هزارتوی آزمون‌های دشوار

by Mircea Eliade, آرمان صالحی (Translator)

‫«زندگی و اندیشه‌های میرچا الیاده در گفتگو با کلود هانری روکه»

‫زندگی میرچا الیاده به اندازه‌ی اندیشه‌های تأثیرگذارش، جذاب و پرمایه است. الیاده در رومانی به دنیا آمد، برای تحصیل به هند رفت، چندین رمان نوشت، در سه روزنامه‌ی معتبر رومانی به‌طور مدام مقاله نوشت و آثار برجسته‌ی پرشماری در حوزه‌ی تاریخ ادیان ارائه داد. در زمان جنگ جهانی دوم به عنوان یک کنشگر فرهنگی جدی در لندن حضور یافت و پس از جنگ، در پاریس و شیکاگو به تدریس پرداخت.
‫کلود هانری روکه (مدرس تاریخ و زیبایی‌شناسی) گفتگوی خود را با الیاده، به هزارتویی تشبیه کرده که گذر از آن برای درک زندگی و آثار این اندیشمند لازم است؛ از دوران تحصیل او در هند تا آشنایی‌اش با یونگ و اشتغال به اسطوره‌پژوهی.
‫این کتاب گفتگویی شخصی و در عین‌حال عمومی، ساده و نیز عمیق، منظم و درعین‌حال فراگیر و دربرگیرنده‌ی همه‌ی موضوعاتی است که الیاده سال‌ها با آن‌ها زیسته است. روکه گفتگو با وی را از دوران کودکی و نوجوانی‌اش شروع می‌کند و قدم به قدم با تحولات فکری و اندیشه‌های وی پیش می‌آید. گفتگو با این دین‌پژوه و اسطوره‌شناس، سرشار از نکته‌ها و ناگفته‌هایی است که هر انسان کنجکاو و جستجوگری از خواندنش سیراب می‌شود.

Genres: Biography, Nonfiction, Romanian Literature

256 pages, Paperback

First published January 1, 1978

About the author

Romanian-born historian of religion, fiction writer, philosopher, professor at the University of Chicago, and one of the pre-eminent interpreters of world religion in the last century. Eliade was an intensely prolific author of fiction and non-fiction alike, publishing over 1,300 pieces over 60 years. He earned international fame with LE MYTHE DE L'ÉTERNAL RETOUR (1949, The Myth of the Eternal Return), an interpretation of religious symbols and imagery. Eliade was much interested in the world of the unconscious. The central theme in his novels was erotic love.

Reviews

[Cristian Sirb · Rating 5 out of 5]

Orice cuvânt este de prisos. Mult timp, această carte-interviu a ocupat un loc special în inima mea de cititor. Alături de ‘Noaptea de sânziene’ și de ‘Mitul eternei reîntoarceri’. O regăsesc și acum cu aceeași bucurie.

[Arman · Rating 5 out of 5]

1.
میرچا الیاده از بزرگان تاریخ ادیان و نامدارترین پدیدارشناس در این حوزه می باشد. آثار وی گستره ی متنوعی از یوگا، شمنیزم، ادیان کیهانی تا اساطیر مدرن را شامل می شود. و همچنین چندین رمان نیز نوشته است.
در این کتاب، روکه نویسنده و شاعر فرانسوی به ملاقات میرچا الیاده ی 70 ساله می رود و باتوجه به تسلطِ وی بر افکار، کتاب ها و یاداشت های روزانه ی الیاده، گفتگویی جاندار و غنی ترتیب می دهد که خودِ الیاده از آن به عنوان "هزارتو" یاد کرده است.
از نظر من این کار[مصاحبه] یک آزمایش سخت است –یعنی ضرورت یادآوری چیزهایی که دیگر فراموش شده اند. و بخشی به این خاطر که ما جلو می رویم، سپس عقب برمی گردیم و دوباره شروع می کنیم، گویی قرار است درون هزارتو راه مان را پیدا کنیم.
(ص40)

