What do you think?
Rate this book
Zakazana psychologia. O cnotach przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych
Każdy, kto choć w minimalnym stopniu korzysta z usług psychologii, lub ma taki zamiar, wiele zyska czytając Zakazaną psychologię.
Jak to się stało, że psychologowie przyczynili się do udoskonalenia tortur? Czym jest mózgowa pornografia? Ilu ofiarom traumatycznych wydarzeń pomoc psychologów przysporzyła dodatkowych cierpień? Czy rzucane przez psychologów klątwy mogą sprowadzić śmierć?
To tylko kilka spośród intrygujących pytań, na które, z właściwą sobie przenikliwością, poszukuje odpowiedzi Tomasz Witkowski – autor trzeciej części trylogii Zakazana psychologia.
Intrygująca opowieść o tych poszukiwaniach utrzymuje w napięciu od pierwszych stron książki aż po ostatnie akapity. Autor z wielką swadą i pewnością prowadzi czytelnika przez najtrudniejsze obszary psychologii. Towarzyszenie mu w poszukiwaniach jest niczym udział w fascynującej wyprawie. Jej celem jest odkrycie źródeł rzeki, która zalewa bezwartościowymi wynikami badań i pseudonauką ogromne tereny współczesnej psychologii. Efekt tych poszukiwań jest zatrważający – większość śladów prowadzi do świątyni nauki, a Witkowski nie idzie na żadne kompromisy w odkrywaniu prawdy.
Lektura dla odważnych czytelników, którzy są gotowi na konfrontację swoich wyobrażeń o nauce z twardą rzeczywistością. Non-fiction z najwyższej półki.
Zakazana psychologia to trylogia, w której każdy tom stanowi odrębną całość, a to oznacza, że czytelnik, biorąc do ręki dowolną część, zawsze jest na początku podróży.
Opinie o książce:
„Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój?
Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny”. – dr Tomasz Rożek, dziennikarz naukowy, autor bloga „Nauka. To lubię”
„Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!” – Jan Stradowski, dziennikarz magazynu „Focus” i radia TOK FM
„Witkowski napisał nową książkę, która spowoduje, że posypie się wiele piór”. – dr Harriet A. Hall, Science Based Medicine
„To bardzo ważna i cenna książka, zarówno dla naukowca społecznego, który ceni sobie rygorystyczne badania naukowe, jak i dla laika zainteresowanego stanem współczesnej psychologii. Jej wartość po części wynika z tego, że Tomasz Witkowski zwięźle podsumował wiele problemów, nękających współczesne badania psychologiczne i zastosowania psychologii, a po części z tego, że zrobił to w tak zaangażowany sposób. Mając do czynienia z materiałem, który z natury może być suchą i nudną lekturą, tchnął w niego ducha swoimi krytycznymi komentarzami, przetykając je zabawnymi i pouczającymi anegdotami.
Gorąco polecam”. – prof. James Alcock, Uniwersytet York
Jak to się stało, że psychologowie przyczynili się do udoskonalenia tortur? Czym jest mózgowa pornografia? Ilu ofiarom traumatycznych wydarzeń pomoc psychologów przysporzyła dodatkowych cierpień? Czy rzucane przez psychologów klątwy mogą sprowadzić śmierć?
To tylko kilka spośród intrygujących pytań, na które, z właściwą sobie przenikliwością, poszukuje odpowiedzi Tomasz Witkowski – autor trzeciej części trylogii Zakazana psychologia.
Intrygująca opowieść o tych poszukiwaniach utrzymuje w napięciu od pierwszych stron książki aż po ostatnie akapity. Autor z wielką swadą i pewnością prowadzi czytelnika przez najtrudniejsze obszary psychologii. Towarzyszenie mu w poszukiwaniach jest niczym udział w fascynującej wyprawie. Jej celem jest odkrycie źródeł rzeki, która zalewa bezwartościowymi wynikami badań i pseudonauką ogromne tereny współczesnej psychologii. Efekt tych poszukiwań jest zatrważający – większość śladów prowadzi do świątyni nauki, a Witkowski nie idzie na żadne kompromisy w odkrywaniu prawdy.
