Het schuwste dier

by Eva Meijer

In Het schuwste dier keert de hoofdpersoon voor een week terug uit Engeland, waar ze studeert, vanwege de begrafenis van haar tante. In Nederland is haar familie, waar een gat in geslagen is, een aantal dieren, een geliefde en een begrafenisondernemer met een heel harde stem. De tijd gaat langzamer, komt soms bijna tot stilstand, terwijl de wereld gewoon door beweegt. Alles lijkt hetzelfde, maar alles is veranderd.

Het schuwste dier laat zien hoe verdriet zich manifesteert. Verpletterend direct en toegankelijk schrijft Eva Meijer over rouw in deze originele roman met grootse zeggingskracht. Een bespiegeling over familie, verlies en vervreemding, over taal en tijd. Net als in haar succesvolle essay De grenzen van mijn taal weet ze ook hier als geen ander de vinger op de zere plek te leggen.

Genres: Fiction

224 pages, Paperback

First published February 22, 2011

About the author

Eva Meijer is a philosopher, visual artist, writer and singer-songwriter. They write novels, philosophical essays, academic texts, poems and columns, and their work has been translated into over twenty languages. Recurring themes are language including silence, madness, nonhuman animals, and politics. Meijer also works as an academic philosopher, writes essays and columns for Dutch newspapers, and is a member of the Multispecies Collective.

Reviews

[Moira Macfarlane · Rating 4 out of 5]

Verstilde waarnemingen van zichzelf, de anderen. De vervreemding als de wereld bijna stil staat rond een sterven, een andere snelheid lijkt te hebben dan die van de anderen daarbuiten. Mooie scherpe observaties prachtig verwoord!

'Het niets is een troostrijk idee. Ik stel het me voor als de ruimte, een plek waar je eeuwig kunt zweven, zonder zwaartekracht en zonder tijd. Het is er heel rustig. Het is jammer dat ik er niets van zal merken.'

'Ik was blij dat het herfst was, ik hield niet van de zomer. In de zomer is het te licht en te warm, is er te veel vlees en zijn er te veel ogen. De herfst is een holle boom waar je in kunt schuilen.'

'Na verloop van tijd zou het zijn alsof er niets gebeurd was.
Zo ging het altijd.
Zelfs het gat in de mensen zou na verloop van tijd gewoon worden - het werd misschien niet opgevuld maar de mensen zouden eraan gewend raken, en ik weet niet wat ik erger vond, het feit dat het niet opgevuld werd of het feit dat mensen overal gewend aan raken. Ik weet niet waarom ik het erg vond dat mensen overal aan gewend raken, waarom dat niet juist goed is, een overlevingsstrategie, een teken van kracht en flexibiliteit.'

'Ondertussen glimlachen ze vriendelijk tegen elkaar, of ze kijken serieus, als ze denken dat serieus kijken meer van toepassing is. Mensen zijn treurige dieren, ze kunnen veel zien maar hun hoofd is te klein om precies te begrijpen wat ze zien, en ze denken met de ogen van de ander in hun rug.'

'Mijn moeder stond bij de piano. Ze stond soms zomaar ergens stil. Ze was niet overmand door verdriet, het drukte haar niet tegen de grond, maar het kwam door haar huid naar buiten, het hing om haar heen, als een geur of een jas. In een ander land zou ze haar haren uit haar hoofd trekken, met haar handen op haar borst slaan en huilen als een wolf naar de maan. In dit land slikte ze pillen, overdag om rustig te blijven en 's nachts om te slapen, waardoor alles langzamer bewoog. Ik hield veel van haar deze week, maar het hielp niet.'

