இந்த நாவல் ஒரு சாதாரண மனிதன் எவ்வாறு சமூகத்தால் "புனிதன்" என்று முத்திரை குத்தப்படுகிறான், அந்த முத்திரையின் சுமையில் அவன் எவ்வாறு நசுங்குகிறான் என்ற கேள்வியை மையமாகக் கொண்டு இயங்குகிறது. கதாநாயகன் ஒரு உண்மையான ஆன்மீக தேடல் உடையவனாக இல்லாமல், சமூகம் அவன் மீது ஆன்மீகத்தை ஏற்றி வைக்கிறது. இதுவே நாவலின் மைய முரண்பாடு. கதாபாத்திரங்கள் தனித்தனியாக வாழும் மனிதர்களாக இல்லாமல், சமூகத்தின் பல்வேறு நம்பிக்கை அமைப்புகளின் பிரதிநிதிகளாக செயல்படுகிறார்கள். பக்தர்கள், பகுத்தறிவாளர்கள், குடும்பத்தினர், கிராம மக்கள் என ஒவ்வொரு தரப்பும் தங்கள் தேவைக்கேற்ப கதாநாயகனை வடிவமைக்க முயல்கிறது. இந்த அமைப்பே நாவலை ஒரு தனி மனித கதையிலிருந்து சமூக விமர்சன ஆவணமாக உயர்த்துகிறது.அவதூதர் உண்மையில் ஒரு ஞானியா அல்லது சாதாரண மனிதனா என்ற கேள்விக்கு தெளிவான பதில் எதுவும் தரப்படவில்லை; ஆனால் மக்கள் அவரை தங்கள் துயரங்களுக்கு ஒரு தீர்வு என்று கருதுகிறார்கள். இது சமூகத்தில் உள்ள மனிதர்களின் மனஅழுத்தம், பாதுகாப்பு தேவை, மற்றும் ஒரு “மேலான சக்தி” மீது நம்பிக்கை வைக்க வேண்டிய உளவியல் தேவையை மிகவும் உண்மையாக காட்டுகிறது.
இந்த நாவலின் மிகப்பெரிய பலம், அது இந்தியக் கிராமப்புற சமூகத்தின் அசல் தன்மையை அப்படியே பிரதிபலிக்கிறது. சாத்தனூர் என்ற ஊரை மையமாக வைத்து, அங்குள்ள பிராமணர்கள், பிராமணரல்லாதவர்கள், முஸ்லிம்கள், கிறிஸ்தவர்கள் மற்றும் ஹரிஜனங்கள் என அனைத்துத் தரப்பு மக்களும் ஒரு 'அவதூதர்' என்ற பொதுப் புள்ளியில் இணைவதை ஆசிரியர் மிக அழகாகச் சித்தரித்துள்ளார். ஒரு நிர்வாணச் சாமியாரை மையமாகக் கொண்டிருந்தாலும், அவதூதர் எந்த ஒரு குறிப்பிட்ட மதத்திற்கோ அல்லது ஜாதிக்கோ கட்டுப்பட்டவராக இல்லாமல், அனைவரிடமும் சமமாகப் பழகுவது ஒரு ஆரோக்கியமான சமூகச் சூழலைக் காட்டுகிறது. குறிப்பாக, அவர் மசூதியிலோ அல்லது கிறிஸ்தவத் தேவாலயத்திலோ கூடத் தங்குவது, மத நல்லிணக்கத்தின் ஒரு குறியீடாக அமைகிறது.
நாவலின் மொழி கனமாகவோ அலங்காரமாகவோ இல்லாமல், ஒரு தத்துவ விஷயத்தை எளிய உரையாடல்கள் மூலம் கையாளும் திறன் குறிப்பிடத்தக்கது. பக்தி என்பது உண்மையான அனுபவமா அல்லது சமூகம் கட்டமைக்கும் ஒரு கட்டுமானமா என்ற கேள்வி தமிழ் நாவல் உலகில் இந்த அளவு நேர்மையாக அதற்கு முன் கேட்கப்படவில்லை. மனித நம்பிக்கையின் உளவியலை, குறிப்பாக மனிதன் ஏன் ஒரு "குரு"வை தேடுகிறான், அந்தத் தேவை உண்மையான ஆன்மீக தாகமா அல்லது தனிமை மற்றும் அவலத்திலிருந்து தப்பிக்கும் வழியா என்ற ஆழமான கேள்வியை நாவல் திறம்பட முன்வைக்கிறது. தமிழ் சமூகத்தில் "அவதூதர்" என்ற கருத்தாக்கம் எவ்வாறு அரசியல் மற்றும் சாதிய கோணங்களில் சுரண்டப்படுகிறது என்பதை நாவல் மிகத் துல்லியமாக காட்டுகிறது.
சில இடங்களில் அவதூதரின் பாத்திரம் மிக அதிகமாக மர்மமாக காட்டப்படுகிறது. அவர் உண்மையில் என்ன செய்தார், அவர் மக்களுக்கு உண்மையான உதவி செய்தாரா அல்லது மக்கள் தாங்களே மாற்றம் அடைந்தார்களா என்ற கேள்விக்கு தெளிவான பதில் கிடைக்கவில்லை. இது சில வாசகர்களுக்கு குழப்பமாக இருக்கலாம். மேலும், பெண்களின் வாழ்க்கை மற்றும் அவர்களின் சுதந்திரம் குறித்த விமர்சனம் இருந்தாலும், அது முழுமையாக ஆழமாக ஆராயப்படவில்லை.
