Oeuvre-overzicht van fotograaf Stephan Vanfleteren, met uitgebreide persoonlijke reflecties en verhalen over drie decennia ontmoetingen en fotografie.
Stephan Vanfleteren (1969) is bij het grote publiek vooral bekend om zijn indringende zwart-witportretten, maar de voorbije decennia leverden ook een brede waaier aan documentair, artistiek en persoonlijk werk op. Van straatfotografie in wereldsteden als New York tot de genocide in Rwanda, van façades en vitrines tot de mystieke landschappen van de Atlantikwall, van stillevens tot doordringende portretten. Zowel de iconische beelden als de ongekende parels krijgen een plaats in dit vuistdikke boek met 505 foto’s.
In zeer persoonlijke teksten reflecteert Vanfleteren over hoe de fotografie als genre en zijn eigen werk de voorbije decennia zijn geëvolueerd. Je krijgt inzage in zijn fascinerende carrière, van bij het begin, wanneer hij hongerig naar actiede wereld rondreist. Ook zijn thuisland fotografeert hij: alle markante gebeurtenissen van de jaren negentig passeren voor zijn lens. Rond de millenniumwisseling begint Vanfleteren zich te richten op wat dreigt te verdwijnen. Met de verbetenheid van een archivaris brengt hij zijn heimat en landgenoten op onnavolgbare wijze in beeld.
De laatste jaren brengt Vanfleteren de wereld binnen in zijn daglichtstudio, met talloze ontmoetingen en portretten als resultaat. In het boek staan twee recente, nog niet eerder gepubliceerde reeksen die in de intimiteit van zijn studio zijn ontstaan: een verkenning van het stilleven en de naaktfotografie in kleur.
Present is een indrukwekkend overzicht van Vanfleterens oeuvre en geeft een compleet beeld van hem als fotograaf, als kunstenaar en bovenal als mens, die met empathie, verwondering en nieuwsgierigheid in het leven staat.
Stephan Vanfleteren is one of Belgium’s most renowned photographers. Among the general public, he is mainly celebrated for his penetrating black and white portraits of people from all walks of life, from artists and actors, to surfers, fisher- and sportsmen. However, his oeuvre is much more diverse than that. Starting his career as a press photographer, Vanfleteren made captivating photo reports about the events that dominated the news of the 1990s, such as the genocide in Rwanda, the war in Kosovo and the Dutroux affaire in Belgium. Later on, he began to elaborate a variation of themes in extended photo reportages, going from storefront façades to a journey along the mythical Atlantic Wall.
For his most recent work, Vanfleteren withdrew into his studio to focus on his own version of classic themes such as nude portraits and still life photography. In the latter, entitled Nature Morte, he portrayed dead animals (in colour) he found near his home. Where most of his images are very time phased, this series marks an evolution in Vanfleteren’s work towards a more timeless approach and subject matter.
Heb hier langer over gedaan dan ik dacht, normaal log ik kunstboeken niet in mijn goodreads omdat er vaak niet veel te lezen valt, maar dat was hier dus absoluut niet het geval. Heel veel tekst. Zinnige dingen, zeker, maar ook pretentieus gezever (absoluut geen belediging trouwens). Uiteraard met enorm veel prachtige foto's bij, krijgt geen 5e ster omdat er zeker dubbel zoveel in mochten. Mooi overzicht van één van mijn lievelingsfotografen.
Stephan Vanfleteren, Present. Hannibal, 2019, 496 p., ill. (zwartwit & kleur); ISBN 9789463887144; 69,- euro. Net geen 3,5 kg weegt dit magistrale boek, maar er is geen grammetje overtollig vet aan. Pure en oversneden klasse over bijna vijfhonderd bladzijden uitgesmeerd. Over de kwaliteit van het fotowerk van Stephan Vanfleteren hoeven we het hier niet te hebben. Zo vele foto’s staan op ons netvlies gebrand en maken deel uit van ons collectief geheugen: van de cover van Congo over de gebeitelde kop van Briek Schotte en de blote bast van Luc Devos tot de monumentale sterfbedfoto van Jan Hoet en zelfs de staatsiefoto van Beatrix; van de gruwelfoto’s van Rwanda over de stakingsfoto’s van Vilvoorde en de verstilde beelden van Charleroi tot de tocht langs de Atlantikwall. Honderden en honderden foto’s die je bij je nekvel grijpen en je terugvoeren in de tijd. Verstilde schoonheid van zowel gruweldaden als de mooie momenten van ons leven. Stephan Vanfleteren portretteert het leven zoals het is, heel veel jaren in zwartwit, maar later steeds meer in kleur. Vaak bekroond. Een overzicht van zijn oeuvre dat drie decennia overspant. Het fotowerk is ondertussen op andere plaatsen voldoende besproken en ondergetekende is bijlange na niet