Lektura dla odważnych czytelników, którzy są gotowi na konfrontację swoich wyobrażeń o nauce z twardą rzeczywistością. Non-fiction z najwyższej półki.
Zakazana psychologia to trylogia, w której każdy tom stanowi odrębną całość, a to oznacza, że czytelnik, biorąc do ręki dowolną część, zawsze jest na początku podróży.
Opinie o książce:
„Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój?
Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny”. – dr Tomasz Rożek, dziennikarz naukowy, autor bloga „Nauka. To lubię”
„Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!” – Jan Stradowski, dziennikarz magazynu „Focus” i radia TOK FM
„Witkowski napisał nową książkę, która spowoduje, że posypie się wiele piór”. – dr Harriet A. Hall, Science Based Medicine
„To bardzo ważna i cenna książka, zarówno dla naukowca społecznego, który ceni sobie rygorystyczne badania naukowe, jak i dla laika zainteresowanego stanem współczesnej psychologii. Jej wartość po części wynika z tego, że Tomasz Witkowski zwięźle podsumował wiele problemów, nękających współczesne badania psychologiczne i zastosowania psychologii, a po części z tego, że zrobił to w tak zaangażowany sposób. Mając do czynienia z materiałem, który z natury może być suchą i nudną lekturą, tchnął w niego ducha swoimi krytycznymi komentarzami, przetykając je zabawnymi i pouczającymi anegdotami.
Gorąco polecam”. – prof. James Alcock, Uniwersytet York
- GenresPsychologyNonfiction
427 pages, Paperback
First published June 26, 2019
1 person is currently reading
51 people want to read
About the author
Tomasz Witkowski
27 books62 followersDr Tomasz Witkowski is a psychologist and science writer. He is the founder of the Polish Skeptics Club and specializes in debunking pseudoscience, particularly in the field of psychology, psychotherapy, and diagnosis. He is the author of numerous books dozens of scientific papers and over 100 popular articles (some of them are published in Skeptical Inquirer). As an expert in science-pseudoscience issues, he is frequently called by the media to comment on frauds and abuses witnessed in psychology, psychotherapy and other areas of scientific activity. In 2010 awarded as a Rationalist of the Year in Poland.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
September 8, 2019
W trzecim tomie zakazanej psychologii Tomasz Witkowski kontynuuje opis problemów występujących w nauce, w psychologii w szczególności. W tym tomie autor powraca do opisu problemów psychologii akademickiej oraz nauki jako takiej.
„Mali wielcy uczeni” są motywem przewodnim tej części. Wątek ten był już poruszany w pierwszym tomie. W tym tomie znajduje się jego kontynuacja. Według autora mali wielcy uczeni są głównie zainteresowani robieniem kariery a nie poszukiwaniem prawdy. Z tego powodu jakość oraz wartość wielu badań naukowych jest bardzo niska. Wielu uczonych kieruje się zasadą „publikuj albo giń”. Na przykład wiele badań dotyczących zachowania bada samoopisy osób badanych. Wykonuje się je, ponieważ są łatwe i tanie do przeprowadzenia. Od dawna wiadomo, że ludzie deklarują jedno, a zazwyczaj robią coś innego. Dlatego też takie badania mają niską wartość dla badania ludzkiego zachowania. Mali wielcy uczeni reagują negatywnie, gdy ktoś kwestionuje wyniki ich badań naukowych. Wielu badaczy, którzy udowadniali, że popularne teorie są nieprawdziwe, spotykali się z groźbami, wrogością i pozwami sądowymi. W jednym z pierwszych rozdziałów znajduje się opis kilku takich sytuacji (np. w sprawie możliwości odzyskiwania utraconych wspomnień).
