What do you think?
Rate this book
Nieuw Licht #18
Ondraaglijke lichtheid
‘Wat de twijfel is voor de wetenschap,’ schreef de Deense filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855), ‘dat is de ironie voor het persoonlijk leven.’ Maar in het maatschappelijk debat leidt ironie al gauw tot onverschilligheid. En dat wist Kierkegaard ook. De ironicus maakt van alles een grap en neemt niets meer serieus, ‘teneinde zichzelf te redden’.
In onze gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur geldt de waarschuwing van Kierkegaard meer dan ooit. Terwijl wereldleiders met bommen en granaten spelen, draait de amusementsindustrie van de media op grappen en bloopers van Donald Trump en Kim Jong-un, die met ironische emoticons en jolige gifjes worden geliket en geshared.
Ilja Pfeijffer vraagt zich op even geestige als bewogen wijze af of ironie en satire nog steeds kritische wapens kunnen zijn tegen de ondraaglijke lichtheid van het debat.
In onze gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur geldt de waarschuwing van Kierkegaard meer dan ooit. Terwijl wereldleiders met bommen en granaten spelen, draait de amusementsindustrie van de media op grappen en bloopers van Donald Trump en Kim Jong-un, die met ironische emoticons en jolige gifjes worden geliket en geshared.
Ilja Pfeijffer vraagt zich op even geestige als bewogen wijze af of ironie en satire nog steeds kritische wapens kunnen zijn tegen de ondraaglijke lichtheid van het debat.
- GenresNonfictionPhilosophy
120 pages, Paperback
Published January 1, 2019
14 people are currently reading
379 people want to read
About the author
Ilja Leonard Pfeijffer
69 books2,602 followersIlja Leonard Pfeijffer is a poet and writer. Distinguished in nearly every genre imaginable, he is one of the most celebrated authors of the Dutch language and is recognized as one of the most compelling voices in contemporary Dutch literature. He has more than forty titles to his name, including poetry, novels, short stories, plays, essays, scientific studies, columns, translations and anthologies. Exhibiting a powerful style and classical command of form, his work has contributed to literary revival and growing engagement, both of which are explicitly expressed in his work as a columnist and television documentary maker as well.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 52 reviews
October 16, 2019
Het belang van ernst
Eerlijk? Dit boekje maakt van de wereld een betere plek! ;)
Nee, echt.
Akkoord, het is niet mooi van mij om een bespreking van een essay zo verwarrend en misschien zelfs ironisch te openen, maar het toont wel aan wat ik uit dit filosofische pamflet heb geleerd. Laat ons beginnen bij het begin. Al in hun vraag maken Frank Meester en Coen Simon duidelijk op welke manier ironie in onze samenleving gevaarlijke vormen kan aannemen. Een ironische levenshouding waarvan emoticons, memes en 'jolige gifjes' symptomen zijn leidt immers tot een gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur.
Pfeijffers antwoord is doordacht en prima opgebouwd. In dit boekje is een hoogleraar aan het woord. Hij opent met een analyse van de terminologie, verwoordt helder de probleemstelling, legt een aantal moeilijkheden bloot (zelfs politiek onaangename) en reikt zelfs eventuele oplossingen aan. Baanbrekend is het allemaal niet - verschillende denkers en schrijvers gingen Pfeijffer voor op deze paden - maar de grote verdienste van dit essay is het samenbrengen van die verschillende visies tot een coherent verhaal. 'Ondraaglijke lichtheid' is een rake vertaling van Kierkegaards gedachtegoed naar een hedendaagse context.
Het grote gevaar van ironie, stelt Pfeijffer, is dat het een levenshouding kan worden.
De ironicus komt er altijd mee weg om de vermoorde onschuld te spelen. Maar deze kracht is tevens haar zwakte. Want als alles kan worden ontheiligd, loop je gevaar dat nietsmeer heilig is en dat de gedachte dat er misschien toch iets heilig zou moeten zijn, op zich al volslagen belachelijk is geworden.
Daaruit volgt een krachtige conclusie: als stijlmiddel is ironie een machtig wapen, als maniertje vrijblijvend en laf en als levenshouding onedel, karakterloos en destructief.
Zonder ironie kan ik stellen dat Pfeijffer een erg relevant filosofisch vraagstuk in een intertekstuele en actuele context plaatst en dat hij met deze tekst aantoont wat het betekent om in de wereld van vandaag een constructieve rebel te zijn.
Nee, echt.
Eerlijk? Dit boekje maakt van de wereld een betere plek! ;)
Nee, echt.
Akkoord, het is niet mooi van mij om een bespreking van een essay zo verwarrend en misschien zelfs ironisch te openen, maar het toont wel aan wat ik uit dit filosofische pamflet heb geleerd. Laat ons beginnen bij het begin. Al in hun vraag maken Frank Meester en Coen Simon duidelijk op welke manier ironie in onze samenleving gevaarlijke vormen kan aannemen. Een ironische levenshouding waarvan emoticons, memes en 'jolige gifjes' symptomen zijn leidt immers tot een gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur.
Pfeijffers antwoord is doordacht en prima opgebouwd. In dit boekje is een hoogleraar aan het woord. Hij opent met een analyse van de terminologie, verwoordt helder de probleemstelling, legt een aantal moeilijkheden bloot (zelfs politiek onaangename) en reikt zelfs eventuele oplossingen aan. Baanbrekend is het allemaal niet - verschillende denkers en schrijvers gingen Pfeijffer voor op deze paden - maar de grote verdienste van dit essay is het samenbrengen van die verschillende visies tot een coherent verhaal. 'Ondraaglijke lichtheid' is een rake vertaling van Kierkegaards gedachtegoed naar een hedendaagse context.
Het grote gevaar van ironie, stelt Pfeijffer, is dat het een levenshouding kan worden.
De ironicus komt er altijd mee weg om de vermoorde onschuld te spelen. Maar deze kracht is tevens haar zwakte. Want als alles kan worden ontheiligd, loop je gevaar dat nietsmeer heilig is en dat de gedachte dat er misschien toch iets heilig zou moeten zijn, op zich al volslagen belachelijk is geworden.
Daaruit volgt een krachtige conclusie: als stijlmiddel is ironie een machtig wapen, als maniertje vrijblijvend en laf en als levenshouding onedel, karakterloos en destructief.
Zonder ironie kan ik stellen dat Pfeijffer een erg relevant filosofisch vraagstuk in een intertekstuele en actuele context plaatst en dat hij met deze tekst aantoont wat het betekent om in de wereld van vandaag een constructieve rebel te zijn.
Nee, echt.
July 25, 2023
Interessant klein boekje waarin Pfeijffer het begrip omschrijft, steunende op een tekst van Kierkegaard. Hij geeft een inkijk in de voorwaarden waaraan ironie moet voldoen om als dusdanig te worden herkend en impact te hebben. Aanvankelijk een voorstander van de ironie, geeft hij toe er nu geen onvoorwaardelijke voorstander meer van te zijn, omdat de ironie ervoor gezorgd heeft dat we niets nog ernstig nemen en alt right het gebruik ervan nu helemaal ingepalmd heeft om mensen voor hun verwerpelijke ideeën te winnen.
Ik heb het graag gelezen, zeker omdat ikzelf graag gebruik maak van dit hoogst vermakelijke wapen in mijn proza.
Ik heb het graag gelezen, zeker omdat ikzelf graag gebruik maak van dit hoogst vermakelijke wapen in mijn proza.
December 9, 2019
De genereuze reus van Genua vergast ons op een gelegenheidsessay over de geneugten en gevaren van de ironie.
Ooit als stijlmiddel geroemd vanwege haar fijnzinnigheid is die verworden tot nihilisme in dienst van extreemrechts in zijn strijd tegen engagement, oprechtheid en elementair fatsoen.
De wereld – dixit Pfeijffer – zou gebaat zijn bij een herontdekking van de ernst. Ilja Leonard Pfeijffer heeft gelijk.
Ooit als stijlmiddel geroemd vanwege haar fijnzinnigheid is die verworden tot nihilisme in dienst van extreemrechts in zijn strijd tegen engagement, oprechtheid en elementair fatsoen.
De wereld – dixit Pfeijffer – zou gebaat zijn bij een herontdekking van de ernst. Ilja Leonard Pfeijffer heeft gelijk.