2.
در فصل اول الیاده به تفصیل از دوران کودکی تا بیست و یک سالگی اش (لحظه ی ورود به هندوستان) صحبت می کند و از علایق، مطالعات و کتاب ها و افکار تاثیرگذار بر هر مرحله از زندگی اش و سوق پیدا کردنش به فلسفه ی هند و تصمیمش به سفر به هندوستان می گوید.
در فصل دوم وی از حدود سه سال اقامتش در هندوستان و مطالعاتش بر روی یوگا حرف می زند؛ اینکه مواجهه ی او بعنوان یک انسان غربی با فلسفه ی شرقی و بطور خاص یوگا چگونه بوده است و در این مسیر از چه کسانی یاری طلبیده و تاثیر پذیرفته است.
وی در هندوستان بعد از مشاجره با استاد و حامی مالی اش، به هیمالیا سفر می کند و در کلبه ای دورافتاده نزد یک گورو بنام شیوا ناناندا تعلیم می بیند. حاصل این اقامت چند ساله، سه کتاب الیاده درباره ی یوگاست.
الیاده معتقد است سه درس مهم در هندوستان کسب کرد: اول اینکه زندگی می تواند به سبب یک تجربه دینی متحول شود. دومی درس، رسیدن به معنای نمادهاست. سومین درس یا کشف، کشف انسان نوسنگی. ست؛ فرهنگی بر پایه ی کشاورزی که نگرشی ویژه به جهان طبیعت دارد و موجب یک وحدت معنوی در بین جوامع سرتاسر جهان شده بود.
فصل سه: بازگشت زودتر از موعد الیاده به اروپا در سال 1932. انتشار رمانی پرفروش درروانی و معروف شدن وی. آغاز خدمت سربازی. انتشار رساله ای درباره ی یوگا در پاریس. فعالیت های فرهنگی وی و حضور در محافل روشنفکری رومانی.
خروج الیاده از رومانی و سفر وی بعنوان وابسته ی فرهنگی به لندن و سپس لیسبون و ملاقات وی با بزرگان اندیشه در لیسبون.
در فصل بعدی، الیاده به سفرش به پاریس و اقامت در آنجا می پردازد. وی در پاریس با استقبال گرمِ "دومزیلِ" بزرگ مواجه می شود و به او پیشنهاد تدریس داده می شود. الیاده در پاریس، کتاب هایی مانند "اسطوره بازگشت جاودانه "را می نویسد و باعث شهرت وی در مجامع علمی می گردند.
او از ملاقات ها و دیدارهایش با بزرگان اندیشه و روشنفکران در پاریس سخن می گوید و نیز از تجربه ی زندگی اش بعنوان یک تبعیدی در پاریس.
فصل بعدی: الیاده در 1957 به دعوت دانشگاه شیکاگوو به ایلات متحده می رود و تدریس و مدیریت دانشکده تاریخ ادیان را می پذیرد. وی از زندگی اش در این کشور، تجربه تدریس در آن، ترویج مطالعات ادیان در امریکا، بحران معنا و معنویت، ادیان و جنبش های معنوی نو ظهور صحبت می کند.

و اما شاهکار این مصاحبه (صفحات 153 تا 177): الیاده در این فصل به لزوم و چرایی مطالعات ادیان، اهمیت رویکرد پدیدارشناسانه به مطالعه تاریخ ادیان و سیر اندیشه ی جوامع انسانی می پردازد. همچنین وی به اهمیت هرمنوتیک در پژوهش هایش می پردازد.
هرمنوتیک همان جستجو برای معنا یا معناهایی است که هر یک از باورهای مذهبی می توانند در یک دوره تاریخ معین داشته باشند. یک فرد می تواند براساس اَشکال مختلف تجربیات دینی، تاریخ دین تدوین کند اما هرمنوتیک به ژرفای این تجربیات نفوذ می کند تا معنای هر یک از آن ها را در یابد.
وی در ادامه به شیوه ی کارش می پردازد و پاسخ می دهد که چرا دومزیل را ستایش می کند، ساختارگرایی لوی استروس را رد می کند. وی بشدت با رمززدایی از اساطیر و نمادهای دینی مخالفت می کند، و پدیده ی بزرگ قرن بیستم را کشف انسان غیر اروپایی و عالم معنوی او می داند.
فصل بعدی با توضیحات الیاده درباره امر مقدس و تعیین حدود مقدس بعنوان هدف تاریخ ادیان پی گرفته می شود. او از اساطیر و آیین هی تشرف می گوید و در آخر به رویا و ملاقات هایش با یونگ می پردازد.
فصل بعد، بحث از ادبیات شفاهی شروع می شود، با صحبت درباره ارتباط اسطوره و ادبیات و اهمیت داستانگویی ادامه پیدا می کند. سپس الیاده از رمان هایش، تجارب داستان نویسی اش و ارتباط داستان های وی با عناصر اسطوره ای و نمادین سخن می گوید.
به باور من همه آن روایت ها [در ادبیات]، حتی آن دسته از روایت ها که رویدادهای بسیار عادی را نقل می کنند، جملگی امتداد داستان های بزرگی هستند که اسطوره ها روایت کرده اند. (ص208)