Innym problemem jest słabe zrozumienie statystyki przez naukowców. Wielu badaczy wykorzystuje tylko test istotności alfa badający prawdopodobieństwo wystąpienia błędu pierwszego rodzaju (uznania prawdziwej hipotezy zerowej za fałszywą). Zazwyczaj ignoruje się test istotności beta. Z tego powodu niektóre badania mają bardzo niewielką wiarygodność ze względu na duże prawdopodobieństwo popełnienia błędu drugiego rodzaju (nieodrzucenia fałszywej hipotezy zerowej). Istnieją lepsze narzędzia do badania prawdopodobieństwa, ale nie są zbyt często wykorzystywane.
W naukach społecznych jest też bardzo duży problem z replikacją badań innych badaczy. Naukowcy niechętnie udzielają innym surowych danych użytych w badaniach. Wiele czasopism naukowych nie akceptuje prac będących replikacjami. Przeprowadzanie replikacji zazwyczaj też nie przynosi naukowcom sławy i dużych pieniędzy. Z tego powodu jest duża chęć wymyślania czegoś nowego zamiast weryfikacji istniejących teorii. Prowadzi to do olbrzymiej inflacji nowych teorii/konceptów itd. Nie stosuje się brzytwy Ockhama. Dla niektórych zagadnień stworzono setki alternatywnych teorii, które są bardzo podobne do siebie. Wynikiem tego jest tylko coraz większy zamęt w nauce. Przeprowadzono kilka międzynarodowych prób powtórzenia wyników słynnych badań. Wyników około połowy z oryginalnych badań nie udało się zreplikować.
Jeden z rozdziałów jest poświęcony zaangażowaniu psychologów w torturowanie więźniów oraz w usprawnianie metod torturowania. W tym rozdziale jest też trochę informacji o projekcie MKUltra. Inny rozdział jest poświęcony psychologicznemu debrefingowi oraz jego szkodliwości. Ponowne przeżywanie traumy może rozwinąć PTSD. Już w latach 90-tych było wiele badań udowadniających szkodliwość debrefingu. Pojawiło się także wiele nowych badań po wydarzeniach związanych z WTC. Jednak wielu specjalistom nie przeszkadza to jednak w jego stosowaniu.
W książce znajdzie się też trochę informacji na temat stresu. Stres nie jest przyczyną chorób serca albo żołądka. Bardziej niebezpieczna od stresu jest wiara w to, że stres szkodzi zdrowiu. Ludzie przypisujący swoje zdrowotne problemy stresowi przestają o siebie dbać, co prowadzi później do zdrowotnych problemów.
Innym problemem jest zasadność wielu twierdzeń pochodzących z neuronauk. Z każdym nowym wynalazkiem, pozwalającym badać człowieka, wiązane są olbrzymie nadzieje. Tak też było z obrazowaniem mózgu. Jednak samo badanie aktywności mózgu nie jest wystarczającym narzędziem do wysuwania wniosków na temat tego, co badany myśli lub czuje. Wiele części mózgu jest odpowiedzialnych za wiele różnych zjawisk. Przypisywanie bardzo małym fragmentom mózgu bardzo wyspecjalizowanych czynności prowadzi często do błędów. Przykładem jest badanie, według którego ludzie dosłownie kochają swoje Iphony, bo na ich widok pewna część mózgu była aktywna. Ta sama część mózgu jest też aktywna w przypadku niechęci, bólu, uwagi itd. Jest ona aktywna w mniej więcej 1/3 badań obrazowania mózgu. Więc równie dobrze można stwierdzić że ludzie nienawidzą swoje smarfony lub że sprawiają im ból. Badania obrazowania mózgu są drogie, czego wynikiem zazwyczaj są małe próbki w badaniach. Neuronauka dostarczyła nowych informacji na temat działania ludzkiego mózgu, ale często jej metody są nadużywane. Obecnie panuje moda na neuronaukę, przez co powstało już wiele dziedzin mających przyrostek neuro w nazwie (np. neuromarketing). Pokazuje to też, że wielu badaczy łatwo ulega trendom i podąża za tym, co jest modne.
