Ψηφιακός ανθρωπισμός: Εικονιστικό υποκείμενο και τεχνητή νοημοσύνη

by Θεοφάνης Τάσης

Στην εικονιστική κοινωνία οι απαισιόδοξες φωνές προβλέπουν ένα ζοφερό μέλλον υποδούλωσης του ανθρώπου στους αλγορίθμους, την βιολογική μετάλλαξή του σ' ένα ανεπιθύμητο είδος, ακόμη και την ολοκληρωτική εξαφάνισή του. Από την άλλη οι αισιόδοξες φωνές διακηρύσσουν ότι θα προσαρμοστούμε βαθμιαία στην τεχνική εξέλιξη, απολαμβάνοντας τα οφέλη της, ή ότι ανατέλλει μια νέα εποχή για το ανθρώπινο είδος, που υπερβαίνοντας τους βιολογικούς περιορισμούς θα αποικίσει τελικά το σύμπαν εκπληρώνοντας το πεπρωμένο του.
Είναι δυνατόν να παραμείνουμε κριτικοί τόσο ως προς το ευαγγέλιο των υπερανθρωπιστών μιας ανθρωπότητας απελευθερωμένης και ευτυχούς χάρη στην τεχνική εξέλιξη όσο και ως προς την σκοτεινή προφητεία των τεχνοφοβικών, δηλαδή την δυστοπία ενός τεχνοολοκληρωτισμού ή του πλήρους αφανισμού της ανθρωπότητας; Πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια αναστοχαστική τέχνη του βίου, όταν αβίαστα εκχωρούμε στην καθημερινότητα την διαχείριση των επιλογών και την λήψη αποφάσεων σε αλγορίθμους για ν' ανακουφιστούμε από το άχθος της πληθωριστικής ελευθερίας; Τα δοκίμια αυτού του βιβλίου στοχεύουν στην περιγραφή της τρέχουσας μορφής της εικονιστικής κοινωνίας και ορισμένων χαρακτηριστικών του εικονιστικού υποκειμένου ως νέου ανθρωπότυπου υπό το πρίσμα ενός ψηφιακού ανθρωπισμού.
Ο τελευταίος ως πρόταγμα αυτογνωσίας διερευνά τι συνιστά την ανθρωπινότητα υπερασπιζόμενος μια σχετική ή, ίσως και, την ύστατη αυτονομία του ανθρώπου τόσο έναντι των αλγορίθμων όσο και έναντι της ψηφιακής εικόνας εαυτού. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Genres: Philosophy, Nonfiction

238 pages, Paperback

First published November 15, 2019

About the author

Ο Θεοφάνης Τάσης σπούδασε Φυσική και Φιλοσοφία. Διδάσκει σύγχρονη Φιλοσοφία στο Freie Universitat Berlin. Eίναι Marie Curie Research Fellow στην Academie Universitaire Louvain του Βελγίου, ερευνητής στο Centre Prospero των Facultes Universitaire Saint- Louis στις Βρυξέλλες και επισκέπτης καθηγητής στο Universitat Klagenfurt στην Αυστρία. Είναι μέλος του Humanistischer Verband Deutschlands και της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας.

Reviews

[blondie · Rating 4 out of 5]

Ένα κάτοπτρο αυτοαναγνώρισης της εποχής μας και του μέλλοντος, για τους κινδύνους της οποίας μας προειδοποιεί και μας εξοπλίζει. Ας κρατήσουμε τις προστακτικές της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας "γνώθι σαυτόν" και "μηδέν άγαν" ως οδηγό για την σύγχρονη εικονιστική κοινωνία!

[Anas Theo · Rating 4 out of 5]

Ο Θεοφάνης Τάσης συνέχιζει από το σημείο που είχε μείνει στις "Πολιτικές του Βίου ΙΙ: Επιμέλεια Εαυτού" και προσπαθεί μέσα από τη συλλογή των δοκιμίων του, άρθρων του και συνεντεύξεων του να εξερευνήσει και να αναλύσει τις προβληματικές που προκύπτουν για τον άνθρωπο, ο οποίος μέσω της αλληλεπίδρασης του με την τεχνολογία, εξεικονίζεται, ταυτίζεται με το "ψηφιακό" είδωλο του και εν τέλει διακινδυνεύει να απωλέσει μέρος ή στοιχεία την ανθρωπινότητας του.
Πέραν των θεματικών που έχει επιλέξει να αναπτύξει ο κ.Τάσης, το στοιχείο που πάντα βρίσκω να με συγκινεί στον ίδιο, είναι η θετική του ματιά και η ανιδιοτελής αγάπη του για τον άνθρωπο. Όλες του οι παρεμβάσεις νομίζω πως κινούνται με γνώμονα την δημιουργία, την καλλιέργια και την ανάπτυξη των θετικών στοιχείων που προκύπτουν σε μια δεδομένη κατάσταση. Και νομίζω, πως απο μια τέτοια στάση μόνο κερδισμένοι μπορούμε να βγούμε.