genoeg geschoold om de foto’s op kwaliteit te bespreken. Maar dit overzichtswerk is uitgebreid met vele teksten die meer zijn dan bladvulling of onderschriften bij de opnames. De auteur slaagt erin om het leven rondom hem in zovele aspecten te omvatten, niet enkel als beeldchroniqueur maar ook als denkende en interpreterende getuige van de wereld rondom hem. Op een briljante wijze. Dat wordt eigenlijk al duidelijk door de titel die dit boek heeft meegekregen. Present. Een veellagige titel. Vanfleteren geeft het zelf mee. Het is niet enkel presenteren, het is ook aanwezig zijn, maar het refereert ook aan het heden. En toch sluit het boek een lange periode af, of zoals de auteur zelf schrijft (p. 493): Met Present leg ik er nu een doek over, zodat de gletsjer even wat minder snel smelt. Ik ben me ervan bewust dat ik maar een kleine getuige ben in de stroom van een grote wereldgeschiedenis, met vele mensen voor mij en vele mensen na mij. Vanfleteren schetst een leven in ontwikkeling, dat van hemzelf en dat van anderen. Hij is niet enkel een fotograaf die beelden schiet, maar een man die het leven ook beschrijft en verhalen schrijft. En zo tot een verstilde wereld komt. En dat is ook de reden waarom dit boek in aanmerking komt voor een recensie in dit tijdschrift. Voor Vanfleteren zelf lijkt dit hele werk een soort coming of age-boek, waarin hij alle aspecten van het leven tot leven heeft gewekt aan de hand van zijn foto’s, maar waarin hij tegelijkertijd als een bevoorrechte getuige commentaar heeft geleverd. In de eerste plaats gaat het om heel wat rites de passage. Van geboorte tot dood. Met heel wat eerbiedige aandacht voor dit laatste, zowel de gewelddadige dood in de oorlogsgebieden die hij heeft bezocht als de dodenmaskers, waarbij Vanfleteren terecht opmerkt dat de begrafenisfotografie niet meer bestaat. De dorpsfotograaf heeft zijn plaats moeten afstaan aan de digitale fotografie van jan en alleman. Die post-mortemfotografie voert Vanfleteren tot de stillevens met dode dieren, waarin hij – gewild of ongewild – in de voetsporen van Frans Snyders en Joachim Beuckelaer treedt. Het (mensen)leven wordt dus before – present (daar heb je de titel weer!) – after uitgebeend en naar zijn nuchtere proporties herleid. Tegelijkertijd bijt Vanfleteren zich vast in het feestleven, met uitgebreide reportages over fanfares, sportgebeurtenissen, met legendarische portretten van wielrenners. Hij gaat tevens op zoek naar de onderbuik van de maatschappij, in de Marollen, in Charleroi, maar even goed in de Verenigde Staten. Zijn foto’s van de klederdrachten in Staphorst zijn voer voor iconografen. De auteur-fotograaf, ook al omwille van zijn afkomst, is gebiologeerd door de zee in al zijn aspecten en vertelt het verhaal van het vissersleven aan de hand van portretten van vissers. Tegelijkertijd beschrijft Vanfleteren de vormen van bijgeloof en de gestadige afname van het probleem, waarmee hij de chroniqueur van een langzaam uitstervend ras is dat zich soms omschoolt tot garnaalvisser en zo erodeert tot actieve deelnemer aan een stuk werelderfgoed, net zoals hun gegroefde koppen. Op dezelfde manier beschrijft hij in tekst en beeld het boerenleven zoals het ooit is geweest aan de hand van Theofiel, een man die recht uit een expressionistisch schilderij is gestapt en met zijn eeltige handen en verweerde kop het Vlaanderen van lang geleden in zich draagt en op die manier tijdloos wordt. Zovele onderwerpen, te veel om allemaal op te noemen, maar telkens weer met het nodige respect tot leven gebracht. Daarom bekroop me bij het bekijken en lezen van dit boek vaak de gedachte dat dit een hedendaagse versie van K.C. Peeters Eigen Aard is die niet enkel de Vlaamse ziel blootlegt, maar over de grenzen heen de mens in zijn doen en laten bekijkt, fotografeert en becommentarieert. Misschien wel zonder dat Vanfleteren het beseft, heeft hij de grenzen van de fotografie hier doorbroken en is hij een uitzonderlijke waarnemer van het leven geworden. In woord en beeld. Dit boek is een waar meesterwerk in zijn genre. Paul Catteeuw
Na twee tentoonstellingen, een in Antwerpen en een in Amsterdam, ben ik groot fan van deze fotograaf geworden. En dit boek versterkt dat alleen nog maar. Maar het meest verrassend vind ik de teksten die zoveel inzicht en gevoel geven, waarbij je het fotografen zelf meebeleefd of het nu in Rwanda of in zijn studio is. Het voelt alsof Stephan je vriend is geworden. Een klein kritiekpuntje: soms bespreekt Stephan foto’s die niet zijn afgebeeld en dat voelt als een gemis. Maar ja, dan is er weer iets om naar te verlangen.