van deze onderzoekende, kwetsbare hermeneutiek.

[Joost Baars · Rating 5 out of 5]

Een boek als geen ander. In kleine essays, vermomd als verhalen, probeert Dijkstra te benaderen wat van een kunstwerk het meest mysterieus is: het begin. Zo mysterieus is het - in tegenstelling tot het eindpunt, want dat is het werk zelf - dat het in feite steeds de vraag is of het wel bestaat. Wat natuurlijk de reden is dat deze essays verhalend zijn: in feite bedrijft Dijkstra mythologie.

Maar dan wel in kraakheldere taal. En prachtig. Ieder verhaalessay afzonderlijk is van grote schoonheid, waardoor je op je dooie gemakje verhaal voor verhaal door het boek heen kan zonder je ooit hoeven afvragen: wat is hier nou eigenlijk het overkoepelende idee? Dat ontstaat dan ook niet op retorische wijze, Rumoer is geen betoog dat de lezer wil overtuigen of overwinnen. In plaats daarvan is het een radicaal andere manier van geschiedschrijving, geen lineaire, maar heeft de structuur van het boek meer weg van een organisme, een die gaandeweg ineens tot leven komt als de som der delen, die onvermoed veel groter is dan ieder verhaal afzonderlijk, zonder zich daar ooit op voor te laten staan.

'Rumoer' is, kortom, een briljant boek. Het beste dat ik dit jaar gelezen heb.

Lees een wat uitgebreidere bespreking hier: https://www.joostbaars.nl/post/een-bo...

[Shira]

Over het begin van kunst, in tijd en/of per moment.

Florette Dijkstra laat in vele korte essays een idee, een kunstenaar, of een moment, spreken (en al dat wat nog in dit rijtje hoort maar nu door mij vergeten wordt). In hoeverre die informatie - want zo voelt het, voornamelijk, als een soort verslaggeving van woorden, gebeurtenissen en/of ideeën, die ooit al eens vastgelegd zijn of ergens uit afgeleid zijn (door historici, critici, de artiesten zelf, anderen (terug te vinden in de bronnenlijst) - die informatie dus. In hoeverre die informatie in Dijkstra's essays door haar is aangevuld of aangepast, is niet helemaal duidelijk (wel duidelijk is dat ze op een bepaalde manier geselecteerd heeft en de woorden in bepaalde banen voert). Los van dat ik zelf dus niet zo goed wist door wiens blik ik nu geleid werd, lijkt die openheid een bewuste keuze of streven: 'Doordat de schrijvers die aan de tentoonstelling deelnamen in de loop van vier jaar elkaars teksten lazen, kon de een de tekst van een ander meenemen in zijn schrijven en erop doorgaan of erop reageren, zodat alle teksten min of meer met elkaar en met de tentoonstelling verweven raakten. Zo klonk er tijdens de tentoonstelling een 'koraal' aan stemmen - voor wie het wilde horen.
dOCUMENTA (13) wilde niet compleet of comfortabel zijn, wat wilde zeggen dat het ontbrekende en onzichtbare er ook deel van uitmaakten. Kunst hielp de overgang van het een naar het ander te maken. [...]'.

De essays van Dijksta lijken een soort aanvulling te willen bieden op een al bestaand landschap, bestaand uit de ideeën over hoe kunst tot stand komt. Of, hoe inspiratie naar buiten komt. Of, hoe het essentiële (als je gevoel/geloof/expressie als het essentiële neemt) doorklinkt in de geschiedenis van, alles? Dat hier geen eenduidig antwoord op te geven is, is denk ik de aanleiding geweest voor dit boek. Misschien. Waar raken schilderkunst, kunstkritiek, literatuur, beeldhouwkunst, grotschilderingen, religie (en meer) elkaar? In dit boek. (Of, in de mens.) (Of, de wereld.)

Eén van de essays die me denk ik zal bijblijven, gaat over de kunstenaar Agnes Martin:

'Als ze niet opgewekt was, deed ze niets, want ze wilde dat haar schilderijen op een positieve manier zouden inwerken op het gemoed van de toeschouwer. [...]
In 1967 stopte ze met schilderen. 'Ik heb mijn werk af,' [...].'

Ik weet niet of ik het met volgende eens ben. Het doet het in elk geval klinken alsof kunst maken tegelijkertijd het moeilijkste als het makkelijkste ter wereld is (wat ik niet heel verassend vind, althans, de moeilijkheid ervan, niet):

'De inspiratie was overal om je heen - je hoefde haar alleen maar te zien. Elk kunstwerk begon en eindigde ermee. De kunstenaar hoefde geen beslissingen meer te nemen. Hij was volgzaam en gehoorzaam, en luisterde dus niet naar zijn intellect. [...] Inspiratie kwam niet uit de mens zelf voort, niet uit zijn levensgeschiedenis of ervaringen. Ze was universeel. Een mens moest vooral niets doen om geïnspireerd te raken.
Over werk dat met inspiratie was gemaakt, schreef Martin, hoefde niet gesproken of gediscussieerd te worden omdat het met gevoel was gemaakt. [...].'

[Michele Parduyns · Rating 4 out of 5]

Sommige stukken moet ik nog een herlezen om ze goed te begrijpen en te laten doordringen. Maar al vast 4 sterren.
Het stukje over Agnes Matin is mijn favoriet.