April 6, 2025
In de loop van je essay van gedachten veranderen, vind ik wel een vibe.
Read
April 12, 2021Begint met een beknopte geschiedenis van de ironie, van Socrates en Quintilianus tot Kierkegaard en Grice, om vervolgens over te gaan tot een beschouwing van de manier waarop de digitalisering de grens tussen oprechtheid en spot steeds meer heeft doen vervagen. Waar het ooit nog een evidente grap was wanneer je riep dat de aarde plat was, hebben anno 2021 genoeg dorpsgekken elkaar bereikt om dit tot een serieuze (politieke) mening te maken. Nu ook extreemrechts de waarde van ironie is in gaan zien, is het wellicht nodig om afstand te nemen van dit stijlfiguur en de oprechtheid weer te omarmen. For better or worse is dit het meest serieuze boek dat Pfeijffer ooit heeft geschreven.
November 20, 2024
"Ironie ridiculiseert niet alleen wat geridiculiseerd moet worden, maar alles, inclusief de zaken die waardevol zijn. Ironie is de vijand van betrokkenheid en ontneemt ons datgene waarin we serieus denken te geloven. Zo iemand wil ik niet worden. Ik wil niet met egoïstische onthechting door het leven gaan in de overtuiging dat het belachelijk is in wat dan ook te geloven. Ik wil bepaalde dingen tegen de klippen op belangrijk blijven vinden. Ik wil liefhebben en betrokken zijn bij de mensen en de wereld om me heen. Ik wil de mogelijkheid niet verliezen om te bewonderen en om te geloven in onze taak om de wereld een beetje beter te maken. Een ironicus zou er zijn hand niet voor omdraaien mij vanwege die laatste zinnen belachelijk te maken. Dat weet ik, en dat is precies de reden waarom ik de ironicus niet langer als mijn vriend beschouw."
October 10, 2019
Zeer boeiende uiteenzetting over ironie. Te behouden als stijlmiddel, te verwerpen als levenshouding.
"De wereld zou gebaat zijn met een herontdekking van de ernst."
"De wereld zou gebaat zijn met een herontdekking van de ernst."
January 24, 2020
Pfeijffers rake analyse van het concept ironie als vijand van oprecht engagement en betrokkenheid. Helder pleidooi voor minder subjectivisme en meer ernst in deze woelige tijden. Must read.
January 21, 2026
Leuke essay over ironie. Ironisch is wel dat enkele voorbeelden door gebrek aan context nog steeds niet uit de verf komen. Maar wel leuk om ironie als stijlvorm in de taal eens besproken te zien.
May 5, 2020
Verhandeling over ironie.
Wat is het?
Begripsbepaling. -> Socrates (Plato): alles in twijfel trekken, Quintilianus: ziet meerdere soorten, is het tegengestelde zeggen van wat men bedoelt.
Hoe werkt het?
Cooperatief principe obv 4 maximes van Grice en 3 soorten signalen van Quintilianus.
Kritiek op de ironie?
Vroege 18de eeuw -> Hegel haat de ironisch houding want subjectivisme/nihilisme waardoor men zich buiten het leven plaatst en niets nog waarde heeft. Kierkegaard onderschrijft deze kritiek maar ziet ironie als middel als een tweesnijdend zwaard, men kan er immers ook onaantastbare waarheden mee ter sprake brengen en ondermijnen. Als stijlfiguur is het een wapen, als levenshouding karakterloos en destructief.
Heden -> Kritiek op ironie als symptoom en omgangstaal van postmodernistisch relativisme. Wallace ziet de huidige auto-ironie die alles dubbelzinnig en vrijblijvend maakt als groot probleem en pleit ervoor om terug oprecht en ernstig te worden. Volgens Wampole ontslaat deze, tegenwoordig primaire wijze van omgang, ons van elke verantwoordelijkheid. Ze is van middel in houding veranderd en dat heeft grote, negatieve sociale en politieke gevolgen. De Vries ziet het als zelfverdedigingsmechanisme dat, in tegenstelling tot nu, bij vorige generaties terecht was om heilige huisjes te slopen. Thomése echter verdedigt de ironie als essentieel omdat het dogma's en propaganda doorbreekt.
-> Oude en hedendaagse kritieken zijn dus gelijkaardig. Als houding leidt het tot ondermijnen van eigenlijk alles, zoals waarden en zekerheden: dat is vaak slecht maar kan ook nodig zijn.
Na uitwijding over hoe (extreem/alternatief)-rechts ironie nu misbruikt of gebruikt omdat haar agenda tegen feiten en politieke correctheid (huidige waarden) ingaat en hoe links deze verdedigt en er zelfs niet om kan/mag lachen omdat ze betrokken zijn met de realiteit (itt ironicus).
Pfeijffers conclusie: dacht grote fan te zijn van (spelen met) ironie en noodzaak de dingen te ondergraven maar ziet nu in dat hij ook betrokken wil zijn en liefhebben en dat ironie alles ridiculiseert. Dat er momenteel een surplus aan is waardoor burgerschap, deugzame politiek en zelfs hoop verdwijnen. En dat we dus eerder een herontdekking van de ernst nodig hebben.
*Sukes
Wat is het?
Begripsbepaling. -> Socrates (Plato): alles in twijfel trekken, Quintilianus: ziet meerdere soorten, is het tegengestelde zeggen van wat men bedoelt.
Hoe werkt het?
Cooperatief principe obv 4 maximes van Grice en 3 soorten signalen van Quintilianus.
Kritiek op de ironie?
Vroege 18de eeuw -> Hegel haat de ironisch houding want subjectivisme/nihilisme waardoor men zich buiten het leven plaatst en niets nog waarde heeft. Kierkegaard onderschrijft deze kritiek maar ziet ironie als middel als een tweesnijdend zwaard, men kan er immers ook onaantastbare waarheden mee ter sprake brengen en ondermijnen. Als stijlfiguur is het een wapen, als levenshouding karakterloos en destructief.
Heden -> Kritiek op ironie als symptoom en omgangstaal van postmodernistisch relativisme. Wallace ziet de huidige auto-ironie die alles dubbelzinnig en vrijblijvend maakt als groot probleem en pleit ervoor om terug oprecht en ernstig te worden. Volgens Wampole ontslaat deze, tegenwoordig primaire wijze van omgang, ons van elke verantwoordelijkheid. Ze is van middel in houding veranderd en dat heeft grote, negatieve sociale en politieke gevolgen. De Vries ziet het als zelfverdedigingsmechanisme dat, in tegenstelling tot nu, bij vorige generaties terecht was om heilige huisjes te slopen. Thomése echter verdedigt de ironie als essentieel omdat het dogma's en propaganda doorbreekt.
-> Oude en hedendaagse kritieken zijn dus gelijkaardig. Als houding leidt het tot ondermijnen van eigenlijk alles, zoals waarden en zekerheden: dat is vaak slecht maar kan ook nodig zijn.
Na uitwijding over hoe (extreem/alternatief)-rechts ironie nu misbruikt of gebruikt omdat haar agenda tegen feiten en politieke correctheid (huidige waarden) ingaat en hoe links deze verdedigt en er zelfs niet om kan/mag lachen omdat ze betrokken zijn met de realiteit (itt ironicus).
Pfeijffers conclusie: dacht grote fan te zijn van (spelen met) ironie en noodzaak de dingen te ondergraven maar ziet nu in dat hij ook betrokken wil zijn en liefhebben en dat ironie alles ridiculiseert. Dat er momenteel een surplus aan is waardoor burgerschap, deugzame politiek en zelfs hoop verdwijnen. En dat we dus eerder een herontdekking van de ernst nodig hebben.
*Sukes
June 10, 2023
als fervent liefhebber van de ironie in mijn persoonlijk leven, dacht ik wel even “oh…. ja… hè?”
zelfs dit ironisch?!!!
kan ik er aan ontsnappen????
IS DAT NOU NOG EEN LAAG IRONIE??
dit gaat helemaal niet goed!
oooowwwhhhh!!!
😖🔨
heel goed essay
zelfs dit ironisch?!!!
kan ik er aan ontsnappen????
IS DAT NOU NOG EEN LAAG IRONIE??
dit gaat helemaal niet goed!
oooowwwhhhh!!!
😖🔨
heel goed essay
March 19, 2020
‘Als stijlmiddel is ironie een machtig wapen, als maniertje vrijblijvend en laf en als levenshouding onedel, karakterloos en destructief.’