Ciekawą kwestią jest zastosowanie komputerów oraz metod uczenia maszynowego do przeprowadzania badań i diagnozy. W części przypadków diagnozowanie za pomocą metod statystycznych jest dużo skuteczniejsze niż badanie przez profesjonalistę. Tego typu narzędzia mają coraz lepsze wyniki, ponieważ mają dostęp do coraz większej ilości danych. Powstało kilka chatbotów wspierających ludzi w trudnych sytuacjach, które także okazują się skuteczne. Rozwój tych technologii może przynieść wiele korzyści, ale też niesie ze sobą niebezpieczeństwo. Na jakość tych aplikacji nie wpływa tylko jakość danych, ale także użyte w ich implementacji teorie psychologiczne. Z powodu złego stanu psychologi niczym zaskakującym może być stworzenie wirtualnego psychoterapeuty opierającego się o fałszywe koncepcje, który mógłby szkodzić zamiast pomagać.
W książce znajdziemy też opis kilku głośnych oszustw naukowych, które nastąpiły po 2009 roku. Jest też opisane kilka głośnych badań, których wyników nie udało się zreplikować. Jednym z przykładów jest pozycja siły Amy Cuddy, która to zwiększa subiektywne poczucie pewności, ale nie niesie ze sobą żadnych innych zmian wbrew twierdzeniom Amy. Nie przeszkadza to jednak autorce tego badania robić karierę wokół tej postawy. Innym przykładem jest Stanfordzki eksperyment więzienny Zimbardo. Było kilka prób odtworzenia tego eksperymentu ale żadnemu eksperymentowi nie udało się uzyskać oryginalnych wyników. Dość niedawno po udostępnieniu surowych materiałów z eksperymentu okazało się, że wiele twierdzeń Zimbardo było naciągniętych. Dodatkowo, autorzy wbrew swoim zapewnieniom aktywnie zachęcali badanych do okrucieństwa wobec siebie. Wnioski z tego badania były później wykorzystywane do usprawiedliwiania okrucieństwa ludzi.
Podsumowując, książka kontynuuje wątki z poprzednich tomów, szczególnie z tomu pierwszego. Zawiera trochę powtórzeń, ale uzupełnia poprzednie tomy o wiele nowych informacji. Jeśli komuś spodobały się poprzednie tomy, to na pewno będzie też zainteresowany tym tomem. Wnioskiem jaki można wysunąć z tego tomu jest to, że przez ostatnie lata niewiele się zmieniło w sprawie niskiej kondycji nauk społecznych.
„Mali wielcy uczeni” są motywem przewodnim tej części. Wątek ten był już poruszany w pierwszym tomie. W tym tomie znajduje się jego kontynuacja. Według autora mali wielcy uczeni są głównie zainteresowani robieniem kariery a nie poszukiwaniem prawdy. Z tego powodu jakość oraz wartość wielu badań naukowych jest bardzo niska. Wielu uczonych kieruje się zasadą „publikuj albo giń”. Na przykład wiele badań dotyczących zachowania bada samoopisy osób badanych. Wykonuje się je, ponieważ są łatwe i tanie do przeprowadzenia. Od dawna wiadomo, że ludzie deklarują jedno, a zazwyczaj robią coś innego. Dlatego też takie badania mają niską wartość dla badania ludzkiego zachowania. Mali wielcy uczeni reagują negatywnie, gdy ktoś kwestionuje wyniki ich badań naukowych. Wielu badaczy, którzy udowadniali, że popularne teorie są nieprawdziwe, spotykali się z groźbami, wrogością i pozwami sądowymi. W jednym z pierwszych rozdziałów znajduje się opis kilku takich sytuacji (np. w sprawie możliwości odzyskiwania utraconych wspomnień).