[Eva · Rating 4 out of 5]

Een meisje van een jaar of 18 gaat halsoverkop naar huis. Ze studeert sinds ongeveer twee maanden in Engeland wanneer haar vader belt om te vertellen dat haar tante Sonja is overleden. Haar tante heeft zichzelf opgehangen. Ze reist terug naar Nederland, naar haar ouderlijk huis, waar ze logeert. De familie komt elke dag bij elkaar om van alles te regelen voor de begrafenis. Haar vader, haar moeder, haar zusje, haar ongetrouwde tante Simone en haar oma, Frank de nieuwe man van haar overleden tante en haar kinderen Anne en Nina. En natuurlijk Bobo, de hond van Sonja. Samen organiseren ze de begrafenis, het afscheid en samen rouwen te om het verlies van Sonja. Samen, en alleen.

Het schuwste dier gaat over rouw. Over ongeloof en de overval van een doodsbericht. Het gevoel dat na zo’n bericht jouw wereld even stilstaat, terwijl de wereld om je heen gewoon verder draait. De hoofpersoon beleeft alles mechanisch. De buitenwereld komt tot in de kleinste onbetekenende details bij haar binnen. Ze registreert alles met een soort koele afstandelijkheid. Het verhaal springt van detail naar detail, zonder echte betekenis. Alsof er een deken overheen ligt die alle betekenis en gevoel buitensluit. Andere mensen huilen. Mensen die ze goed kent. Daar heeft ze moeite mee. Maar langzamerhand komen de andere herinneringen aan haar tante terug. Warme herinneringen en ze herinnert zich wie haar tante was. Herinneringen die haar helpen te voelen, en haar helpen om zich te herinneren waarom van haar tante houdt en haar mist.

‘Ik liep naar de kist en keek naar mijn tante. Haar gezicht was hard. Het was niet rustig, maar wel stil. Ik zocht naar sporen. Er was niets te zien. Er was niet te zien waar ze aan gedacht had, of ze ergens aan gedacht had. Ze was een afbeelding van een mens, van zichzelf.
Ik probeerde goed na te denken maar mijn gedachten waren gedempt, bedekt met sneeuw. Ik wist dat ik in de buurt was, maar ik kon wat ik dacht niet hard maken. Ik kon niet scherpstellen. Mijn gevoel was ook gedempt. In mijn maag lag een dode rat, een dikke bruine, doodgeslagen door iemand met een schep in de stal van een boerderij door iemand die er een voldaan gevoel van kreeg’.

Uiteindelijk gaat het over afscheid nemen en verder gaan met leven. Pas bij de begrafenis vindt ze de woorden. Nu ze het verdriet bij zichzelf herkent en erkent, ziet ze het ook bij anderen. Bij haar vader en moeder, haar, zus, de kinderen en zelfs bij de nieuwe man van haar tante.

De laatste zin is:
‘Na het einde komt het begin’.

3,5 ster

[Els De Waegeneer]

“Ik had het gevoel dat ik met zolen zonder profiel over een beijzelde straat liep.”

[JannieTr · Rating 4 out of 5]

In 2017 wordt het oeuvre van Eva Meijer, dat bestaat uit zowel fictie als non-fictie, bekroond met de Halewijnprijs. Op dat moment heeft ze al een aantal succesvolle titels op haar naam staan en verschillende prijzen ontvangen. Ook de daarna verschenen boeken zijn succesvol gebleken. Dat heeft Cossee ertoe doen besluiten om Het schuwste dier, haar debuut uit 2011, opnieuw uit te geven. Want ook al werd het boek destijds genomineerd voor de Academica Literatuurprijs, de Gouden Boekenuil en de Vrouw&Proza debuutprijs, toch kreeg het niet de aandacht die het verdient. Bovendien is er in deze roman al veel van haar latere thematiek te herkennen. Een herkansing dus.

Rouw in de familie om een plotselinge dood

De hoofdpersoon, een meisje van nog geen twintig, studeert sinds een paar maanden in Engeland. Ze wordt teruggeroepen naar huis vanwege de plotselinge dood van haar tante. De zelfmoord van deze zieke zus van haar moeder schokt de hele familie. Er is verbijstering, verdriet, ongeloof, woede, er moet van alles geregeld worden. De hoofdstukken hebben als titel de namen van de week waarin zich dat alles afspeelt. Een week waarin de tijd stil lijkt te staan, terwijl het leven gewoon door blijft gaan. Een week waarin iedereen opgesloten lijkt te zitten in de eigen rouw en het eigen verdriet.