May 27, 2023
Pfeijffer is een zeer welbelezen man, ja, dat gaan we niet ontkennen. Onze vriend springt van filosoof naar filosoof, het is altijd verrassend om te zien de welke hij telkens seemingly randomly uit zijn hoed tovert. Slimme man.
En hij zegt ook slimme dingen, ook dat gaan we niet ontkennen. Hij heeft het heel lang over ironie en het nut van ironie, op zich niet echt baanbrekend, maar interessant, dat gaan we niet ontkennen.
En dan kwam deel 5 en dan was het niet meer leuk, want plots had hij het over allemaal filosofen die naar het postmodernisme met hun ironie keken en zeiden: 'da's niet zo cool, jongens, jullie plaatsen jullie zelf boven het debat in plaats van effectief deel te nemen, voelt een beetje laf en debiel'. En dan had hij het ook over hoe ironie al te vaak misbruikt wordt in politieke situaties: in discussies waar mensen zich boven het debat zetten met betekenisloze ironische uitspraken waarmee ze nooit een standpunt innemen, maar ook door extreemrechtse individuen en groeperingen die gigantisch fucked up uitspraken waar vaak een element van 'dit is gemeend' in te vinden is, heel snel ironie noemen wanneer ze plots - rightfully - bekritiseerd worden voor said fucked up uitspraken.
De man heeft godverdomme gelijk! En dat maakt het niet leuk, want het feit dat hij en de critici van de ironie gelijk hebben wanneer ze zeggen dat we beter wat ernst en dare I say optimisme in plaats van al dat direct met ironie verbonden nihilisme nodig hebben als we de problemen rondom ons willen oplossen, is helemaal waar en het doorbreekt mijn dingetje.
Zie, mijn dingetje, mijn manier om om te gaan met algemene problemen rondom ons (ik zeg maar iets: de opkomst van extreemrechts- (en ook links, sinds uit die peilingen gebleken is dat de PVDA ineens heel veel stemmen zou krijgen moesten er vandaag verkiezingen zijn) is heel zorgwekkend, natuurlijk, het feit dat racisme en homofobie nog steeds dingen zijn, wijdverspreide dingen, niet zo cool, beide zaken scheppen heel gepolariseerde klimaten waar mensen lijnrecht tegenover elkaar staan wegens hun contrasterende opvattingen of zaken waar mensen nu eenmaal niet kunnen aan doen (zoals een ras of een seksuele geaardheid) die contrasteren met de opvattingen van andere mensen, mijn dingetje om daarmee om te gaan, was - in plaats van er effectief kritiek op te leveren, om er gewoon mee te lachen.
Een voorbeeld: stel, ik ben met mijn vrienden aan het praten over het federale begrotingstekort (ik ben redelijk zeker dat dat ooit al is is gebeurd), right, in plaats van een ernstige mening te verkondigen, zoals
"we moeten echt grondig kijken naar de wortel van het probleem, dat wordt gigantisch moeilijk, maar het moet gebeuren, we moeten kijken naar waar het in het verleden is misgelopen in de begroting, daaruit leren, en er moeten zware hervormingen komen, en we gaan geen heilige huisjes moeten slopen, maar we gaan kathedralen moeten platbranden, dat wordt gigantisch moeilijk, we zitten al met zoveel problemen (de staat van het onderwijs is geneukt, fucking... psychologische zorgverlening voor tieners om nog iets te vermelden, kind of een tikkende tijdbom, zorg voor baby's, like de crèches en die shit), om dan hervormingen door te voeren die letterlijk met gigantische besparingen gepaard gaan, dan gaan er zware knopen door moeten gehakt worden, want het is bijna onmogelijk om al die problemen waardoor België momenteel geteisterd wordt tegelijkertijd op te lossen met de huidige mindset - die ook niet volledig verkeerd is - dat problemen vaak beginnen bij een gebrek aan geld in mind, terwijl we al met een gebrek aan geld zitten en dat dan eerst zouden moeten oplossen. Dat vereist mensen die echt gepassioneerd zijn om eerst en vooral een soort grote kuis te houden op een deftige manier zonder enige motieven die eigenlijk focussen op compleet andere problemen en daarvoor heel verkeerde oplossingen gaat zoeken (staatshervorming, sure, ok, maar niet nu, Nieuw-Vlaamse Alliantie, dus stop heel even met elke fucking keer dat er een politicus van jullie partij in eender welk actualiteitsprogramma of in eender welke krant komt voor een interview het gesprek zo blatantly (like, subtiliteit is niet van de partij daar) naar jullie plannen voor het confederalisme te sturen, misschien moeten we eerst eens focussen op er niet voor zorgen dat we ook plaatsje 3 van landen die het langst zonder federale regering hebben gezeten te veroveren, dan te focussen op relevante oplossingen), het is een moeilijke kwestie, maar dat is maar mijn mening daarover.",
in plaats van dus een ernstige opinie in die trend te verkondigen wanneer het gaat over het federale begrotingstekort, zeg ik gewoon al lachend en geheel ironisch, by the way, dat het de schuld is van de migranten, want ze dragen niets bij aan de economie en dan lachen we eens ons nihilistische lachje, collectief denkend dat het nooit goed zal komen met letterlijk alles, vervullend onze eigen profetie via ons nihilisme en het feit dat ik geconfronteerd werd met het feit dat dat eigenlijk niet cool was (wat ik altijd al ergens wel besefte, maar het kon mij gewoon niet schelen), mijn dingetje, mijn coping-mechanisme voor de problemen van alles, was niet echt zo leuk.
Maar goed, ik ga er nog een beetje over denken, het is zeker terechte kritiek, maar ik weet nog niet hoe ik ermee moet omgaan en wat ik in de toekomst zal doen met mijn dingetje, we zien wel, maar nu is het echt veel te laat wtf man ik ga slapen slaapwel daag!
En hij zegt ook slimme dingen, ook dat gaan we niet ontkennen. Hij heeft het heel lang over ironie en het nut van ironie, op zich niet echt baanbrekend, maar interessant, dat gaan we niet ontkennen.
En dan kwam deel 5 en dan was het niet meer leuk, want plots had hij het over allemaal filosofen die naar het postmodernisme met hun ironie keken en zeiden: 'da's niet zo cool, jongens, jullie plaatsen jullie zelf boven het debat in plaats van effectief deel te nemen, voelt een beetje laf en debiel'. En dan had hij het ook over hoe ironie al te vaak misbruikt wordt in politieke situaties: in discussies waar mensen zich boven het debat zetten met betekenisloze ironische uitspraken waarmee ze nooit een standpunt innemen, maar ook door extreemrechtse individuen en groeperingen die gigantisch fucked up uitspraken waar vaak een element van 'dit is gemeend' in te vinden is, heel snel ironie noemen wanneer ze plots - rightfully - bekritiseerd worden voor said fucked up uitspraken.
De man heeft godverdomme gelijk! En dat maakt het niet leuk, want het feit dat hij en de critici van de ironie gelijk hebben wanneer ze zeggen dat we beter wat ernst en dare I say optimisme in plaats van al dat direct met ironie verbonden nihilisme nodig hebben als we de problemen rondom ons willen oplossen, is helemaal waar en het doorbreekt mijn dingetje.
Zie, mijn dingetje, mijn manier om om te gaan met algemene problemen rondom ons (ik zeg maar iets: de opkomst van extreemrechts- (en ook links, sinds uit die peilingen gebleken is dat de PVDA ineens heel veel stemmen zou krijgen moesten er vandaag verkiezingen zijn) is heel zorgwekkend, natuurlijk, het feit dat racisme en homofobie nog steeds dingen zijn, wijdverspreide dingen, niet zo cool, beide zaken scheppen heel gepolariseerde klimaten waar mensen lijnrecht tegenover elkaar staan wegens hun contrasterende opvattingen of zaken waar mensen nu eenmaal niet kunnen aan doen (zoals een ras of een seksuele geaardheid) die contrasteren met de opvattingen van andere mensen, mijn dingetje om daarmee om te gaan, was - in plaats van er effectief kritiek op te leveren, om er gewoon mee te lachen.
