What do you think?
Rate this book
Bij ons in Auschwitz: getuigenissen
Op 27 januari 1945 werd concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz bevrijd door het Rode Leger. Hier zijn minstens 1,1 miljoen mensen vermoord: mannen, vrouwen en kinderen, merendeels Joden. De meeste ooggetuigen, de gevangenen die het kamp wisten te overleven, zijn inmiddels overleden.
Ter gelegenheid van de 75-jarige herdenking van de bevrijding van Auschwitz verzamelde Arnon Grunberg teksten van ‘morele getuigen’, getuigen die slachtoffer waren van de terreur. Van Primo Levi’s vlak na de bevrijding geschreven Is dit een mens en het onbekendere, aangrijpende werk van Tadeusz Borowski tot de teksten van Zalmen Gradowksi, die in Auschwitz vermoord werd – zijn geschriften heeft hij begraven nabij een van de crematoria.
Ter gelegenheid van de 75-jarige herdenking van de bevrijding van Auschwitz verzamelde Arnon Grunberg teksten van ‘morele getuigen’, getuigen die slachtoffer waren van de terreur. Van Primo Levi’s vlak na de bevrijding geschreven Is dit een mens en het onbekendere, aangrijpende werk van Tadeusz Borowski tot de teksten van Zalmen Gradowksi, die in Auschwitz vermoord werd – zijn geschriften heeft hij begraven nabij een van de crematoria.
336 pages, Paperback
First published January 21, 2020
35 people are currently reading
331 people want to read
About the author
Arnon Grunberg
158 books422 followersArnon Yasha Yves (Arnon) Grunberg is a Dutch writer. Some of his books were written using the heteronym Marek van der Jagt.
In 1989 Grunberg made his acting debut in Maria's Cunt (de Kut van Maria); a short film by Dutch enfant terrible filmmaker Cyrus Frisch.
Grunberg made his literary debut in 1994 with the novel Blauwe maandagen (Blue Mondays), which won the Dutch prize for the best debut novel that year. In 2000, under the heteronym Marek van der Jagt, he won the best debut prize again for his novel De geschiedenis van mijn kaalheid (The History of My Baldness).
Grunberg publishes novels about once a year but also writes columns and essays in a wide variety of Dutch and international newspapers and magazines. He does not restrict himself only to the written media, but also reads a story for the radio every week and for some time he was host of a cultural television program. He also writes a blog for the literary Internet magazine Words Without Borders and his own site ArnonGrunberg.com.
His novel Tirza won the Dutch Golden Owl Prize for Literature and the Libris Prize.[1] His books have been translated into many languages, including English, German, Japanese and Georgian.
From 2006 Grunberg wrote various journalistic reports, for example about working undercover in a Bavarian hotel and his visit to Guantánamo Bay. Also he visited the Dutch troops in Afghanistan and the US Army in Iraq. In 2009 these reports were collected in the book Chambermaids and Soldiers.
In 1989 Grunberg made his acting debut in Maria's Cunt (de Kut van Maria); a short film by Dutch enfant terrible filmmaker Cyrus Frisch.
Grunberg made his literary debut in 1994 with the novel Blauwe maandagen (Blue Mondays), which won the Dutch prize for the best debut novel that year. In 2000, under the heteronym Marek van der Jagt, he won the best debut prize again for his novel De geschiedenis van mijn kaalheid (The History of My Baldness).
Grunberg publishes novels about once a year but also writes columns and essays in a wide variety of Dutch and international newspapers and magazines. He does not restrict himself only to the written media, but also reads a story for the radio every week and for some time he was host of a cultural television program. He also writes a blog for the literary Internet magazine Words Without Borders and his own site ArnonGrunberg.com.
His novel Tirza won the Dutch Golden Owl Prize for Literature and the Libris Prize.[1] His books have been translated into many languages, including English, German, Japanese and Georgian.
