Ο ελληνικός 20ός αιώνας

by Αντώνης Λιάκος

Σε κανέναν αιώνα δεν μεταβλήθηκε κατά τη διάρκειά του τόσο ριζικά ο τρόπος ζωής, η καθημερινή εμπειρία της πλειονότητας των ανθρώπων, όσο στον 20ό αιώνα. Ποιος είναι όμως ο δικός μας 20ός αιώνας; Μας αρκούν οι ιστορίες που γράφονται ως βιογραφία του έθνους ή που ενδιαφέρονται μόνο για την πολιτική;
Στο βιβλίο αυτό, η ιστορία του ελληνικού 20ού αιώνα, που αρχίζει με τη δεκαετία των πολέμων 1912-1922 και φθάνει ως την είσοδο της Ελλάδας στην κρίση του 2010, αντιλαμβάνεται την Ελλάδα σαν ένα κύτταρο σε συνεχή μεταβολισμό με το περιβάλλον του. Μετακινεί συνεχώς τον φακό παρατήρησης, ώστε άλλοτε να κοιτάζει τις ελληνικές εξελίξεις πανοραμικά, μέσα από τις μεταβολές της παγκόσμιας ιστορίας, και άλλοτε να τις προσεγγίζει για να αναδείξει το ατομικό βίωμα. Είναι μια ιστορία που παρουσιάζει τη διεθνή δυναμική των γεγονότων που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα, αλλά και τις διεθνείς περιδινήσεις που συμπαρασύρουν την Ελλάδα στην τροχιά τους. Που μας ζητά να δούμε σφαιρικά την ιστορία στις κοινωνικές, δημογραφικές, πολιτικές και πολιτισμικές της διαστάσεις. Μια ιστορία που έχει σημείο εκκίνησης τον σύγχρονο ιστορικό προβληματισμό.

Genres: History, Nonfiction, Greece

752 pages, Hardcover

First published December 3, 2019

About the author

Ο Αντώνης Λιάκος είναι καθηγητής νεώτερης ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1947 και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 1969, ως φοιτητής, συνελήφθη από το καθεστώς της Χούντας των Συνταγματαρχών και φυλακίστηκε για να απελευθερωθεί τελικώς το 1973. Πραγματοποίησε, με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. και του Συμβουλίου της Ευρώπης, τις μεταπτυχιακές σπουδές του στην Ιταλία και το 1984 αναγορεύθηκε διδάκτωρ της νεώτερης και σύγχρονης ιστορίας του ΑΠΘ. Το ίδιος έτος εξελέγη λέκτορας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, το 1990 αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1994 τακτικός καθηγητής αυτού. Έχει υπάρξει επισκέπτης καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας, στην Ecole Normale Superieure των Παρισίων και στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ καθώς και επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον (2001, 2006). Σήμερα είναι Ομότιμος καθηγητής νεώτερης ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Έχει διατελέσει μέλος του Δ.Σ. των Ιστορικών Αρχείων του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής για την Ιστορία και Θεωρία της Ιστοριογραφίας, μέλος της εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους κ.α. Το 2015 τοποθετήθηκε Πρόεδρος του Εθνικού διαλόγου για την Παιδεία.

Reviews

[Yiannis · Rating 5 out of 5]

Βιβλίο αναφοράς για τον ιστορικό. Αψεγάδιαστη έκδοση, κόσμημα της βιβλιοθήκης.

[Αντίποδες · Rating 5 out of 5]

«Στην Οδύσσεια υπάρχει η ιστορία του Ελπήνορα που ζητούσε από τον Οδυσσέα να τον ενταφιάσει ώστε να μην περιφέρεται ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και των νεκρών, χωρίς να ανήκει σε κανέναν. Κατά κάποιο τρόπο, η ιστορία αυτό επιτελεί. Η ιστορικοποίηση μοιάζει με τον ενταφιασμό. Όσο το παρελθόν επιστρέφει δεν μπορεί να ιστορικοποιηθεί και όσο δεν μπορεί να ιστορικοποιηθεί θα επιστρέφει. Η ιστορική έρευνα είναι μια διαδικασία ολοκλήρωσης του πένθους.»