Een voorbeeld: stel, ik ben met mijn vrienden aan het praten over het federale begrotingstekort (ik ben redelijk zeker dat dat ooit al is is gebeurd), right, in plaats van een ernstige mening te verkondigen, zoals
"we moeten echt grondig kijken naar de wortel van het probleem, dat wordt gigantisch moeilijk, maar het moet gebeuren, we moeten kijken naar waar het in het verleden is misgelopen in de begroting, daaruit leren, en er moeten zware hervormingen komen, en we gaan geen heilige huisjes moeten slopen, maar we gaan kathedralen moeten platbranden, dat wordt gigantisch moeilijk, we zitten al met zoveel problemen (de staat van het onderwijs is geneukt, fucking... psychologische zorgverlening voor tieners om nog iets te vermelden, kind of een tikkende tijdbom, zorg voor baby's, like de crèches en die shit), om dan hervormingen door te voeren die letterlijk met gigantische besparingen gepaard gaan, dan gaan er zware knopen door moeten gehakt worden, want het is bijna onmogelijk om al die problemen waardoor België momenteel geteisterd wordt tegelijkertijd op te lossen met de huidige mindset - die ook niet volledig verkeerd is - dat problemen vaak beginnen bij een gebrek aan geld in mind, terwijl we al met een gebrek aan geld zitten en dat dan eerst zouden moeten oplossen. Dat vereist mensen die echt gepassioneerd zijn om eerst en vooral een soort grote kuis te houden op een deftige manier zonder enige motieven die eigenlijk focussen op compleet andere problemen en daarvoor heel verkeerde oplossingen gaat zoeken (staatshervorming, sure, ok, maar niet nu, Nieuw-Vlaamse Alliantie, dus stop heel even met elke fucking keer dat er een politicus van jullie partij in eender welk actualiteitsprogramma of in eender welke krant komt voor een interview het gesprek zo blatantly (like, subtiliteit is niet van de partij daar) naar jullie plannen voor het confederalisme te sturen, misschien moeten we eerst eens focussen op er niet voor zorgen dat we ook plaatsje 3 van landen die het langst zonder federale regering hebben gezeten te veroveren, dan te focussen op relevante oplossingen), het is een moeilijke kwestie, maar dat is maar mijn mening daarover.",
in plaats van dus een ernstige opinie in die trend te verkondigen wanneer het gaat over het federale begrotingstekort, zeg ik gewoon al lachend en geheel ironisch, by the way, dat het de schuld is van de migranten, want ze dragen niets bij aan de economie en dan lachen we eens ons nihilistische lachje, collectief denkend dat het nooit goed zal komen met letterlijk alles, vervullend onze eigen profetie via ons nihilisme en het feit dat ik geconfronteerd werd met het feit dat dat eigenlijk niet cool was (wat ik altijd al ergens wel besefte, maar het kon mij gewoon niet schelen), mijn dingetje, mijn coping-mechanisme voor de problemen van alles, was niet echt zo leuk.
Maar goed, ik ga er nog een beetje over denken, het is zeker terechte kritiek, maar ik weet nog niet hoe ik ermee moet omgaan en wat ik in de toekomst zal doen met mijn dingetje, we zien wel, maar nu is het echt veel te laat wtf man ik ga slapen slaapwel daag!
November 16, 2024
Pfeijffer reflecteert in dit essay, met o.a. de hulp van Hegel en Kierkegaard, op de voors en tegens van ironie.
Samengevat stelt ie dat ironie aanbevelenswaardig is als stijlmiddel maar te verwerpen als levenshouding. Als stijlmiddel is het sinds het internet en social media wel steeds lastiger te hanteren aangezien iedereen tegenwoordig alles meent te kunnen zeggen waardoor je ironie niet meer kunt herkennen als ironie: er is geen algemeen gedeelde kennis- en moraalbasis meer. Ik kan iets ironisch tikken hier dat vroeger door iedereen herkend zou worden als ironie omdat het herkend werd als iets dat niemand werkelijk gelooft, denkt, beweert, zou zeggen.
'We beginnen langzamerhand in te zien hoe ontwrichtend het uitpakt dat we de waarheid hebben afgeschaft' verwijst naar de invloed op de publieke opinie van fake news, valse berichtgeving en ouderwetse propaganda. Zo kan extreemrechts van alles roeptoeteren en achteraf beweren dat het enkel ironie was (om jou die zich opwond over de vreselijke dingen die er beweerd werden vervolgens te reduceren tot een humorloze sukkel die dat niet eens inzag).
Voelt u zich niet schuldig over deze zgn. afwezigheid van een gevoel voor humor, het komt nl. voort uit jouw betrokkenheid bij het onderwerp. Ironie verdraagt zich nl. niet met oprecht engagement.
En dat is wat het ontbreekt bij bv. extreemrechts (Trump, Wilders etc): geen oprecht engagement maar enkel een hang naar macht en geld.
Aan het einde van Pfeijffers essay pleit hij voor de herontdekking van de ernst, om zo te bouwen in plaats van de breken, en elkaar te vinden in overkoepelende waarden.
Vijf jaar na het schrijven van zijn beschouwing van de ironie is deze oproep actueler en urgenter dan ooit!
Samengevat stelt ie dat ironie aanbevelenswaardig is als stijlmiddel maar te verwerpen als levenshouding. Als stijlmiddel is het sinds het internet en social media wel steeds lastiger te hanteren aangezien iedereen tegenwoordig alles meent te kunnen zeggen waardoor je ironie niet meer kunt herkennen als ironie: er is geen algemeen gedeelde kennis- en moraalbasis meer. Ik kan iets ironisch tikken hier dat vroeger door iedereen herkend zou worden als ironie omdat het herkend werd als iets dat niemand werkelijk gelooft, denkt, beweert, zou zeggen.
'We beginnen langzamerhand in te zien hoe ontwrichtend het uitpakt dat we de waarheid hebben afgeschaft' verwijst naar de invloed op de publieke opinie van fake news, valse berichtgeving en ouderwetse propaganda. Zo kan extreemrechts van alles roeptoeteren en achteraf beweren dat het enkel ironie was (om jou die zich opwond over de vreselijke dingen die er beweerd werden vervolgens te reduceren tot een humorloze sukkel die dat niet eens inzag).
Voelt u zich niet schuldig over deze zgn. afwezigheid van een gevoel voor humor, het komt nl. voort uit jouw betrokkenheid bij het onderwerp. Ironie verdraagt zich nl. niet met oprecht engagement.
En dat is wat het ontbreekt bij bv. extreemrechts (Trump, Wilders etc): geen oprecht engagement maar enkel een hang naar macht en geld.
Aan het einde van Pfeijffers essay pleit hij voor de herontdekking van de ernst, om zo te bouwen in plaats van de breken, en elkaar te vinden in overkoepelende waarden.
Vijf jaar na het schrijven van zijn beschouwing van de ironie is deze oproep actueler en urgenter dan ooit!
December 26, 2024
Ik denk dat deze passage het geheel zeer treffend samenvat:
“Ik ben mij er bewuster van geworden hoezeer Ironie verwerven is met subjectivisme en nihilisme. Zij is daar niet alleen een symptoom van, maar ook een oorzaak. Wanneer iemand zijn geloof in universele waarden heeft verloren en ervan overtuigd is geraakt dat alles relatief is, zal hij ironisch gaan doen, dat is logisch. Maar omdat de ironie destructief is en het geloof in universele waarden ridiculiseert, creëert zij subjectivisme en nihilisme. De oneindige en ongrijpbare relativiteit van de waarheid, die door de ironie wordt gevoed, baart egoïsten. Ironisch lachende mensen die nergens nog om geven dan om hun subjectivisme, zijn de ideale consumenten. Met een subjectivistisch wereldbeeld blijft er welbeschouwd weinig anders over om te doen dan de eigen behoeften bevredigen. Dit subjectivisme en het ontbreken van een gedeelde waarheid en gedeelde waarden in een maatschappij van eenlingen die de ironie vieren van het bestaan van alternatieve waarden, is het grootste probleem van onze tijd. In deze ironische constellatie kan er geen burgerschap meer bestaan dat stoelt op betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Er kan geen hoop meer bestaan. Er kan geen deugdzame politiek meer bestaan, omdat die niet zonder een oprecht geloof in idealen kan. Er kan geen hoop meer bestaan, want hoop is wel het allereerste dat de ironicus belachelijk maakt. (...) Ironie is, hoe mooi zij ook is en hoe verleidelijk zij ook kan dansen, niet wat wij op dit moment nodig hebben. De wereld zou gebaat zijn bij herontdekking van de ernst.”