From 2006 Grunberg wrote various journalistic reports, for example about working undercover in a Bavarian hotel and his visit to Guantánamo Bay. Also he visited the Dutch troops in Afghanistan and the US Army in Iraq. In 2009 these reports were collected in the book Chambermaids and Soldiers.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 28 of 28 reviews
November 23, 2021
Heel indrukwekkend boek met getuigenissen uit Auschwitz zelf. Van de aankomst op het perron tot de gaskamers en het met de herinneringen omgaan na de bevrijding. Ik heb me er meerdere keren echt toe moeten zetten om verder te lezen, deels door de verschrikkingen waarover wordt geschreven en deels vanwege de literaire vertelwijze in sommige hoofdstukken, wat mij minder ligt. Ik heb het boek wel uitgelezen, omdat ik het wel een heel belangrijk onderwerp vind om over te lezen en meer over te leren. Vooral de hoofdstukken over het Sonderkommando hebben indruk gemaakt.
Het heeft me ook erg aan het denken gezet over de reacties van mensen in het algemeen in zulke moeilijke situaties. Als je je wilt verdiepen in wat en hoe Auschwitz was, zou ik dit boek zeker lezen.
Het heeft me ook erg aan het denken gezet over de reacties van mensen in het algemeen in zulke moeilijke situaties. Als je je wilt verdiepen in wat en hoe Auschwitz was, zou ik dit boek zeker lezen.
March 11, 2022
Gruwelijk om te lezen, maar goed samengestelde bloemlezing van ooggetuigenverslagen van mensen die gevangen zijn gehouden in Auschwitz. Het is erg belangrijk dat deze verhalen in omloop blijven en verteld worden, dit mag nooit meer gebeuren, met geen enkele groep mensen, op welke manier ze ook worden geclassificeerd. Ik heb er 11 maanden over gedaan om het te lezen, want ik kon niet te lang achter elkaar lezen. Getuigenissen lezen is erg belangrijk, maar in het begin begon ik ervan te dromen toen ik iets te lang had gelezen. Gelukkig heb ik de keuze om mezelf hier ook soms van af te sluiten, maar weten dat de mensen in Auschwitz geen ontsnappingsmogelijkheden hadden maakt het alleen maar heftiger.
March 2, 2020
Zeer indrukwekkende verzameling van teksten over Auschwitz. Ik heb er van gedroomd doordat ik het boek aan het lezen was. Het kruipt onder mijn huid.
En dat wil ik. Ik wil de werkelijkheid onder ogen zien, ja, recht in de ogen kijken. Ik wil de getuigenissen tot me laten doordringen in een zoektocht naar wie ik als mens wil zijn. Tegelijkertijd realiseer ik me dat ik niet weet hoe ik mens zou zijn onder die omstandigheden omdat het zo onbegrijpelijk wreed en sadistisch was.
Ik lees het om alert te blijven.
En dat wil ik. Ik wil de werkelijkheid onder ogen zien, ja, recht in de ogen kijken. Ik wil de getuigenissen tot me laten doordringen in een zoektocht naar wie ik als mens wil zijn. Tegelijkertijd realiseer ik me dat ik niet weet hoe ik mens zou zijn onder die omstandigheden omdat het zo onbegrijpelijk wreed en sadistisch was.
Ik lees het om alert te blijven.
Read
March 8, 2021Veel lezers die geïnteresseerd zijn in dit boek zullen eerder het werk van Primo Levi hebben gelezen. Zijn "Is dit een mens" beschrijft nauwkeurig de gruwelen van het leven in kamp Auschwitz. Voor zover dat mogelijk is dan, want erover lezen is nog geen invoelende ervaring.
Ter gelegenheid van de 75 jarige bevrijding van Auschwitz op 27 januari 2020 stelde Arnon Grunberg een bloemlezing samen van "kampliteratuur". In een inleidend essay zegt hij dat het alleen "morele getuigen" aan het woord laat: mensen die de gruwelen zelf meemaakten en die erover hebben geschreven.
Ik heb het boek gelezen maar het was verschrikkelijk moeilijk. In feite is het onmogelijk om lange gedeelten te lezen, de gruwelen zijn te groot en te intens. Primo Levi was aan het werk gezet in Buna-Monowitiz, een werkkamp op korte afstand van het eigenlijke Auschwitz / Birkenau. Hij kwam vrij laat (herfst 44) in het kamp en omdat hij scheikundige was kreeg hij redelijk beschut werk te doen.