Intiem perspectief

De naam van de ik-persoon kennen we niet. Toch zitten we in haar hoofd gevangen. Ze deelt in veelal korte zinnetjes haar gedachten met ons. Die variëren van banale alledaagse dingen die haar opvallen, via observaties van de reacties van de anderen om haar heen, tot haar eigen rouwgevoelens en de ondertussen ook nog verwarrende liefdeservaringen met haar voormalige lerares.
Een meisje van twintig is er in te herkennen. Nog zoekende en onzeker. De gebeurtenissen rond het sterfgeval laten haar anders kijken naar haar familieleden. Door het gedrag te beschrijven, ontstaat er een bepaald beeld van de persoon en van de verhoudingen tussen de familieleden. Het is een manier van schrijven waarin van de lezer de nodige empathie wordt verwacht. Dat maakt het lezen boeiend, terwijl het tegelijkertijd de verwarring teweeg brengt die in deze week iedereen in zijn greep houdt.
Dieren zijn ook aanwezig. Vooral huisdieren. De honden en katten, waar nauwelijks aandacht voor is bij de andere mensen, die troost bieden, recht hebben op verzorging, ook in lastige tijden. De ik-persoon kijkt naar ze om. Ook het gedrag van de vogels slaat ze met interesse gade. Als afleiding.

Het schuwste dier

De gesprekken tussen de betrokken familieleden lijken willekeurig, maar zijn het niet. Gekibbel bijvoorbeeld over welke vla de tante het liefst lustte, is in feite een strijd over wie haar het beste kende: haar partner of haar zussen. Zo gebeurt er veel dat meer is dan het lijkt, alles om het gesprek over het verdriet en het gemis niet aan te gaan. Dat is het schuwste dier, dat zich verstopt en alleen zichtbaar wordt in een plotselinge huilbui en de talrijke omhelzingen. Het verhaal krijgt zo een diepere laag. Ook de ik-persoon probeert door observatie van het dagelijkse niet met het ergste bezig te zijn, maar toch dringt het zich geregeld op. Dat zich uit in filosofische overwegingen.

Er zijn verschillende manieren waarop iets verloren kan gaan.
Soms verdwijnt het gewoon. Het was er eerst nog. Het is niet duidelijk waar het gebleven is, en of het ergens gebleven is. Een goocheltruc.
Soms verdwijnt het langzaam uit zicht, als een schip of en huis vanuit het achterraam van een auto. Een van beide partners beweegt moedwillig, of beide partijen bewegen van elkaar af.
Soms wordt het weggegooid. Oud papier, gft-afval, een kunstgebit dat niet meer past, een boodschappenlijstje dat iemand in een winkelwagen heeft laten liggen.
Soms wordt het vergeten. Niemand denkt er ooit meer aan. Het bestond, maar omdat iedereen vergeten is dat het bestond, bestond het misschien niet. (Soms duikt het weer op, door een associatie met iets anders of een vraag).
Soms is het al weg terwijl het er nog lijkt te zijn, zoals een ster.
Soms is het avond, wordt het laat en later, nacht, ochtend. Dat het weer avond wordt, maakt voor de avond die geweest is niet uit. Elke seconde is al voorbij als je aan hem denkt. (Nu.)

In het slothoofdstuk, tijdens een wandeling met de hond, lukt het haar uiteindelijk de woorden te vinden die haar moeten helpen om te leren verder te leven in het besef van het onvermijdelijke.

Mooi debuut, goed dat het opnieuw is uitgegeven.

Eva Meijer - Het schuwste dier. Amsterdam, Cossee, 2020. Pb., 219 pg., ISBN:978-90-5936-879-8.

© Jannie Trouwborst, februari 2020.