“Ik ben mij er bewuster van geworden hoezeer Ironie verwerven is met subjectivisme en nihilisme. Zij is daar niet alleen een symptoom van, maar ook een oorzaak. Wanneer iemand zijn geloof in universele waarden heeft verloren en ervan overtuigd is geraakt dat alles relatief is, zal hij ironisch gaan doen, dat is logisch. Maar omdat de ironie destructief is en het geloof in universele waarden ridiculiseert, creëert zij subjectivisme en nihilisme. De oneindige en ongrijpbare relativiteit van de waarheid, die door de ironie wordt gevoed, baart egoïsten. Ironisch lachende mensen die nergens nog om geven dan om hun subjectivisme, zijn de ideale consumenten. Met een subjectivistisch wereldbeeld blijft er welbeschouwd weinig anders over om te doen dan de eigen behoeften bevredigen. Dit subjectivisme en het ontbreken van een gedeelde waarheid en gedeelde waarden in een maatschappij van eenlingen die de ironie vieren van het bestaan van alternatieve waarden, is het grootste probleem van onze tijd. In deze ironische constellatie kan er geen burgerschap meer bestaan dat stoelt op betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Er kan geen hoop meer bestaan. Er kan geen deugdzame politiek meer bestaan, omdat die niet zonder een oprecht geloof in idealen kan. Er kan geen hoop meer bestaan, want hoop is wel het allereerste dat de ironicus belachelijk maakt. (...) Ironie is, hoe mooi zij ook is en hoe verleidelijk zij ook kan dansen, niet wat wij op dit moment nodig hebben. De wereld zou gebaat zijn bij herontdekking van de ernst.”
This entire review has been hidden because of spoilers.
July 30, 2023
Ik hou wel van Ilja Leonard Pfeijffer en zijn schrijfstijl en vooral sinds ik hem eens bezig hoorde en zag in "Zomergasten". In dit kort filosofisch boekje neemt hij ons mee in zijn zoektocht naar de voor- en nadelen van ironie in de huidige maatschappij. Aan de hand van de Griekse filosofen (hij is per slot van rekening classicus) maar ook latere Europese filosofen tracht hij een antwoord te formuleren of ironie nu wel of niet een goede zaak is. En zoals met vele dingen, is het antwoord genuanceerd. In een wereld waarin ironie een schild wordt om alles te kunnen zeggen, dreigt gevaar, zoals hij in één hoofdstuk voorspelt en in het volgende illustreert met figuren als Trump. Ironie is een goed dat moet gekoesterd worden en met mate (en juist) gebruikt worden, anders dreigt het een rode loper uit te rollen voor populisme en zelfs dictatoriale regimes. Helaas is dat een evolutie die we zeker het laatste decennium maar al te zeer zien in Europa en de rest van de (Westerse) wereld.
March 25, 2020
Filosofie is vervelend, maar Pfeijffer kan goed schrijven en de boodschap komt alsnog door. We zijn te ironisch voor ons eigen goed in tijden van trollen en een waarheid die vloeibaar is geworden.
July 31, 2020
Een klein boekje dat barst van grote ideeën. Ik heb hier heel veel uit geleerd. To the point, mooi, poëtisch, inzichtelijk, open. Een aanrader voor iedereen.
July 14, 2025
De goede man kan in ieder geval beknopt en boeiend schrijven. Hij zet piekfijn de deugden en drama’s van ironie uiteen.
Lekker tussendoortje… (4/5)
Lekker tussendoortje… (4/5)
August 3, 2025
Een verademing in deze waanzinnige tijden.
Pfeijffer schrijft helder en wetenschappelijk onderbouwd over ironie als stijlmiddel en als levenshouding.
Beginnend bij Socrates en wat de klassieke filosofen en filologen schreven over ironie en zijn paradoxen, komt hij uiteindelijk uit bij… deze waanzinnige tijden, waar populisten van veelal extreem rechtse signatuur ironie misbruiken en verminken tot “alternative facts”.
Heel knap essay.
Pfeijffer schrijft helder en wetenschappelijk onderbouwd over ironie als stijlmiddel en als levenshouding.
Beginnend bij Socrates en wat de klassieke filosofen en filologen schreven over ironie en zijn paradoxen, komt hij uiteindelijk uit bij… deze waanzinnige tijden, waar populisten van veelal extreem rechtse signatuur ironie misbruiken en verminken tot “alternative facts”.
Heel knap essay.
March 27, 2021
"In een maatschappelijk klimaat waarin het voor elke uitspraak, hoezeer ook in strijd met de waarheid en hoezeer ook beledigend of anderszins onwelgevallig, denkbaar is dat er iemand bestaat die deze daadwerkelijk meent, is ironie in het openbaar debat zo goed als onmogelijk, (...)."
"Maar zowel de negentiende-eeuwse ironicus als zijn moderne tegenhanger kan niet ontkomen aan een sensatie van onbeduidendheid en zinloosheid, die ze zonder succes trachten op te vullen met melancholie en nostalgie. Deze nostalgie (...) is het meest in het oog springende en wezenlijkste kenmerk van onze moderne cultuur."
"Links heeft geen gevoel voor humor. Willens en wetens niet. (...) Ons gebrek aan gevoel voor humor met betrekking tot dit onderwerp komt voort uit onze betrokkenheid bij dit onderwerp. Wij zijn tenenkrommend serieus over dit onderwerp omdat het volgens ons een serieuze zaak betreft."
"Ironisch lachende mensen die nergens nog om geven dan om hun eigen subjectivisme, zijn de ideale consumenten."
"Maar zowel de negentiende-eeuwse ironicus als zijn moderne tegenhanger kan niet ontkomen aan een sensatie van onbeduidendheid en zinloosheid, die ze zonder succes trachten op te vullen met melancholie en nostalgie. Deze nostalgie (...) is het meest in het oog springende en wezenlijkste kenmerk van onze moderne cultuur."
"Links heeft geen gevoel voor humor. Willens en wetens niet. (...) Ons gebrek aan gevoel voor humor met betrekking tot dit onderwerp komt voort uit onze betrokkenheid bij dit onderwerp. Wij zijn tenenkrommend serieus over dit onderwerp omdat het volgens ons een serieuze zaak betreft."
"Ironisch lachende mensen die nergens nog om geven dan om hun eigen subjectivisme, zijn de ideale consumenten."
April 9, 2025
De ironie van ironie
Ironie voelde als vrijheid, als intellectuele souplesse, als bescherming tegen de ernst van de wereld. En na het lezen van lja Leonard Pfeijffers Ondraaglijke lichtheid is de liefde niet verdwenen, wel problematischer geworden.
Ironie is een vorm van communicatie waarbij de spreker opzettelijk het tegenovergestelde zegt van wat hij werkelijk bedoelt. De ware betekenis ligt verscholen achter de letterlijke woorden en wordt slechts onthuld aan wie de juiste toon, lichaamstaal, context of de reputatie van de spreker begrijpt. Ironie veronderstelt daarmee een vorm van medeplichtigheid tussen spreker en toehoorder: niet iedereen hoeft (of mag) het begrijpen. Juist het feit dat een deel van het publiek de ironie mist, vergroot de kracht en het plezier voor wie het wél doorheeft.
In geschreven of digitale communicatie wordt ironie moeilijker te herkennen, omdat intonatie en lichaamstaal ontbreken. Op internet is ironie dan ook vaak onmogelijk, of wordt ze fout geïnterpreteerd. Dit verschijnsel staat bekend als de Wet van Poe: zonder duidelijke aanwijzing of disclaimer wordt zelfs de meest absurde parodie soms voor waar aangenomen. Ironie verliest dan haar speelsheid en wordt bron van verwarring, verontwaardiging of polarisatie.
Ironie functioneert bovendien alleen binnen een gedeeld beeld van de werkelijkheid. Maar in het internettijdperk met de opkomst van desinformatie, complottheorieën en fake news, is die gemeenschappelijke werkelijkheid steeds moeilijker te vinden. Als het onderscheid tussen echt en nep, tussen serieus en absurd vervaagt, verliest ironie haar houvast.
