What do you think?
Rate this book
Σκουριά και χρυσάφι #1
Νεγρεπόντε
Χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος –αλλά μπορεί και εσκεμμένα–, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά.
Το κόκκινο της σκουριάς τού έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε και λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας.
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα.
Τα Ψαρά και η θυσία των κλεισμένων στο γενοβέζικο Κάστρο. Το ενετικό Νεγρεπόντε, η Χαλκίδα με τα «τρελά νερά», που είναι πια ελληνική. Ο Πειραιάς ανερχόμενο λιμάνι και εμπορικό κέντρο. Η Αθήνα, υπό τη σκιά του Παρθενώνα, πρωτεύουσα του βασιλείου.
Σ’ αυτά τα μέρη και στη φωτιά των γεγονότων του πολυτάραχου 19ου αιώνα θα ζήσουν τα μέλη της οικογένειας του Αγγελή Βαμβακά, επιζώντα της καταστροφής των Ψαρών.
Ο γιος του Αντώνης, με σύμμαχο την ετεροθαλή αδελφή του Αυγουστίνα, αγαπημένη Δεσποινίδα των Τιμών της Αμαλίας, θα αλλάξει τη μοίρα της πολυμελούς οικογένειας, δημιουργώντας «το καλύτερο ποτό του κόσμου».
Οι Βαυαροί βασιλιάδες και οι οπλαρχηγοί του ’21, οι Φαναριώτες, οι πολιτικοί -βασιλόφρονες και αντιφρονούντες-, οι εφοπλιστές, οι έμποροι, οι εργάτες και οι ξωμάχοι, στο οικογενειακό αυτό έπος, θα γίνουν η φιλοσοφική λίθος που μετατρέπει τα πάντα σε χρυσάφι, για να γεννηθεί ένα ποτό εξίσου πολύτιμο.
Το Νεγρεπόντε είναι το πρώτο μέρος της διλογίας Σκουριά και χρυσάφι, στο οποίο, παράλληλα με τη συνταρακτική προσωπική ιστορία της οικογένειας Βαμβακά, παρακολουθούμε τα γεγονότα-σταθμούς του 19ου αιώνα που οδήγησαν στη δημιουργία της αστικής τάξης στην Ελλάδα.
Το κόκκινο της σκουριάς τού έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε και λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας.
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα.
Τα Ψαρά και η θυσία των κλεισμένων στο γενοβέζικο Κάστρο. Το ενετικό Νεγρεπόντε, η Χαλκίδα με τα «τρελά νερά», που είναι πια ελληνική. Ο Πειραιάς ανερχόμενο λιμάνι και εμπορικό κέντρο. Η Αθήνα, υπό τη σκιά του Παρθενώνα, πρωτεύουσα του βασιλείου.
Σ’ αυτά τα μέρη και στη φωτιά των γεγονότων του πολυτάραχου 19ου αιώνα θα ζήσουν τα μέλη της οικογένειας του Αγγελή Βαμβακά, επιζώντα της καταστροφής των Ψαρών.
Ο γιος του Αντώνης, με σύμμαχο την ετεροθαλή αδελφή του Αυγουστίνα, αγαπημένη Δεσποινίδα των Τιμών της Αμαλίας, θα αλλάξει τη μοίρα της πολυμελούς οικογένειας, δημιουργώντας «το καλύτερο ποτό του κόσμου».
Οι Βαυαροί βασιλιάδες και οι οπλαρχηγοί του ’21, οι Φαναριώτες, οι πολιτικοί -βασιλόφρονες και αντιφρονούντες-, οι εφοπλιστές, οι έμποροι, οι εργάτες και οι ξωμάχοι, στο οικογενειακό αυτό έπος, θα γίνουν η φιλοσοφική λίθος που μετατρέπει τα πάντα σε χρυσάφι, για να γεννηθεί ένα ποτό εξίσου πολύτιμο.
Το Νεγρεπόντε είναι το πρώτο μέρος της διλογίας Σκουριά και χρυσάφι, στο οποίο, παράλληλα με τη συνταρακτική προσωπική ιστορία της οικογένειας Βαμβακά, παρακολουθούμε τα γεγονότα-σταθμούς του 19ου αιώνα που οδήγησαν στη δημιουργία της αστικής τάξης στην Ελλάδα.
535 pages, Paperback
Published May 7, 2020
3 people are currently reading
49 people want to read
About the author
Μαίρη Κόντζογλου
20 books52 followersΗ Μαίρη Κόντζογλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Εργάστηκε σε μεγάλες ελληνικές εταιρείες σε τομείς που αντικείμενό τους έχουν την επικοινωνία (μάρκετινγκ, δημόσιες σχέσεις, οργάνωση εκδηλώσεων/συνεδρίων, εκδόσεις). Σήμερα εργάζεται ως υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων και επικοινωνίας της εταιρείας "Εγνατία Οδός" Α.Ε. Είναι παντρεμένη και έχει δύο παιδιά.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 18 of 18 reviews
February 11, 2021
Υπήρχε μια μακρινή εποχή που ο κόσμος δεν είχε ούτε σοσιαλμύδια ούτε ίντερνετ ούτε καν τηλεόραση να βλέπει τη «Λάμψη», τη «Δυναστεία» ή τους «Πανθέους»… Κι επειδή τα πάντα μπορεί να σαπίζουν και να πεθαίνουν, οι ιστορίες ωστόσο ποτέ, οι συγγραφείς τότε έγραφαν «μυθιστορήματα – ποταμούς» που έπιαναν και έναν και δύο και τρεις και τέσσερις τόμους, αφηγούμενοι την ιστορία μιας οικογένειας, από τον πατριάρχη μέχρι παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα (νομίζω)… Για τους νεότερους που δεν γνωρίζουν ας πούμε πως ήταν το Netflix της εποχής… βέβαια, αυτό δεν είναι μυθιστόρημα – ποταμός, ρυάκι είναι γιατί μιλάμε μόνο για δυο τόμους…
To «Νεγρεπόντε», το πρώτο μέρος της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», είναι η ιστορία του Αγγελή Βαμβακά, που από των Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, βρέθηκε πρόσφυγας στη Χαλκίδα, το Νεγρεπόντε δηλαδή, οι οικογένειες που δημιουργεί, τα παιδιά του, το εμπορικό του… και παραδίπλα κάποια κομμάτια της οθωνικής Ελλάδας…
Δεν ήταν κακό το βιβλίο, ξέρω τη γραφή και το στυλ της Κόντζογλου και μια χαρά μου ταιριάζει, αλλά από το οπισθόφυλλο μου είχαν δημιουργηθεί πολλές προσδοκίες. Ίσως ήθελα λίγο πιο πολύ ιστορία, περίμενα πολλά περισσότερα από την καθημερινή ζωή στο παλάτι, μια ευκαιρία και για λίγο κουτσομπολιό για το ζευγαράκι Όθωνα – Αμαλίας που τόσο ενδιαφέρον έχει αλλά δεν…
Είναι λοιπόν η ιστορία μιας οικογένειας, καλογραμμένης μεν, χωρίς ένταση δε… (με εξαίρεση την καταστροφή των Ψαρών και τη φάση με τη Βικτωρία).
Μου άρεσε το υποδόριο χιούμορ της συγγραφέως που ξεπηδάει ακόμα και σε φαινομενικά τραγικές στιγμές… οι προοικονομίες της πάλι όχι και τόσο… γιατί υπήρξε μία εμμονή με τις προοικονομίες που αφορούν στο μέλλον της Αυγουστίνας, τόσο που έχω την αίσθηση πως δεν χρειάζεται να διαβάσουμε παρακάτω, μας τα είπε όλα τομέντιουμ…
Πάμε για Πόρτε Λεόνε τώρα γιατί τώρα πρέπει να αρχίζουν τα ωραία…
Τρία και μισό αστεράκια από μένα…
To «Νεγρεπόντε», το πρώτο μέρος της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», είναι η ιστορία του Αγγελή Βαμβακά, που από των Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, βρέθηκε πρόσφυγας στη Χαλκίδα, το Νεγρεπόντε δηλαδή, οι οικογένειες που δημιουργεί, τα παιδιά του, το εμπορικό του… και παραδίπλα κάποια κομμάτια της οθωνικής Ελλάδας…
Δεν ήταν κακό το βιβλίο, ξέρω τη γραφή και το στυλ της Κόντζογλου και μια χαρά μου ταιριάζει, αλλά από το οπισθόφυλλο μου είχαν δημιουργηθεί πολλές προσδοκίες. Ίσως ήθελα λίγο πιο πολύ ιστορία, περίμενα πολλά περισσότερα από την καθημερινή ζωή στο παλάτι, μια ευκαιρία και για λίγο κουτσομπολιό για το ζευγαράκι Όθωνα – Αμαλίας που τόσο ενδιαφέρον έχει αλλά δεν…
Είναι λοιπόν η ιστορία μιας οικογένειας, καλογραμμένης μεν, χωρίς ένταση δε… (με εξαίρεση την καταστροφή των Ψαρών και τη φάση με τη Βικτωρία).
Μου άρεσε το υποδόριο χιούμορ της συγγραφέως που ξεπηδάει ακόμα και σε φαινομενικά τραγικές στιγμές… οι προοικονομίες της πάλι όχι και τόσο… γιατί υπήρξε μία εμμονή με τις προοικονομίες που αφορούν στο μέλλον της Αυγουστίνας, τόσο που έχω την αίσθηση πως δεν χρειάζεται να διαβάσουμε παρακάτω, μας τα είπε όλα τομέντιουμ…
Πάμε για Πόρτε Λεόνε τώρα γιατί τώρα πρέπει να αρχίζουν τα ωραία…
Τρία και μισό αστεράκια από μένα…
July 4, 2020
Ανυπομονώ σφόδρα για τη συνέχεια... εξαιρετικό.
September 6, 2020
Δείτε επίσης και στο Chill and read
Χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος –αλλά μπορεί και εσκεμμένα–, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά.
Το κόκκινο της σκουριάς τού έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε και λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας.
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα.
Το πρώτο βιβλίο της διλογίας «Σκουριά και Χρυσάφι» από τη Μαίρη Κόντζογλου μας ταξιδεύει στα ταραγμένα χρόνια της Ελληνικής επανάστασης του '21 και δώθε, πηγαίνοντάς μας μια βόλτα από τα ηρωικά Ψαρά και μέχρι τη Χαλκίδα, το λιμάνι που τότε ονομαζόταν Νεγρεπόντε και ήταν ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια της εποχής. Εκεί που τα τρελά νερά πήγαιναν πάνω κάτω όπως πήγαιναν και οι καρδιές των ανθρώπων. Η ιστορία μιας οικογένειας που δημιουργήθηκε από έναν γενναίο νεαρό που ποτέ δεν ξέχασε και ποτέ δεν μπόρεσε να ξεπεράσει όσα έζησε στο μικρό νησί του.
Ο Αγγελής Βαμβακάς, ένα φτωχό νέο αγόρι από τα Ψαρά πολεμάει για την πατρίδα του όμως τη βλέπει να καταστρέφεται και μαζί της χάνει όλους τους δικούς του ανθρώπους. Τη μάνα και την αδερφή του αλλά και τον αγαπημένο του φίλο. Θα κατορθώσει να φύγει από το νησί την ώρα που ακόμα οι Οθωμανοί λυσσάνε, σκοτώνουν και καίνε ότι βρουν μπροστά τους και μαζί με μερικούς άλλους συντοπίτες του θα βρεθεί στην Ερέτρια. Η ανάγκη του να αφήσει πίσω τις θύμισες της καταστροφής αλλά και να καταφέρει να προχωρήσει μπροστά, θα τον οδηγήσουν στη Χαλκίδα όπου και από πρόσφυγας θα γίνει ευυπόληπτος συμπολίτης και έμπορος της περιοχής.
Ο Αγγελής Βαμβακάς θα γίνει πατέρας μιας πολυπληθούς αλλά τόσο δεμένης οικογένειας που όμοιά της δεν έχει ξαναδεί η Χαλκίδα. Θα έρθει σε επαφή με τον Όθωνα, το Βαυαρό βασιλιά του νέου Ελληνικού κράτους προασπιζόμενος τα συμφέροντα των εμπόρων του Νεγρεπόντε. Μα κι αργότερα, θα στείλει την κόρη του Αυγουστίνα στην υπηρεσία της βασίλισσας Αμαλίας, ως Δεσποινίδα των Τιμών και το κορίτσι θα γίνει η αγαπημένη ακόλουθός της. Όμως η Αυγουστίνα δε θα είναι ούτε το πρώτο ούτε το μόνο του παιδί που θα φύγει από τη Χαλκίδα. Ο γιος του ο Αντώνης, ένας έξυπνος νεαρός που μοιάζει πολύ στον πατέρα του, θα μεταβεί στον Πειραιά, προσπαθώντας να αλλάξει τη μοίρα όλης της οικογένειας προς το καλύτερο. Πατέρας και γιος έχουν το ίδιο όνειρο. Να φτιάξουν ένα ποτό που όμοιό του δεν ξανάδε ο κόσμος.
Το ταξίδι στο 19ο αιώνα ήταν συναρπαστικό. Η γραφή της κυρίας Κόντζογλου μεταφέρει τον αναγνώστη στα γεγονότα που εξιστορεί και του μεταδίδει όλες τις εικόνες που με μαεστρία δημιουργεί. Διάβασα περισσότερα για την καταστροφή των Ψαρών και θαύμασα την ανδρεία και τη γενναιότητα των ανθρώπων που βρέθηκαν κλεισμένοι στο γενοβέζικο κάστρο εκείνη την αποφράδα μέρα. Κατάλαβα τον ήρωα που θέλησε και να ξεχάσει αλλά και να θυμάται παράλληλα με ένα δικό του τρόπο. Οι πονεμένες στιγμές όμως αυτή που έζησε ο νεαρός Αγγελής αφήνουν στίγματα για μια ζωή.