Deze recensie verscheen eerder op mijn blog:

[Arina · Rating 3 out of 5]

'De wereld was een onherbergzame plek maar er was nog een mens, met een warm lichaam, en zachte handen.'

[Demi van Doorn · Rating 4 out of 5]

‘Ik kan slecht vergeten. Dat is mijn probleem.’
Gelezen in de trein naar Zwolle en weer terug.

[Wouter]

Als ik verdwijn zal ik nooit weten of ik echt verdwenen ben, want op het moment dat ik verdwenen ben, ben ik er niet meer om me te realiseren dat ik verdwenen ben.

Soms had ik heimwee naar hoe het eigenlijk nooit geweest was. Soms had ik heimwee naar een huis dat ik niet had. Misschien was heimwee niet het juiste woord maar ik wist niet hoe ik het anders moest noemen.

Als ik kon, had ik genoeg van je gehouden. Genoeg voor alles. Om alles op te lossen. Maar niemand kan genoeg van een ander houden. Mensen houden altijd ergens op. Als ik kon, had ik genoeg van je gehouden, maar ik kon het niet, niemand kon het, niet alleen ik niet. Niemand kan de zon uitzetten. Niemand is ooit meer dan een zonnescherm.

[Niki Vervaeke · Rating 4 out of 5]

Soms duurt het even na het lezen voor de wereld weer doorsijpelt of voor je terug de wereld in kan.
De wereld die blijft draaien, desondanks
Een boek over rouw, verdriet, over wat als, over liefde (of wat misschien liefde was) over blijven drijven terwijl je zakt
heel mooi
https://www.hanta.nl/hanta/2011/05/07...

[kaatje · Rating 5 out of 5]

"Gedachten nemen weinig ruimte in. Als gedachten dingen waren dan zou een hoofd niet groot genoeg zijn, dan zou de wereld niet groot genoeg zijn. Niet dat de wereld nu groot genoeg is, maar mensen kunnen nog doen alsof."

[Liselot · Rating 4 out of 5]

mooi! veel meer kan ik er niet over zeggen. het is bijna geschreven als een soort gedicht, en ik las het te snel.


(m’n oma vond het boek ook leuk)

[aisi rosa]

“Het is vreemd om een bekende tegen te komen die je niet verwacht of lang niet gezien hebt. Het is vreemd dat mensen blijven bestaan als ik geen contact meer met hen heb en dat hun leven voor hen evenveel weeg als mijn leven voor mij, of ongeveer evenveel. Dat ook zij voor zichzelf de belangrijkste persoon zijn, omdat ze er niet zouden zijn als ze er niet zouden zijn.”

[Renée Peereboom · Rating 3 out of 5]

Heel veel prachtig opgeschreven, rake observaties waar ik even stil bij moest staan. Deze observaties maakten me fan van Eva, dit zal niet het laatste boek zijn wat ik van haar lees. Sowieso een heel aparte stijl, met veel beschrijvingen op een soms heel letterlijke manier, heel droog, met soms veel herhalingen van een bepaald woord die heel bewust aanvoelden (als het per ongeluk is, is het gewoon lelijk, hier werkte het)
Toch ga ik voor 3 sterren, omdat ik toch moeilijk bij het diepe gevoel kon komen, het intense verdriet dat zo duidelijk aanwezig is, kwam niet helemaal bij me binnen door de distantie waarmee het geschreven is. Soms versterkt die bij de lezer de emotie juist, hier gebeurde dat net niet voor mij. Ik denk dat het heel persoonlijk is wanneer het voor iemand werkt en wanneer niet.

Xxxx Lichte spoiler xxxx

Verder vond ik de affaire maar moeilijk. Aan het eind zegt de ik-persoon dat ze bijna 18 is, en hoewel door het hele boek heen het ongemak en het dubbele gevoel bij de hoofdpersoon aanwezig is, en die als bijna-achttienjarige zelf niet precies zal beseffen hóé fout dit is, kreeg ik er een erg onbehaaglijk gevoel bij. Ik ben er nog niet helemaal uit of ik dat nu sterk vond, of juist niet.