Daar komt bij dat publicatie vroeger was voorbehouden aan een relatief kleine, herkenbare groep schrijvers, journalisten of opiniemakers, die tijd hadden om een reputatie op te bouwen. Hun stijl en toon werden door vaste lezers herkend, wat ironie mogelijk maakte. In het digitale tijdperk, waar iedereen publiceert en veel communicatie anoniem of vluchtig is, ontbreekt die opgebouwde context.
Ironie schenkt de spreker een buitengewone vrijheid: de mogelijkheid om te zeggen wat eigenlijk niet gezegd mag worden. Ze maakt het mogelijk om maatschappelijke taboes te doorbreken, kritiek te uiten zonder directe confrontatie, en complexe waarheden te laten doorklinken in schijnbaar lichtzinnige uitspraken. In die zin is ironie niet alleen stijlfiguur, maar ook noodzakelijk sociaal instrument.
Maar die vrijheid kent ook een keerzijde. Omdat ironie altijd met afstand werkt, kan ze ontaarden in vluchtgedrag, morele vrijblijvendheid, of een houding waarin niets meer echt telt. Wie zich altijd achter ironie verschuilt, loopt het risico nergens meer werkelijk voor te staan. Wat begint als speelsheid of bescherming, kan eindigen in onverschilligheid, of zelfs in subjectivisme en nihilisme. Als niets serieus genomen wordt, blijft er uiteindelijk niets over om in te geloven.
Waar ironie ooit een middel was om autoriteit, hypocrisie en burgerlijkheid te ondermijnen, is het nu het wapen van de alt-right, van trolls en anonieme accounts. De bekendste mascotte van die ironie is een kikker genaamd Pepe.
Binnen de alt-right heeft ironie een strategische functie: ze stelt mensen in staat om hun commitment aan extreemrechtse ideeën te ontkennen, terwijl ze die toch uitdragen. Racistische, seksistische of complot theoretische boodschappen worden verpakt als grappen, memes of ‘lollige’ statements. Zo ontstaat een ruimte van plausibele ontkenning, waarin de ideologie verder kan circuleren, maar de spreker altijd buiten schot blijft. De ironie beschermt en verdoezelt.
De extreemrechtse ironicus beschuldigt de progressieve wereld graag van humorloosheid. “Links heeft geen gevoel voor humor,” zegt hij, als reactie op verontwaardiging over racistische of seksistische grappen. En in zekere zin klopt dat: wie zich betrokken voelt bij het lot van vluchtelingen, vrouwen, queerpersonen en andere gemarginaliseerde groepen, heeft besloten dat bepaalde onderwerpen geen speeltuin zijn. Dat sommige ervaringen te pijnlijk, te ongelijk, te kwetsbaar zijn om te reduceren tot een punchline.
Wanneer internetreaguurders het lot van vluchtelingen bagatelliseren met termen als dobbernegers, dan kunnen de zogeheten linkse gutmenschen daar inderdaad niet om lachen. Niet omdat ze geen humor begrijpen, maar omdat ze weigeren om de dehumanisering van mensen als grap te accepteren.
Ilja Pfeijffer blijft een heimelijke liefhebber van ironie. De elegantie ervan. De lichtvoetigheid. Het vermogen om heilige huisjes omver te blazen zonder een steen te gooien. Maar tegelijk is hij doordrongen geraakt van haar destructieve potentieel. Ironie ridiculiseert niet alleen wat belachelijk is, maar ook wat waardevol zou moeten zijn. Ze neemt niet alleen standpunten op de hak, maar ook betrokkenheid zelf. Ze ondergraaft geloof, hoop en toewijding. Precies de dingen die ons verbinden.
Want wie alles ironisch beschouwt, gelooft nergens meer in. En wie nergens in gelooft, heeft niets meer over om voor te leven, laat staan om voor te sterven.
Er is nu wel genoeg ironie in de wereld. Misschien zijn we beter af met een herontdekking van de ernst. Niet als zwaarte, maar als daad van moed. Iets waar je in gelooft. Iets waar je voor stáát. Niet met egoïstische onthechting door het leven gaan, maar met kwetsbare toewijding.
Ironie voelde als vrijheid, als intellectuele souplesse, als bescherming tegen de ernst van de wereld. En na het lezen van lja Leonard Pfeijffers Ondraaglijke lichtheid is de liefde niet verdwenen, wel problematischer geworden.
Ironie is een vorm van communicatie waarbij de spreker opzettelijk het tegenovergestelde zegt van wat hij werkelijk bedoelt. De ware betekenis ligt verscholen achter de letterlijke woorden en wordt slechts onthuld aan wie de juiste toon, lichaamstaal, context of de reputatie van de spreker begrijpt. Ironie veronderstelt daarmee een vorm van medeplichtigheid tussen spreker en toehoorder: niet iedereen hoeft (of mag) het begrijpen. Juist het feit dat een deel van het publiek de ironie mist, vergroot de kracht en het plezier voor wie het wél doorheeft.
In geschreven of digitale communicatie wordt ironie moeilijker te herkennen, omdat intonatie en lichaamstaal ontbreken. Op internet is ironie dan ook vaak onmogelijk, of wordt ze fout geïnterpreteerd. Dit verschijnsel staat bekend als de Wet van Poe: zonder duidelijke aanwijzing of disclaimer wordt zelfs de meest absurde parodie soms voor waar aangenomen. Ironie verliest dan haar speelsheid en wordt bron van verwarring, verontwaardiging of polarisatie.
Ironie functioneert bovendien alleen binnen een gedeeld beeld van de werkelijkheid. Maar in het internettijdperk met de opkomst van desinformatie, complottheorieën en fake news, is die gemeenschappelijke werkelijkheid steeds moeilijker te vinden. Als het onderscheid tussen echt en nep, tussen serieus en absurd vervaagt, verliest ironie haar houvast.
Daar komt bij dat publicatie vroeger was voorbehouden aan een relatief kleine, herkenbare groep schrijvers, journalisten of opiniemakers, die tijd hadden om een reputatie op te bouwen. Hun stijl en toon werden door vaste lezers herkend, wat ironie mogelijk maakte. In het digitale tijdperk, waar iedereen publiceert en veel communicatie anoniem of vluchtig is, ontbreekt die opgebouwde context.
Ironie schenkt de spreker een buitengewone vrijheid: de mogelijkheid om te zeggen wat eigenlijk niet gezegd mag worden. Ze maakt het mogelijk om maatschappelijke taboes te doorbreken, kritiek te uiten zonder directe confrontatie, en complexe waarheden te laten doorklinken in schijnbaar lichtzinnige uitspraken. In die zin is ironie niet alleen stijlfiguur, maar ook noodzakelijk sociaal instrument.
Maar die vrijheid kent ook een keerzijde. Omdat ironie altijd met afstand werkt, kan ze ontaarden in vluchtgedrag, morele vrijblijvendheid, of een houding waarin niets meer echt telt. Wie zich altijd achter ironie verschuilt, loopt het risico nergens meer werkelijk voor te staan. Wat begint als speelsheid of bescherming, kan eindigen in onverschilligheid, of zelfs in subjectivisme en nihilisme. Als niets serieus genomen wordt, blijft er uiteindelijk niets over om in te geloven.
Waar ironie ooit een middel was om autoriteit, hypocrisie en burgerlijkheid te ondermijnen, is het nu het wapen van de alt-right, van trolls en anonieme accounts. De bekendste mascotte van die ironie is een kikker genaamd Pepe.
Binnen de alt-right heeft ironie een strategische functie: ze stelt mensen in staat om hun commitment aan extreemrechtse ideeën te ontkennen, terwijl ze die toch uitdragen. Racistische, seksistische of complot theoretische boodschappen worden verpakt als grappen, memes of ‘lollige’ statements. Zo ontstaat een ruimte van plausibele ontkenning, waarin de ideologie verder kan circuleren, maar de spreker altijd buiten schot blijft. De ironie beschermt en verdoezelt.
De extreemrechtse ironicus beschuldigt de progressieve wereld graag van humorloosheid. “Links heeft geen gevoel voor humor,” zegt hij, als reactie op verontwaardiging over racistische of seksistische grappen. En in zekere zin klopt dat: wie zich betrokken voelt bij het lot van vluchtelingen, vrouwen, queerpersonen en andere gemarginaliseerde groepen, heeft besloten dat bepaalde onderwerpen geen speeltuin zijn. Dat sommige ervaringen te pijnlijk, te ongelijk, te kwetsbaar zijn om te reduceren tot een punchline.