De "morele getuigen" die Grunberg opvoert leefden en werkten in Auschwitz en Birkenau zelf. Mensen die daar kwamen leefden meestal niet langer dan een paar uur of een paar dagen. Dat deze mensen langer leefden kwam omdat ze veelal onderdeel uitmaakten van de zogenaamde Sonderkommando's. Dit waren werkgroepen van jonge Joodse mannen die het werk deden in de gaskamers en de crematoria, werk waaraan de SS zelf niet wilde of kon meedoen. Grunberg (en ook Levi) noemen dit het ultieme sadisme van de SS: jonge mannen die gedwongen waren hun vrouwen, kinderen, broers, zussen en ouders te vergassen te hun lijken daarna te verbranden. En dat allemaal in de wetenschap dat de Nazi's daar geen getuigen van in leven wilden laten dus dat zij zelf binnen een paar weken hetzelfde lot zouden ondergaan - waarna ze vervangen worden door een nieuwe lichting.
De verhalen zijn meer dan gruwelijk. Ik heb meerdere keren op het punt gestaan om het boek weg te leggen omdat ik niet verder kon lezen. De reden waarom ik toch weer doorlas wordt weergeven in een opmerking van Primo Levi ergens:
> Hurbinek stierf in de eerste dagen van maart 1945, vrij, maar niet verlost. Niets rest er van hem; hij getuigt hier in mijn woorden.
... en ik zit weer met tranen in mijn ogen.
Dit is niet het soort boek waaraan je "sterretjes" geeft.
Ter gelegenheid van de 75 jarige bevrijding van Auschwitz op 27 januari 2020 stelde Arnon Grunberg een bloemlezing samen van "kampliteratuur". In een inleidend essay zegt hij dat het alleen "morele getuigen" aan het woord laat: mensen die de gruwelen zelf meemaakten en die erover hebben geschreven.
Ik heb het boek gelezen maar het was verschrikkelijk moeilijk. In feite is het onmogelijk om lange gedeelten te lezen, de gruwelen zijn te groot en te intens. Primo Levi was aan het werk gezet in Buna-Monowitiz, een werkkamp op korte afstand van het eigenlijke Auschwitz / Birkenau. Hij kwam vrij laat (herfst 44) in het kamp en omdat hij scheikundige was kreeg hij redelijk beschut werk te doen.
De "morele getuigen" die Grunberg opvoert leefden en werkten in Auschwitz en Birkenau zelf. Mensen die daar kwamen leefden meestal niet langer dan een paar uur of een paar dagen. Dat deze mensen langer leefden kwam omdat ze veelal onderdeel uitmaakten van de zogenaamde Sonderkommando's. Dit waren werkgroepen van jonge Joodse mannen die het werk deden in de gaskamers en de crematoria, werk waaraan de SS zelf niet wilde of kon meedoen. Grunberg (en ook Levi) noemen dit het ultieme sadisme van de SS: jonge mannen die gedwongen waren hun vrouwen, kinderen, broers, zussen en ouders te vergassen te hun lijken daarna te verbranden. En dat allemaal in de wetenschap dat de Nazi's daar geen getuigen van in leven wilden laten dus dat zij zelf binnen een paar weken hetzelfde lot zouden ondergaan - waarna ze vervangen worden door een nieuwe lichting.
De verhalen zijn meer dan gruwelijk. Ik heb meerdere keren op het punt gestaan om het boek weg te leggen omdat ik niet verder kon lezen. De reden waarom ik toch weer doorlas wordt weergeven in een opmerking van Primo Levi ergens:
> Hurbinek stierf in de eerste dagen van maart 1945, vrij, maar niet verlost. Niets rest er van hem; hij getuigt hier in mijn woorden.
... en ik zit weer met tranen in mijn ogen.
Dit is niet het soort boek waaraan je "sterretjes" geeft.
May 11, 2020
Bijzondere bundel van verhalen. De verhalen over het sonderkommando had ik nog nooit eerder zo gelezen.
