Η ελληνική τραγωδία: Από την απελευθέρωση ως τους συνταγματάρχες

by Constantine Tsoucalas, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς

Genres: Nonfiction

174 pages, Paperback

First published January 1, 1974

Reviews

[Antonio Papadourakis · Rating 5 out of 5]

Βιβλίο αναφοράς κατά τη μεταδικτατορική περίοδο για τους πολιτικοποιημένους κεντροαριστερούς και εξαντλημένο τώρα, έπεσε στα χέρια μου και αποφάσισα να το διαβάσω αν και κατ' αρχάς το θεωρούσα ξεπερασμένο (πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1969)
Συνοπτικό αλλά περιεκτικό, με μεγαλύτερη έμφαση και αναφορά στη μεταπολεμική ιστορία, όπως άλλωστε το λέει ο συγγραφέας στον πρόλογο του, εντυπωσιάζει για την καταγραφή των γεγονότων και περισσότερο ακόμα για τις καίριες κρίσεις του συγγραφέα που σημειωτέον ήταν 32 ετών όταν πρωτοεκδόθηκε!! Είναι δε αξιοθαύμαστο ότι πολλές από αυτές τις κρίσεις γίνονται σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα από τα γεγονότα και ενώ δεν έχει κατακαθίσει ο κουρνιαχτός τους!!!
Ο συγγραφέας είναι σαφώς κεντρώος και μάλιστα διαφαίνεται ότι υποστήριζε την τότε κίνηση της ομάδας του Ανδρέα Παπανδρέου, κάτι που πρέπει να ληφθεί υπ' όψη στα δύο τελευταία κεφάλαια που αναφέρονται στην κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου, στην Αποστασία και στο Πραξικόπημα.
"Κάθε φορά που οι βαλκανικοί λαοί επιχειρούσαν να ενωθούν εναντίον του σουλτάνου, η Μεγάλη Βρετανία έβαζε βέτο, γιατί φοβόταν πάνω απ' όλα μια βαλκανική ομοσπονδία κάτω από τη ρώσικη επιρροή.
Η νεαρή βιομηχανική και η χρηματιστική αστική τάξη υποστήριζαν το φιλελεύθερο κίνημα, ενώ ο συντηρητισμός στηριζόταν στην παλαιά ηγετική τάξη των μεγαλογαιοκτημόνων."
"Μετά την αποπομπή του Τρικούπη... για ν' αποφύγει τη λαϊκή δυσαρέσκεια η συντηρητική κυβέρνηση κατέφυγε στη 'Μεγάλη Ιδέα'."
"Ο Καραμανλής μετονόμασε τον Συναγερμό σε ΕΡΕ, το κόμμα διατήρησε την ενότητα του κατά τις επόμενες εκλογές (1956). Ο συνασπισμός των διαφωνούντων Δεξιών, Κεντρώων και Αριστερών δεν είχε την παραμικρή ιδεολογική ή λειτουργική ενότητα, μοναδικός του στόχος ήταν να κερδίσει τις εκλογές."
"Είναι χαρακτηριστικό ότι το 'παρακράτος' τελειοποιήθηκε μόνο μετά τις εκλογές του 1958, δέκα χρόνια σχεδόν μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου (λόγω της ανόδου της ΕΔΑ)... Οι Αμερικανοί εξακολούθησαν να υποστηρίζουν τον Καραμανλή, πίστευαν όμως ότι μετά την εμφάνιση της Αριστεράς ήταν απαραίτητο ένα ισχυρό κόμμα του Κέντρου για να διατηρήσουν την επιρροή τους σε έναν πολιτικό κόσμο δικομματικό, συντηρητικό και αμερικανόφιλο."
"Ο Παπανδρέου αδιαφόρησε για την εσωτερική δημοκρατία και τους κανονισμούς κατά τρόπο που δεν διέφερε πολύ από τη δεσποτική πολιτική που ασκούσε στους κόλπους της ΕΡΕ ο Καραμανλής... Επειδή τα συνθήματα αρκούσαν για να του εξασφαλίσουν την υποστήριξη των μαζών, δεν αισθανόταν την ανάγκη δημιουργίας ενός κομματικού μηχανισμού που θα λειτουργούσε σε μια δημοκρατική βάση και θα εξασφάλιζε μια σταθερή επικοινωνία ιδεών και πολιτικών απόψεων μεταξύ ηγετών και οπαδών..."
"Αν και δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς το ενδιαφέρον του Παπανδρέου για μια δικαιότερη ανακατανομή του εισοδήματος, εξακολουθούσε να πιστεύει ότι θα κατόρθωνε να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις του δίχως να μεταβάλει καθόλου την υπάρχουσα κοινωνική και οικονομική διάρθρωση."
"Ωστόσο η κύρια αιτία της πτώσης του Καραμανλή βρίσκεται στον εσωτερικό αγώνα που δημιούργησε ο 'ανένδοτος'. Από τη στιγμή που ο βασιλιάς είχε εμπλακεί στην πολιτική διαμάχη, διακυβεύονταν πλέον πολύ περισσότρα πράγματα από την εξουσία."