Wanneer internetreaguurders het lot van vluchtelingen bagatelliseren met termen als dobbernegers, dan kunnen de zogeheten linkse gutmenschen daar inderdaad niet om lachen. Niet omdat ze geen humor begrijpen, maar omdat ze weigeren om de dehumanisering van mensen als grap te accepteren.
Ilja Pfeijffer blijft een heimelijke liefhebber van ironie. De elegantie ervan. De lichtvoetigheid. Het vermogen om heilige huisjes omver te blazen zonder een steen te gooien. Maar tegelijk is hij doordrongen geraakt van haar destructieve potentieel. Ironie ridiculiseert niet alleen wat belachelijk is, maar ook wat waardevol zou moeten zijn. Ze neemt niet alleen standpunten op de hak, maar ook betrokkenheid zelf. Ze ondergraaft geloof, hoop en toewijding. Precies de dingen die ons verbinden.
Want wie alles ironisch beschouwt, gelooft nergens meer in. En wie nergens in gelooft, heeft niets meer over om voor te leven, laat staan om voor te sterven.
Er is nu wel genoeg ironie in de wereld. Misschien zijn we beter af met een herontdekking van de ernst. Niet als zwaarte, maar als daad van moed. Iets waar je in gelooft. Iets waar je voor stáát. Niet met egoïstische onthechting door het leven gaan, maar met kwetsbare toewijding.
This entire review has been hidden because of spoilers.
January 21, 2026
Prima essay over ironie, waarmee je iets letterlijk zegt voor het ene publiek en een speciale groep ingewijden de boodschap anders opvat. De uiteenzetting over de ironie als stijlmiddel – waarmee je de autoriteit op een veilige manier uitdaagt (je kunt altijd zeggen het anders te hebben bedoeld) versus de ironie als levenshouding (waar je alles relativeert omdat er geen grond voor vastigheden of waarheden zou bestaan) komt ook goed uit de verf.
De analyse van de ironische levenshouding anno nu bracht me weinig nieuwe inzichten, al mag het belang van de zaak zeker nogmaals worden benadrukt. Pfeijffer waarschuwt in dat deel voor de memes-ironie van extreemrechts. Het was interessant geweest hier een verband met Tom Meeuws essay Duidelijkheid te leggen, waarin Meeuws stelt dat veel politici zich juist beroepen op verstaanbaarheid en anti-intellectualisme om die aanhang te plezieren. De ironie vormt voor hen hooguit een toevluchtsoord als ze worden berispt om discutabele opvattingen. Een zogenaamd authentieke verstaanbaarheid en ironie komen samen.
In het verlengde van Pfeijffers essay is het interessant om de door hem gestelde voorwaarde van twee soorten toehoorders bij een ironische uitspraak te overdenken. Want als je zegt dat ‘varkens de schoonste dieren op aarde zijn’ moet er nog steeds consensus bestaan over zowel de kleine mogelijkheid ervan (letterlijke opvatting) als het oordeel dat dit onzin is (figuurlijk, dan wel alternatieve opvatting). Beide groepen hebben dan hun eigen waarheid, waarbij de ironicus de meest waarschijnlijke vorm beoogt: varkens zijn eigenlijk vies. Het lijkt mij dat ironie dus vaart bij een concept van een waar idee, dat bestemd is voor de juiste groep toehoorders.
Ironie zorgt weliswaar voor erosie van ernstige waarheden, maar houdt diezelfde waarheid tegelijkertijd levend, omdat anders de vorm van ironie niet kan bestaan. Ironie is immers niet ‘anything goes’ en ook geen simpele dubbelzinnigheid.
Zo lang er ironie is lijkt de uitspreker ervan dus ook een idee van een ‘juist oordeel’ over de dingen te moeten bestaan, een oordeel dat voor een bepaalde groep het meest recht doet aan de zaak. Natuurlijk, ook dat geloof kun je weer ironiseren, maar dat betekent niet dat het concept van de waarheid of het juiste oordeel volledig verdwijnt. Voor interessante observaties over onze ironische meta-cultuur (ironisch doen over ironie, jawel) raad ik de analyse van OSCAR404 op Youtube aan. De trends volg ik echter niet. Net als Pfeijffer vind ik wat meer ernst wel gepast.
De analyse van de ironische levenshouding anno nu bracht me weinig nieuwe inzichten, al mag het belang van de zaak zeker nogmaals worden benadrukt. Pfeijffer waarschuwt in dat deel voor de memes-ironie van extreemrechts. Het was interessant geweest hier een verband met Tom Meeuws essay Duidelijkheid te leggen, waarin Meeuws stelt dat veel politici zich juist beroepen op verstaanbaarheid en anti-intellectualisme om die aanhang te plezieren. De ironie vormt voor hen hooguit een toevluchtsoord als ze worden berispt om discutabele opvattingen. Een zogenaamd authentieke verstaanbaarheid en ironie komen samen.
In het verlengde van Pfeijffers essay is het interessant om de door hem gestelde voorwaarde van twee soorten toehoorders bij een ironische uitspraak te overdenken. Want als je zegt dat ‘varkens de schoonste dieren op aarde zijn’ moet er nog steeds consensus bestaan over zowel de kleine mogelijkheid ervan (letterlijke opvatting) als het oordeel dat dit onzin is (figuurlijk, dan wel alternatieve opvatting). Beide groepen hebben dan hun eigen waarheid, waarbij de ironicus de meest waarschijnlijke vorm beoogt: varkens zijn eigenlijk vies. Het lijkt mij dat ironie dus vaart bij een concept van een waar idee, dat bestemd is voor de juiste groep toehoorders.
Ironie zorgt weliswaar voor erosie van ernstige waarheden, maar houdt diezelfde waarheid tegelijkertijd levend, omdat anders de vorm van ironie niet kan bestaan. Ironie is immers niet ‘anything goes’ en ook geen simpele dubbelzinnigheid.
Zo lang er ironie is lijkt de uitspreker ervan dus ook een idee van een ‘juist oordeel’ over de dingen te moeten bestaan, een oordeel dat voor een bepaalde groep het meest recht doet aan de zaak. Natuurlijk, ook dat geloof kun je weer ironiseren, maar dat betekent niet dat het concept van de waarheid of het juiste oordeel volledig verdwijnt. Voor interessante observaties over onze ironische meta-cultuur (ironisch doen over ironie, jawel) raad ik de analyse van OSCAR404 op Youtube aan. De trends volg ik echter niet. Net als Pfeijffer vind ik wat meer ernst wel gepast.
December 7, 2024
This essay was published in 2019 when Trump was in power. But reading the 2024 version, at a time when Trump and his trolls taking center stage once again, is still as relevant as 5 years prior.
From a writer like Pfeijffer, one would expected a treatise in the style of Erasmus' In Praise of Folly or some other classic investigation of an objectionable or controversial topic. It appears he initially had something like that in mind, but changed his mind while researching the topic.
After defining irony and its mechanisms, Pfeijffer reflects on its crisis and the vacuousness of irony as a full-blown way of life. But most powerful of all in my view is his observation that the alt right has almost completely appropriated irony from progressives in order to critique and ridicule the so-called liberal/left mainstream.
In a world ruled by grifters, billionaires and massive corporations, the claim that the left is in power is dubious. But culturally, the major strides forward in terms of minority rights, gender equity and so on in recent times are undeniable. What the auther means is that under the pretense of ironic memes and jokes, it has become acceptable on online platforms to 'flood the zone' with politically incorrect stuff, especially related to culture.
Pfeijffer's remark that in that sense, liberal values have become 'mainstream' and the fact that they cannot be publicly questioned, hits the nail on the head. This puts us in a conundrum. By way of Popper, we can't tolerate intolerance. Hence the cordon sanitaire in most European countries, even though it is slowly crumbling. The problem is that irony is the weapon of circumvention of the racist troll.
For Pfeijffer, there is more than enough irony nowadays. Instead, it is time to take things seriously again. It may be the subversive attitude that the left needs at a time when jokers and the trolls are grabbing power everywhere.
From a writer like Pfeijffer, one would expected a treatise in the style of Erasmus' In Praise of Folly or some other classic investigation of an objectionable or controversial topic. It appears he initially had something like that in mind, but changed his mind while researching the topic.