January 31, 2020
Een heel heftig, maar aan te raden boek. Grünberg heeft fragmenten van auteurs als Levi en Arnoni, overlevenden van Auschwitz, “chronologisch” achter elkaar gezet zodat er langzaam een indringend beeld wordt geschetst van het, amper te beschrijven, leven in Auschwitz. Dit boek maakt weer eens duidelijk dat Auschwitz de hel op aarde was en met (bijna?) niets kan worden vergeleken
November 22, 2023
Echt indrukwekkend. Voor degene die de holocaust nog beter wil begrijpen en echt een beeld wilt hebben van de "kamp cultuur" is dit zeker een aanrader. Ik heb meermaals het boek gewoon aan de kant moeten leggen omdat het zo indrukwekkend was. Vooral het hoofdstuk over de sonderkommando is mij heel erg bij gebleven
August 9, 2023
Verschillende boeken rond dit thema reeds gelezen. Interessante bij dit boek is dat je verschillende mensen aan het woord hebt, verschillende interpretaties en verschillende belevingen leest. Focus ligt op het sonderkommando. Chronologisch opgebouwd en leest zeg vlot.
August 29, 2020
Als Améry schrijft: “...en niet overdenken waarom de beul zijn bijl nam, want dan zou ik zijn beweegreden vinden en hem op die manier gedeeltelijk van zijn schuld bevrijden.”
Overlevingsdrang en waardigheid in één.
Overlevingsdrang en waardigheid in één.
December 23, 2020
Het onzegbare toch gezegd…..een geweldige indrukwekkende verzameling getuigenissen. Eigenlijk passen hier alleen de woorden van Leo Vroman bij:
‘Kom vanavond met verhalen / hoe de oorlog is verdwenen / en herhaal ze honderd malen / alle malen zal ik wenen.’
Of de woorden van kampbewoners zelf.
Het zijn vooral de verhalen over het Sonderkommando die je koud om het hart grijpen. Miklos Nyiszli, Zalmen Gradowski, Wieslaw Kielar. Je kunt het soms bijna niet lezen, zo onvoorstelbaar wat deze mensen moesten doorstaan. Onbeschrijflijk. Primo Levi schrijft hierover: ‘de intrinsieke horreur van hun bestaan heeft aan alle getuigenissen een zekere terughouding opgelegd; daarom kan men er zich ook nu nog maar moeilijk een beeld van vormen wat het betekende maandenlang zulk werk te moeten doen-…..- Als je dat werk moet doen, word je of de eerste dag gek, of je went eraan’. Enkele van deze Kommandoleden hebben hun verhalen in dagboekjes (losse briefjes soms) beschreven en in de omgeving van de crematoria van Auschwitz begraven voor ‘later’. In de hoop dat ze ooit na de oorlog gevonden zouden worden, wetend dat zijzelf het kamp niet levend zouden kunnen verlaten.
Er was de angst niet geloofd, niet begrepen te worden. Elie Wiesel: ‘Alleen wie Auschwitz heeft meegemaakt weet wat het was. Anderen zullen het nooit weten’.
De overlevenden blikken ook terug:
Paul Steinberg schrijft: ‘Maar nooit, werkelijk nooit, heb ik me van dat vorige bestaan kunnen losmaken. Ik heb geleefd en leef nog steeds in onwaardigheid. Ik ben er nooit in geslaagd mezelf schoon te wassen. Ik ben en blijf de passieve getuige van de dood van Philippe…’
Jean Améry dacht na de bevrijding aanvankelijk dat alles fundamenteel veranderd was maar raakte snel teleurgesteld. ‘Als overlevenden en gevluchten naar Frankrijk terugkeerden en hun woningen opeisten, kwam het voor dat eenvoudige huismoeders met een rare mengeling van spijt en voldoening zeiden: Wel, wel! Daar zijn ze weer. Ze hebben ze ginds dus toch niet allemáál van kant gemaakt’. En terwijl men nog maar pas de massagraven van Joden aan het ontdekken was, ontstonden in Polen en Oekraïne antisemitische bewegingen.
En bijzonder wrang is dat sommige overlevenden het leven met hun herinneringen niet meer aankonden. Onder andere Tadeusz Borowski maakte zes jaar na de bevrijding een einde aan zijn leven.
‘Kom vanavond met verhalen / hoe de oorlog is verdwenen / en herhaal ze honderd malen / alle malen zal ik wenen.’
Of de woorden van kampbewoners zelf.