Η συγγραφέας καταφέρει να δώσει πολλά από τα στοιχεία της εποχής, είτε έχουν να κάνουν με την οικογενειακή ζωή, είτε με την κοινωνία της εποχής. Συνήθειες και αντιλήψεις που επικρατούν δεν περνούν απαρατήρητες, όμως μπαίνουν και ένα δύο προοδευτικά στοιχεία που κάνουν τη διαφορά στη συγκεκριμένη οικογένεια. Όπως για παράδειγμα η σημασία που έδινε ο Αγγελής στη γνώμη της Τερέζας και στην κρίση της, γνωρίζοντας ίσως πόσο καλά εκπαιδευμένη ήταν από τον πατέρα της ή ίσως και λίγο λόγω της αγάπης που της είχε.
Πολλά τα στοιχεία, πολλές και οι όμορφες εικόνες που μου δημιούργησε το βιβλίο. Τώρα πλέον περιμένω το επόμενο βιβλίο για να διαβάσω τη συνέχεια της ιστορίας.
November 3, 2020
Ο Αγγελής Βαμβακάς φτάνει πρόσφυγας στην Εύβοια μετά την καταστροφή των Ψαρών το 1824 και γίνεται σημαντικός και πλούσιος έμπορος. Από τα μεγαλύτερα παιδιά που θα αποκτήσει, ο ένας γιος του, ο Αντώνης, θα μεταβεί στον Πειραιά για να συνεχίσει εκεί την παράδοση, ενώ η κόρη του, η Αυγουστίνα, θα κληθεί να γίνει Δεσποινίδα επί των Τιμών της βασίλισσας Αμαλίας. Η νέα διλογία της Μαίρης Κόντζογλου αφορά την πορεία μιας οικογένειας που ξεδιπλώνεται μέσα από την Ιστορία της Ελλάδας με συναρπαστικό και ανατρεπτικό τρόπο.
Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.
Στο πρώτο βιβλίο, το «Νεγρεπόντε», καταγράφεται η σφαγή των Ψαρών του 1824, η απελευθέρωση της Εύβοιας από τον τουρκικό ζυγό, η έλευση και η εκδίωξη του Όθωνα και της Αμαλίας, οι εξελίξεις στη ναυσιπλοΐα (εμφάνιση της ατμοπλοΐας και άνοδος των εφοπλιστών), τα Φεβρουαριανά του 1863 και άλλα. Ο Αγγελής Βαμβακάς φτάνει πάμφτωχος στη Χαλκίδα και ξεκινάει από το μηδέν. Οι φιλοδοξίες του, η τιμιότητά του, η εργατικότητά του τον κάνουν γνωστό στην τοπική κοινωνία κι έτσι σταδιακά φτιάχνει μια σημαντική περιουσία και μια αξιέπαινη οικογένεια με πολλά παιδιά (δώδεκα σύνολο!). Η συγγραφέας όμως ξέρει να αποφεύγει τις ευκολίες της προχειρότητας και σέβεται τον αναγνώστη, επομένως περιορίζεται μόνο στους πρωτότοκους, κάτι που δίνει σφιχτοδεμένη πλοκή στο μυθιστόρημα και τη βοηθά να επικεντρωθεί σωστά σε όσα θέλει να γράψει στο χαρτί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τις απανωτές αλλαγές στις ζωές των παιδιών περνάνε σημαντικά μηνύματα για την ανατροφή και τους δεσμούς μιας οικογένειας, εξελίσσεται η θέση της γυναίκας και γενικότερα η σύσταση μιας κοινωνίας που επηρεάζεται από τον θεσμό της βασιλείας και βυθίζεται στο αίμα από μικρούς και μεγάλους εμφύλιους σπαραγμούς.
Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος που νιώθει πως κοντεύει να ολοκληρώσει τον κύκλο του σε αυτήν τη ζωή: «Κανείς άλλος δεν ξέρει τις λεπτομέρειες, σ’ εμένα πέφτει ο κλήρος… Δεν ξέρω αν υπήρξα καλός άνθρωπος. Μόνο πως ήμουν αποφασισμένος για όλα, αρκεί να έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματοποίηση δεν έρχεται όπως την ονειρεύεσαι. Χρειάζεται θυσίες» (σελ. 12). Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη, χαμογελάει σε ανάμνηση ερώτων: «Προκειμένου να ανάψω τη φωτιά μου, σαν προσάναμμα «έκαψα» όποιον αγαπούσα περισσότερο» (σελ. 178). Και είναι εντυπωσιακό το γεγονός πώς, όσα έζησε στα μικράτα του, οι ανατροπές και οι αλλαγές στους κόλπους της οικογένειάς του, έπλασαν αυτόν τον χαρακτήρα: «Από σκλάβος στους Τούρκους και πρόσφυγας χωρίς ένα γρόσι στην τσέπη έγινε αγρότης και μετά έμπορος. Εγώ έπρεπε να ξεπεράσω τον πατέρα. Να γίνω κάτι παραπάνω. Τι ήταν εκείνο το παραπάνω για κάποιον που δεν καταγόταν από παλιά, ευγενική οικογένεια; Αυτό έψαχνα. Θα έκανα το όνομά μας ξακουστό στα πέρατα της οικουμένης. Για εκείνον. Κτητικός… Ίσως. Αμαρτωλός… Σίγουρα…» (σελ. 349).
Το μυθιστόρημα ξεκινάει από τα Ψαρά: «Άγριο μέρος… Άμα και λατρεμένο». Ο Αγγελής με την Αυγουστίνα μεγαλώνουν πάμπτωχοι στο νησί, όπου ζουν με τη μάνα και το αμπελάκι τους. Δυο φορές τον χρόνο φοράει παπούτσια και είναι φίλος με τον Αντώνη, γιο του πιο πλούσιου καπετάνιου των Ψαρών, μαζί μεγαλώσανε και δέθηκαν σφιχτά. Οι ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές σύντομα ανατρέπονται από τα σχέδια των Τούρκων που επιτίθενται και ρημάζουν το νησί. Με συγγραφική δεινότητα, που ζωντανεύει με ενάργεια και ωμές σκηνές τις τελευταίες στιγμές των ηρώων που αντιστάθηκαν στα στίφη των βαρβάρων, το αίμα και ο θάνατος καλωσορίζουν τον αναγνώστη σ’ ένα τραγικό πρελούδιο, γεμάτο λυρικές περιγραφές και αναπάντεχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Ο καπετάνιος κούνησε το κεφάλι, στα μάτια του μέσα η απόγνωση σωριαζόταν ίδια με στάχτη» (σελ. 22). Κι όσο πλησιάζουμε στο τέλος: «Η φουσκάλα αντάμωσε το τελευταίο φως του ήλιου, την αμυδρή λάμψη του πρώτου αστεριού, ανέβηκε ακόμα, κι άλλο, κι άλλο, σεργιάνισε το Αιγαίο, τα σκλαβωμένα νησιά, τον επαναστατημένο Μοριά, τη Ρούμελη, είδε και τη Δόξα με σχισμένο φουστάνι, την είδε που δρασκελίζοντας τα ξερονήσια κατευθυνόταν προς τα Ψαρά» (σελ. 27). Κι όμως, ο Αγγελής επιζεί: «Άμα πως ποτέ για γλιτωμό δεν τον μέτρησε» και δε θα το συγχωρέσει ποτέ στον εαυτό του. Πλέον ζούσε σαν αυτόματο, χωρίς σκέψεις, χωρίς συναίσθημα, μόνο με τύψεις που επέζησε. «Και η μαύρη Μοίρα τους, η Κλωθώ, καθισμένη σ’ έναν στρογγυλό λόφο από αμμούδα τούς έβλεπε κι αναρωτιόταν αν είχε κάνει καλά που τους είχε σώσει, θα ‘ταν για πάντα δυστυχισμένοι» (σελ. 41).
Μόνο μια γυναίκα καταφέρνει να μαλακώσει την πέτρα στην ψυχή του κι έτσι να ξεκινήσει το οικογενειακό έπος των Βαμβακάδων. Και είναι σκληρή δουλειά, αν σκεφτεί κανείς πως: «… ο Αγγελής που πρώτη φορά έβλεπε γυναίκα να κλαίει χωρίς να ‘χουν σφάξει τον άντρα ή το παιδί της, χωρίς να της έχουν κάψει το σπίτι, να την έχουν ατιμάσει, να της έχουν αρπάξει το βιος, απορούσε ζαλισμένος. Έκλαιγαν λοιπόν οι άνθρωποι και για άλλους λόγους» (σελ. 72); Σκληρή και δύσκολη, ανθρώπινη και τρυφερή η ζωή του άντρα αυτού που συν τω χρόνω δημιουργεί τη δική του οικογένεια. Πολλά τα περιστατικά, δικά του και των παιδιών του, που έχουν αντίκτυπο στις ψυχολογικές του μεταπτώσεις. «Παρά τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή του, ο Ψαριανός επαναστάτης ακόμη ανέπνεε μέσα του» (σελ. 106).
Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στις ζωές του Αντώνη, του Νικόλα και της αδελφής τους, Αυγουστίνας που βιώνουν σημαντικές αλλαγές στη ραχοκοκαλιά της πατρίδας τους. Μάλιστα, τολμώ να πω πως η ελληνική ιστορία της περιόδου συμπυκνώνεται σε μια έξυπνη φράση: «Οι λιγοστοί διαβάτες παραμέριζαν βιαστικά, και μόλις διέκριναν το οικόσημο στην πόρτα, αν ήταν βασιλόφρονες, χαμογελούσαν όλο σεβασμό ακόμα κι αν είχαν λερωθεί από τα λασπόνερα που εκτινάσσονταν, αν πάλι ήταν αντιβασιλικοί, βλαστημούσαν με οργή κι ας είχαν βγει αλώβητα τα ρούχα τους» (σελ. 272). Είσοδος της ατμοπλοΐας, άνοδος του κλάδου των εφοπλιστών, αγορά γης, ο Πειραιάς γίνεται το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας (της Θεσσαλονίκης ήταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή) και ταυτόχρονα στην Αθήνα έχουμε χτίσιμο των Αναφιώτικων, ανασκαφές στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, τις φυλακές του Μεντρεσέ και την Εμπορική Οδό. Μαγαζιά, βεγγέρες, καλντερίμια και καντούνια, πλατεία Όθωνα (μετεγενέστερα Ομονοίας), Ανάκτορα και Βασιλικός Κήπος, τσάγια και περίπατοι με άλογα, χωρίς να αγνοούμε τα αρχαία στην Αγία Τριάδα (σημερινός Κεραμεικός), τα φτωχόσπιτα της Αχαρνών, τη βρώμα και τα ελώδη νερά, που όλα αυτά τα φεγγίζουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα και ο Πύργος δίπλα του.
Σοφές και συνετές είναι οι επιλογές της Μαίρης Κόντζογλου των τύπων γυναίκας που δημιουργεί. Η Μαρία, σύζυγος Βαμβακά: «Απλώς ήταν καλή στο να υπακούει στις εντολές της μάνας της. Ή του αντρός της» (σελ. 60). Η Τερέζα Μιχαηλίδου, κόρη σημαντικού εμπόρου και τρανού καπετάνιου, που μεγάλωσε μαζί του στα καράβια και στα κατάστιχα, γεμάτη εμπειρίες από ταξίδια και κοντράτα: «…ένα κορίτσι που δεν έμοιαζε με τα άλλα, αντιθέτως μάλιστα διαφέντευε το βιος του πατέρα της σαν δέκα γιοι μαζί» (σελ. 103). Η πρωτοκόρη του Αγγελή που μεγαλώνει στην οθωνική εποχή: «Πιο πολύ απ’ όλα όμως, η Αυγουστίνα είχε ζηλέψει που δεν ήταν αγόρι, για πρώτη φορά καταράστηκε τις μπούκλες και τις δαντέλες της, τι τύχη, τι χαρά να κάνεις αυτό που θέλεις» (σελ. 177)! Και αργότερα: «…αυτή ποτέ δεν θα έκανε του κεφαλιού της δηλαδή; Πάντα θα έπρεπε να υπακούσει στο τι ήθελε ο πατέρας ή ο άντρας της αργότερα;» (σελ. 189). Και οι αναμνήσεις του Αγγελή από τα μικράτα του, δείχνουν την ακόμη πιο παλιά αντίληψη για μια γυναίκα: «… μέλι γέμιζε το στόμα της από την τελευταία λέξη, μεγάλο καμάρι να έχεις γιο -«γιε μου» και «άντρα μου», εκεί άρχιζε και τέλειωνε ο κόσμος μιας γυναίκας» (σελ. 122). Ακόμη και σοκαριστικές απόψεις της εποχής που με γέμισαν θυμό: «Τι τα θες, τι τα γυρεύεις, κρέας τα θηλυκά, που μετά τα είκοσι άρχιζε να σαπίζει…» (σελ. 203). Ανάγλυφη σχεδόν η αγωνία των γονικών να παντρευτούν νωρίς οι κόρες και ν’ αποφύγουν το ράφι αλλά και την κακογλωσσιά του κόσμου. Κι η προίκα, αχ, αυτός ο θεσμός, που τόσο τραγικά αποδίδεται προς το τέλος του μυθιστορήματος με την ευκαιρία ενός γάμου από συμφέρον… Τι άγχος, θα τα βρουν τα πεθερικά, τι θα δώσουν, τι θα πάρουν όσο η υποψήφια νύφη αναγκάζεται σε μη οικειοθελή έξωθεν της οικίας βόλτα!
