Verliesfontein

by Karel Schoeman

Verliesfontein is die eerste roman in die drieluik Stemme wat begin is, en die laaste wat voltooi is. Net soos die ander twee titels, Hierdie lewe en Die uur van die engel, handel dit oor die Suid-Afrikaanse verlede, en meer spesifiek die verlede van die Afrikaner, soos beskryf in die woorde van diegene wat dit self ervaar het. Die sentrale gegewe in hierdie roman is die inval van die Vrystaatse kommando’s in die Kaapkolonie in die somer van 1900-1901, tydens die Anglo-Boereoorlog. Eerste aan die woord is ’n skrywer-verteller, ’n historikus in die hede op soek na ’n spesifieke dorpie in die Kaapkolonie wat tydens die Anglo-Boereoorlog deur ’n Vrystaatse kommando ingeval is. Die aanvanklike fokus van sy navorsing is die Kaapse rebel Giel Fourie, maar deur die herinneringe van drie karakters uit die verlede verskuif die fokus geleidelik na die bruin man Adam Balie wat deur die Boeremagte doodgeskiet is. Die drie “stemme” is dié van Alice, ’n Skotse meisie wie se pa die magistraat was, Kallie, die magistraatsklerk, en Miss Godby, die dokter se suster.

246 pages, Hardcover

First published July 1, 1998

About the author

Schoeman is one of a handful of Afrikaans authors who has achieved real greatness in his own lifetime. His prizes include the Hertzog prize for prose three times (1970, 1986, 1995), the CNA prize (1972), the Helgaard Steyn prize (1988), the W.A. Hofmeyr prize and the Old Mutual prize for literature/fiction (1984, 1991). His work investigates the existence of the Afrikaner in Africa, especially those that came from Europe.

After completing his schooling in Paarl, he went on to study a B.A. at the University of the Free State before going to a Catholic Seminary in Pretoria. In 1961 he joined the Franciscan Order in Ireland as a noviciate for priesthood, but then returned to Bloemfontein to continue studying Librarianship. Before returning to South Africa for good in 1983, he was a librarian in Amsterdam as well as a nurse in Glasgow. Back in South Africa he continued writing and working as a librarian in Cape Town. He currently lives in Trompsburg.

Reviews

[Gerbrand · Rating 4 out of 5]

“De verdeeldheid die na de oorlog bestond, was er in zekere zin altijd al geweest, alleen hadden we er niets van gemerkt, ze was overgepleisterd zoals je de barsten in een muur overpleistert en afplakt met behang; maar de barsten lopen door. De gekrenktheid, de wrok, de onenigheid waren er altijd geweest, alleen maar overgepleisterd en afgeplakt, de vrees en het wantrouwen – de angst en de haat zou ik zelfs willen zeggen, want angst en haat waren er ook, en alles wat de oorlog eigenlijk heeft gedaan, was het behang wegtrekken en de barsten zichtbaar maken.”

Verliesfontein is onderdeel van een drieluik dat Stemmen heet. Dit leven en Het uur van de engel had ik al eerder gelezen. Je zou kunnen zeggen dat het stemmen uit het verleden zijn die tot ons komen. Ook in dit boek is het alsof de karakters direct tot de lezer spreken. In dit geval een aantal inwoners van het (fictieve) dorpje Fouriesfontein. Waar Boeren, Engelsen en de zwarte bevolking samenleven. Ze belichten de tijd rond de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) ieder vanuit hun eigen ervaring, hun eigen achtergrond. Bovenstaand citaat is van juffrouw Godby. Het zijn lange monologen. Vaak aarzelend. Onzeker. Herhalend. Herinnerend. Een indringende leeservaring waarbij je als lezer geen haast moet hebben! Gelukkig wordt voor de niet Zuid-Afrikanen achterin kort uitgelegd wat er toen speelde. Raadzaam om eerst even te lezen.