Het zijn vooral de verhalen over het Sonderkommando die je koud om het hart grijpen. Miklos Nyiszli, Zalmen Gradowski, Wieslaw Kielar. Je kunt het soms bijna niet lezen, zo onvoorstelbaar wat deze mensen moesten doorstaan. Onbeschrijflijk. Primo Levi schrijft hierover: ‘de intrinsieke horreur van hun bestaan heeft aan alle getuigenissen een zekere terughouding opgelegd; daarom kan men er zich ook nu nog maar moeilijk een beeld van vormen wat het betekende maandenlang zulk werk te moeten doen-…..- Als je dat werk moet doen, word je of de eerste dag gek, of je went eraan’. Enkele van deze Kommandoleden hebben hun verhalen in dagboekjes (losse briefjes soms) beschreven en in de omgeving van de crematoria van Auschwitz begraven voor ‘later’. In de hoop dat ze ooit na de oorlog gevonden zouden worden, wetend dat zijzelf het kamp niet levend zouden kunnen verlaten.
Er was de angst niet geloofd, niet begrepen te worden. Elie Wiesel: ‘Alleen wie Auschwitz heeft meegemaakt weet wat het was. Anderen zullen het nooit weten’.
De overlevenden blikken ook terug:
Paul Steinberg schrijft: ‘Maar nooit, werkelijk nooit, heb ik me van dat vorige bestaan kunnen losmaken. Ik heb geleefd en leef nog steeds in onwaardigheid. Ik ben er nooit in geslaagd mezelf schoon te wassen. Ik ben en blijf de passieve getuige van de dood van Philippe…’
Jean Améry dacht na de bevrijding aanvankelijk dat alles fundamenteel veranderd was maar raakte snel teleurgesteld. ‘Als overlevenden en gevluchten naar Frankrijk terugkeerden en hun woningen opeisten, kwam het voor dat eenvoudige huismoeders met een rare mengeling van spijt en voldoening zeiden: Wel, wel! Daar zijn ze weer. Ze hebben ze ginds dus toch niet allemáál van kant gemaakt’. En terwijl men nog maar pas de massagraven van Joden aan het ontdekken was, ontstonden in Polen en Oekraïne antisemitische bewegingen.
En bijzonder wrang is dat sommige overlevenden het leven met hun herinneringen niet meer aankonden. Onder andere Tadeusz Borowski maakte zes jaar na de bevrijding een einde aan zijn leven.
May 3, 2020
Dit is een bijzonder boek van Arnon Grunberg, dat waardevol is door de verhalen van leden van de Sonder-kommando’s, die na WOII zijn opgegraven of op een andere manier zijn gevonden in concentratiekamp Auschwitz (Auschwitz I, Auschwitz II (Birkenau) en III (Monowitz)). Ook al zijn er talloze boeken geschreven en documentaires gemaakt over de gruwelijkheden die begaan zijn tussen 1939 en 1945, dan nog blijft het nodig om erover te vertellen.
De in dit boek verzamelde, teruggevonden stemmen van de mensen uit Auschwitz zijn aangrijpend en laten je weer beseffen hoe weinig vanzelfsprekend onze vrede is, hoe waardevol en hoe zuinig we erop moeten zijn. Veel van de verhalen zijn geschreven door mensen die Auschwitz niet hebben overleefd, maar de wereld wel wilden laten weten wat er “bij ons in Auschwitz” gebeurd is. De hartekreet van een van hen, Zalmen Gradowski, geef ik daarom bij deze door: “Ik weet niet of, ik geloof ook niet dat dat ik deze regels zelf na deze ‘storm’ ooit zal kunnen lezen. Wie weet of ik nog een ‘vrij’ mens zal zien en met hem zal kunnen praten? Het is heel goed mogelijk dat dit hier, de regels die ik schrijf, de enige getuigenis zullen vormen van mijn leven. Maar ik zal al gelukkig zin als wat ik schrijf zal doordringen tot jou, vrije wereldburger.”
Zalmen Gradowski overleed bij de opstand van het Sonder-kommando, waar hij deel van uitmaakte, op 7 oktober 1944 in Auschwitz.