Αξιοσημείωτοι λοιπόν όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος κι ειδικά όσοι θα πρωτοστατήσουν στο αλώνισμα της πλοκής: ο Νικόλας είναι καλός έμπορος, δίκαιος και έντιμος, πολύ καλός γνώστης της αγοράς και του πεδίου της καριέρας του, ήσυχος και χαμηλών τόνων, ο Αντώνης είναι οξύνους και διορατικός, έντιμος και σκληρός, ο πιο μορφωμένος, με αναλυτική σκέψη, σοβαρός, αθόρυβος, του αρέσει η απομόνωση και η Αυγουστίνα είναι παραχαϊδεμένη, όμορφη αλλά δύσκολη να τη χειριστείς, συνετή και διπλωμάτισσα. Επίσης, ο Χαρίλαος, στη σκιά των αδελφών του που παντρεύτηκε νωρίς, είναι φουριόζος, επιθετικός και ριψοκίνδυνος, σφιχτός και κοιτά να βγάλει κέρδος από παντού! Γρηγόρης, Μαρώ, Αλέξανδρος, Ηλίας, Γιώργης, Παναγιώτης, Ελένη, Μιχαλάκης μεγαλώνουν σε αυτό το αγαπημένο, φασαριόζικο και δίκαιο περιβάλλον.
Η επιλογή της Αυγουστίνας να γίνει Κυρία επί των Τιμών είναι ένα καλοστρωμένο σχέδιο της συγγραφέως να δείξει με τον καλύτερο τρόπο τις πολιτικές συνθήκες της εποχής, να μας συστήσει την Αμαλία και τον Όθωνα εκ των ένδον, να τονίσει τις διαφορές του πρωτοκόλλου και των ενοίκων του Παλατιού με την υπόλοιπη Αθήνα, όχι τόσο αυτήν του εκλεπτυσμένου κέντρου, όσο της υπόλοιπης. Η Αυγουστίνα μάλιστα είναι όμορφη, έξυπνη, ατίθαση και αυθόρμητη, κάτι που συγκινεί και εξιτάρει την Αμαλία κι έτσι εξυμνείται η σπιρτάδα του ελληνικού λαού και αναφέρονται από περιέργεια και σχεδόν υποτιμητικά οι συνήθειές τους, μουσική, φαγητό, ζέστη: «Τι λαός… Πώς είναι έτσι αυτοί οι Έλληνες, ακόμη δεν μπορεί να τους καταλάβει. Λες και έχουν άλλο αίμα, λες και μια φωτιά τους καίει όλη την ώρα» (σελ. 332). Η Αυγουστίνα αλλάζει εντελώς νοοτροπία, μεγαλώνει απότομα εφόσον απομακρύνεται από την οικογένειά της και γίνεται η αγαπημένη της Αμαλίας, με την οποία θα ζήσουν μαζί και την έξωση. Τι θα απογίνει όμως η κοπέλα χωρίς βασιλιά; Η συνέχεια είναι άλλη μια αναπάντεχη έκπληξη.
Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής α��απαράσταση της τουρκοκρατούμενης αρχικά Εύβοιας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.
«Νερό ο χρόνος και κυλάει γοργά, αν δεν έχεις τον νου σου, μένεις διψασμένος» (σελ. 175), το μότο του μυθιστορήματος. Επίσης, συνάντησα μια όμορφη μεταφορά για τη διαδικασία της ζύμωσης: «…αφουγκραζόταν τους ψιθύρους που αντάλλασσαν οι ζύμες καθώς προσπαθούσαν να πείσουν τα ζάχαρα να γίνουν σπίρτο…» (σελ. 184). Οι σκηνές έχουν τόση ενάργεια που ήθελα να γίνω αναπόσπαστο μέρος της εικόνας τους: «Ήταν μαγικές εκείνες οι στιγμές που το αμπέλι λούφαζε στην πρωινή άχνα και αναστέναζε αδημονώντας για τη μεγάλη στιγμή, εδώ και μέρες πονούσαν οι κληματόβεργές του από το βάρος που σήκωναν. Τα σταφύλια του ήταν έτοιμα» (σελ. 187). Εξίσου καλογραμμένες είναι οι περιγραφές του τρύγου, η διαδικασία που ακολουθείται, ο κόπος που αντικαθίσταται από την ανάπαυλα και το φαγοπότι, όλα με δυνατή παραστατικότητα! Ο Πειραιάς έχει τους δικούς του κώδικες: «Το λιμάνι ήθελε μυαλό, γνώσεις, τρόπο, τόλμη, καμιά φορά και αλητεία» (σελ. 395). Το μυστηριώδες Ποτό που στοιχειώνει τα όνειρα και τις προσδοκίες του Αγγελή και του πρωτότοκού του αλλά δεν πρωταγωνιστεί ακόμη περιγράφεται ως εξής: «Το φως δεν επαρκεί για να αναδειχθεί το χρώμα. Ξέρω όμως πως είναι ωραίο. Το ωραιότερο χρώμα του κόσμου. Χρυσάφι ατόφιο, που κατά λάθος -αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά» (σελ. 36). Στις σελίδες 97 και 98 μάλιστα δίνεται όλη η πεμπτουσία του και παραλληλίζεται υπέροχα με τον έρωτα. Ταυτίζονται τα συναισθήματα από το καρδιοχτύπι και τον πόνο με τις απανωτές γευστικές εμπειρίες που προκαλεί ένα ποτήρι από το Ποτό! «Αυτή η επίγευση έρωτα και αμαρτίας είναι το ωραιότερο πράγμα στο Ποτό μου» (σελ. 98).
Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.
Στο πρώτο βιβλίο, το «Νεγρεπόντε», καταγράφεται η σφαγή των Ψαρών του 1824, η απελευθέρωση της Εύβοιας από τον τουρκικό ζυγό, η έλευση και η εκδίωξη του Όθωνα και της Αμαλίας, οι εξελίξεις στη ναυσιπλοΐα (εμφάνιση της ατμοπλοΐας και άνοδος των εφοπλιστών), τα Φεβρουαριανά του 1863 και άλλα. Ο Αγγελής Βαμβακάς φτάνει πάμφτωχος στη Χαλκίδα και ξεκινάει από το μηδέν. Οι φιλοδοξίες του, η τιμιότητά του, η εργατικότητά του τον κάνουν γνωστό στην τοπική κοινωνία κι έτσι σταδιακά φτιάχνει μια σημαντική περιουσία και μια αξιέπαινη οικογένεια με πολλά παιδιά (δώδεκα σύνολο!). Η συγγραφέας όμως ξέρει να αποφεύγει τις ευκολίες της προχειρότητας και σέβεται τον αναγνώστη, επομένως περιορίζεται μόνο στους πρωτότοκους, κάτι που δίνει σφιχτοδεμένη πλοκή στο μυθιστόρημα και τη βοηθά να επικεντρωθεί σωστά σε όσα θέλει να γράψει στο χαρτί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τις απανωτές αλλαγές στις ζωές των παιδιών περνάνε σημαντικά μηνύματα για την ανατροφή και τους δεσμούς μιας οικογένειας, εξελίσσεται η θέση της γυναίκας και γενικότερα η σύσταση μιας κοινωνίας που επηρεάζεται από τον θεσμό της βασιλείας και βυθίζεται στο αίμα από μικρούς και μεγάλους εμφύλιους σπαραγμούς.
Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος που νιώθει πως κοντεύει να ολοκληρώσει τον κύκλο του σε αυτήν τη ζωή: «Κανείς άλλος δεν ξέρει τις λεπτομέρειες, σ’ εμένα πέφτει ο κλήρος… Δεν ξέρω αν υπήρξα καλός άνθρωπος. Μόνο πως ήμουν αποφασισμένος για όλα, αρκεί να έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματοποίηση δεν έρχεται όπως την ονειρεύεσαι. Χρειάζεται θυσίες» (σελ. 12). Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη, χαμογελάει σε ανάμνηση ερώτων: «Προκειμένου να ανάψω τη φωτιά μου, σαν προσάναμμα «έκαψα» όποιον αγαπούσα περισσότερο» (σελ. 178). Και είναι εντυπωσιακό το γεγονός πώς, όσα έζησε στα μικράτα του, οι ανατροπές και οι αλλαγές στους κόλπους της οικογένειάς του, έπλασαν αυτόν τον χαρακτήρα: «Από σκλάβος στους Τούρκους και πρόσφυγας χωρίς ένα γρόσι στην τσέπη έγινε αγρότης και μετά έμπορος. Εγώ έπρεπε να ξεπεράσω τον πατέρα. Να γίνω κάτι παραπάνω. Τι ήταν εκείνο το παραπάνω για κάποιον που δεν καταγόταν από παλιά, ευγενική οικογένεια; Αυτό έψαχνα. Θα έκανα το όνομά μας ξακουστό στα πέρατα της οικουμένης. Για εκείνον. Κτητικός… Ίσως. Αμαρτωλός… Σίγουρα…» (σελ. 349).
Το μυθιστόρημα ξεκινάει από τα Ψαρά: «Άγριο μέρος… Άμα και λατρεμένο». Ο Αγγελής με την Αυγουστίνα μεγαλώνουν πάμπτωχοι στο νησί, όπου ζουν με τη μάνα και το αμπελάκι τους. Δυο φορές τον χρόνο φοράει παπούτσια και είναι φίλος με τον Αντώνη, γιο του πιο πλούσιου καπετάνιου των Ψαρών, μαζί μεγαλώσανε και δέθηκαν σφιχτά. Οι ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές σύντομα ανατρέπονται από τα σχέδια των Τούρκων που επιτίθενται και ρημάζουν το νησί. Με συγγραφική δεινότητα, που ζωντανεύει με ενάργεια και ωμές σκηνές τις τελευταίες στιγμές των ηρώων που αντιστάθηκαν στα στίφη των βαρβάρων, το αίμα και ο θάνατος καλωσορίζουν τον αναγνώστη σ’ ένα τραγικό πρελούδιο, γεμάτο λυρικές περιγραφές και αναπάντεχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Ο καπετάνιος κούνησε το κεφάλι, στα μάτια του μέσα η απόγνωση σωριαζόταν ίδια με στάχτη» (σελ. 22). Κι όσο πλησιάζουμε στο τέλος: «Η φουσκάλα αντάμωσε το τελευταίο φως του ήλιου, την αμυδρή λάμψη του πρώτου αστεριού, ανέβηκε ακόμα, κι άλλο, κι άλλο, σεργιάνισε το Αιγαίο, τα σκλαβωμένα νησιά, τον επαναστατημένο Μοριά, τη Ρούμελη, είδε και τη Δόξα με σχισμένο φουστάνι, την είδε που δρασκελίζοντας τα ξερονήσια κατευθυνόταν προς τα Ψαρά» (σελ. 27). Κι όμως, ο Αγγελής επιζεί: «Άμα πως ποτέ για γλιτωμό δεν τον μέτρησε» και δε θα το συγχωρέσει ποτέ στον εαυτό του. Πλέον ζούσε σαν αυτόματο, χωρίς σκέψεις, χωρίς συναίσθημα, μόνο με τύψεις που επέζησε. «Και η μαύρη Μοίρα τους, η Κλωθώ, καθισμένη σ’ έναν στρογγυλό λόφο από αμμούδα τούς έβλεπε κι αναρωτιόταν αν είχε κάνει καλά που τους είχε σώσει, θα ‘ταν για πάντα δυστυχισμένοι» (σελ. 41).
Μόνο μια γυναίκα καταφέρνει να μαλακώσει την πέτρα στην ψυχή του κι έτσι να ξεκινήσει το οικογενειακό έπος των Βαμβακάδων. Και είναι σκληρή δουλειά, αν σκεφτεί κανείς πως: «… ο Αγγελής που πρώτη φορά έβλεπε γυναίκα να κλαίει χωρίς να ‘χουν σφάξει τον άντρα ή το παιδί της, χωρίς να της έχουν κάψει το σπίτι, να την έχουν ατιμάσει, να της έχουν αρπάξει το βιος, απορούσε ζαλισμένος. Έκλαιγαν λοιπόν οι άνθρωποι και για άλλους λόγους» (σελ. 72); Σκληρή και δύσκολη, ανθρώπινη και τρυφερή η ζωή του άντρα αυτού που συν τω χρόνω δημιουργεί τη δική του οικογένεια. Πολλά τα περιστατικά, δικά του και των παιδιών του, που έχουν αντίκτυπο στις ψυχολογικές του μεταπτώσεις. «Παρά τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή του, ο Ψαριανός επαναστάτης ακόμη ανέπνεε μέσα του» (σελ. 106).
Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στις ζωές του Αντώνη, του Νικόλα και της αδελφής τους, Αυγουστίνας που βιώνουν σημαντικές αλλαγές στη ραχοκοκαλιά της πατρίδας τους. Μάλιστα, τολμώ να πω πως η ελληνική ιστορία της περιόδου συμπυκνώνεται σε μια έξυπνη φράση: «Οι λιγοστοί διαβάτες παραμέριζαν βιαστικά, και μόλις διέκριναν το οικόσημο στην πόρτα, αν ήταν βασιλόφρονες, χαμογελούσαν όλο σεβασμό ακόμα κι αν είχαν λερωθεί από τα λασπόνερα που εκτινάσσονταν, αν πάλι ήταν αντιβασιλικοί, βλαστημούσαν με οργή κι ας είχαν βγει αλώβητα τα ρούχα τους» (σελ. 272). Είσοδος της ατμοπλοΐας, άνοδος του κλάδου των εφοπλιστών, αγορά γης, ο Πειραιάς γίνεται το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας (της Θεσσαλονίκης ήταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή) και ταυτόχρονα στην Αθήνα έχουμε χτίσιμο των Αναφιώτικων, ανασκαφές στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, τις φυλακές του Μεντρεσέ και την Εμπορική Οδό. Μαγαζιά, βεγγέρες, καλντερίμια και καντούνια, πλατεία Όθωνα (μετεγενέστερα Ομονοίας), Ανάκτορα και Βασιλικός Κήπος, τσάγια και περίπατοι με άλογα, χωρίς να αγνοούμε τα αρχαία στην Αγία Τριάδα (σημερινός Κεραμεικός), τα φτωχόσπιτα της Αχαρνών, τη βρώμα και τα ελώδη νερά, που όλα αυτά τα φεγγίζουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα και ο Πύργος δίπλα του.