Innym problemem jest słabe zrozumienie statystyki przez naukowców. Wielu badaczy wykorzystuje tylko test istotności alfa badający prawdopodobieństwo wystąpienia błędu pierwszego rodzaju (uznania prawdziwej hipotezy zerowej za fałszywą). Zazwyczaj ignoruje się test istotności beta. Z tego powodu niektóre badania mają bardzo niewielką wiarygodność ze względu na duże prawdopodobieństwo popełnienia błędu drugiego rodzaju (nieodrzucenia fałszywej hipotezy zerowej). Istnieją lepsze narzędzia do badania prawdopodobieństwa, ale nie są zbyt często wykorzystywane.
W naukach społecznych jest też bardzo duży problem z replikacją badań innych badaczy. Naukowcy niechętnie udzielają innym surowych danych użytych w badaniach. Wiele czasopism naukowych nie akceptuje prac będących replikacjami. Przeprowadzanie replikacji zazwyczaj też nie przynosi naukowcom sławy i dużych pieniędzy. Z tego powodu jest duża chęć wymyślania czegoś nowego zamiast weryfikacji istniejących teorii. Prowadzi to do olbrzymiej inflacji nowych teorii/konceptów itd. Nie stosuje się brzytwy Ockhama. Dla niektórych zagadnień stworzono setki alternatywnych teorii, które są bardzo podobne do siebie. Wynikiem tego jest tylko coraz większy zamęt w nauce. Przeprowadzono kilka międzynarodowych prób powtórzenia wyników słynnych badań. Wyników około połowy z oryginalnych badań nie udało się zreplikować.
Jeden z rozdziałów jest poświęcony zaangażowaniu psychologów w torturowanie więźniów oraz w usprawnianie metod torturowania. W tym rozdziale jest też trochę informacji o projekcie MKUltra. Inny rozdział jest poświęcony psychologicznemu debrefingowi oraz jego szkodliwości. Ponowne przeżywanie traumy może rozwinąć PTSD. Już w latach 90-tych było wiele badań udowadniających szkodliwość debrefingu. Pojawiło się także wiele nowych badań po wydarzeniach związanych z WTC. Jednak wielu specjalistom nie przeszkadza to jednak w jego stosowaniu.
W książce znajdzie się też trochę informacji na temat stresu. Stres nie jest przyczyną chorób serca albo żołądka. Bardziej niebezpieczna od stresu jest wiara w to, że stres szkodzi zdrowiu. Ludzie przypisujący swoje zdrowotne problemy stresowi przestają o siebie dbać, co prowadzi później do zdrowotnych problemów.
Innym problemem jest zasadność wielu twierdzeń pochodzących z neuronauk. Z każdym nowym wynalazkiem, pozwalającym badać człowieka, wiązane są olbrzymie nadzieje. Tak też było z obrazowaniem mózgu. Jednak samo badanie aktywności mózgu nie jest wystarczającym narzędziem do wysuwania wniosków na temat tego, co badany myśli lub czuje. Wiele części mózgu jest odpowiedzialnych za wiele różnych zjawisk. Przypisywanie bardzo małym fragmentom mózgu bardzo wyspecjalizowanych czynności prowadzi często do błędów. Przykładem jest badanie, według którego ludzie dosłownie kochają swoje Iphony, bo na ich widok pewna część mózgu była aktywna. Ta sama część mózgu jest też aktywna w przypadku niechęci, bólu, uwagi itd. Jest ona aktywna w mniej więcej 1/3 badań obrazowania mózgu. Więc równie dobrze można stwierdzić że ludzie nienawidzą swoje smarfony lub że sprawiają im ból. Badania obrazowania mózgu są drogie, czego wynikiem zazwyczaj są małe próbki w badaniach. Neuronauka dostarczyła nowych informacji na temat działania ludzkiego mózgu, ale często jej metody są nadużywane. Obecnie panuje moda na neuronaukę, przez co powstało już wiele dziedzin mających przyrostek neuro w nazwie (np. neuromarketing). Pokazuje to też, że wielu badaczy łatwo ulega trendom i podąża za tym, co jest modne.