De in dit boek verzamelde, teruggevonden stemmen van de mensen uit Auschwitz zijn aangrijpend en laten je weer beseffen hoe weinig vanzelfsprekend onze vrede is, hoe waardevol en hoe zuinig we erop moeten zijn. Veel van de verhalen zijn geschreven door mensen die Auschwitz niet hebben overleefd, maar de wereld wel wilden laten weten wat er “bij ons in Auschwitz” gebeurd is. De hartekreet van een van hen, Zalmen Gradowski, geef ik daarom bij deze door: “Ik weet niet of, ik geloof ook niet dat dat ik deze regels zelf na deze ‘storm’ ooit zal kunnen lezen. Wie weet of ik nog een ‘vrij’ mens zal zien en met hem zal kunnen praten? Het is heel goed mogelijk dat dit hier, de regels die ik schrijf, de enige getuigenis zullen vormen van mijn leven. Maar ik zal al gelukkig zin als wat ik schrijf zal doordringen tot jou, vrije wereldburger.”
Zalmen Gradowski overleed bij de opstand van het Sonder-kommando, waar hij deel van uitmaakte, op 7 oktober 1944 in Auschwitz.
April 4, 2020
Indrukwekkend. Doordat het getuigenissen betreft vanaf het perron, vanuit de gaskamer, vanuit het kamp komen de teksten hard binnen. Door het clusteren van verschillende getuigenissen rondom overeenkomstige situaties, krijg je het verhaal uit meerdere invalshoeken verteld.
January 9, 2021
Lees het. Grunberg maakt een ijzersterke selectie binnen het genre van 'kampliteratuur'. De stukken worden verzameld in hoofdstukken die je meenemen op de spanningsboog van begin/ aankomst tot ..... Apart hoofdstuk voor rauwe en unieke getuigenissen uit/over het Sonderkommando. Ik kon het boek niet 'doorlezen', moest het soms wegleggen en laten bezinken. Het is prachtig: de gekozen stukken tekst, hoe ze worden verzameld en met elkaar worden geconfronteerd. Ik koop bijna nooit boeken, maar toen ik het dichtsloeg wist ik dat ik dit boek zal kopen om te blijven lezen en verwerken.
December 27, 2023
Een goed samengestelde bundel met verhalen uit Auschwitz. Van de aankomst, naar oa het Sondercomite, en het einde + een terugblik/reflectie. Ik ben echter geen fan van de schrijfstijl van Grünberg. De inleiding heb ik dan ook deels overgeslagen en er waren ook een (beperkt) aantal verhalen die ik te pretentieus vond. Toch blijft het erg goed om deze verhalen over wat mensen elkaar aan kunnen doen, te blijven vertellen en lezen. Zeker nu er in Nederland, maar ook in veel andere landen een toenemende tweedeling lijkt te ontstaan.
March 2, 2024
Een noodzakelijk boek, want mensen zijn nu eenmaal geneigd om te vergeten. Een aantal stukken had ik al gelezen (o.a. van Primo Levi en Borowski) maar het blijft schokkend. De gebeurtenissen in het kamp worden in de volgorde van aankomst, verblijf en bevrijding en de periode erna verteld. Je kan dit nog zo vaak lezen, je verbaast je steeds weer dat dit heeft kunnen gebeuren.
Ik vond de laatste stukken (meer overpeinzingen) van Amery, Levi en Arnoni indrukwekkend.
Ik vond de laatste stukken (meer overpeinzingen) van Amery, Levi en Arnoni indrukwekkend.
August 29, 2024
Wat een boek, zeer indringende verhalen. Iedere keer denk je dat erger niet mogelijk is dan volgen weer nieuwe verhalen. Vreselijk maar ook een call om alert te blijven.
Wat waren er veel mensen betrokken bij de moord op de Joden die kennelijk met genoegen hun werk deden. Hoe geschreven of gedacht wordt over “stapels” overledenen, afstomping klinkt eruit. Al lezend moest ik vaak aan Hannah Ahrendt denken met haar uitspraken dat in ons allen een Eichmannetje schuilt, de banaliteit van het kwaad. Het beangstigt me, waartoe zijn we, ben ik in staat?
Wat waren er veel mensen betrokken bij de moord op de Joden die kennelijk met genoegen hun werk deden. Hoe geschreven of gedacht wordt over “stapels” overledenen, afstomping klinkt eruit. Al lezend moest ik vaak aan Hannah Ahrendt denken met haar uitspraken dat in ons allen een Eichmannetje schuilt, de banaliteit van het kwaad. Het beangstigt me, waartoe zijn we, ben ik in staat?