Ο «Ελληνικός 20ός αιώνας» του Αντώνη Λιάκου είναι ένα σημαντικό έργο: προσφέρει μια κατεξοχήν δημόσια ιστορία που είναι μεταϊστορική (με την έννοια ότι ενσωματώνει την αυτοσυνειδησία της ιστορικής επιστήμης, τη μεθοδολογική αμφιταλάντευση και την επίγνωση της αφηγηματικότητας) αλλά διατηρεί την εντασιακή επαφή της με τα γεγονότα, τόσο της κεντρικής πολιτικής ιστορίας όσο και πεδίων που κατείχαν περιθωριακή θέση στις ιστορικές ανασκοπήσεις, ακόμη και τις πολύ πρόσφατες, όπως η φεμινιστική ιστορία, το καθεστώς των παιδιών, η ψυχική υγεία ή ο ελληνικός εβραϊσμός. Ο Λιάκος ξεμπερδεύει μια και καλή με τον ελληνικό εξαιρετισμό σε κάθε μορφή του: δεν εντάσσει απλώς την ελληνική περίπτωση στα εκάστοτε συμφραζόμενά της, αλλά με εύστοχους παραλληλισμούς και συγκρίσεις αναδεικνύει δυνατότητες και αναγκαιότητες, πιθανές εναλλακτικές και αναπόφευκτες πορείες. Επίσης αναζητά στα επιμέρους στοιχεία της διανοητικής ιστορίας τις αποτυπώσεις ευρύτερων μετασχηματισμών που δεν περιορίζονται στο ελληνικό πνευματικό και πολιτικό πλαίσιο. Αντί των μονοσήμαντα αντιτιθέμενων πλαισίων της υστέρησης από τη μια (ελλιπής εκσυγχρονισμός, καχεξία του αστικού στοιχείου κ.λπ.) και του αντιστασιακού χαρακτήρα από την άλλη, προσφέρει μια αφθονία σχημάτων και επιπέδων ανάλυσης, που μας επιτρέπει να συνειδητοποιήσουμε τα κενά κάθε δήθεν συνεκτικής αφήγησης (από αυτές που σωρηδόν κυκλοφορούν τα τελευταία χρόνια), αλλά και να αντιληφθούμε πόσα δεδομένα μας λείπουν, ακόμη και για περιόδους που έχουν εξαντλητικά ερευνηθεί. Ο Λιάκος αποκαθιστά εντέλει, και μάλιστα στο πεδίο της δημόσιας ιστορίας, την ιστορική αφήγηση ως μια μη ουδέτερη διαπραγμάτευση ανοιχτών ερωτημάτων, για τα οποία γνωρίζουμε εξαρχής ότι μόνο εν μέρει μπορούν να απαντηθούν. Η πολυπρισματικότητα και η νηφαλιότητα του ύφους, με τις προσωπικές αναφορές, την ενσωμάτωση προφορικών τεκμηρίων, τις απότομες αλλαγές οπτικής γωνίας και τις πυκνές αποφάνσεις (π.χ. «Το Πολυτεχνείο ήταν το υπερεγώ της Μεταπολίτευσης»), θερμαίνει αναπάντεχα το κείμενο και του προσδίδει μια ένταση που διατηρείται αμείωτη σε όλο το έργο.

[Georgina Koutrouditsou · Rating 5 out of 5]

Ένα πάρα πολύ σημαντικό έργο!
Περισσότερα στον παρακάτω σύνδεσμο: https://monpetitcafedehumanite.com/20...

[Michael Kotsarinis]

Ενα βιβλίο που παρά τον όγκο του και το φιλόδοξο τίτλο του, διαβάζεται ευχάριστα και κατάφερε να καλύψει τις προσδοκίες μου. Μου άρεσε η προσέγγιση του συγγραφέα στην παρουσίαση και ανάλυση της ελληνικής πορείας στον 20ο αιώνα και η ένταξή της στο διεθνές ιστορικό πλαίσιο.
Ο τρόπος γραφής είναι ιδιαίτερα εύληπτος και η ανάπτυξη του θέματος ρέει φυσικά θυμίζοντας σε αρκετά σημεία συζήτηση παρά ανάγνωση. Σαφώς, όμως, δεν υστερεί σε τεκμηρίωση και πιστεύω ότι θα αποτελέσει πολύτιμο συμπλήρωμα σε οποιαδήποτε βιβλιοθήκη.

Δείτε και την άποψή μου για το βιβλίο στο Ex Libris.