Minder makkelijk te lezen dan de andere delen van het drieluik. Maar ik herhaal nog maar eens: wat een geweldige schrijver is Karel Schoeman! De slotparagraaf is van een grote schoonheid. Wat een vondst.

[Wayne Jordaan · Rating 4 out of 5]

Die tweede boek in Oorle Prof Schoeman se Trilogie Stemme. Die Prof se skryfstyl maak dit soms moeilik om te lees, want die aanhoudelike herhalings begin later irriteer, maar teen die einde was hierdie leser beïndruk op die wyse waarop die skrywer "onbelangrike" stemme uit die verlede ampliseer. In die geval is die Suid-Afrikaanse oorlog die agtergrond waateern die ooglopende samesyn van 'n klein dorpie in die Kaap-Kolonie ontwrig en onherroeplik verander word en die skeidingslyne verdiep. Ek sien uit na die laaste boek in die reeks, maar is gretiger om meer te weet oor Adam Balie, die Bruin man wat sy lewe verloor het in die oorlog wat beskou was as 'n stryd tussen Engelse en Afrikaners.

[ErnstG · Rating 4 out of 5]

In 'n dorp in die noorde van die Kaap-provinsie herleef 'n paar weke van die Boereoorlog, toe 'n kommando uit die Vrystaat die dorp tydelik beset het. Die gebeure herhaal hulleself eindeloos-- die krakies tussen die groepe vergroot tot barse, die impak van oorlog op mense en 'n gemeenskap word sigbaar. Niks word vergeet of geleer nie -- dit herhaal homself net.

,,Kyk na my, luister na my. Ek het ook eens gelewe.''

Die eerste boek van die Stemme-trilogie maar die 2e gepubliseer. Was dit moeilik om te voltoor?

Was daar al 'n beter Suid-Afrikaanse skrywer?

[Henning Janse van Vuuren · Rating 5 out of 5]

Die skrywerstem is alomteenwoordig in elke karakter. Ja, natuurlik kan die leser kritiseer, maar die ongebreidelde kuns vervat in die teks is so oorweldigend dat dit sinloos sou wees om te kla. Klassieke Schoeman - nie almal se koppie koffie nie.

[Liesleest · Rating 3 out of 5]

Lastig boek. Meer uit plichtsbesef dan met plezier uitgelezen, ondanks het interessante thema en de creatieve compositie. Echt een leesclub-boek.

[Arie Kok · Rating 5 out of 5]

Verliesfontein is een boek waar je je aan uit moet leveren. Dat heeft ook te maken met de lange zinnen, de precieze formuleringen, de vele details die Schoeman opdist. Het duurt daardoor even voor je in het verhaal zit. Schoeman is geen plotschrijver, die de Boerenoorlog in spannende scenes voor je ogen doet herleven. Hij vertelt hoe inwoners van een klein, afgelegen en doorsnee dorp de oorlog hebben beleefd. Wat weten ze er nog van? Stelde het allemaal zoveel voor? Toch wel, blijkt als je doorleest en Schoeman tot een zeer indringende afronding komt. De Boerenoorlog kende geen helden, alleen verliezers. En die verliezers zijn gewone mensen die geprobeerd hebben er in de gegeven omstandigheden iets van te maken, maar daar uiteindelijk, ieder op zijn eigen manier, niet in slaagden.
Ik las dit boek overigens in de Nederlandse vertaling van Rob van de Veer, uitgegeven door Brevier, 2016, nog niet als editie bij Goodreads bekend.

[Martin · Rating 1 out of 5]

Daar is so bietjie dialoog vir die eerste paar bladsye en dan verander die boek in een lang vertelling oor 220 bladsye.

Lang paragrawe van halwe bladsye wat net aanhou en aanhou en nie veel se nie. Alles gaan oor wat die verteller sien en waarneem in ‘n droomwêreld.

Ek het opgegee na so 50 bladsye: Die lewe is te kort om tyd te mors op boekke wat jou nie boei nie. Die ou Johannesburgse telefoongids was interessanter.