April 27, 2020
De verhalen zijn schrijnend, verschrikkelijk, feitelijk. Dat laatste maakt het boek emotieloos. De verhalen nemen je niet mee in hun lijden maar werken enigszins afstompend. Zitten ze dicht op de huid? Het zijn gebeurtenissen en geen belevenissen en die spreken mij toch meer aan omdat er dan gevoel bij komt.
March 2, 2021
Ondanks alle documentaires, films, boeken blijft de gruwel van Auschwitz onvoorstelbaar. De ‘morele getuigen’ in deze anthologie maken het gebeurde extra beklijvend, aangrijpender dan een documentaire ooit kan zijn. Eigenlijk een must read voor iedereen.
May 14, 2023
Indrukwekkende compilatie ‘kamp-literatuur’ (oa Wiesel, Levi, Gradowski, Borowski, Muller), in het bijzonder de inclusie van bijdragen van Wieslaw Kielar, niet gemakkelijk beschikbaar in Nederlandse of Engelse vertaling.
June 22, 2024
DNF ...I managed to read 50% of the book
...but cannot go any further.
There’s no way to whitewash the Holocaust and
the Nazis who performed their duties
at Auschwitz with sadistic pleasure.
This book is too realistic for me.
...nightmares are made of this.
...but cannot go any further.
There’s no way to whitewash the Holocaust and
the Nazis who performed their duties
at Auschwitz with sadistic pleasure.
This book is too realistic for me.
...nightmares are made of this.
July 31, 2020
Finished it on Tisha b'av 2020. Original in the way it brings together the 'same' experiences from different sources. Dare we call it an anthology?
February 1, 2021
Opdat we deze verhalen en verschrikkingen nooit vergeten.
February 11, 2021
getuigenissen van overlevenden van Auschwitz geven een indrukwekkend beeld van de horror die ze meemaakten
December 31, 2023
DNF, maar meer omdat ik naar studie even niet zo veel behoefte heb aan een zwaar thema.
January 26, 2025
Een verzameling getuigenissen van overlevenden van de gruwelen van vernietigingskamp Auschwitz. Het blijft onvoorstelbaar wat de nazi's volkomen onschuldige mensen aandeden!
October 7, 2025
Boek met tussenpozen gelezen. Mooie verzameling verhalen van overlevende van Auschwitz. Leerzaam en hartverscheurend.
January 19, 2025
* Ik mis een introductie wie de schrijvers zijn
* Lees niet veel dat ik niet wist
* Gruwelijke details, mn als het kinderen betreft. Bv SS-er die krijsend kind in de rug trapt, er op gaat staan en haar dan door haar hoofd schiet (p. 20)
* Als het opgeschreven wordt, is het vreemd genoeg minder heftig
* Primo Levi: op gegeven moment bepaalde toeval of je naar de gaskamers ging. Beide deuren wagon open. Wie aan de ene kant uitstapte ja, en andere kant nee (p. 33)
* Interessant hoe Primo Levi (p. 72) aangeeft dat het ook 1 groot sociaal experiment was over goed en kwaad en de verlorenen en geredden. Hij heeft het er o.m. over dat de omstandigheden het slechtst in sommige mensen naar boven brengt. Interessant dat hij aangeeft dat uit cijfers zou blijken dat vooral de mensen die handig waren en zorgden dat ze een bijzondere rol of taak kregen, het overleefd hebben en de grote brave massa niet. Ook interessant dat hij het de Duitser er daarbij nog makkelijk vanaf laat komen door op te merken dat het niet verrassend was dat die beestachtig waren aangezien het toch al criminelen waren, speciaal geselecteerd voor dit werk.
* Primo Levi schrijft het best
* Primo Levi verhaal over meisje dat gaskamer overleeft en dan alsnog een nekschot krijgt, maar dat SS’r Mushfeldt dat niet zelf wil doen, waarover hij parallel met ui-verhaal Gebroeders Karamazov vertelt. Hij is heel mild door aan te geven dat het hem niet vrijpleit, maar dat hij daarmee wel tot de grijze massa moet worden gerekend.
* Levi: niemand kan weten hoelang, en onder welke beproevingen, zijn ziel stand zal houden zonder te buigen of breken.
* SS’r Stark heeft maar 10 jaar gekregen en leefde nog tot 1991. Op wikipedia staat dat hij gezegd heeft dat hij zich altijd heeft afgevraagd of hij crimineel was geworden.