[Sil · Rating 3 out of 5]

''Het hele huis was vreemd. Het was alsof er nog niemand woonde, alsof het een showroom was, alsof de bewoners 's avonds naar een ander huis gingen, een huis waar ze echt woonden, met broodkruimels, stof en stapels papier. Het was te netjes, er lag te weinig rommel, er hingen geen foto's en geen tekeningen. De meubels waren nieuw, de vloer was nieuw, het huis was bedacht, het bestond uit goede bedoelingen.''

[Maxim · Rating 5 out of 5]

“Ik wilde ook zeggen dat het me spijt. Als ik kon, had ik genoeg van je gehouden. Genoeg voor alles. Om alles op te lossen. Maar niemand kan genoeg van een ander houden. Mensen houden altijd ergens op. Als ik kon, had ik genoeg van je gehouden, maar ik kon het niet, niemand kon het, niet alleen ik niet. Niemand kan de zon uitzetten. Niemand is ooit meer dan een zonnescherm”

[Sarah · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk goed geschreven en een origineel onderwerp. Toch had ik ergens het idee dat het bleef steken bij de rake observaties, zeker aan het begin voelde ik er niet zo veel bij. Nog steeds fan van Eva, er zijn veel zinnen die op een tegeltje kunnen. En heerlijk, een boek met zoveel dieren.

Het verdriet lag naast me in bed, als een zieke.

[Andrew Kennedy · Rating 5 out of 5]

Really enjoyed this book, ms Meijer writes with a wonderful sense of (inspiring) intimacy, regarding (very) relatable situations. An author that seems to question and subtly challenge the constraints of society. Love!!

[Danique Benschop · Rating 5 out of 5]

Poëtisch, treffende zinnen. Alledaagse en uitzonderlijke gebeurtenissen mooi in woorden gevat. Ontroerende weergave van rouw.

[Viki · Rating 1 out of 5]

De tante van het hoofdpersonage pleegt zelfmoord. Bedroevend. En dan heb ik het nog meer over het boek dan over dit feit.

[Tessa Kerre · Rating 4 out of 5]

Mooi, teder, zacht. En triest. Heel triest.

[Jeanine · Rating 4 out of 5]

https://watleestjeanine.wordpress.com...

[Charlotte · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven, mooie, wat aparte manier van vertellen. Alleen niet zo'n opwekkend onderwerp, algemeen ook wat zwaarvallend boek.

[Sharmila Madhvani · Rating 5 out of 5]

Superboek.
De stijl is uitgesproken sober, maar neemt je toch meteen mee. Het hoofdpersonage observeert alles nauwgezet, op zo'n manier dat haar onderliggende gevoel zeer subtiel door de observaties heen schemert. Dat onderliggende gevoel is er een van afstand en bevreemding, en de auteur zet dat zo goed neer dat ik het in het begin heel beklemmend vond. Maar daarna kon ik niet meer stoppen, en vond ik ook dat het iets troostend had.

aanrader. Voor wie van haar stijl wil proeven: lees de blog op haar site. Als je die goed vindt, kan je niet fout gaan met het boek.

[Suzanne · Rating 5 out of 5]

Eva tekent met woorden. Alles is heel duidelijk, en nauwkeurig. Het boek is boordevol detail, over alle kleine handelingen en gedachtes en herinneringen. Dat maakt het boek niet saai - het maakt het menselijk en interessant en mooi. Klasse.

tip: Eva's weblog op www.evameijer.nl

[Yasmien · Rating 3 out of 5]

3,5

[Frans · Rating 5 out of 5]

Absolute aanrader: een van de indringendste romans van de laatste jaren, poëtisch proza dat toch natuurlijk is.

[Laurent · Rating 5 out of 5]

Een aanrader voor wie recent iemand heeft verloren.
(Het boek bevat wel een paar kritische observaties over hoe families etc... met verlies omgaan)

[Nori Smeets · Rating 3 out of 5]

3,5 stars rounded down.