Σοφές και συνετές είναι οι επιλογές της Μαίρης Κόντζογλου των τύπων γυναίκας που δημιουργεί. Η Μαρία, σύζυγος Βαμβακά: «Απλώς ήταν καλή στο να υπακούει στις εντολές της μάνας της. Ή του αντρός της» (σελ. 60). Η Τερέζα Μιχαηλίδου, κόρη σημαντικού εμπόρου και τρανού καπετάνιου, που μεγάλωσε μαζί του στα καράβια και στα κατάστιχα, γεμάτη εμπειρίες από ταξίδια και κοντράτα: «…ένα κορίτσι που δεν έμοιαζε με τα άλλα, αντιθέτως μάλιστα διαφέντευε το βιος του πατέρα της σαν δέκα γιοι μαζί» (σελ. 103). Η πρωτοκόρη του Αγγελή που μεγαλώνει στην οθωνική εποχή: «Πιο πολύ απ’ όλα όμως, η Αυγουστίνα είχε ζηλέψει που δεν ήταν αγόρι, για πρώτη φορά καταράστηκε τις μπούκλες και τις δαντέλες της, τι τύχη, τι χαρά να κάνεις αυτό που θέλεις» (σελ. 177)! Και αργότερα: «…αυτή ποτέ δεν θα έκανε του κεφαλιού της δηλαδή; Πάντα θα έπρεπε να υπακούσει στο τι ήθελε ο πατέρας ή ο άντρας της αργότερα;» (σελ. 189). Και οι αναμνήσεις του Αγγελή από τα μικράτα του, δείχνουν την ακόμη πιο παλιά αντίληψη για μια γυναίκα: «… μέλι γέμιζε το στόμα της από την τελευταία λέξη, μεγάλο καμάρι να έχεις γιο -«γιε μου» και «άντρα μου», εκεί άρχιζε και τέλειωνε ο κόσμος μιας γυναίκας» (σελ. 122). Ακόμη και σοκαριστικές απόψεις της εποχής που με γέμισαν θυμό: «Τι τα θες, τι τα γυρεύεις, κρέας τα θηλυκά, που μετά τα είκοσι άρχιζε να σαπίζει…» (σελ. 203). Ανάγλυφη σχεδόν η αγωνία των γονικών να παντρευτούν νωρίς οι κόρες και ν’ αποφύγουν το ράφι αλλά και την κακογλωσσιά του κόσμου. Κι η προίκα, αχ, αυτός ο θεσμός, που τόσο τραγικά αποδίδεται προς το τέλος του μυθιστορήματος με την ευκαιρία ενός γάμου από συμφέρον… Τι άγχος, θα τα βρουν τα πεθερικά, τι θα δώσουν, τι θα πάρουν όσο η υποψήφια νύφη αναγκάζεται σε μη οικειοθελή έξωθεν της οικίας βόλτα!
Αξιοσημείωτοι λοιπόν όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος κι ειδικά όσοι θα πρωτοστατήσουν στο αλώνισμα της πλοκής: ο Νικόλας είναι καλός έμπορος, δίκαιος και έντιμος, πολύ καλός γνώστης της αγοράς και του πεδίου της καριέρας του, ήσυχος και χαμηλών τόνων, ο Αντώνης είναι οξύνους και διορατικός, έντιμος και σκληρός, ο πιο μορφωμένος, με αναλυτική σκέψη, σοβαρός, αθόρυβος, του αρέσει η απομόνωση και η Αυγουστίνα είναι παραχαϊδεμένη, όμορφη αλλά δύσκολη να τη χειριστείς, συνετή και διπλωμάτισσα. Επίσης, ο Χαρίλαος, στη σκιά των αδελφών του που παντρεύτηκε νωρίς, είναι φουριόζος, επιθετικός και ριψοκίνδυνος, σφιχτός και κοιτά να βγάλει κέρδος από παντού! Γρηγόρης, Μαρώ, Αλέξανδρος, Ηλίας, Γιώργης, Παναγιώτης, Ελένη, Μιχαλάκης μεγαλώνουν σε αυτό το αγαπημένο, φασαριόζικο και δίκαιο περιβάλλον.
Η επιλογή της Αυγουστίνας να γίνει Κυρία επί των Τιμών είναι ένα καλοστρωμένο σχέδιο της συγγραφέως να δείξει με τον καλύτερο τρόπο τις πολιτικές συνθήκες της εποχής, να μας συστήσει την Αμαλία και τον Όθωνα εκ των ένδον, να τονίσει τις διαφορές του πρωτοκόλλου και των ενοίκων του Παλατιού με την υπόλοιπη Αθήνα, όχι τόσο αυτήν του εκλεπτυσμένου κέντρου, όσο της υπόλοιπης. Η Αυγουστίνα μάλιστα είναι όμορφη, έξυπνη, ατίθαση και αυθόρμητη, κάτι που συγκινεί και εξιτάρει την Αμαλία κι έτσι εξυμνείται η σπιρτάδα του ελληνικού λαού και αναφέρονται από περιέργεια και σχεδόν υποτιμητικά οι συνήθειές τους, μουσική, φαγητό, ζέστη: «Τι λαός… Πώς είναι έτσι αυτοί οι Έλληνες, ακόμη δεν μπορεί να τους καταλάβει. Λες και έχουν άλλο αίμα, λες και μια φωτιά τους καίει όλη την ώρα» (σελ. 332). Η Αυγουστίνα αλλάζει εντελώς νοοτροπία, μεγαλώνει απότομα εφόσον απομακρύνεται από την οικογένειά της και γίνεται η αγαπημένη της Αμαλίας, με την οποία θα ζήσουν μαζί και την έξωση. Τι θα απογίνει όμως η κοπέλα χωρίς βασιλιά; Η συνέχεια είναι άλλη μια αναπάντεχη έκπληξη.
Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής α��απαράσταση της τουρκοκρατούμενης αρχικά Εύβοιας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.
«Νερό ο χρόνος και κυλάει γοργά, αν δεν έχεις τον νου σου, μένεις διψασμένος» (σελ. 175), το μότο του μυθιστορήματος. Επίσης, συνάντησα μια όμορφη μεταφορά για τη διαδικασία της ζύμωσης: «…αφουγκραζόταν τους ψιθύρους που αντάλλασσαν οι ζύμες καθώς προσπαθούσαν να πείσουν τα ζάχαρα να γίνουν σπίρτο…» (σελ. 184). Οι σκηνές έχουν τόση ενάργεια που ήθελα να γίνω αναπόσπαστο μέρος της εικόνας τους: «Ήταν μαγικές εκείνες οι στιγμές που το αμπέλι λούφαζε στην πρωινή άχνα και αναστέναζε αδημονώντας για τη μεγάλη στιγμή, εδώ και μέρες πονούσαν οι κληματόβεργές του από το βάρος που σήκωναν. Τα σταφύλια του ήταν έτοιμα» (σελ. 187). Εξίσου καλογραμμένες είναι οι περιγραφές του τρύγου, η διαδικασία που ακολουθείται, ο κόπος που αντικαθίσταται από την ανάπαυλα και το φαγοπότι, όλα με δυνατή παραστατικότητα! Ο Πειραιάς έχει τους δικούς του κώδικες: «Το λιμάνι ήθελε μυαλό, γνώσεις, τρόπο, τόλμη, καμιά φορά και αλητεία» (σελ. 395). Το μυστηριώδες Ποτό που στοιχειώνει τα όνειρα και τις προσδοκίες του Αγγελή και του πρωτότοκού του αλλά δεν πρωταγωνιστεί ακόμη περιγράφεται ως εξής: «Το φως δεν επαρκεί για να αναδειχθεί το χρώμα. Ξέρω όμως πως είναι ωραίο. Το ωραιότερο χρώμα του κόσμου. Χρυσάφι ατόφιο, που κατά λάθος -αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά» (σελ. 36). Στις σελίδες 97 και 98 μάλιστα δίνεται όλη η πεμπτουσία του και παραλληλίζεται υπέροχα με τον έρωτα. Ταυτίζονται τα συναισθήματα από το καρδιοχτύπι και τον πόνο με τις απανωτές γευστικές εμπειρίες που προκαλεί ένα ποτήρι από το Ποτό! «Αυτή η επίγευση έρωτα και αμαρτίας είναι το ωραιότερο πράγμα στο Ποτό μου» (σελ. 98).
July 27, 2025
Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω από τη συγγραφέα και με κέρδισε η γραφή της, συνεχίζω με το δεύτερο βιβλίο.
October 18, 2020
Το καλύτερο μέχρι σήμερα βιβλίο της κας Κοντζογλου. Καταπιάνεται με μια πολυ ενδιαφέρουσα ιστορική περίοδο, της εποχής του Όθωνα και αποτελεί έναυσμα για να διαβάσει κανείς περαιτέρω. Μου αρέσει η συμπόρευση με την οικογένεια Βαμβακά και ο τρόπος που περιγράφει τις σχέσεις, τους χαρακτήρες, τα κίνητρα, τις χαρές και τις λύπες. Πολύ ωραία γραφή, η μόνη μου ένσταση είναι πως παίρνει θέση στην ιστορία κάνοντας αναφορές όπως "εμείς που γνωρίζουμε καλύτερα" (εννοώντας συγγραφέα και ίσως και αναγνώστη). Θα πάρω άμεσα το δεύτερο μέρος γιατί αγωνιώ να μάθω την εξέλιξη της ιστορίας.
October 3, 2020
Το "Νεγρεπόντε" από τη διλογία της Μαίρης Κόντζογλου "ΣΚΟΥΡΙΑ ΚΑΙ ΧΡΥΣΑΦΙ" αποτελεί την αρχή μιας....οικογενειακής υπόθεσης.Θα μπορούσε κάποιος να το χαρακτηρίσει ένα "σάγκα"αφού η ιστορία της οικογένειας Βαμβακά ξεκινάει από τα Ψαρά,το 1824,και συνεχίζει την πορεία της στην Ελλάδα του Όθωνα,την εκθρόνισή του και την ανακατάταξη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με πολλές συγκινητικές στιγμές,ρεαλισμό και ιστορικά στιγμιότυπα που "δένουν"πολύ έξυπνα με τη ιστορία.Το πρώτο μέρος της διλογίας δημιουργεί τη βάση που πάνω της θα εξελιχθεί η δημιουργία του "ποτού".Του ψαριανού κρασιού που θα είναι το καλύτερο του κόσμου και θα ταξιδέψει σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου.
Μια συγκινητική ιστορία,με ενδιαφέροντες ήρωες γεμάτους πάθη,όνειρα,πείσμα αλλά και ελαττώματα που οδηγούν σε λάθος κινήσεις,σε λάθος αποφάσεις.Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος έχουν δύναμη και προσωπικότητα,δημιουργούν ένα μωσαϊκό που αποτυπώνει την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας.τις αρχές και τα ήθη όπως και τη λαογραφία της χώρας.
Η κυρία Κόντζογλου,αποκαλύπτεται για άλλη μια φορά μέσα από τη γραφή και το ύφος του βιβλίου.Λόγος απλός,πλαισιωμένος από ζωντανές περιγραφές,ρεαλισμό αλλά και φόρτιση ψυχική που δημιουργεί αγωνία και προσμονή στον αναγνώστη.Η αφήγηση χωρίζεται με έξυπνο τρόπο σε δύο μέρη,μιας και δεν υπάρχουν κεφάλαια.Ο Αντώνης Βαμβακάς διηγείται στο παρόν την ιστορία της ζωής του και έτσι η αφήγηση κάνει αναδρομή στο παρελθόν .Η εναλλαγή αυτή βοηθάει τον αναγνώστη και τον αποσπά από το σταθερό περιβάλλον της διήγησης.
Η κορύφωση στο τέλος του βιβλίου είναι τόσο έντονη που δεν μπορείς παρά να περιμένεις με αδημονία τη συνέχεια της ιστορίας.
Θα τολμήσω να πω, πως είναι πολύ δύσκολο ν΄απογοητευτεί ένας αναγνώστης της Κυρίας Κόντζογλου,μιας και πάντα βρίσκει έναν ακούσιο τρόπο να επικοινωνεί με τους αναγνώστες της και να μεταδίδει την αγάπη και το ¨μεγάλωμα" των ηρώων της.
*αν δεν το βαθμολογώ με πέντε (5) αστέρια είναι γιατί περιμένω να ολοκληρωθεί η ιστορία με το Πόρτο Λεόνε,οπότε πάλι εδώ θα είμαστε για να "καταθέσουμε"την ολοκληρωμένη μας άποψη για την ιστορία από "σκουριά και χρυσάφι" καμωμένη.
Μια συγκινητική ιστορία,με ενδιαφέροντες ήρωες γεμάτους πάθη,όνειρα,πείσμα αλλά και ελαττώματα που οδηγούν σε λάθος κινήσεις,σε λάθος αποφάσεις.Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος έχουν δύναμη και προσωπικότητα,δημιουργούν ένα μωσαϊκό που αποτυπώνει την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας.τις αρχές και τα ήθη όπως και τη λαογραφία της χώρας.
Η κυρία Κόντζογλου,αποκαλύπτεται για άλλη μια φορά μέσα από τη γραφή και το ύφος του βιβλίου.Λόγος απλός,πλαισιωμένος από ζωντανές περιγραφές,ρεαλισμό αλλά και φόρτιση ψυχική που δημιουργεί αγωνία και προσμονή στον αναγνώστη.Η αφήγηση χωρίζεται με έξυπνο τρόπο σε δύο μέρη,μιας και δεν υπάρχουν κεφάλαια.Ο Αντώνης Βαμβακάς διηγείται στο παρόν την ιστορία της ζωής του και έτσι η αφήγηση κάνει αναδρομή στο παρελθόν .Η εναλλαγή αυτή βοηθάει τον αναγνώστη και τον αποσπά από το σταθερό περιβάλλον της διήγησης.
