“Op twee juni viel ik rond het middaguur in slaap achter het stuur van mijn auto en reed zonder te remmen in een muur van betonnen weginfrastructuur op de A35, enkele kilometers ten noorden van de Frans-Zwitserse grensovergang van Bazel. Ik vloog lang genoeg door de lucht om mij ervan bewust te worden dat ik door de lucht vloog en vond in die zweefvlucht een vreemd soort rust, omgeven door een gloed van geel licht, de felle zon die werd gefilterd door de dunne stof van de airbags. Deze rust werd verstoord toen de auto landde, enkele keren tussen beton links en beton rechts slingerde, en uiteindelijk met veel gekrijs rokend en lekkend tot stilstand kwam.
Maar het echte drama voltrok zich een maand later, toen ik vanuit een innig verdriet tegen een jonge perenboom trapte en mezelf op die manier een gebroken middenvoetsbeentje bezorgde. Het gevolg was dat ik gedurende vijf weken maar op één been kon rekenen en geblokkeerd zat in het huis van mijn moeder, die ik in lange tijd niet meer had gezien. Het leven was dus slimmer gebleken, en had me aan de kant gezet.”
Met ongeziene openheid schrijft Paul Baeten over eenzaamheid, depressie en angsten. Een smerig dier is een verhelderende getuigenis en een bondgenoot voor iedereen die soms denkt helemaal alleen in de wereld te zijn.
Kort maar krachtig. Deze novelle gaat over Karel die brieven schrijft aan An, zijn therapeute over zijn angsten, depressie en over eenzaamheid. Ook dementie komt aan bod, een onderwerp dat dicht bij mij staat.
Het boek bevat enkele mooie passages waar velen onder ons zich vast af en toe in herkennen. Toegegeven de donkere kantjes en het menselijk denken fascineren mij mateloos.
Toch liet het boek mij ook een aantal keer lachen 'Tante Hilda heeft een nieuwe hobby en die heet paranoia.' 'Toegegeven, ik voed de paranoia. Maar de dagen zijn lang en ik heb Netflix uitgekeken, en laten we eerlijk zijn: erger gaat het er niet door worden.'
In tijden zoals deze zeker de moeite waard om dit even te lezen en wees lief voor elkaar, luister en wees aanwezig, nu meer dan ooit.
Een waardevolle novelle die ik moeilijk kon neerleggen. Het verhaal van Baeten geeft woorden aan emoties en gedachten die voor velen niet onbekend zullen zijn. Heel wat fragmenten raakten een gevoelige snaar van (h)erkenning.
Op de achteflap: " Een smerig dier is een verhelderende getuigenis en een bondgenoot voor iedereen die soms denkt helemaal alleen in de wereld te zijn."
Ik zou hem vrijwel meteen nog eens willen lezen. De herkenbaarheid van emoties en de prachtige manier waarop ze omschreven zijn maken dit boek een plezier om te lezen!
Herkenbare emoties die op een hele mooie manier werden neergeschreven, maar die dan enkele alinea's later voor hardop gegniffel zorgden; dat illustreer ik even met de volgende twee zinnen:
"De pijn is een kruidige mengeling van verdriet, zelfhaat, spijt, schaamte en melancholie en heeft mijn leven lange tijd bepaald."
"Tante Hilda heeft een nieuwe hobby en die heet paranoia."
Ik las dit boek uit in één zitting, het was zeer moeilijk neer te liggen. Het was triestig, maar op een manier ook troostend geschreven, zeer mooi. Kort, maar krachtig.
‘Ik geloof dat mensen die depressies of angsten of mentale pijn hebben in essentie erg gevoelige en potentieel heel gelukkige mensen zijn. Zo gelukkig dat ze fragiel zijn in het evenwicht ervan bewaren. Er zijn ook ongevoelige gelukkige mensen. Zij leven gulzig maar missen de schoonheid en de subtiliteit.’
Het juiste boek op het juiste moment. Herkenbare gevoelens en gedachten, en in die zin ook troostend. Zoals ook dit citaat deed: troosten. Want ooit voel ik dus gewoon dat geluk weer, geloof ik.
In slechts één maand tijd krijgt de 37-jarige Karel een auto-ongeluk en loopt zijn relatie op de klippen. Wanneer hij uit liefdesverdriet en pure frustratie tegen de perenboom schopt breekt hij ook nog eens zijn middenvoetsbeentje waardoor hij noodgedwongen voor een aantal weken intrekt bij zijn moeder. Deze zorgt ook al enige tijd voor zijn dementerende tante Hilda. Karel begint brieven te schrijven aan zijn therapeut in een poging om zijn gevoelens onder woorden te brengen.
Ondanks zijn zware gemoed en aanhoudende lethargie besluit Karel gaandeweg om een deel van de zorg voor zijn Tante Hilda op zich te nemen. Op dit punt in het verhaal onstaat er een kleine verschuiving, wanneer Karel zich realiseert dat hij ondanks alle donkerte waar hij mee worstelt toch nog dit stukje liefde en zorg voor een ander op kan brengen.
In 'Een smerig dier' schetst Paul Baeten een beeld van de verwoestende kracht van het veelkoppige monster wat depressie heet. De eenzaamheid, de zelfhaat, de twijfel, het onvermogen en de wanhoop, wisselt hij af met de nodige humor, waardoor het zware onderwerp behapbaar blijft. Hiervoor gebruikt hij mooi proza, maar toch maakte de briefvorm waarin de novelle geschreven is dat ik een bepaalde afstand bleef voelen van Karel als personage. Als geheel verviel deze novelle voor mij net iets te vaak in clichés, wat ik jammer vind, omdat Paul Baeten zeker over de juiste sensitiviteit beschikt om over dit onderwerp te schrijven.