* Verhaal van het hulpje van Mengele over hoe hij uit het raam zag hoe het vergassen te werk ging.
* Zalmen Gradowski heeft als lid Sonderkommando dagboek in een timecapsule verborgen.
* Opmerkelijk: het gaat veel over of andere joden wel of geen schuld dragen, en dat de overlevers zichzelf schuldig voelen, maar weinig over de schuld van de Duitsers. Sterker nog, ze zijn naar hen toe opvallend mild.
* Ontroerend verhaal van Arnoni, die zichzelf schaamt en tegen zijn overleden moeder zegt: blijf zweven tussen de wolken, blijf weg van de levenden.
* Lees niet veel dat ik niet wist
* Gruwelijke details, mn als het kinderen betreft. Bv SS-er die krijsend kind in de rug trapt, er op gaat staan en haar dan door haar hoofd schiet (p. 20)
* Als het opgeschreven wordt, is het vreemd genoeg minder heftig
* Primo Levi: op gegeven moment bepaalde toeval of je naar de gaskamers ging. Beide deuren wagon open. Wie aan de ene kant uitstapte ja, en andere kant nee (p. 33)
* Interessant hoe Primo Levi (p. 72) aangeeft dat het ook 1 groot sociaal experiment was over goed en kwaad en de verlorenen en geredden. Hij heeft het er o.m. over dat de omstandigheden het slechtst in sommige mensen naar boven brengt. Interessant dat hij aangeeft dat uit cijfers zou blijken dat vooral de mensen die handig waren en zorgden dat ze een bijzondere rol of taak kregen, het overleefd hebben en de grote brave massa niet. Ook interessant dat hij het de Duitser er daarbij nog makkelijk vanaf laat komen door op te merken dat het niet verrassend was dat die beestachtig waren aangezien het toch al criminelen waren, speciaal geselecteerd voor dit werk.
* Primo Levi schrijft het best
* Primo Levi verhaal over meisje dat gaskamer overleeft en dan alsnog een nekschot krijgt, maar dat SS’r Mushfeldt dat niet zelf wil doen, waarover hij parallel met ui-verhaal Gebroeders Karamazov vertelt. Hij is heel mild door aan te geven dat het hem niet vrijpleit, maar dat hij daarmee wel tot de grijze massa moet worden gerekend.
* Levi: niemand kan weten hoelang, en onder welke beproevingen, zijn ziel stand zal houden zonder te buigen of breken.
* SS’r Stark heeft maar 10 jaar gekregen en leefde nog tot 1991. Op wikipedia staat dat hij gezegd heeft dat hij zich altijd heeft afgevraagd of hij crimineel was geworden.
* Verhaal van het hulpje van Mengele over hoe hij uit het raam zag hoe het vergassen te werk ging.
* Zalmen Gradowski heeft als lid Sonderkommando dagboek in een timecapsule verborgen.
* Opmerkelijk: het gaat veel over of andere joden wel of geen schuld dragen, en dat de overlevers zichzelf schuldig voelen, maar weinig over de schuld van de Duitsers. Sterker nog, ze zijn naar hen toe opvallend mild.
* Ontroerend verhaal van Arnoni, die zichzelf schaamt en tegen zijn overleden moeder zegt: blijf zweven tussen de wolken, blijf weg van de levenden.
This entire review has been hidden because of spoilers.
June 22, 2020
Een bloemlezing over Auschwitz. Het is van groot belang de geschiedenis te vertellen van schendingen van de menselijkheid: na Auschwitz waren er ook de Killing Fields, Roewanda, Sebrenica etc.
De verhalen uit de mond van leden van Sondercommando in de compilatie van Grünberg zijn heftig. Ik realiseerde m mij pas na het lezen van dit boek dat de doodsstrijd in de gaskamers wel 10 minuten of langer duurde; een eeuwigheid.
Lezen opdat we alert blijven en niet vergeten.
De verhalen uit de mond van leden van Sondercommando in de compilatie van Grünberg zijn heftig. Ik realiseerde m mij pas na het lezen van dit boek dat de doodsstrijd in de gaskamers wel 10 minuten of langer duurde; een eeuwigheid.
Lezen opdat we alert blijven en niet vergeten.
Displaying 1 - 28 of 28 reviews