Η κορύφωση στο τέλος του βιβλίου είναι τόσο έντονη που δεν μπορείς παρά να περιμένεις με αδημονία τη συνέχεια της ιστορίας.
Θα τολμήσω να πω, πως είναι πολύ δύσκολο ν΄απογοητευτεί ένας αναγνώστης της Κυρίας Κόντζογλου,μιας και πάντα βρίσκει έναν ακούσιο τρόπο να επικοινωνεί με τους αναγνώστες της και να μεταδίδει την αγάπη και το ¨μεγάλωμα" των ηρώων της.
*αν δεν το βαθμολογώ με πέντε (5) αστέρια είναι γιατί περιμένω να ολοκληρωθεί η ιστορία με το Πόρτο Λεόνε,οπότε πάλι εδώ θα είμαστε για να "καταθέσουμε"την ολοκληρωμένη μας άποψη για την ιστορία από "σκουριά και χρυσάφι" καμωμένη.
February 7, 2021
http://georgette60.blogspot.com/2021/...
ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ – ΠΟΡΤΟ ΛΕΟΝΕ
ΣΚΟΥΡΙΑ – ΧΡΥΣΑΦΙ Αντίθεση – Συνδυασμός Φωτιά.
Ποιο κυριαρχεί?
Άλλο ένα πόνημα αξιέπαινο της κυρίας Κόντζογλου,η οποία μας προσφέρει αξιόλογα λογοτεχνικά έργα και δεν μας διαψεύδει.
Η μουσική ,λένε,γράφει ιστορία αλλά και η λογοτεχνία είναι καθρέφτης μιας κοινωνίας όπου συμπεριλαμβάνεται και ο αναγνώστης και η συγγραφέας κατορθώνει και εντάσσει τον κάθε αναγνώστη στην κάθε κοινωνία του όλων των βιβλίων της.Κάνει κάποιες επισημάνσεις που παραπέμπουν σε διορατικές αναλύσεις,αλλά και εκφράζει απόψεις και παρατηρήσεις που εκθέτουν προβληματισμούς και διατυπώνουν λύσεις,ελπίδα με χιούμορ,ευαισθησία και κατανόηση.
Στο συγκεκριμένο έργο η επικαιρότητα της εποχής που διαδραματίζεται η ιστορία μαρτυρούν και την ιδιαιτερότητα τόπου και χρόνου καθώς επίσης και τις ανησυχίες της εποχής.
Πλοκή για μια οικογένεια που στην πορεία της δημιούργησε ένα ανεπανάληπτο ποτό(από νοσταλγία,πίκρα,θυμό ?) και η εξέλιξη της ιστορίας της που κρύβεται πίσω,ξεκινώντας από τον πρόσφυγα πατέρα Αγγελή Βαμβακά με καταγωγή από τα Ψαρά όπου έζησε την καταστροφή γύρω στο 1824 με τραγικούς ήρωες ως το τέλος και μετά καταφεύγει στην Χαλκίδα όπου καταφέρνει από το μηδέν να δημιουργήσει μια εμπορεία και ταυτόχρονα μια οικογένεια που απαρτίζεται από πολλά μέλη.Ξεχωριστές φιγούρες δύο από τα παιδιά του ,ο Αντώνης και η Αυγουστίνα δύο ετεροθαλή αδέλφια και όπου επί το πλείστον γύρω από αυτούς περικλείεται η πλοκή της ιστορίας και με μια εξέλιξη από πράξεις και κίνητρα χαρακτήρων με τις ανάλογες συνέπειες στο τέλος.Οι ήρωες διακατέχοντα από πείσμα, όνειρα, θλίψη ,λάθη,αποξένωση κ.ά και κινούνται μέσα σ’ένα σκηνικό που συγκροτούνται και από διάφορα ιστορικά γεγονότα,όπως η περίοδος που κυβερνούσε ο Όθωνας,η κυβέρνηση Τρικούπη και άλλα.
Αντώνης τραγικός ήρωας,δεμένος με την οικογένεια αλλά και σε πολλά σημεία αντιπαθής,κάνοντας τα πάντα ώστε να πραγματοποιήσει τον σκοπό του χωρίς να υπολογίζει συναισθήματα των γύρω του.Τύψεις?Ναι αλλά λίγο αργά.Αυγουστίνα μια δραματική ηρωίδα με ευαισθησία,αφοσίωση αλλά και χωρίς τόλμη,αφήνοντας στην άκρη την ευτυχία της.Και στους δύο ήρωες δεσπόζει η ιδέα της αγάπης αλλά και της τιμωρίας.Και οι άλλοι ήρωες όλοι με διαφορετικό χαρακτήρα πλαισιώνουν την ροή της ιστορίας.Τερέζα (μάννα δοτική,τους περικυκλώνει με την αγάπη της),Νικόλας (αμίλητος,συνεσταλμένος),Βικτώρια (περήφανη,αγαπημένη),Μάρω,Ελένη και πολλοί άλλοι.
Εξαιρετική η παραλλαγή αφήγησης σε πρωτοπρόσωπο από τον Αντώνη.Το σύνολο των γεγονότων είναι τοποθετημένο σωστά χρονικά.Η συμμετοχή στην αφήγηση της συγγραφέως σε ορισμένα τμήματα,με το ανάλογο χιούμορ,η επιλογή καταλλήλων λέξεων για το χτίσιμο σκηνικών-εικόνων δίνουν έμφαση στην όλη πλοκή που δεν χάνει το κεντρικό μίτο και βγάζει στην επιφάνεια ακανθώδεις σχέσεις και διαμορφωμένους χαρακτήρες απεικονίζοντ��ς όμως και ορισμένες αντιφάσεις.Η γνωστή γραφή της που δεν πλατειάζει με μια δομή υπέροχη και φυσικά η φαντασία της.
Όλοι αυτοί οι λόγοι και άλλοι με οδηγούν στον να την ακολουθώ σε κάθε πόνημά της μέχρι στιγμής ανταποκρινόμενη στις υποκειμενικές μου προσδοκίες σαν αναγνώστρια ορισμένων ειδών.Φυσικά υπάρχουν και κάποιες αδυναμίες σε μερικά έργα της.
Συγχαρητήρια ακόμη μία φορά στην συγγραφέα αλλά και στον εκδοτικό οίκο για τις προσεγμένες εκδόσεις.
ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ – ΠΟΡΤΟ ΛΕΟΝΕ
ΣΚΟΥΡΙΑ – ΧΡΥΣΑΦΙ Αντίθεση – Συνδυασμός Φωτιά.
Ποιο κυριαρχεί?
Άλλο ένα πόνημα αξιέπαινο της κυρίας Κόντζογλου,η οποία μας προσφέρει αξιόλογα λογοτεχνικά έργα και δεν μας διαψεύδει.
Η μουσική ,λένε,γράφει ιστορία αλλά και η λογοτεχνία είναι καθρέφτης μιας κοινωνίας όπου συμπεριλαμβάνεται και ο αναγνώστης και η συγγραφέας κατορθώνει και εντάσσει τον κάθε αναγνώστη στην κάθε κοινωνία του όλων των βιβλίων της.Κάνει κάποιες επισημάνσεις που παραπέμπουν σε διορατικές αναλύσεις,αλλά και εκφράζει απόψεις και παρατηρήσεις που εκθέτουν προβληματισμούς και διατυπώνουν λύσεις,ελπίδα με χιούμορ,ευαισθησία και κατανόηση.
Στο συγκεκριμένο έργο η επικαιρότητα της εποχής που διαδραματίζεται η ιστορία μαρτυρούν και την ιδιαιτερότητα τόπου και χρόνου καθώς επίσης και τις ανησυχίες της εποχής.
Πλοκή για μια οικογένεια που στην πορεία της δημιούργησε ένα ανεπανάληπτο ποτό(από νοσταλγία,πίκρα,θυμό ?) και η εξέλιξη της ιστορίας της που κρύβεται πίσω,ξεκινώντας από τον πρόσφυγα πατέρα Αγγελή Βαμβακά με καταγωγή από τα Ψαρά όπου έζησε την καταστροφή γύρω στο 1824 με τραγικούς ήρωες ως το τέλος και μετά καταφεύγει στην Χαλκίδα όπου καταφέρνει από το μηδέν να δημιουργήσει μια εμπορεία και ταυτόχρονα μια οικογένεια που απαρτίζεται από πολλά μέλη.Ξεχωριστές φιγούρες δύο από τα παιδιά του ,ο Αντώνης και η Αυγουστίνα δύο ετεροθαλή αδέλφια και όπου επί το πλείστον γύρω από αυτούς περικλείεται η πλοκή της ιστορίας και με μια εξέλιξη από πράξεις και κίνητρα χαρακτήρων με τις ανάλογες συνέπειες στο τέλος.Οι ήρωες διακατέχοντα από πείσμα, όνειρα, θλίψη ,λάθη,αποξένωση κ.ά και κινούνται μέσα σ’ένα σκηνικό που συγκροτούνται και από διάφορα ιστορικά γεγονότα,όπως η περίοδος που κυβερνούσε ο Όθωνας,η κυβέρνηση Τρικούπη και άλλα.
Αντώνης τραγικός ήρωας,δεμένος με την οικογένεια αλλά και σε πολλά σημεία αντιπαθής,κάνοντας τα πάντα ώστε να πραγματοποιήσει τον σκοπό του χωρίς να υπολογίζει συναισθήματα των γύρω του.Τύψεις?Ναι αλλά λίγο αργά.Αυγουστίνα μια δραματική ηρωίδα με ευαισθησία,αφοσίωση αλλά και χωρίς τόλμη,αφήνοντας στην άκρη την ευτυχία της.Και στους δύο ήρωες δεσπόζει η ιδέα της αγάπης αλλά και της τιμωρίας.Και οι άλλοι ήρωες όλοι με διαφορετικό χαρακτήρα πλαισιώνουν την ροή της ιστορίας.Τερέζα (μάννα δοτική,τους περικυκλώνει με την αγάπη της),Νικόλας (αμίλητος,συνεσταλμένος),Βικτώρια (περήφανη,αγαπημένη),Μάρω,Ελένη και πολλοί άλλοι.
Εξαιρετική η παραλλαγή αφήγησης σε πρωτοπρόσωπο από τον Αντώνη.Το σύνολο των γεγονότων είναι τοποθετημένο σωστά χρονικά.Η συμμετοχή στην αφήγηση της συγγραφέως σε ορισμένα τμήματα,με το ανάλογο χιούμορ,η επιλογή καταλλήλων λέξεων για το χτίσιμο σκηνικών-εικόνων δίνουν έμφαση στην όλη πλοκή που δεν χάνει το κεντρικό μίτο και βγάζει στην επιφάνεια ακανθώδεις σχέσεις και διαμορφωμένους χαρακτήρες απεικονίζοντ��ς όμως και ορισμένες αντιφάσεις.Η γνωστή γραφή της που δεν πλατειάζει με μια δομή υπέροχη και φυσικά η φαντασία της.
Όλοι αυτοί οι λόγοι και άλλοι με οδηγούν στον να την ακολουθώ σε κάθε πόνημά της μέχρι στιγμής ανταποκρινόμενη στις υποκειμενικές μου προσδοκίες σαν αναγνώστρια ορισμένων ειδών.Φυσικά υπάρχουν και κάποιες αδυναμίες σε μερικά έργα της.
Συγχαρητήρια ακόμη μία φορά στην συγγραφέα αλλά και στον εκδοτικό οίκο για τις προσεγμένες εκδόσεις.
September 3, 2020
Δε μπορώ να πω ότι ενθουσιάστηκα, ίσως γιατί η περιγραφή στο οπισθόφυλλο μου είχε δημιουργήσει περισσότερες προσδοκίες. Ενδιαφέρουσα η ιστορία όπως εκτυλίσσεται, προσωπικά όμως θα ήθελα μεγαλύτερη έμφαση στα ιστορικά γεγονότα και σε κάποια σημεία το βιβλίο κουράζει. Επίσης, δε μου άρεσαν οι πολλές προοικονομίες τύπου ''ήταν η τελευταία τους αγκαλιά αλλά δεν το ήξεραν'', προτιμώ η εξέλιξη να έρχεται σε φυσική ροή.
August 12, 2020
"Χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος –αλλά μπορεί και εσκεμμένα–, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά.
Το κόκκινο της σκουριάς τού έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε και λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας.
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα."
Με τη λογοτεχνική της γραφή από ατόφιο χρυσάφι,(ρεαλιστική,ρομαντική,με πινελιές εύστοχου χιούμορ που τόσο λατρεύω)χωρίς ίχνος σκουριάς η κ.Κόντζογλου με .... πήρε από το χέρι και μαζί με την οικογένεια Αγγελή Βαμβακά "βίωσα" σημαντικά ιστορικά γεγονότα όπως την καταστροφή των Ψαρών,την έλευση του Όθωνα στην Ελλάδα,το πρώτο Σύνταγμα,την εξέγερση το 1862 κατά της Βασιλείας κ.α, έμαθα στοιχεία που δεν γνώριζα κι είχα την αίσθηση πως τα "ζούσα" κι εγώ,ήμουν παρούσα,συμμετείχα με κάποιο τρόπο....
Όπως ακριβώς παρακολουθούσα τη ζωή των μελών της πρωταγωνίστριας οικογένειας Βαμβακά και αφουγκραζόμουν-έβλεπα-άκουγα-ένιωθα όσα ο καθένας βίωνε,σκεφτόταν,αισθανόταν,έπρατε...