کتاب در نهایت با پرداختن به معنای هزارتو و شباهت آن با زندگی به پایان می رسد:
مادامی که به مرکزِ [هزارتو] می رسیم یا به آن نزدیک تر می شویم، موجودیت ما غنا می یابد، آگاهی ما گسترش می یابد، خودشناسی ما ژرف تر می شود و درنتیجه همه چیز آشکار و معنی دار می شود؛ اما زندگی ادامه دارد: یک هزارتوی دیگر...
(ص232)

3.
در پایان اینکه این کتاب می تواند فتح بابِ خوبی برای کسانی باشد که هنوز کتابی از الیاده نخوانده اند و می خواهند با اندیشه های وی آشنا شوند. همچنین به کسانی که آثار او را خوانده اند، این کتاب سیرِ اندیشه های این نامیِ بزرگ و علاقه مندی ها و دغدغه های وی را نشان می دهد.

[Algirdas · Rating 5 out of 5]

Skaityt ėmiau pamatęs pavadinime žodį "labirintas". O dar Eliadė, kas gali būti geriau. Ir labirintas, ir Eliadė mane traukia ir žavi sava sąsaja su sakralumu.
"Labirintas, tai kažkokio centro apsauga, kažkokio lobio, kažkokio slapto žinojimo. Patekti į jį, tai praeiti iniciaciją. Tai ir gyvenimo kelio modelis, kelio, kuris per gausybę išbandymų veda žmogų į jo paties centrą, į jį patį, o jei naudot indų terminologiją - pas Atmaną. Be to tai įvyksta daug kartų. Atrodo, kad jau prisilietei prie centro ir staiga randi save pasiklydusį, vėl klaidžiojantį po labirintą. Mes ne angelai ir ne herojai. Kai žmogus pasiekia savo centrą, jis praturtėja, jo sąmonė auga į plotį ir į gylį, ateina aiškumas, išryškėja prasmė. Bet gyvenimas tęsiasi ir štai vėl labirintas, vėl išbandymai, tik jau kiti laipsnio ir kito lygmens."
Knyga, kurioje apžvelgiami ir biografiniai momentai, ir kūryba, ir pagrindinės Eliadės mintys. Sakyčiau, kad Eliadę studijuoti reiktų pradėt nuo čia, kaip nuo labirinto centro.

[Michael sinkofcabbages · Rating 5 out of 5]

where to begin? I mean hes a cornerstone for extended contemplation in our times. This is no hyperbol. I dont cair what field of study you are interested in; he will add something to those thoughts/ contemplations/ even outlook i n daily life. But the thing i like is that his writing obviosly academic on the highest order; but hes not dry, difficult or only for the university. But on the other hand he isnt trying to dumb down for the masses or trying to "make us see the wisdom".
My advice is to grab any of his books (fiction or non-fiction) and see what it adds to your outlook.

[Loredana Vargolici · Rating 5 out of 5]

Un omagiu adus culturii, o privire fugara asupra modului de gandire al unui geniu caracterizat de modestie, delicatete si intelepciune

[Gabriela · Rating 4 out of 5]

It took me almost 3 years to finish reading this book, but now that I've added it to the read collection, I have a huge sentiment of satisfaction! In his dialogue with Roquet, Eliade gives a lot of ideas to chew on, ideas that can change one's opinion on religion, sacrality, customs and civilization itself. Despite the fact that his sentences have philosophical underpins, Eliade manages to bring valid arguments on his entire academic works, his dissident status in the US and the voyages he took in order to research his writings.
I give it only 4 stars because it gets really hard to follow at times, but overall it's a good experience!

[Jeffrey Dixon · Rating 4 out of 5]

