"It is not humans that I love, but humanity".
Born in Serbia, a true Balkan till end of his life, educated in Europe, where he lived for a while before settling permanently in America, influenced by Eastern religions (Buddhism) and theosophy, Tesla seems to incorporate many different ideas, attitudes, perceptions, interpretations into his worldview, and ends up becoming an enigmatic personality.
A 22nd-century spirit bound by 19th-century constraints, a mind that conceived the shapes of the future but did not always succeed in disengaging himself from all that constituted, traditional, scientific ideas, an man who lived to see the transition from the Newtonian world to the Einstein's universe.
Γεννημένος στη Σερβία, ένας βέρος Βαλκάνιος μέχρι το τέλος της ζωής του, με σπουδές στην Ευρώπη όπου και έζησε για ένα διάστημα προτού εγκατασταθεί μόνιμα στην Αμερική, με επιρροές από τα ανατολικά θρησκεύματα (βουδισμός) όπως αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από το χωνευτήρι της θεοσοφίας, ο Τέσλα μοιάζει να ενσωματώνει στην κοσμοθεωρία του πολλές και διαφορετικές ιδέες, νοοτροπίες, αντιλήψεις, ερμηνείες και καταλήγει να αποτελεί ο ίδιος ένα αίνιγμα.
Ένα πνεύμα του 22ου αιώνα δεσμευμένο από τους περιορισμούς του 19ου αιώνα, ένας νους που συνέλαβε την εικόνα του μέλλοντος αλλά δεν κατάφερνε πάντα να απαγκιστρωθεί από όλα εκείνα που συνιστούσαν την παραδοσιακή επιστημονική ερμηνευτική, έζησε σε εκείνο το μεταίχμιο που συνιστά το πέρασμα από το Νευτώνειο σύμπαν στην κατανόηση του κόσμου μέσα από τη ανατρεπτική ματιά του Αϊνστάιν και τις νέες θεωρίες της κβαντομηχανικής.
Οι άνθρωποι που ζουν αρκετά ώστε να έχουν υπάρξει σε δύο διαφορετικές εποχές, είναι οι άνθρωποι που μοιραία υποχρεώνονται να ζήσουν με το ένα πόδι σε ένα παρελθόν που γι' αυτούς αποτελεί μια όχι και τόσο μακρινή ανάμνηση και σε ένα παρόν που μοιάζει να σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του, ένας φως που κινείται προς τα εμπρός αφήνοντας πίσω του όσα προηγήθηκαν βυθισμένα στο σκοτάδι.
Όταν ο Τέσλα έφτασε στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε ηλικία 28 ετών, στα 1884, μαζί με τις λιγοστές αποσκευές του, έφερε όλα τα επιστημονικά τεκμήρια που θα μπορούσαν σχετικά άμεσα να καταστήσουν εφικτή την παραγωγή του εναλλασσόμενου ηλεκτρικού ρεύματος, κάτι που σήμαινε πρακτικά πως είχε τον τρόπο να προσφέρει στους ανθρώπους, ασφαλέστερη, φθηνότερη και καλύτερη μετάδοση της ηλεκτρικής ενέργειας.
Είναι ακριβώς το είδος του ηλεκτρικού ρεύματος που μας παρέχει την ενέργεια όπως τη γνωρίζουμε όλοι σήμερα. Ωστόσο, αφού πρώτα συνάντησε την καχυποψία, την απόρριψη και τη χλεύη από τα μεγάλα μυαλά της εποχής της, στο τέλος κατέληξαν όλοι να τον αντιγράψουν (ήταν συχνό θύμα της βιομηχανικής κατασκοπίας) και με τον έναν ή το άλλο τρόπο να οικειοποιηθούν τις εφευρέσεις του, πιστοί στο πνεύμα ενός ακραίου ανταγωνισμού που πάντα οδηγούσε το νικητή στην εξόντωση του αντιπάλου του.
Ο Τέσλα, δουλεύοντας με εξαντλητικά ωράρια μέσα στο εργαστήριό του, εργαζόταν με απώτερο στόχο το όφελος της ανθρωπότητας. Χωρίς να στερείται της μεγαλομανίας αλλά και της μονομανίας που συχνά συνοδεύει τις μεγαλοφυΐες, ποτέ δεν έχασε από τον ορίζοντα των προσδοκιών του την ωφέλεια του συνόλου, που δεν περιελάμβανε μόνο τους ανθρώπους, αλλά ολάκερο τον πλανήτη, καθώς από πολύ νωρίς είχε αρχίσει να ανησυχεί για την κατασπατάληση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και την καταστροφή του περιβάλλοντος.