After defining irony and its mechanisms, Pfeijffer reflects on its crisis and the vacuousness of irony as a full-blown way of life. But most powerful of all in my view is his observation that the alt right has almost completely appropriated irony from progressives in order to critique and ridicule the so-called liberal/left mainstream.
In a world ruled by grifters, billionaires and massive corporations, the claim that the left is in power is dubious. But culturally, the major strides forward in terms of minority rights, gender equity and so on in recent times are undeniable. What the auther means is that under the pretense of ironic memes and jokes, it has become acceptable on online platforms to 'flood the zone' with politically incorrect stuff, especially related to culture.
Pfeijffer's remark that in that sense, liberal values have become 'mainstream' and the fact that they cannot be publicly questioned, hits the nail on the head. This puts us in a conundrum. By way of Popper, we can't tolerate intolerance. Hence the cordon sanitaire in most European countries, even though it is slowly crumbling. The problem is that irony is the weapon of circumvention of the racist troll.
For Pfeijffer, there is more than enough irony nowadays. Instead, it is time to take things seriously again. It may be the subversive attitude that the left needs at a time when jokers and the trolls are grabbing power everywhere.
August 19, 2021
Eerste kennismaking met de reeks Nieuw Licht waarin Frank Meester en Coen Simon hedendaagse denkers een vraag voorleggen uit een eerder klassiek geworden tekst.
Hier, nu, Ilja Leonard Pfeijffer.
De vraag: "Is ironie een gevaar of een redding in onze gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur?"
Dit pamflet lezen was als les krijgen. Helder gebracht, prachtig gestoffeerd met voorbeelden. Tijdens het lezen, het gevoel hebben dat er voorgelezen wordt. Hij neemt je van in het begin mee in het onderwerp, het boeit onmiddellijk. Ooit hoorde ik de schrijver voorlezen, het maakte de leeservaring sterker. Eerste keer dat ik dit meemaak.
Uit de epiloog, om terug te lezen als alles zinloos lijkt:
"Ironie ridiculiseert niet alleen wat geridiculiseerd moet worden, maar alles, inclusief de zaken die waardevol zijn. Ironie is de vijand van betrokkenheid en ontneemt ons datgene waarin we serieus denken te geloven. Zo iemand wil ik niet worden. Ik wil niet met egoïstische onthechting door het leven gaan in de overtuiging dat het belachelijk is in wat dan ook te geloven. Ik wil bepaalde dingen tegen de klippen op belangrijk vinden. Ik wil liefhebben en betrokken zijn bij mensen en de wereld om mij heen. Ik wil de mogelijkheid niet verliezen om te bewonderen en om te geloven in onze taak om de wereld een beetje beter te maken. Een ironicus zou er zijn hand niet voor omdraaien mij vanwege deze laatste zinnen belachelijk te maken. Dat weet ik, en dat is precies de reden waarom ik de ironicus niet langer als mijn vriend beschouw."
Hier, nu, Ilja Leonard Pfeijffer.
De vraag: "Is ironie een gevaar of een redding in onze gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur?"
Dit pamflet lezen was als les krijgen. Helder gebracht, prachtig gestoffeerd met voorbeelden. Tijdens het lezen, het gevoel hebben dat er voorgelezen wordt. Hij neemt je van in het begin mee in het onderwerp, het boeit onmiddellijk. Ooit hoorde ik de schrijver voorlezen, het maakte de leeservaring sterker. Eerste keer dat ik dit meemaak.
Uit de epiloog, om terug te lezen als alles zinloos lijkt:
"Ironie ridiculiseert niet alleen wat geridiculiseerd moet worden, maar alles, inclusief de zaken die waardevol zijn. Ironie is de vijand van betrokkenheid en ontneemt ons datgene waarin we serieus denken te geloven. Zo iemand wil ik niet worden. Ik wil niet met egoïstische onthechting door het leven gaan in de overtuiging dat het belachelijk is in wat dan ook te geloven. Ik wil bepaalde dingen tegen de klippen op belangrijk vinden. Ik wil liefhebben en betrokken zijn bij mensen en de wereld om mij heen. Ik wil de mogelijkheid niet verliezen om te bewonderen en om te geloven in onze taak om de wereld een beetje beter te maken. Een ironicus zou er zijn hand niet voor omdraaien mij vanwege deze laatste zinnen belachelijk te maken. Dat weet ik, en dat is precies de reden waarom ik de ironicus niet langer als mijn vriend beschouw."
December 14, 2022
Mooi essay over ironie als stijlfiguur om de heersende macht uit te dagen, maar ook als een subjectivistische en nihilistische levensttijl die de millennial- en generaties daaronder - zichzelf aangemeten hebben. Waar de titel ondraagklijke lichtheid in eerste instantie bedoeld was als aanklacht tegen een gebrek aan schertsende, kritische opmerkingen in het debat, zo trekt Pfeijffer later in het boek de conclusie dat de ironische levensstijl vanwege haar nihilistische insteek een vreselijke lichtheid met zich meebrengt. Hoe kun je namelijk iets waarderen als je alle gemeende expressie te banaal en knullig vindt? Ik zal net als Pfeijffer het stijlfiguur ironie verdedigen, maar de leegheid van de immer cynische ironie die zoveel van mijn leeftijdsgenoten uitdragen is een oprecht probleem. Omdat het nergens in gelooft heeft het geen idealen, geen collectiviteit, en geen toekomst (enkel memes lol).
November 5, 2025
'Ironisch leven is een first world problem.' Mee eens, maar heeft zijn goede en minder goede kanten. Een mooi citaat: 'Ironie is de meest zelfverdedigende modus die er is, omdat het je de mogelijkheid geeft om alle verantwoordelijkheid van je eigen keuzes te ontlopen.' Toch heb ik liever dat er af en toe ironisch wordt gedaan dan al dat politieke correctheid tegenwoordig. Maar waar zit de grens? Ilja beschrijft namelijk ook dat extreem rechts het beeld van ironie slechter heeft gemaakt. Als voorbeeld geeft hij Pepe the frog. Voor mij blijft Pepe gewoon een meme, ik zelf zal het nooit met extreem rechts associëren. Het is wat je er mee doet. Hetzelfde met ironie ;)
December 11, 2025
Een interessante, beknopte kijk op de theorie van de ironie. Inclusief een ietswat eenzijdig, generaliserend- en daarom frustrerend - hoofdstuk over "wij, de linkse gutmensch".
"Wie niets serieus neemt, kan het leven zelf niet meer serieus nemen en hij begint, zoals Hegel zegt, onvermijdelijk een gemis te ervaren, een dorst naar de zingeving die hij zelf uit alle levens, inclusief het zijne, heeft willen verbannen. Deze dorst wordt zijn trots. Hij verwart zijn zoetzure gemis naar zin met een of ander soort van hoger inzicht dat hem boven het klootjesvolk verheft. Maar het klootjesvolk leeft en hij niet." (Blz. 63)
"Wie niets serieus neemt, kan het leven zelf niet meer serieus nemen en hij begint, zoals Hegel zegt, onvermijdelijk een gemis te ervaren, een dorst naar de zingeving die hij zelf uit alle levens, inclusief het zijne, heeft willen verbannen. Deze dorst wordt zijn trots. Hij verwart zijn zoetzure gemis naar zin met een of ander soort van hoger inzicht dat hem boven het klootjesvolk verheft. Maar het klootjesvolk leeft en hij niet." (Blz. 63)
November 8, 2020
Een ontzettend prettig leesbaar essay waarin de ironie uiteen wordt gezet, als stijlfiguur zowel als levenshouding. Wanneer Pfeijffer de ironie in het nu begint te beschrijven, gaat het essay van "goed" naar "steengoed".
Een citaat:
"De critici van de ironie miskennen de heilzame werking die zij kan hebben op het ondergraven van zekerheden, en de kampioenen van de ironie onderschatten het gevaar dat zij ontaardt in subjectivisme en nihilisme dat letterlijk waardeloos is en dat het onmogelijk maakt nog ergens in te geloven."
Een citaat:
"De critici van de ironie miskennen de heilzame werking die zij kan hebben op het ondergraven van zekerheden, en de kampioenen van de ironie onderschatten het gevaar dat zij ontaardt in subjectivisme en nihilisme dat letterlijk waardeloos is en dat het onmogelijk maakt nog ergens in te geloven."
Displaying 1 - 30 of 52 reviews