[Ραδάμανθυς Φωτόπουλος · Rating 5 out of 5]

Μια εξαιρετική σύνοψη του τόσο σημαντικού αιώνα για την διαμόρφωση των ταυτοτήτων στην Ελλάδα. Το κείμενο ρέει απολαυστικά, 900 σελίδες έφυγαν σε μια εβδομάδα. Τα όρια που θέτει ο συγγραφέας για τον αιώνα είναι από τους βαλκανικούς έως και την κρίση του 2008-2010.
Ένα εξαιρετικό δώρο για λάτρεις της ιστορίας καθώς παρέχει πλούσια βιβλιογραφία και ματιές σε θέματα που δεν εξετάζονται ή δε λαμβάνονται υπόψη συχνά στον καθημερινό ιστορικό διάλογο και στοχασμό.
Η έκδοση (Β αυτή που έχω στα χέρια μου) είναι σε σκληρόδετο τόμο, ντυμένη με την καλαίσθητη και χαρακτηριστικά ανάλαφρη φωτογραφία.

[Manolis · Rating 5 out of 5]

Γνωρίζοντας την πολιτική τοποθέτηση του συγγραφέα, τον "περίμενα στη γωνία", έτοιμος να τον κατακεραυνώσω για το παραμικρό ολίσθημα υποκειμενικότητας. Τελικά, διαψεύστηκα, και γι΄ αυτό του αξίζουν συγχαρητήρια. Πρόκειται για μια επισκόπηση του ελληνικού 20ου αιώνα, η οποία εστιάζει στις ζυμώσεις της κοινωνίας και δεν στέκεται στην απλή παράθεση γεγονότων. Σε κάθε περίπτωση, είναι μια εξαιρετική μελέτη.

Υ. Γ. Θερμά συγχαρητήρια και στις εκδόσεις Πόλις γι' αυτό το εκδοτικό κόσμημα. Όντας κάτοχος και θερμός υποστηρικτής τού kindle, διαβάζω πολλά βιβλία σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά η αλήθεια είναι πως η αίσθηση της μυρωδιάς τού τυπωμένου χαρτιού και η ψηλάφησή του είναι ασύγκριτες...

[Vasilis · Rating 5 out of 5]

Ενα εξαιρετικό βιβλίο που διατρέχει τον ελληνικό εικοστό αιώνα με όλα τα σηματικά γεγονότα που τον σημάδεψαν. Καταρχην το βιβλίο εχει ενα πολύ ωραιο εξωφυλλο, που σε προδιαθετει θετικά, να το ανοίξεις και να το ξεφυλλίσεις.

Είναι γραμμένο σε κεφάλαια που ακολουθούν μια χρονικη σειρά. Τα υποκεφάλαια κάνουν την ανάγνωση ακόμα πιο εύκολη. Μου άρεσε ιδιαίτερα το λεξιλόγιο που χρησιμοποιει ο συγγραφέας. Το κείμενο δεν ειναι δυσνόητο και μπορεί να γίνει κατανοτό απο τον μέσο αναγνώστη. Η βιβλιογραφία χωριζεται ανα κεφάλαιο βρίσκεται στο τέλος του, κάνοντας την πιο εύκολα προσβάσιμη.

Ο συγγραφεας ξεκινάει οχι απο το 1900, την συμβατική αφετηρία του 20ου αιώνα, αλλά απο αυτό που ονομάζει "κατώφλι" του 20ου αιώνα, τους βαλκανικόυς πολέμους. Το βιβλίο ακολουθεί την πορεία της Ελλάδας μεχρι το 2010, λιγο πριν την κρίση.

Γίνεται καταγραφή των κυρίων ιστορικών γεγονότων του πρώτου παγκόσμιου πολέμου, του μεσοπόλεμου, του δεύττερου παγκόσμιου πολέμου, εμφυλίου κτλ. Είναι λογικό σε ένα τόσο πυκνο αιώνα να μην γίνεται ανάλυση εις βάθος σε κάποια γεγονότα(υπάρχει βιβλιογραφία για οποιον ενδιαφέρεται) αλλά η σύνδεση των γεγονότων και οι ερμηνευτικές ματιές του συγγραφέα είναι αξιοπρόσεκτες. Σε κάποια σημεία δεν συμφωνώ ή σε καποια άλλα δεν μπόρεσα να ακολουθήσω τον συλλογισμό του συγγραφέα. Αυτά τα σημεία ήταν ελάχιστα.