"Ο επιστήμονας, στα μάτια του Τέσλα, πάντα ήταν και πάντα θα είναι ο φωτοδότης του ανθρώπινου είδους, οδηγός του μέλλοντος μέσα από την εξέλιξη της τεχνολογίας. Τα πλήθη με τη σειρά τους, θα ωφελούνταν καθώς οι μηχανές θα αναλάμβαναν γι' αυτούς τις πιο ταπεινές εργασίες, ώστε να μπορέσουν εκείνοι να ασχολούνται με πιο πνευματικές δραστηριότητες. Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας η πολιτισμική πρόοδος θα αυξανόταν με αλματώδεις ρυθμούς".
Σε μια κοινωνία όπου το κέρδος είχε αναχθεί σε ύψιστη θεότητα, η προσπάθεια του Τέσλα να εξασφαλίσει αγοραστές και χρηματοδότες, διατηρώντας ωστόσο το γενικότερο, αλτρουιστικό όραμά του για την ελεύθερη διάθεση των αγαθών κοινής ωφελείας, κατέληξε στην περιθωριοποίηση και στον παραγκωνισμό του, στην υπονόμευση των προσπαθειών του αλλά και στην από μέρους του εκδήλωση ενός αντιφατικού χαρακτήρα, η οποία συχνά καταπλήσσει τον συγγραφέα του συγκεκριμένου βιβλίου, αλλά κατά την άποψή μου έχει μια απόλυτη λογική βάση και εξήγηση. Είναι αυτό που λέμε "ο σκοπός αγιάζει τα μέσα". Αλλά παίζοντας αυτό το παιχνίδι, ο Τέσλα που ήταν εξαίρετος οραματιστής αλλά αδέξιος οπορτουνιστής, έχασε. Κατέληξε να πεθάνει φτωχός και χρεοκοπημένος και ξεχασμένος από τους περισσότερους.
Συνέπεια της πρώτης αντίφασης αποτελεί και η αποτυχία να κατηγοριοποιηθεί ο Τέσλα ως δημιουργός και ως άνθρωπος. Από τη μία ήταν ένας πρακτικός εφευρέτης, από την άλλη ένας θαυματοποιός όπου έδινε παραστάσεις για να εξοικειώσει το κοινό με τη νέα τεχνολογία ώστε να πάψουν να τη φοβούνται. Από τη μία ήταν ένας άνθρωπος που επιδίωκε να ζει μια άνετη ζωή, να διατηρεί επαφές και σχέσεις με τους κεφαλαιούχους και ανώτερα κοινωνικά στρώματα κι από την άλλη ήταν ένας μοναχικός και μισάνθρωπος ασεξουαλικός ερημίτης που ζούσε στη μοναξιά του εργαστηρίου του και πήγαινε τις νυχτερινές ώρες να ταΐσει τα περιστέρια στο πάρκο. Από τη μία ήταν φοβερά μυστικοπαθής στην προσπάθεια να διασώσει το έργο του κι από την άλλη έκανε ανοίγματα και πομπώδεις δηλώσεις στον τύπο προκειμένου να κερδίσει την προσοχή του κοινού.
Στο τέλος δεν ξέρω αν τελικά ήταν όντως ο Τέσλα ένας αντιφατικός και ακατανόητος χαρακτήρας ή απλώς η εποχή του αποτελούσε τη συνέχιση, μια πιο ήπια εκδοχή, του αγώνα για την κατάκτηση του Νέου Κόσμου, μέσα στον οποίο τέθηκαν οι βάσεις και τα θεμέλια για πολλές από τις παθογένειες (παράλληλα με τα εξαιρετικά επιτεύγματα βεβαίως) που ακόμα και σήμερα κατατρύχουν αυτό που ορίζουμε ως σύγχρονο δυτικό πολιτισμό - κυρίως στον τομέα που αφορά στον τρόπο που διανέμονται και καθίστανται προσβάσιμα τα τεχνολογικά και επιστημονικά επιτεύγματα στο σύνολο της κοινωνίας.