Ciekawą kwestią jest zastosowanie komputerów oraz metod uczenia maszynowego do przeprowadzania badań i diagnozy. W części przypadków diagnozowanie za pomocą metod statystycznych jest dużo skuteczniejsze niż badanie przez profesjonalistę. Tego typu narzędzia mają coraz lepsze wyniki, ponieważ mają dostęp do coraz większej ilości danych. Powstało kilka chatbotów wspierających ludzi w trudnych sytuacjach, które także okazują się skuteczne. Rozwój tych technologii może przynieść wiele korzyści, ale też niesie ze sobą niebezpieczeństwo. Na jakość tych aplikacji nie wpływa tylko jakość danych, ale także użyte w ich implementacji teorie psychologiczne. Z powodu złego stanu psychologi niczym zaskakującym może być stworzenie wirtualnego psychoterapeuty opierającego się o fałszywe koncepcje, który mógłby szkodzić zamiast pomagać.
W książce znajdziemy też opis kilku głośnych oszustw naukowych, które nastąpiły po 2009 roku. Jest też opisane kilka głośnych badań, których wyników nie udało się zreplikować. Jednym z przykładów jest pozycja siły Amy Cuddy, która to zwiększa subiektywne poczucie pewności, ale nie niesie ze sobą żadnych innych zmian wbrew twierdzeniom Amy. Nie przeszkadza to jednak autorce tego badania robić karierę wokół tej postawy. Innym przykładem jest Stanfordzki eksperyment więzienny Zimbardo. Było kilka prób odtworzenia tego eksperymentu ale żadnemu eksperymentowi nie udało się uzyskać oryginalnych wyników. Dość niedawno po udostępnieniu surowych materiałów z eksperymentu okazało się, że wiele twierdzeń Zimbardo było naciągniętych. Dodatkowo, autorzy wbrew swoim zapewnieniom aktywnie zachęcali badanych do okrucieństwa wobec siebie. Wnioski z tego badania były później wykorzystywane do usprawiedliwiania okrucieństwa ludzi.
Podsumowując, książka kontynuuje wątki z poprzednich tomów, szczególnie z tomu pierwszego. Zawiera trochę powtórzeń, ale uzupełnia poprzednie tomy o wiele nowych informacji. Jeśli komuś spodobały się poprzednie tomy, to na pewno będzie też zainteresowany tym tomem. Wnioskiem jaki można wysunąć z tego tomu jest to, że przez ostatnie lata niewiele się zmieniło w sprawie niskiej kondycji nauk społecznych.
September 29, 2019
Modern psychology has a considerable amount of problems. There are hardly any replications of psychological research and those experiments that are replicated, as Brain Nosek's work from 2008 proved, in majority of the cases give different results. Most experiments are done with the participation of a somewhat uniform group, students of psychology (Western, educated, industrialized etc). The quality of research is constantly dropping and data is often fabricated because of the "publish or perish" paradigm. The statistical significance criterion (typically set to 5%) is imperfect and psychological journals rarely require any other criterions to be provided. Psychotherapy has little research to back it up. Valid research shows that is it not very effective. Those who dare question prevailing dogmas of psychology, are often marginalized and silenced, like Elizabeth Loftus.
In my opinion, this is a must-read for any student of psychology. I wished that Witkowski wrote something about the failure's of psychiatry (which are huge), but I guess this is not his field of expertise.
In my opinion, this is a must-read for any student of psychology. I wished that Witkowski wrote something about the failure's of psychiatry (which are huge), but I guess this is not his field of expertise.
Displaying 1 - 2 of 2 reviews