Διάβασα με αρκετό ενδιαφέρον τα τελευταία κεφάλαια, γεγονότα που τα έχω βιώσει ο ίδιος και ίσως ειναι ακομη νωπά και δεν έχουν ιστορικοποιηθεί στον βαθμό που έχει το πρώτο μισό του αιώνα. Έμαθα πράγματα που δεν ήξερα απο την συγχρονη ιστορία, όπως τα ψυχιατρεία της Λέρου. Το κεφάλαιο 3 σελίδων για το ασφαλιστικό θα μπορούσα να το διαβάσω στην γιαγιά μου και νομίζω θα μπορούσε να καταλάβει σε γενικές γραμμές πιο είναι το μεγάλο πρόβλημα του ασφαλιστικού. Τέλος η ανάλυση των δημογραφικών αλλαγών στην χώρα, εξαιτίας της ανταλλαγής πληθυσμών στο πρώτο μισό, μέχρι την αστυφιλία και τον εμφύλιο στο δεύτερο μισό είναι άκρως ενδιαφέρουσα.

Αν και η ιστορία αναπτύχθηκε ως εθνική επιστήμη , έχει πια έρθει ο καιρός «να διασώσουμε την ιστορία από το έθνος»

Ακόμη κι αν η ιστορία λειτουργεί ως ψυχωφελές ανάγνωσμα, ο ρόλος των ιστορικών, τουλάχιστον όπως καταλάβαμε τον Θουκυδίδη , είναι να συμβάλλουν στην αποκηδεμόνευση της σκέψης. Ο ρόλος τους είναι να αναμοχλεύουν το παρελθόν, να ανοίγουν ρωγμές στην επιφάνεια του, να το τοποθετούν στον ευρύ χρόνο, να αναζητούν τον ρυθμό στον θόρυβο των γεγονότων, να ανοίγουν παράθυρα κατανόησης, να διευρύνουν τους ορίζοντες του παρόντος χρόνου.

[Dimis · Rating 5 out of 5]

Ο Αντώνης Λιάκος έγραψα ένα πολύ καλό, με μεγάλο ενδιαφέρον και ευχάριστο στο διάβασμα βιβλίο ιστορίας για την πορεία και το ταξίδι της Ελλάδας στο ιστορικό της ταξίδι. Ένα ταξίδι που αφορά τις αρχές του 20. αιώνα και μας πάει μέχρι τις αρχές αυτού τοιυ αιώνα και ένας απολογισμός αυτού του αιώνα.
Ενώ το βιβλίο δεν είναι δύσκολα γραμμένο, ωστόσο όποιος δεν έχει πολύ καλή ιστορική γνώση ή μόνο επιγανειακή ή ξέρει τα πολύ βασικά, τότε θα πρέπει να σταματά μετά από κάποιες σελίδες, για να αφομιώσει τα γεγονότα και τα στοιχεία που διάβασε. Πάντως απλοικά γραμμένο δεν είναι.
Ο αναγνώστης θα μάθει πολλά στοιχεία, που ίσως δεν ήξερε. Επίσης μου άρεσε η σύνδεση της ιστορίας όχι μόνο από ημερομηνίες και ιστορικά γεγονότα, αλλά και από πράγματα της καθημερινότητας, της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου. Που είναι επίσης στοιχεία που δείχνουν πράγματα της τότε στιγμής.
Έγινε πολύ καλή έρευνα με στοιχεία και ξένα στοιχεία. Για μένα ένα διαμάντι και το βιβλίο είναι ένα στολίδι για κάθε βιβλιοθήκη.

[Tasos Koumanis · Rating 4 out of 5]

πολυ ενδιαφερον βιβλιο ... νομιζω πρεπει να διαβαστει απο ολους γιατι κρυβει αρκετα στοιχεια που οδηγουν στο γιατι φτασαμε στην κριση και στα μνημονια ενω ουσιαστικά αντιλαμβανεσαι πως η ελλαδα αλλαξε τελειως μεσα σε μολις 30 χρονια!
θα του εβαζα 5 αστερια εαν στο τελος δεν ενιωθα μια προσπαθεια να "κλεισει" γρηγορα την ιστορια των τελευταιων ετων μετα το 2000 ( που ειναι και λογικο γιατι τα θυμομαστε ολοι και ειανι και πολυ προσφατα) και αν δεν ειχε κια το τελευταιο κεφαλαιο που εμενα προσωπικα με αφησε αδιαφορο.

[Βασίλης Πλαΐτης · Rating 4 out of 5]

Βαρύ βιβλίο, αλλά καλύπτει πολύ καλά τους τομείς στους οποίους αναφέρεται. Δυνατότερο μάλλον το κεφάλαιο για τον Εμφύλιο, ενώ ενδιαφέρουσες και οι θέσεις για την μετά το 85 ιστορία.

[Σταματία Τσελίκου · Rating 5 out of 5]

Βιβλίο αναφοράς.