Sivaslı Ermeniler Konuşuyor

Sessizliğin Sesi #6

by Ferda Balancar (Editor)

Bu kitap, Hrant Dink Vakfı Tarih Programı kapsamında, 2011 yılından beri yürütülen sözlü tarih çalışmasının bir ürünüdür. Sessizliğin Sesi serisinin altıncı cildini oluşturan kitapta, bu çalışma kapsamında Mayıs 2018 - Ocak 2019 arasında, Sivaslı 69 Ermeni’yle yapılmış mülakatlardan 12’si bir araya getirilmiştir.

Kitapta, konuşma dilinden uzaklaştırılmadan yazı diline aktarılmış ve kronolojik bir bütünlük oluşturacak şekilde yeniden yapılandırılmış mülakat metinlerinin yanı sıra, Sivas’ın tarihine dair bir giriş yazısı ile Narod Avcı’nın bu çalışmaya ve mülakatlara dair genel değerlendirme yazısı bulunmaktadır.

Mülakat metinlerinde, görüşülen kişilerin konuşma esnasında kullandığı Ermenice kelimeler italik olarak yazılmış; dipnotlarla, hem bu kelimelere, hem de yerel ağza özgü bazı kelimelere ve atıfta bulunulan bazı isimlere, mekânlara, olaylara vb. dair kısa bilgiler verilmiştir.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde, Sivas Sancağına bağlı 11 kazadaki 140 yerleşim biriminde yaklaşık olarak 80 bin Ermeni yaşıyor, Ermenilere ait 150’ye yakın eğitim kurumu, 14 manastır ve 128 kilise bulunuyordu. 1915’te bu eğitim kurumlarının tamamı yok oldu; 1927’de 3500, 1938’de 1000 civarına düşen nüfus, Vatandaş Türkçe Konuş kampanyası, Varlık Vergisi uygulaması ve 6-7 Eylül pogromunun Sivas’taki yansımalarının da etkisiyle, 20. yüzyılın ortalarından itibaren hızla eridi. Bugün, şehirde ve çevre köylerde yaşayan Ermeni ailelerin sayısı 20 civarında.

Sessizliğin Sesi serisinin önceki kitapları:
Sessizliğin Sesi: Türkiyeli Ermeniler Konuşuyor
Sessizliğin Sesi II: Diyarbakırlı Ermeniler Konuşuyor
Sessizliği Sesi III: Ankaralı Ermeniler Konuşuyor
Sessizliği Sesi IV: İzmitli Ermeniler Konuşuyor
Sessizliği Sesi V: Kayserili Ermeniler Konuşuyor

190 pages, Paperback

First published November 8, 2019

Reviews

[Göksel Bakaç Tümay · Rating 5 out of 5]

Sözlü tarih ile öğrendiğimiz gerçekler daha bir sarsıcı oluyor. 19.yüzyıl ortalarında ailesi Sivas’a yerleşmiş birisi olarak, kitapta anlatılan olaylarda, aile bireylerinin bu olayları nasıl yaşadığını, nasıl tepki verdiğini düşündüm ister istemez. Hiçbir şey bilmiyordum. 60 yaşına gelmiş birisi olarak henüz 2 yıl önce, büyük dedemin kardeşi ile birlikte babaları tarafından, memleketleri Van’dan Sivas’a gönderildiklerini öğrendim. Ama ne yazık ki, öncesini anlatacak kimse kalmadı artık. Çoğumuzun geçmişi bilinmezlikler, asimilasyonlarla örtülü. Ancak bunlar konuşuldukça, bizleri sarstıkça yakınlaşabileceğiz belki. Emeği geçenlere teşekkürler.

[Baris Balcioglu · Rating 4 out of 5]

Aslında Kayserili Ermeniler Konuşuyor'u okuduğum için çok da farklı bir anlatı olmayacağını düşünmüştüm. Biraz fark var iki kent arasında. Sivas'ta hâlâ 20-30 Ermeni aile kalmış örneğin. Hattâ belki köylerinde bile bir iki aile yaşıyordur. Kayseri tamamen boşalmış. Yalnızca 2006'da Kayseri'deki kilisenin ziyaretine gittiğimizde belki de huzursuz ettiğimiz bakıcısının da Yozgatlı (?) bir Ermeni olabileceğini buradan öğrendim. Sivas'taki kilise 1952 yılında dinamitle yıkılmış. İki ayrı anlatım var. Biri diyor ki rant peşindeki Ermeni olmayan biri sağlam değil deyip yıktırdı. Biri de diyor ki tamir ettirmek için giden Ermenilere onları sevmeyen bir bürokrat denk geldi.

90'lı yıllarda arkadaşımın rahmeti anneannesi Jale teyze anlatırdı. 1924 doğumlu imiş, babası asker olduğu için gezmişler. Sivas için, orada çok karma evlilik vardı, demişti. Yani diyelim kadın Hıristiyan erkek Müslüman. Ben sorduğum için mi uydurdu kendisi mi söyledi anımsamıyorum. Kız annenin oğlan babanın dinini alırdı dedi. Böyle rahat bir yer olduğunu sanmasam da burada da bir anlatı ve bir aktarımda karma evlilik bahsi geçiyor. Belki bir taraf, yani erkek Müslümanlaşmış Ermeni de olabiliyor.

Yasta oldukları sırada 40 gün yıkanmamaları değişik. Bir de geride kalanlara zarar gelmesin diye aladığım kitabı hazırlarken çok denetimli davranmışlar. Kimilerimizin tek başına gezmeye cesaret etmeye çekindiği yerleri ziyaret etmeyi sürdürmeleri güzel. Hrant Dink'in anlattığı Fransa'dan gömülmek için Sivas'ı isteyen kadının öyküsünü de daha rahat anlayabiliyoruz.