"Ik mis mijn pijn soms. De intimiteit ervan. De aantrekking van het smerige dier dat in je woont en op je stampt en je doet schreeuwen. Mijn dier heeft me thuisgehouden. Bang gemaakt voor andere mensen, bang voor het verkeer. Bang in de trein en bang in het café."
'Een smerig dier' is uitgegeven in samenwerking met Te gek?!, een organisatie die zich ervoor inzet om psychische problematiek bespreekbaar te maken. En ik denk dat deze toegankelijke novelle zeker een manier kan zijn om het gesprek op gang te brengen, inzicht te geven aan naasten, en troost te bieden aan eenieder die zelf worstelt met depressieve klachten.
God wat heb ik hier stiekem van genoten, al was het nog zo deprimerend. 3,8 ⭐️
“Ik weet niet goed waarom. Ik heb honger noch oor-log meegemaakt, hoefde nooit te strijden tegen een ernstige ziekte of tegen het verstikkende regime van een potentaat.
*Ik heb weinig om op tafel te leggen als bewijslast tegen het leven.* Ik heb geen recht op wat ik nu en dan ervaar, en toch kan ik er niets aan doen dat veel zaken me vervullen met een intense melancholie.”
Dit is een herkenbaar gevoel voor mij. Mijn eigen privelege in de ogen kijkend, maar de ogen lopen vol tranen. Alles hebben, maar een gat in je borst voelen waar je de opvulling nog voor zoekt.
“Tante Hilda hield vast aan haar herinneringen, maar ze verlieten haar waar ze bij zat, en ik wilde liefst zo veel mogelijk vergeten om het verdriet in te dammen, maar kreeg de herinneringen niet weg. Ik snakte naar amnesie, ik wilde liefst niks meer voelen, zij vocht om niet weg te glippen.”
Een prachtige vertoning van rouw, de ervaring van pijn in al zijn vormen en toch sympathie voor de ander voelen. Ook als die ander een pijn ervaart die tegenover die van jou staat.
“We doen niks tegen een verkoudheid omdat niets echt helpt buiten rusten en wachten. Maar wie verdriet heeft, ho maar, die moet direct aan de slag. Terwijl het toelaten en beleven misschien de doeltreffendste manier is om ervan af te komen.”
Hoe brutaal herkenbaar? Jezelf helemaal over analyseren om maar respect te hebben voor je slechte dagen? Jezelf forceren tot werk en verbetering terwijl je soep en rust dient te krijgen.
Een kort, zwaar boek. Over het verlies van een relatie die je realiteit tot stand hield. Over complexe relaties en je stand in de samenleving. Over therapie en geconfronteerd worden met jezelf.
Karel is 37 en knalt na een mislukte relatie met zijn auto tegen een betonnen muur. Een maand later trapt hij uit verdriet tegen een perenboom en breekt zijn middenvoetsbeentje. Noodgedwongen trekt hij, voor een aantal weken, terug in bij zijn moeder en zijn demente tante Hilda. In de brieven die hij in die periode aan zijn therapeut schrijft, legt hij zijn ziel bloot.
Niettegenstaande de beperkte omvang van deze novelle, was dit een heel intens boek. Paul Baeten geeft een intieme kijk in de leef- en denkwereld van een personage dat moet omgaan met een aantal psychische problemen. Hij weet op meesterlijke wijze de gevoelens van Karel neer te zetten. Dit resulteert in prachtige zinnen met heel veel betekenis, die ik met veel plezier twee tot driemaal herlas om ze volledig te laten binnendringen. Het boek kwam tot stand in samenwerking met ‘Te Gek!?’, een organisatie die tot doel heeft psychische problemen bespreekbaar te maken. Dit boekje is daarvoor echt een mooie aanzet en kan zowel door mensen met als zonder psychische problemen gelezen worden. De één zal ongetwijfeld situaties herkennen, de ander zal hopelijk een andere kijk krijgen op de problematiek.
Bedankt aan Standaard Uitgeverij om me te laten kennismaken met dit pareltje! Standaard Uitgeverij Paul Baeten Gronda Te Gek!?
Hoe verknocht ik ook begin te geraken aan de novelles van de Te Gek?!-reeks, wist Een smerig dier me net niet helemaal te bekoren. Ondanks de fijne schrijfstijl - sommige zinnen zou je zo op een kussentje willen borduren - kwam ik niet in het verhaal, omdat ik gewoonweg niet helemaal begreep wat de precieze bedoeling ervan was. Misschien is dit zo'n exemplaar dat je even moet laten rijpen, om het daarna een tweede keer te lezen. Wat ook weer niet zo'n grote opgave is, want op een uur had ik het boek alweer uit.
Vlot leesbaar boek, met poëtisch proza, zinnen die je moet proeven om ze te smaken. De plot wat onverwachts melig positief, en niet geheel passend bij de inhoud. Want het gaat over hoe het leven pijn doet, hoe liefde dat kan helpen dragen, maar hoe ook liefde verliezen allesoverheersend pijn kan doen...
In de vorm van brieven en korte fragmenten beschrijft Karel zijn persoonlijke problemen aan zijn therapeut An. In een poging het leven weer te geven in al zijn fragmentarische veelzijdigheid, blijft Paul Baeten Gronda echter te veel in clichés en oppervlakkigheid hangen.