Συγκλονιστική η περιγραφή της μάχης των Ψαρών,είχα την αίσθηση πως ήμουν στο πλάι του Αγγελή,της Αυγουστίνας κι έκανα δικά μου τα συναισθήματα τους.....
Μαγική η περιγραφή του αμπελιού,του σταφυλιού,του Ποτού:
"'Ενα αμπέλι γιομάτο βαριά τσαμπιά, η γλύκα τρέχει από τις χρυσαφένιες ρώγες.Τις ρώγες μιας γυναίκας ....
Τα μπερδεύω κάπως...
Ένα αμπέλι,μια γυναίκα κι ο τρυγητής.
Το αμπέλι είναι η ζωή.
Η γυναίκα ο έρωτας.
Ο τρυγητής είμαι εγώ που άρπαξα κάθε ευκαιρία..."(σελ.256)
"'Οταν είχαμε παρουσιάσει για πρώτη φορά το Ποτό με είχαν ρωτήσει ποια γεύση ήθελα να του δώσω."Τη γεύση του έρωτα στην αρχή,της αμαρτίας στο τέλος"....
...Γιατί η πρώτη γουλιά είναι πάντα ένα ξάφνιασμα,όπως ξάφνιασμα είναι κι ο έρωτας ,όσες φορές κι αν τον έχεις νιώσει.Μια αμυδρή,ανήσυχη γλύκα που όλο δυναμώνει.όπως ακριβώς νιώθεις όταν ερωτεύεσαι και δεν μπορείς να συνειδητοποιήσεις τι είναι αυτό το ευχάριστο που σου συμβαίνει.
Σιγά σιγά ανακαλύπτεις πράγματα.Σε λίγα δευτερόλεπτα σκάνε στο στόμα σου κι άλλες γεύσεις,εκλύονται πολλά αρώματα.Μοσχάτο,σταφύλι,δαμάσκηνα,γλυκόριζα,βρεγμένο ξύλο,ακριβός καπνός...Και σε κατακλύζουν συναισθήματα,εμπειρίες,αναμνήσεις,απολαύσεις πρωτόγνωρες.
Στη δεύτερη γουλιά όλα δυναμώνουν,γίνονται απανωτές εκρήξεις στον ουρανίσκο,στο αίμα κυκλοφορεί μια φλόγα που μόνο στα δευτερόλεπτα της ύψιστης ηδονής αισθάνεσαι,πειρατής ο έρωτας,κουρσεύει τις αισθήσεις και αιχμαλωτίζει τον άνθρωπο.
Στην τρίτη...Στην τρίτη ξέρεις πως θα είσαι για πάντα αφοσιωμένος σ'αυτό το Ποτό,όπως και στον έρωτα πάντα θα αποζητάς αυτό που σε βγάζει από τον εαυτό σου.'Ετσι ποτέ δεν ησυχάζεις,δεν ηρεμείς,το θέλεις πάλι και πάλι όπως την αμαρτία.Που όσο κι αν την απωθείς,δεν μπορείς να ξεχάσεις πόση γλύκα έχει"(σελ.98-99).
Και παραφράζοντας την παραπάνω(αγαπημένη για εμένα παράγραφο)θα περιγράψω πως εγώ "είδα" το Νεγρεπόντε.Η πρώτη γουλιά,οι πρώτες σελίδες ξάφνιασμα!!Γροθιά στο στομάχι η περιγραφή της μάχης των Ψαρών μέσω του Αγγελή.Γλύκα ο έρωτας-η βαθιά αγάπη Τερέζας-Αγγελή,φλόγα ο έρωτας της Βικτωρίας για τον Αντώνη(σα να είδα χθες στη θάλασσα το άσπρο μαντίλι της).Κι όσο προχωρά η ανάγνωση σε κατακλύζουν συναισθήματα,εμπειρίες,αναμνήσεις...Με την περιγραφή του αμπελιού ξύπνησαν μνήμες παιδικές μια και ο παππούς μου είχε αμπέλια,και θυμήθηκα τη διαδικασία του τρύγου,το άρωμα του μούστου,τη γεύση του γλυκού κρασιού....Θαύμασα όσα κατάφερε ο πρόσφυγας Αγγελής,ένιωσα την αγάπη της Αυγουστίνας για το Ζέφυρο,χάρηκα που ξανασυνάντησα μαζί με τον Αντώνη τον Πρόδρομο Χατζηαβράμογλου και ξύπνησαν υπέροχες αναμνήσεις,θαύμασα την Τερέζα για το δυναμισμό της, για το πως αγκάλιασε τα παιδιά του Αγγελή,κι ένιωσα τον κεραυνοβόλο έρωτα της Αυγουστίνας για.......
ωχ μάλλον αρχίζω και παρασύρομαι και θα κάνω αποκαλύψεις που δεν θα έπρεπε!!!
Σταματώ εδώ με τον προτροπή να τα ανακαλύψετε μόνοι σας διαβάζοντας το εξαιρετικό αυτό βιβλίο που για μένα είναι στις κορυφαίες θέσεις της λίστας μου με τα βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2020.
Ένα βιβλίο από ατόφιο χρυσάφι:λογοτεχνική γραφή,αριστοτεχνικά πλεγμένη ιστορία-μυθοπλασία,που θα το απολαύσετε σελίδα-σελίδα,γουλιά-γουλιά.Κι αν στάλαζα λίγη σκουριά μέσα θα ήταν το γεγονός πως πρέπει να περιμένω μέχρι τον Οκτώβριο για τη συνέχεια.....
Ευχαριστώ Μαίρη για το υπέροχο ταξίδι στην από το ατόφιο χρυσάφι λογοτεχνία,στο χρόνο,το χώρο(Νεγρεπόντε,Αθήνα,Πειραιά),την Ιστορία,τις αισθήσεις,τα συναισθήματα!!!
https://meareseitobiblioafou.blogspot...
Το κόκκινο της σκουριάς τού έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε και λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας.
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα."
Με τη λογοτεχνική της γραφή από ατόφιο χρυσάφι,(ρεαλιστική,ρομαντική,με πινελιές εύστοχου χιούμορ που τόσο λατρεύω)χωρίς ίχνος σκουριάς η κ.Κόντζογλου με .... πήρε από το χέρι και μαζί με την οικογένεια Αγγελή Βαμβακά "βίωσα" σημαντικά ιστορικά γεγονότα όπως την καταστροφή των Ψαρών,την έλευση του Όθωνα στην Ελλάδα,το πρώτο Σύνταγμα,την εξέγερση το 1862 κατά της Βασιλείας κ.α, έμαθα στοιχεία που δεν γνώριζα κι είχα την αίσθηση πως τα "ζούσα" κι εγώ,ήμουν παρούσα,συμμετείχα με κάποιο τρόπο....
Όπως ακριβώς παρακολουθούσα τη ζωή των μελών της πρωταγωνίστριας οικογένειας Βαμβακά και αφουγκραζόμουν-έβλεπα-άκουγα-ένιωθα όσα ο καθένας βίωνε,σκεφτόταν,αισθανόταν,έπρατε...
Συγκλονιστική η περιγραφή της μάχης των Ψαρών,είχα την αίσθηση πως ήμουν στο πλάι του Αγγελή,της Αυγουστίνας κι έκανα δικά μου τα συναισθήματα τους.....
Μαγική η περιγραφή του αμπελιού,του σταφυλιού,του Ποτού:
"'Ενα αμπέλι γιομάτο βαριά τσαμπιά, η γλύκα τρέχει από τις χρυσαφένιες ρώγες.Τις ρώγες μιας γυναίκας ....
Τα μπερδεύω κάπως...
Ένα αμπέλι,μια γυναίκα κι ο τρυγητής.
Το αμπέλι είναι η ζωή.
Η γυναίκα ο έρωτας.
Ο τρυγητής είμαι εγώ που άρπαξα κάθε ευκαιρία..."(σελ.256)
"'Οταν είχαμε παρουσιάσει για πρώτη φορά το Ποτό με είχαν ρωτήσει ποια γεύση ήθελα να του δώσω."Τη γεύση του έρωτα στην αρχή,της αμαρτίας στο τέλος"....
...Γιατί η πρώτη γουλιά είναι πάντα ένα ξάφνιασμα,όπως ξάφνιασμα είναι κι ο έρωτας ,όσες φορές κι αν τον έχεις νιώσει.Μια αμυδρή,ανήσυχη γλύκα που όλο δυναμώνει.όπως ακριβώς νιώθεις όταν ερωτεύεσαι και δεν μπορείς να συνειδητοποιήσεις τι είναι αυτό το ευχάριστο που σου συμβαίνει.
Σιγά σιγά ανακαλύπτεις πράγματα.Σε λίγα δευτερόλεπτα σκάνε στο στόμα σου κι άλλες γεύσεις,εκλύονται πολλά αρώματα.Μοσχάτο,σταφύλι,δαμάσκηνα,γλυκόριζα,βρεγμένο ξύλο,ακριβός καπνός...Και σε κατακλύζουν συναισθήματα,εμπειρίες,αναμνήσεις,απολαύσεις πρωτόγνωρες.
Στη δεύτερη γουλιά όλα δυναμώνουν,γίνονται απανωτές εκρήξεις στον ουρανίσκο,στο αίμα κυκλοφορεί μια φλόγα που μόνο στα δευτερόλεπτα της ύψιστης ηδονής αισθάνεσαι,πειρατής ο έρωτας,κουρσεύει τις αισθήσεις και αιχμαλωτίζει τον άνθρωπο.
Στην τρίτη...Στην τρίτη ξέρεις πως θα είσαι για πάντα αφοσιωμένος σ'αυτό το Ποτό,όπως και στον έρωτα πάντα θα αποζητάς αυτό που σε βγάζει από τον εαυτό σου.'Ετσι ποτέ δεν ησυχάζεις,δεν ηρεμείς,το θέλεις πάλι και πάλι όπως την αμαρτία.Που όσο κι αν την απωθείς,δεν μπορείς να ξεχάσεις πόση γλύκα έχει"(σελ.98-99).
Και παραφράζοντας την παραπάνω(αγαπημένη για εμένα παράγραφο)θα περιγράψω πως εγώ "είδα" το Νεγρεπόντε.Η πρώτη γουλιά,οι πρώτες σελίδες ξάφνιασμα!!Γροθιά στο στομάχι η περιγραφή της μάχης των Ψαρών μέσω του Αγγελή.Γλύκα ο έρωτας-η βαθιά αγάπη Τερέζας-Αγγελή,φλόγα ο έρωτας της Βικτωρίας για τον Αντώνη(σα να είδα χθες στη θάλασσα το άσπρο μαντίλι της).Κι όσο προχωρά η ανάγνωση σε κατακλύζουν συναισθήματα,εμπειρίες,αναμνήσεις...Με την περιγραφή του αμπελιού ξύπνησαν μνήμες παιδικές μια και ο παππούς μου είχε αμπέλια,και θυμήθηκα τη διαδικασία του τρύγου,το άρωμα του μούστου,τη γεύση του γλυκού κρασιού....Θαύμασα όσα κατάφερε ο πρόσφυγας Αγγελής,ένιωσα την αγάπη της Αυγουστίνας για το Ζέφυρο,χάρηκα που ξανασυνάντησα μαζί με τον Αντώνη τον Πρόδρομο Χατζηαβράμογλου και ξύπνησαν υπέροχες αναμνήσεις,θαύμασα την Τερέζα για το δυναμισμό της, για το πως αγκάλιασε τα παιδιά του Αγγελή,κι ένιωσα τον κεραυνοβόλο έρωτα της Αυγουστίνας για.......
ωχ μάλλον αρχίζω και παρασύρομαι και θα κάνω αποκαλύψεις που δεν θα έπρεπε!!!
Σταματώ εδώ με τον προτροπή να τα ανακαλύψετε μόνοι σας διαβάζοντας το εξαιρετικό αυτό βιβλίο που για μένα είναι στις κορυφαίες θέσεις της λίστας μου με τα βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2020.
Ένα βιβλίο από ατόφιο χρυσάφι:λογοτεχνική γραφή,αριστοτεχνικά πλεγμένη ιστορία-μυθοπλασία,που θα το απολαύσετε σελίδα-σελίδα,γουλιά-γουλιά.Κι αν στάλαζα λίγη σκουριά μέσα θα ήταν το γεγονός πως πρέπει να περιμένω μέχρι τον Οκτώβριο για τη συνέχεια.....
Ευχαριστώ Μαίρη για το υπέροχο ταξίδι στην από το ατόφιο χρυσάφι λογοτεχνία,στο χρόνο,το χώρο(Νεγρεπόντε,Αθήνα,Πειραιά),την Ιστορία,τις αισθήσεις,τα συναισθήματα!!!
https://meareseitobiblioafou.blogspot...