[Lefki Sarantinou · Rating 3 out of 5]

"Οι δικτατορίες δεν πέφτουν από τον ουρανό. Αν η 21η Απριλίου 1967 αιφνιδίασε τη διεθνή κοινή γνώμη, η εγκαθίδρυση μιας στρατιωτικής δικτατορίας, για τον ελληνικό λαό, ήταν από καιρό ένα γεγονός ευεξήγητο και μάλιστα ενδεχόμενο."

Έτσι ξεκινά τον πρόλογο του βιβλίου του ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, καθηγητής Κοινωνιολογίας και Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστημίο Αθηνών, κατατοπίζοντάς μας επακριβώς σχετικά με τη θεματική του βιβλίου του: αυτό αποτελεί μία απόπειρα, όχι τόσο αφήγησης των γεγονότων που οδήγησαν στα γεγονότα της 21ης Απριλίου, αλλά ερμηνείας.

Πώς ακριβώς φτάσαμε λοιπόν στην ελληνική αυτή τραγωδία; Προκειμένου να προσφέρει στους αναγνώστες του επαρκείς επεξηγήσεις και τεκμηριωμένες ερμηνείες, ο συγγραφέας θεωρεί απαραίτητο να πιάσει το νήμα της αφήγησης ήδη από τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους, δηλαδή από το 1821 και την Ελληνική Επανάσταση. Κάτι απολύτως λογικό δηλαδή, αφού όταν αναζητούμε τις βαθύτερες αιτίες των γεγονότων στην Ιστορία οφείλουμε να ανατρέχουμε αρκετές δεκαετίες πιο πίσω στο παρελθόν.

Ο Κ. Τ. επομένως μας προσφέρει με το εν λόγω πόνημα μία κατά βάση πολιτική ιστορία της Ελλάδας του 19ου και του 20ου αιώνα, επιμένοντας ιδιαίτερα στην εποχή του εμφυλίου (1944-1949), στην πιο κρίσιμη δηλαδή περίοδο της νεώτερης ελληνικής ιστορίας η οποία φόρτωσε την ελληνική κοινωνία με τη βαριά και επώδυνη κληρονομιά του διχασμού, κληρονομιά που ήταν ανιχνεύσιμη σε κάθε έκφανση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής τουλάχιστον ως τη Μεταπολίτευση.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι τωρινό δημιούργημα του συγγραφέα, αντίθετα πρόκειται για επανέκδοση ενός έργου το οποίο είχε συγγράψει κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Παρίσι και ενόσω οι Συνταγματάρχες κατείχαν την εξουσία στη χώρα μας. Το πως προέκυψε η ιδέα για το εν λόγω πόνημα, αλλά και την περιπέτεια της συγγραφής του, μας αφηγείται ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρώτο πρόλογο του βιβλίου του.

Και εν τέλει, μετά από την έξοχη επεξηγηματική ανάλυση όλων των γεγονότων που σημάδεψαν την πολιτική ζωή της χώρας μας κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, ο συγγραφέας καταλήγει σχετικά με το που και σε ποιους θα έπρεπε να αποδοθούν οι ευθύνες για την ελληνική τραγωδία της 21ης Απριλίου. Φυσικά οι υπεύθυνοι είναι πολλοί και τα αίτια πολυσύνθετα, κάτι απολύτως λογικό αφού στην Ιστορία πάντοτε οι αιτίες των ιστορικών γεγονότων είναι πολυσύνθετες και, πολλές φορές, δυσερμήνευτες.

Τις πταίει λοιπόν; Οπωσδήποτε κάποιες ευθύνες βαρύνουν τον πολιτικό κόσμο της εποχής. Έπειτα ο φόβος του κομμουνισμού και ο τέως βασιλέας Κωνσταντίνος ο Β΄ έπαιξαν και αυτοί τον ρόλο τους μαζί με τον μεγάλο αμερικανικό δάχτυλο. Τέλος, και η κρίση που δημιούργησε το κυπριακό βοήθησε κι αυτή με τον τρόπο της στην εγκαθίδρυση της στρατιωτικής δικτατορίας, η οποία ήταν το επιστέγασμα στην ανώμαλη πολιτική ζωή της χώρας μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο.

Συμπερασματικά, δεν πρόκειται για ένα απλό βιβλίο Ιστορίας αλλά κυρίως για ένα βιβλίο ερμηνείας των γεγονότων από έναν έξοχο αναλυτή.

[Abe · Rating 4 out of 5]

As someone with practically no knowledge of Greek politics and history this was a welcome intro and thoroughly informative guide to the landscape prior to the 1967 coup. I suspect the author read some prior political trends into his accounting of the events that followed them beyond what the historical record justified (here I mean an attempt to link Bavarian policy with Nazi policy in Greece) but the connections made were interesting nonetheless.

[Giorgos · Rating 3 out of 5]

ενδιαφέρον ανάγνωσμα δεδομένου ότι γράφτηκε το 1969, οπότε ο μεταφέρεται το κλίμα όπως το έζησε ο συγγραφέας (σαφέστατα αντι-δεξιάς οπτικής παρά φιλοΠαπανδρεικής). Από την άλλη, πρώτη φορά διαβάζω ιστορικό βιβλίο χωρίς καθόλου βιβλιογραφία στοπίσω μέρος και με ελάχιστες παραπομπές.