Το πιο χτυπητό παράδειγμα αποτελεί η υπονόμευση του σπουδαιότερου έργου του εφευρέτη, ενός πύργου (Wardenclyffe Tower 1901–1917) που στόχευε στην ασύρματη μετάδοση ενέργειας και πληροφορίας - εικόνα, ήχος, ηλεκτρικό ρεύμα - από τον χρηματοδότη του, τον μεγαλοεπιχειρηματία John Pierpont Morgan:
"Κάποτε φτάνουμε σε ένα σταυροδρόμι όπου οι αποφάσεις ορισμένων ανθρώπων αλλάζουν τη ροή της ιστορίας [...] για πολλούς και διάφορους λόγους ο Morgan αποφάσισε στα 1903 να κάνει το παν προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτυχία του εφευρέτη. Ο Morgan είχε ομολογουμένως μια εκ διαμέτρου αντίθετη φιλοσοφία από εκείνη που χαρακτήριζε το σχέδιο του Τέσλα. Πιθανώς να του ασκήθηκε πίεση από τους άλλους μεγιστάνες της Wall Street".
Φαίνεται ή τουλάχιστον έτσι ιστορείται μέσα από μια έμμεση μαρτυρία πως ένα από αυτά τα καθίκ καλούς ανθρώπους συμβούλευσε τον Morgan:
"Κοίτα, αυτός ο άνθρωπος είναι τρελός. Αυτό που θέλει να είναι να παρέχει δωρεάν ηλεκτρική ενέργεια σε όλους τους ανθρώπους και σε αυτό δεν μπορούμε να βάλουμε μετρητή. Αν υποστηρίξουμε αυτόν τον τύπο, τότε όλοι μας θα χρεοκοπήσουμε".
Ήταν ακριβώς η κατάρρευση αυτού το σχεδίου που οδήγησε στην σταδιακή κατάρρευση και του ίδιου του εφευρέτη. Δεν θα πέσει βέβαια αμαχητί, αλλά θα σπαταλήσει το υπόλοιπο της ζωής του μέσα σε μάταιους αγώνες, χωρίς ποτέ να δει τα οράματά του να υλοποιούνται.
Για τα τελευταία χρόνια της ζωής του υπάρχουν πολλές εικασίες, πολλές μπερδεμένες αναφορές και μαρτυρίες, σχετικά με τις επίσημες και ανεπίσημες επαφές που είχε ο ηλικιωμένος εφευρέτης με διάφορους πολιτικούς και μη παράγοντες. Η πνευματική του κατάσταση είχε αρχίσει να επιδεινώνεται. Πάντα η φαντασία του προπορευόταν της εποχής του και νομίζω πως χρειάζεται να γραφτεί ένα ξεχωριστό βιβλίο για να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Σίγουρα ο Τέσλα δεν ήρθε σε επαφή με εξωγήινους. Δεν κατασκεύασε ποτέ ένα υπερόπλο που να εκπέμπει ακτίνες θανάτου. Μάλιστα πολλές από τις εφευρέσεις του απέτυχαν γιατί στην εποχή που έζησε, δεν υπήρχαν ακόμα τα κατάλληλα υλικά και οι υποδομές ώστε τα σχέδιά του να αποκτήσουν υλική υπόσταση.
Αλλά το όραμά του για έναν καλύτερο κόσμο... Αυτό θα συνεχίζει να υπάρχει κόντρα σε όλες τις αντιξοότητες και τα εμπόδια. Θα τα καταφέρουμε. Είμαι αισιόδοξη.
Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι εξαιρετικό. Ενδεχομένως κάποιος θα μπορούσε να θεωρήσει ως μειονέκτημα το ότι είναι βαρυφορτωμένο με πληροφορίες, πρόσωπα, χρονολογίες και τεχνικούς όρους αλλά καταφέρνει με εξαιρετικό τρόπο να αξιοποιήσει το σύνολο της υπάρχουσας βιβλιογραφίας (τουλάχιστον ως την εποχή που εκδόθηκε) με τρόπο αντικειμενικό, μακριά από ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς και θεωρίες συνωμοσίας. Εκεί που θεωρώ πως αποτυγχάνει είναι στην δημιουργία ενός επιτυχημένου ψυχολογικού προφίλ του εφευρέτη, βασίζεται υπερβολικά στη φροϋδική ψυχολογία, την οποία δεν έχει κατανοήσει επαρκώς.
Ωστόσο παρά τις όποιες αδυναμίες αποτελεί ένα απολαυστικό ανάγνωσμα και με έκανε όχι απλώς να γνωρίσω αλλά και να αγαπήσω βαθύτατα αυτόν τον υπέροχο άνθρωπο, όπου το μυαλό του βρισκόταν στα άστρα, τα πόδια του στη γη και η καρδιά του στη σωστή της θέση.