Read
December 18, 2022ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ- ΠΟΡΤΟ ΛΕΟΝΕ ( και τα δυο βιβλία μαζί)
Το ταξίδι: Ψαρά-Ερέτρια-Χαλκίδα-Αθήνα-Πειραιά από το 1824 έως το 1899
Τι γεύση έχει το πότο; Τη γεύση του έρωτα στην αρχή,της αμαρτίας στο τέλος.Γιατί η πρώτη γουλιά είναι πάντα ένα ξάφνιασμα,όπως ξάφνιασμα είναι κι ο έρωτας ,όσες φορές κι αν τον έχεις νιώσει… Στη δεύτερη γουλιά όλα δυναμώνουν,γίνονται απανωτές εκρήξεις στον ουρανίσκο,στο αίμα κυκλοφορεί μια φλόγα που μόνο στα δευτερόλεπτα της ύψιστης ηδονής αισθάνεσαι… Στην τρίτη ξέρεις πως θα είσαι για πάντα αφοσιωμένος σ'αυτό το Ποτό,όπως και στον έρωτα πάντα θα αποζητάς αυτό που σε βγάζει από τον εαυτό σου……Ετσι ποτέ δεν ησυχάζεις,δεν ηρεμείς,το θέλεις πάλι και πάλι όπως την αμαρτία.Που όσο κι αν την απωθείς,δεν μπορείς να ξεχάσεις πόση γλύκα έχει
Η Μαίρη Κόντζογλου είναι η συγγραφέας της εξαιρετικής διλογίας ΣΚΟΥΡΙΑ ΚΑΙ ΧΡΥΣΑΦΙ & ΠΟΡΤΟ ΛΕΟΝΕ. Πάρα πολλές φορές βιβλιόφιλοι μου είχαν αναφέρει να διαβάσω βιβλία της γιατί θα μου αρέσουν και έτσι το είχα πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Το φετινό καλοκαίρι είχα και τα δυο βιβλία σε pocket από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και τα πήρα μαζί μου στις διακοπές για να μου κρατήσουν συντροφιά. Με το που ξεκίνησα την ανάγνωση του βιβλίου αυτό κυριάρχησε πάνω μου από τις πρώτες σελίδες ( πολλές φορές δεν διαβάζω το οπισθόφυλλο σε βιβλία που μου είναι γνωστά και ναι υπάρχουν βιβλία που σε κατακτούν και σε κυριαρχούν από την αρχή). Μπορεί να είναι η πλοκή της ιστορίας που σε μαγεύει, το παραμύθι που αποζητάς αλλά όταν αυτό συνδυάζεται με πλούσια, χειμαρρώδη γραφή από τον δημιουργού, εε τότε είναι άκρως απολαυστικό. Η κ. Κόντζογλου στα συγκεκριμένα βιβλία είναι μία αφέντρα των λέξεων, η οποία πλέκει με αριστοτεχνία στον αργαλειό το υφαντό της και τα χτένια μετακινούνταν το ένα προς τα πάνω και το άλλο προς τα κάτω δίνοντας τη δυνατότητα ανάμεσα από το στημόνι να περάσουν οι μάλλινες χοντρές κλωστές για να δημιουργήσουν το πιο όμορφο στρωσίδι .Είμαι σίγουρη ότι νεράιδα την έλουσε με νεραιδόσκονη όταν ήταν μικρή για να πάρει την χάρη της αφήγησης και της χρυσαφένιας γραφής!!
Χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος-αλλά μπορεί και εσκεμμένα-,μέσα του έπεσε λίγη σκουριά.
Η γραφή της συγγραφέας είναι αφηγηματική, ακριβής, ζωντανή, μεστή, διακριτικά ρομαντική και παραμυθένια!! Με κέρδισε τόσο πολύ το βιβλίο που μπορώ να το επευφημώ για πάντα. Με κέρδισε η πλοκή ,το διακριτικό χιούμορ σε κάποια σημεία αλλά πάνω από όλα με κέρδισε ο ήρωας,ο Αγγελής Βαμβακάς που ήρθε με ματωμένη καρδιά , επιζήσαντας από την καταστροφή των Ψαρών στην μικρή τότε Ερέτρια για να προχωρήσει σιγά σιγά με δίψα στην ψυχή για ένα καλύτερο αύριο στο ενετικό Νεγρεπόντε, την Χαλκίδα με τα τρελά νερά. Με κέρδισε η τοποθεσία των γεγονότων όχι μόνο λόγο καταγωγής, αλλά γιατί μου ξύπνησε θύμησες και γεγονότα τα οποία είχα ξεχάσει. Μα πάνω από όλα με κέρδισε το βιβλίο γιατί με έκανε να θέλω να ερωτευτώ ξ��νά στην ζωή μου μέσα από τις ιστορίες των ηρώων που έχουν αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό οι χαρακτήρες του που νιώθεις ότι τους γνωρίζεις, ότι τους έχεις συναντήσει σίγουρα στη ζωή σου. Τόσο ζωντανοί χαρακτήρες που θα μπορούσες να μιλάς μαζί τους …!!!!
Το κόκκινο της σκουριάς του έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Πόση σκουριά μπορεί να βάλει ένας άνθρωπος στο κρασί του κατά την διάρκεια της ζωής του; Πόσα αρώματα μπορεί να γευτεί για να νιώσει ικανοποίηση και λύτρωση; Πόσους στόχους και όνειρα αγωνίζεται να κατορθώσει,να επιτύχει για τον ίδιο και την οικογένεια του; Πόση αγάπη, έρωτα και πόνο μπορεί να δεχτεί στη ζωή του που τρέχει με τρελούς ρυθμούς και δεν πρέπει να αφήνει την σκυτάλη ούτε μία στιγμή γιατί δεν πρόκειται να τερματίσει ποτέ;
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας
Μαγεύτηκα από το πάθος του πρόσφυγα Αγγελή, όπως προανέφερα από τα Ψαρά που ήρθε με ματωμένη καρδιά στην Ερέτρια του 19 αιώνα, ερωτεύτηκα το πάθος των παιδιών του για να κατακτήσουν τον κόσμο... Του Αντώνη και της Αυγουστίνας... Γοητευτικά από τους στόχους τους, από τα όνειρά τους, από το ΠΑΘΟΣ τους για την ζωή σε μια Ελλάδα που οι κυβερνήσεις πέφτανε και ο εμφύλιος έσπερνε μίσος, διχόνοια και αίμα! Βασιλιάδες και οπλαρχηγοί του 21’,πολιτικοί βασιλόφρονες και αντιφρονούντες, έμποροι και εργάτες έγιναν αλχημιστές για να μετατρέψουν την σκουριά σε χρυσάφι!!! Αυτό το πάθος ήταν το κλειδί για να ανοίξουν όλες οι πόρτες με κάθε τίμημα!
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα.
Η ζωή χωρίς λίγο σκουριά δεν έχει γλύκα όπως κάθε μοναδικό νέκταρ που ευφραίνει την ψυχή μας… έτσι και ο Αντώνης Βαμβακάς, τέκνο του πρόσφυγα Αγγελή για την επίτευξη του στόχου του για να δημιουργήσει το καλύτερο ποτό στον κόσμο, δεν θα διστάσει να εκμεταλλευτεί και να θυσιάσει τις επιθυμίες και τα όνειρα ακόμη και της αδερφής του Αυγουστίνας. Το μεράκι, ο πόθος και το πάθος γίνονται σύμμαχοι για να κυριαρχήσουν τον κόσμο και τις ψυχές που είναι έτοιμες να το γευτούν. Πρόσωπα και τόποι πλαισιώνουν με μαγικό ομοιόμορφο τρόπο την πλοκή της ιστορίας μας και μαγεύουν τον αναγνώστη. Έτσι πλανεύτηκα και εγώ!!! Ως αναγνώστρια έζησα όλες τις στιγμές δόξας και ανείπωτου πόνου των ηρώων με αποτέλεσμα τα συγκεκριμένα βιβλία να έχουν περίοπτη θέση στην βιβλιοθήκη και στην καρδιά μου!!!
Προσωπικά είναι ένα έντονο βιβλίο, όπως έντονο είναι το κάψιμο που κάνει ο ήλιος στην πέτρα όταν μεσουρανεί και σας το περιγράφω έτσι για να νιώσετε αυτό που αισθάνθηκα!!! Δεν ξέρω αν είμαι αντικειμενική με το συγκεκριμένο έργο, αλλά ξέρω πολύ καλά ότι όταν ένας συγγραφέας χρησιμοποιεί την απολαυστική γραφή του για να αφηγηθεί την ιστορία του με μεράκι, συνδυάζει τον μύθο με την Ελληνική ιστορία και με τεκμηριωμένα γεγονότα το απολαμβάνω!! Ίσως νιώθω το ίδιο συναίσθημα όταν αντικρίζω έργα από πρωτομάστορες που φτιάχνουν με μεράκι τα ωραία, τα μεγάλα, τα δικά τους έργα με ότι καλύτερο έχει η φλόγα μέσα τους!!!! Το λάτρεψα το βιβλίο, βίωσα τον παλμό των ηρώων τόσο πολύ που αν γύρναγα και έβλεπα άλογο στην ακτή θα το καβαλούσα και θα ίππευα χωρίς αύριο.
Το ταξίδι: Ψαρά-Ερέτρια-Χαλκίδα-Αθήνα-Πειραιά από το 1824 έως το 1899
Τι γεύση έχει το πότο; Τη γεύση του έρωτα στην αρχή,της αμαρτίας στο τέλος.Γιατί η πρώτη γουλιά είναι πάντα ένα ξάφνιασμα,όπως ξάφνιασμα είναι κι ο έρωτας ,όσες φορές κι αν τον έχεις νιώσει… Στη δεύτερη γουλιά όλα δυναμώνουν,γίνονται απανωτές εκρήξεις στον ουρανίσκο,στο αίμα κυκλοφορεί μια φλόγα που μόνο στα δευτερόλεπτα της ύψιστης ηδονής αισθάνεσαι… Στην τρίτη ξέρεις πως θα είσαι για πάντα αφοσιωμένος σ'αυτό το Ποτό,όπως και στον έρωτα πάντα θα αποζητάς αυτό που σε βγάζει από τον εαυτό σου……Ετσι ποτέ δεν ησυχάζεις,δεν ηρεμείς,το θέλεις πάλι και πάλι όπως την αμαρτία.Που όσο κι αν την απωθείς,δεν μπορείς να ξεχάσεις πόση γλύκα έχει
Η Μαίρη Κόντζογλου είναι η συγγραφέας της εξαιρετικής διλογίας ΣΚΟΥΡΙΑ ΚΑΙ ΧΡΥΣΑΦΙ & ΠΟΡΤΟ ΛΕΟΝΕ. Πάρα πολλές φορές βιβλιόφιλοι μου είχαν αναφέρει να διαβάσω βιβλία της γιατί θα μου αρέσουν και έτσι το είχα πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Το φετινό καλοκαίρι είχα και τα δυο βιβλία σε pocket από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και τα πήρα μαζί μου στις διακοπές για να μου κρατήσουν συντροφιά. Με το που ξεκίνησα την ανάγνωση του βιβλίου αυτό κυριάρχησε πάνω μου από τις πρώτες σελίδες ( πολλές φορές δεν διαβάζω το οπισθόφυλλο σε βιβλία που μου είναι γνωστά και ναι υπάρχουν βιβλία που σε κατακτούν και σε κυριαρχούν από την αρχή). Μπορεί να είναι η πλοκή της ιστορίας που σε μαγεύει, το παραμύθι που αποζητάς αλλά όταν αυτό συνδυάζεται με πλούσια, χειμαρρώδη γραφή από τον δημιουργού, εε τότε είναι άκρως απολαυστικό. Η κ. Κόντζογλου στα συγκεκριμένα βιβλία είναι μία αφέντρα των λέξεων, η οποία πλέκει με αριστοτεχνία στον αργαλειό το υφαντό της και τα χτένια μετακινούνταν το ένα προς τα πάνω και το άλλο προς τα κάτω δίνοντας τη δυνατότητα ανάμεσα από το στημόνι να περάσουν οι μάλλινες χοντρές κλωστές για να δημιουργήσουν το πιο όμορφο στρωσίδι .Είμαι σίγουρη ότι νεράιδα την έλουσε με νεραιδόσκονη όταν ήταν μικρή για να πάρει την χάρη της αφήγησης και της χρυσαφένιας γραφής!!
Χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος-αλλά μπορεί και εσκεμμένα-,μέσα του έπεσε λίγη σκουριά.
Η γραφή της συγγραφέας είναι αφηγηματική, ακριβής, ζωντανή, μεστή, διακριτικά ρομαντική και παραμυθένια!! Με κέρδισε τόσο πολύ το βιβλίο που μπορώ να το επευφημώ για πάντα. Με κέρδισε η πλοκή ,το διακριτικό χιούμορ σε κάποια σημεία αλλά πάνω από όλα με κέρδισε ο ήρωας,ο Αγγελής Βαμβακάς που ήρθε με ματωμένη καρδιά , επιζήσαντας από την καταστροφή των Ψαρών στην μικρή τότε Ερέτρια για να προχωρήσει σιγά σιγά με δίψα στην ψυχή για ένα καλύτερο αύριο στο ενετικό Νεγρεπόντε, την Χαλκίδα με τα τρελά νερά. Με κέρδισε η τοποθεσία των γεγονότων όχι μόνο λόγο καταγωγής, αλλά γιατί μου ξύπνησε θύμησες και γεγονότα τα οποία είχα ξεχάσει. Μα πάνω από όλα με κέρδισε το βιβλίο γιατί με έκανε να θέλω να ερωτευτώ ξ��νά στην ζωή μου μέσα από τις ιστορίες των ηρώων που έχουν αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό οι χαρακτήρες του που νιώθεις ότι τους γνωρίζεις, ότι τους έχεις συναντήσει σίγουρα στη ζωή σου. Τόσο ζωντανοί χαρακτήρες που θα μπορούσες να μιλάς μαζί τους …!!!!
Το κόκκινο της σκουριάς του έδωσε τη γλύκα, την πλάνη της αμαρτίας.