பக்தி மற்றும் ஆன்மீக நம்பிக்கை என்ற தளத்தில் தமிழ் பெண்களின் பங்கும் அனுபவமும் மிகப்பெரியது . ஆனால் அது இந்நாவலில் கிட்டத்தட்ட இல்லவே இல்லை. கதை ஒரு குறிப்பிட்ட புள்ளியில் தத்துவ விவாதமாக மட்டுமே இயங்கத் தொடங்கும்போது, மனித உணர்வின் வெப்பம் குறைந்துவிடுகிறது. வாசகனுக்கு கதாநாயகனிடம் உணர்வுப்பூர்வ ஈடுபாடு ஏற்படுவதற்கு தேவையான இடம் நாவல் கொடுக்கவில்லை என்பது ஒரு கட்டத்தில் உணரப்படும். மேலும், நாவலின் முடிவு தர்க்கரீதியாக நேர்மையானதாக இருந்தாலும், வாசக மனதில் ஒரு தொங்கல் உணர்வை விட்டுச் செல்கிறது. இது வேண்டுமென்றே செய்யப்பட்டதா என்பது தெளிவாகவில்லை.
1) சாமான்ய மனிதன் எவ்வளவு எளிதில் ஒரு "புனிதனை" உருவாக்கி, பிறகு அவனை எவ்வளவு கொடுமையாக நசுக்குகிறான் என்ற சித்திரம், 2) சமூகம் தன்னுடைய ஆன்மீக தேவைகளை நிறைவேற்றிக்கொள்ள ஒரு மனிதனை "வழிபாட்டுப் பொருளாக" மாற்றுகிறது — இந்த செயல்பாடு எத்தனை வன்மையானது என்பதை நாவல் கண்ணாடி காட்டுவதுபோல் நம் முன் வைக்கிறது. பக்தர்கள் உண்மையில் கடவுளை வழிபடுவதில்லை; தங்கள் பயத்தையும் ஆசையையும் வழிபடுகிறார்கள் என்ற கோணம் நாவலில் மறைமுகமாகவும் நேரடியாகவும் இயங்குகிறது.
அவதூதர் எதையும் போதிக்காமல், எதையும் கட்டாயப்படுத்தாமல், சமூகத்தில் ஒரு மாற்றத்தின் மையமாக இருப்பதும், அவர் எந்த அதிகாரமும் இல்லாமல், எந்த பதவியும் இல்லாமல், மக்கள் மனதில் ஒரு அதிகாரத்தை உருவாக்குவதும் மனித சமூகத்தில் “நம்பிக்கை” என்ற சக்தி எவ்வளவு வலிமையானது என்பதை காட்டுகிறது. மக்கள் அவரை ஒரு கடவுள் போல கருதுகிறார்கள்; ஆனால் அவர் தன்னை ஒரு சாதாரண மனிதராகவே வைத்துக்கொள்கிறார்.
இந்த நாவல் சமூகத்தின் நல்ல மற்றும் கெட்ட அம்சங்களை சமநிலையுடன் காட்டுகிறது. இது சாதி வேறுபாடு, வறுமை, கல்வி, பெண்களின் நிலை, மத நம்பிக்கை, மற்றும் மனித மனநிலையை மிகவும் உண்மையாக வெளிப்படுத்துகிறது. எந்த ஒரு பக்கம் சாராமல், நடுநிலையாக சமூகத்தை விமர்சிக்கிறது. இது ஒரு சமூக கண்ணாடி போல செயல்படுகிறது.
அற்புதங்கள் மற்றும் மூடநம்பிக்கைகள் சார்ந்த பகுதிகள் இன்றைய நவீன கால வாசகர்களுக்குச் சற்றே நெருடலை ஏற்படுத்தலாம். பகுத்தறிவு ரீதியாக அணுகும் போது, அவதூதர் செய்யும் சில செயல்கள் (ஒரே நேரத்தில் பல இடங்களில் இருப்பது போன்றவை) கற்பனையின் உச்சமாகத் தோன்றினாலும், நாவலின் யதார்த்தமான சமூகச் சித்தரிப்புடன் அவை முழுமையாக ஒத்துப்போகவில்லை. மேலும், அவதூதரின் கடந்த காலம் குறித்த மர்மம் இறுதிவரை முழுமையாகத் துலக்கப்படாமல் இருப்பது சில வாசகர்களுக்கு ஒருவித ஏமாற்றத்தைத் தரக்கூடும்.
ஆனால் சாதாரண வாசகனுக்கு இது சுலபமான அல்லது இதமான படிப்பனுபவம் அல்ல. அறிவுசார் தேடல் உடையவர்களுக்கு இது அவசியமான நாவல்; இரசனை மட்டும் தேடுபவர்களுக்கு இது சவாலான நாவல்.