[Searchingthemeaningoflife Greece · Rating 5 out of 5]

[...]Μια τεχνητή νοημοσύνη δεν θα σπαταλήσει χρόνο, ούτε θα κάνει ποτέ κάτι περιττό. Δεν θα απορήσει από μόνη της για κάτι που δεν εμπεριέχεται στις προκείμενες του αλγοριθμικού κώδικά της ούτε θα λαχταρήσει ελευθερία και δικαιοσύνη. Γι' αυτό και πιστεύω ότι ακόμη και μια υπερευφυής τεχνητή νοημοσύνη που θα υπερέχει του ανθρώπου σε νοητικές ικανότητες ουδέποτε θα φιλοσοφήσει. Η φιλοσοφία είναι μελέτη θανάτου και ένας αλγόριθμος είναι αθάνατος.[...]

[...]Πλέον οι εμπειρίες και τα συναισθήματα βιώνονται και επιβεβαιώνονται μέσω της εικόνας. Η απόλαυση ενός τοπίου ή ενός φαγητού ανάγεται στα likes που θα αποσπάσει. Το εικονιστικό υποκείμενο έχει μια βαθιά ανάγκη αναγνώρισης για να πιστοποιηθεί η ορατότητά του, δηλαδή η ύπαρξή του.
- Είναι δηλαδή η πληρότητα της ορατότητας η αλήθεια του;
Το να είσαι αόρατος στην εικονιστική κοινωνία σημαίνει ότι είσαι ανύπαρκτος. Αν μεγαλώσεις με το facebook και το tablet από έξι χρονών, τότε για ποια εσωτερική αλήθεια μπορούμε να μιλάμε; Η ενδοσκόπηση, την οποία αυτή προϋποθέτει, προαπαιτεί την σιωπή, την ικανότητα νοηματοδότησης του αοράτου. Άραγε είναι αυτή εφικτή σε μια κοινωνία που απωθεί την θνητότητα;[...]

[...]Το διαρκές φαίνεσθαι γεννά ένα διαρκές άγχος. Ακριβέστερα, μια selfie συνιστά αυτοεπιβεβαίωση της αυτοεικόνας και μια αναγκαία επαλήθευση του φαίνεσθαι του εικονιστικού υποκειμένου, ενώ η κοινοποίηση και ο διαμοιρασμός της εμπειρίας ως εικόνας γίνονται προϋποθέσεις της αξίας εαυτού και του «ανήκειν» σε κάτι που τον υπερβαίνει. Η συζήτησή μας κινείται γύρω από τις παραμέτρους της εικονιστικής κοινωνίας, όπως το ότι ο εαυτός εξαϋλώνεται βαθμιαία σε εικόνα, η εμπειρία χάνει την αυταξία της και ό,τι είναι αόρατο τείνει να μην υπάρχει.[...]

[David Nachmias · Rating 5 out of 5]

Ένα βιβλίο γεμάτο φρέσκιες ιδέες, κοινωνικές και ψυχολογικές τομές ενός σπουδαίου σύγχρονου στοχαστή.

[Stefanos Baziotis · Rating 4 out of 5]

Δυστυχῶς γιὰ ἐμένα ἦτο κατώτερο τῶν προσδοκιῶν. Θὰ πρέπῃ νὰ ἀναφέρω βέβαια ὅτι οἱ προσδοκίες μου γιὰ ὁτιδήποτε παράγει ὁ Τάσης εἶναι πάντα πολύ ὑψηλές γιατὶ τὸν θαυμάζω καὶ ἔχω καταναλώσει ὅ,τι ὁμιλία του ὑπάρχει online. Εἶναι μιὰ ἐξαιρετικὴ συλλογή, ἀπλῶς δὲν ὑπήρξε κάτι τὸ ἰδιαίτερο νὰ μοῦ μείνῃ.