In his Journals, the historian of religions Mircea Eliade (1907–1986) frequently refers to how uncomfortable he feels when a tape-recorder is placed between him and someone he is talking to; he always feels it inhibits his natural expression. Fortunately, when the Parisian poet Claude-Henri Rocquet recorded a series of interviews with the septuagenarian scholar, Eliade was inspired to see his discomfort as just one of the many initiatory ordeals by which “man creates himself”; and the labyrinth, of which their meandering conversation is an example, “is in fact the image par excellence of initiation.”
Eliade is led to discuss the beginnings of his life as a writer in Romania and his three-year sojourn in India, studying Sanskrit and practising Yoga; but for those familiar with Eliade’s traumatic love for the daughter of his Indian mentor, Dasgupta, and with his unsavoury political associations when he returned home, it is somewhat disappointing to find that these subjects are entirely avoided. But by way of compensation there are some fascinating insights into the split (or, rather, coincidentia oppositorum) between the ‘daylight’ world of the scholar and the ‘night-time’ world of the novelist: “An interest in … the structure of myths is also a desire to decipher the message of … nocturnal creativity.” We also glimpse the mythical basis of his nationalism: “Every homeland constitutes a sacred geography.”
Unlike Jung, with whom he associated in the Fifties, Eliade’s work was not inspired by a personal religious crisis, but by a philosophical dissatisfaction that led him to seek to “understand human destiny, and man’s specific mode of being in the world,” in “the archaic stages of religious experience.” As for the magical elements in many of his stories, he recognises the “reality” of experiences that cause us to step outside of time and space – which is what happens to so many of his protagonists.
But whereas Alan Watts (of whom he speaks highly – “a master, a true guru, for the hippie generation”) preached awakening to “the masses”, Eliade does not have a message for the world: “It is through cultural forms and structures that we have to rediscover our sources” – like the sculptor Brancusi who, rather than trying to copy Romanian folk art, made contact with the same deep well-springs from which peasant cultures drew their inspiration – and thus touch that universality which would be the basis for a new, planetary humanism. But he also fears that Europe’s millennia-old spiritual heritage may vanish, annihilated by the assault of ideology, “the truly great crime against the spirit”.
It is partly for this reason that Eliade the teacher would not criticise his students when they embraced “a pseudo-absolute” salvation in the shape of “something easy, showy, rather spurious,” usually “Far Eastern forms of gnosis,” on their journey from druggy nihilism “to a more balanced, more meaningful form of belief.” Although he does not share the conviction of many young people that they can understand the shamanic experience through using drugs, he does see in aspects of the hippie movement, such as “Edenic nudity” and the re-sacralising of sexuality, a rediscovery of “the sacred wellsprings of life”. He is also surprisingly positive about the work of Carlos Castaneda who, I was intrigued to learn, sent Eliade the proofs of his dissertation (which became his first book, The Teachings of Don Juan). Eliade was pleased that Castaneda stressed that having a vision wasn’t just the result of what you smoked, but also of where you were and where you were at: “That was something that needed to be said to all those young people who think that smoke alone can waft them to beatitude.”
By contrast to the hippies, he sees the Nazis and Communists as modern Manichaeans, purifying the world of evil as embodied by certain peoples or classes. Behind the Iron Curtain especially we can recognise “the survival of the sacred, of its expressions, its structures, however well camouflaged or distorted, in a world that presents itself, consciously and resolutely, as profane.” Certain Biblical myths resurface in Marxism: “the redemptive role of the Just Man, the ultimate eschatological struggle between Good (proletariat) and Evil (bourgeoisie), followed by the inauguration of the Golden Age.”
For Eliade, the sacred can more positively be camouflaged, not in ideology, but in literature. In response to a question about whether myth was supplanted by literature when oral storytelling gave way to writing, Eliade replies that “perhaps what disappears with writing is only the visibly evident universe of the myth. Think of the medieval romances – for example, the Grail quest. There can be no doubt that myth continues to exist within writing. Writing does not destroy mythic creativity.” Anyone who has, like myself, thrilled to the perilous adventures of Arthur’s kingdom – or, for that matter, enjoyed the “fantastic” in Eliade’s own fiction – will know that is true. Myths never die; like the gods, they just find new disguises.

There is more on Eliade and religious symbolism in my Goodreads blog: Myth Dancing (Incorporating the Twenty Third Letter). A series of posts on Eliade begins here: https://www.goodreads.com/author_blog...

[Ionela Zugravu · Rating 5 out of 5]

Delicious book from all perspectives!

[Alin Jurca · Rating 5 out of 5]

This is the beginning for starting to read Eliade.

[Maria Popescu · Rating 4 out of 5]

Foarte frumos, am avut parte de o privire la gândirea lui Eliade. Dialoguri interesante, revelatoare, care ating multe subiecte importante lui și ne poartă într-o călătorie prin viața sa. Ca urmare a citirii Nopții de sânziene și a aceste cărți, sunt sigură că urmează să citesc mult mai multe din scrierile sale. În fapt, tocmai am comandat o copie a Isabel și apele diavolului.

[Maurizio Manco · Rating 3 out of 5]

"Non siamo qui come pietre, immobili, oppure come fiori o degli insetti, la cui vita è perfettamente tracciata: siamo esseri di avventura. E mai l'uomo farà a meno di ascoltare storie." (p. 152)

[laurentiu]

0

[Arman · Rating 4 out of 5]

من که عاشق الیاده هستم این کتاب مصاحبه ای با ایشون هست و از دوران کودکی و نوجوانی اش شروع می کند و قدم به قدم با تحولات فکری و اندیشه های وی پیش می رود
https://taaghche.com/book/38217/

[Nazanin Amani · Rating 5 out of 5]

باور دارم که میان همهٔ تجربه‌های دینی یک وحدت بنیادین وجود دارد.

[Maria Hrickova · Rating 5 out of 5]

❤️