Πόση σκουριά μπορεί να βάλει ένας άνθρωπος στο κρασί του κατά την διάρκεια της ζωής του; Πόσα αρώματα μπορεί να γευτεί για να νιώσει ικανοποίηση και λύτρωση; Πόσους στόχους και όνειρα αγωνίζεται να κατορθώσει,να επιτύχει για τον ίδιο και την οικογένεια του; Πόση αγάπη, έρωτα και πόνο μπορεί να δεχτεί στη ζωή του που τρέχει με τρελούς ρυθμούς και δεν πρέπει να αφήνει την σκυτάλη ούτε μία στιγμή γιατί δεν πρόκειται να τερματίσει ποτέ;
Και έτσι, καθώς τίποτα δεν υπάρχει ατόφιο, ούτε χρώμα ούτε χαρά, μα ούτε λύπη, όλοι σταλάξαμε λίγη σκουριά στη ζωή μας
Μαγεύτηκα από το πάθος του πρόσφυγα Αγγελή, όπως προανέφερα από τα Ψαρά που ήρθε με ματωμένη καρδιά στην Ερέτρια του 19 αιώνα, ερωτεύτηκα το πάθος των παιδιών του για να κατακτήσουν τον κόσμο... Του Αντώνη και της Αυγουστίνας... Γοητευτικά από τους στόχους τους, από τα όνειρά τους, από το ΠΑΘΟΣ τους για την ζωή σε μια Ελλάδα που οι κυβερνήσεις πέφτανε και ο εμφύλιος έσπερνε μίσος, διχόνοια και αίμα! Βασιλιάδες και οπλαρχηγοί του 21’,πολιτικοί βασιλόφρονες και αντιφρονούντες, έμποροι και εργάτες έγιναν αλχημιστές για να μετατρέψουν την σκουριά σε χρυσάφι!!! Αυτό το πάθος ήταν το κλειδί για να ανοίξουν όλες οι πόρτες με κάθε τίμημα!
Σκουριά και χρυσάφι είναι όλα.
Η ζωή χωρίς λίγο σκουριά δεν έχει γλύκα όπως κάθε μοναδικό νέκταρ που ευφραίνει την ψυχή μας… έτσι και ο Αντώνης Βαμβακάς, τέκνο του πρόσφυγα Αγγελή για την επίτευξη του στόχου του για να δημιουργήσει το καλύτερο ποτό στον κόσμο, δεν θα διστάσει να εκμεταλλευτεί και να θυσιάσει τις επιθυμίες και τα όνειρα ακόμη και της αδερφής του Αυγουστίνας. Το μεράκι, ο πόθος και το πάθος γίνονται σύμμαχοι για να κυριαρχήσουν τον κόσμο και τις ψυχές που είναι έτοιμες να το γευτούν. Πρόσωπα και τόποι πλαισιώνουν με μαγικό ομοιόμορφο τρόπο την πλοκή της ιστορίας μας και μαγεύουν τον αναγνώστη. Έτσι πλανεύτηκα και εγώ!!! Ως αναγνώστρια έζησα όλες τις στιγμές δόξας και ανείπωτου πόνου των ηρώων με αποτέλεσμα τα συγκεκριμένα βιβλία να έχουν περίοπτη θέση στην βιβλιοθήκη και στην καρδιά μου!!!
Προσωπικά είναι ένα έντονο βιβλίο, όπως έντονο είναι το κάψιμο που κάνει ο ήλιος στην πέτρα όταν μεσουρανεί και σας το περιγράφω έτσι για να νιώσετε αυτό που αισθάνθηκα!!! Δεν ξέρω αν είμαι αντικειμενική με το συγκεκριμένο έργο, αλλά ξέρω πολύ καλά ότι όταν ένας συγγραφέας χρησιμοποιεί την απολαυστική γραφή του για να αφηγηθεί την ιστορία του με μεράκι, συνδυάζει τον μύθο με την Ελληνική ιστορία και με τεκμηριωμένα γεγονότα το απολαμβάνω!! Ίσως νιώθω το ίδιο συναίσθημα όταν αντικρίζω έργα από πρωτομάστορες που φτιάχνουν με μεράκι τα ωραία, τα μεγάλα, τα δικά τους έργα με ότι καλύτερο έχει η φλόγα μέσα τους!!!! Το λάτρεψα το βιβλίο, βίωσα τον παλμό των ηρώων τόσο πολύ που αν γύρναγα και έβλεπα άλογο στην ακτή θα το καβαλούσα και θα ίππευα χωρίς αύριο.
August 26, 2020
Παρά πολύ ωραίο βιβλίο ! Υπέροχα δοσμένα τα ιστορικά γεγονότα . Πολύ όμορφη ιστορία με πολλούς ήρωες που όμως ακολουθεί μια δομή και μια σαφή πορεία . Ευανάγνωστο , το διάβασα πολύ γρήγορα αν και είναι 533 σελίδες σε ξεκουράζει και σου γεμίζει το μυαλό ωραίες εικόνες .
Καταπληκτικό το τέλος του πρώτου μέρους ! Ανυπομονώ για το δεύτερο !!!
Καταπληκτικό το τέλος του πρώτου μέρους ! Ανυπομονώ για το δεύτερο !!!
January 28, 2021
Υπέροχο πρώτο μέρος της διλογίας, με ιστορικά στοιχεία που δεν κουράζουν, τόσο όσο χρειάζεται για να καταλάβει ο αναγνώστης την τρέχουσα κατάσταση.
Το μόνο αρνητικό (εξ ου και τα 4 * αντί 5), είναι η θέση που παίρνει πολύ συχνά η συγγραφέας (πχ όπως ήδη γνωρίζουμε....). Ανυπομονώ για την συνέχεια....
Το μόνο αρνητικό (εξ ου και τα 4 * αντί 5), είναι η θέση που παίρνει πολύ συχνά η συγγραφέας (πχ όπως ήδη γνωρίζουμε....). Ανυπομονώ για την συνέχεια....
March 30, 2021
Παρ' όλο που ο υπότιτλος Νεγρεπόντε παραπέμπει νοερά στην ενετική περίοδο κατοχής της Εύβοιας κατά τον 15ο αιώνα, η υπόθεση στο νέο μυθιστόρημα της Μαίρης Κόντζογλου διαδραματίζεται στην Εύβοια των πρώτων χρόνων ζωής του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, στα μέσα του 19ου αιώνα.
Η συγγραφέας όμως πιάνει το νήμα της αφήγησης από την εποχή της ελληνικής επανάστασης και συγκεκριμένα από την καταστροφή των Ψαρών του 1824. Πρωταγωνιστής είναι ο Αγγελής Βαμβακάς, αγωνιστής της επανάστασης και ένας από τους ελάχιστους επιζώντες της βιβλικής καταστροφής του νησιού από τους Οθωμανούς. Οι δυσκολίες στην εδραίωση της επανάστασης καθώς και το δράμα των αμάχων αποτυπώνονται γλαφυρά στις σελίδες του βιβλίου. Το γεγονός ότι ο Αγγελής θα είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες από την καταστροφή των Ψαρών θα καθορίσει όλη τη μετέπειτα ψυχοσύνθεσή του, καθώς και τις επιλογές του, έως ότου ο έρωτας θα χτυπήσει τελικά την πόρτα του στο Εγριμπόζ, την οθωμανοκρατούμενη ακόμη Εύβοια, στην οποία θα καταφύγει, κατατρεγμένος και πολιορκημένος από ολέθριες μνήμες πολέμου. Εκεί θα ανοίξει τελικά ένα μπακάλικο και θα προσπαθήσει να μαζέψει τα κομμάτια της διαλυμένης του ύπαρξης. Μετά από έναν πρώτο συμβατικό γάμο που θα τον αφήσει χήρο με τρία αγόρια, θα γνωρίσει την αγάπη και την απόλυτη οικογενειακή ευτυχία στο πρόσωπο της συμπαθητικής και αποφασιστικής Τερέζας.
Ο πρώτος θα καταλήξει στον Πειραιά, αγωνιζόμενος να υλοποιήσει τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του να δημιουργήσει ένα ποτό από "χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος-αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του να έπεσε λίγη σκουριά- και η δεύτερη θα γίνει Δεσποινίδα των Τιμών παρά την Αμαλία, την πρώτη βασίλισσα της μικρής Ελλάδας.
Μέσα από την οικογενειακή ιστορία, η έμπειρη συγγραφέας αδράττει την ευκαιρία να μας διηγηθεί πολλά σημαντικά γεγονότα της επανάστασης και των χρόνων του Όθωνα και της Βαυαροκρατίας, φτάνοντας μέχρι και την έξωσή του από τη χώρα το 1862 και τη διαμάχη Ορεινών και Πεδινών που συγκλόνισε τη χώρα τον επόμενο χρόνο.
Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας είναι άκρως συναισθηματική, σχεδόν ποιητική θα την αποκαλούσε κανείς σε ορισμένα σημεία, ρέει άνετα και παίρνει τόνο προσωπικής ημερολογιακής εξομολόγησης στα εγκιβωτισμένα στο κείμενο σημεία όπου εν έτος 1899 ο υιός Αντώνης Βαμβακάς αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς του και προλέγει ενίοτε τα μελλούμενα.
Αναμφίβολα, το βιβλίο θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στον 19ο αιώνα, θα τον ξαφνιάσει με το ανατρεπτικό τέλος του και θα τον κάνει να περιμένει με αγωνία τη συνέχεια της ιστορίας την οποία υπόσχεται η συγγραφέας στο Πόρτο Λεόνε.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η γρήγορη κίνηση της υπόθεσης και η διαποτισμένη με αισθήματα γλώσσα της συγγραφέως.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όσοι αρέσκονται στην ανάγνωση μυθιστορημάτων εποχής.
Η συγγραφέας όμως πιάνει το νήμα της αφήγησης από την εποχή της ελληνικής επανάστασης και συγκεκριμένα από την καταστροφή των Ψαρών του 1824. Πρωταγωνιστής είναι ο Αγγελής Βαμβακάς, αγωνιστής της επανάστασης και ένας από τους ελάχιστους επιζώντες της βιβλικής καταστροφής του νησιού από τους Οθωμανούς. Οι δυσκολίες στην εδραίωση της επανάστασης καθώς και το δράμα των αμάχων αποτυπώνονται γλαφυρά στις σελίδες του βιβλίου. Το γεγονός ότι ο Αγγελής θα είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες από την καταστροφή των Ψαρών θα καθορίσει όλη τη μετέπειτα ψυχοσύνθεσή του, καθώς και τις επιλογές του, έως ότου ο έρωτας θα χτυπήσει τελικά την πόρτα του στο Εγριμπόζ, την οθωμανοκρατούμενη ακόμη Εύβοια, στην οποία θα καταφύγει, κατατρεγμένος και πολιορκημένος από ολέθριες μνήμες πολέμου. Εκεί θα ανοίξει τελικά ένα μπακάλικο και θα προσπαθήσει να μαζέψει τα κομμάτια της διαλυμένης του ύπαρξης. Μετά από έναν πρώτο συμβατικό γάμο που θα τον αφήσει χήρο με τρία αγόρια, θα γνωρίσει την αγάπη και την απόλυτη οικογενειακή ευτυχία στο πρόσωπο της συμπαθητικής και αποφασιστικής Τερέζας.
Ο πρώτος θα καταλήξει στον Πειραιά, αγωνιζόμενος να υλοποιήσει τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του να δημιουργήσει ένα ποτό από "χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος-αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του να έπεσε λίγη σκουριά- και η δεύτερη θα γίνει Δεσποινίδα των Τιμών παρά την Αμαλία, την πρώτη βασίλισσα της μικρής Ελλάδας.
Μέσα από την οικογενειακή ιστορία, η έμπειρη συγγραφέας αδράττει την ευκαιρία να μας διηγηθεί πολλά σημαντικά γεγονότα της επανάστασης και των χρόνων του Όθωνα και της Βαυαροκρατίας, φτάνοντας μέχρι και την έξωσή του από τη χώρα το 1862 και τη διαμάχη Ορεινών και Πεδινών που συγκλόνισε τη χώρα τον επόμενο χρόνο.
Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας είναι άκρως συναισθηματική, σχεδόν ποιητική θα την αποκαλούσε κανείς σε ορισμένα σημεία, ρέει άνετα και παίρνει τόνο προσωπικής ημερολογιακής εξομολόγησης στα εγκιβωτισμένα στο κείμενο σημεία όπου εν έτος 1899 ο υιός Αντώνης Βαμβακάς αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς του και προλέγει ενίοτε τα μελλούμενα.
Αναμφίβολα, το βιβλίο θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στον 19ο αιώνα, θα τον ξαφνιάσει με το ανατρεπτικό τέλος του και θα τον κάνει να περιμένει με αγωνία τη συνέχεια της ιστορίας την οποία υπόσχεται η συγγραφέας στο Πόρτο Λεόνε.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η γρήγορη κίνηση της υπόθεσης και η διαποτισμένη με αισθήματα γλώσσα της συγγραφέως.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όσοι αρέσκονται στην ανάγνωση μυθιστορημάτων εποχής.
August 12, 2022
Πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, πολλά υποσχόμενη, αλλά σε κάποια σημεία πλατιάζει τόσο πολύ. Νιώθεις ότι ιστορίες, λέξεις, φράσεις, σχήματα λόγου επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά.
Προσωπικά μου έλειψε ο διάλογος, ο ευθύς λόγος, που θα έδινε μια "ανάσα" στη συνεχόμενη ατελείωτη αφήγηση και θα έκανε το κείμενο πιο ζωντανό.
Επίσης, σε ένα μυθιστόρημα δε θα ήθελα την άποψη της συγγραφέος (πχ. εμείς όμως σήμερα γνωρίζουμε ότι....), ούτε τις προοικονομίες που αφαιρούν το ενδιαφέρον για τη συνέχεια.
Προσωπικά μου έλειψε ο διάλογος, ο ευθύς λόγος, που θα έδινε μια "ανάσα" στη συνεχόμενη ατελείωτη αφήγηση και θα έκανε το κείμενο πιο ζωντανό.
Επίσης, σε ένα μυθιστόρημα δε θα ήθελα την άποψη της συγγραφέος (πχ. εμείς όμως σήμερα γνωρίζουμε ότι....), ούτε τις προοικονομίες που αφαιρούν το ενδιαφέρον για τη συνέχεια.
March 27, 2021
Ευανάγνωστο. Σου κρατάει ευχάριστη συντροφιά.
August 23, 2021
Το βρήκα πολύ γλυκανάλατο... περίμενα περισσότερα και λόγω συγγραφέα και λόγω θέματος. Αυτά και πάμε παρακάτω
September 6, 2023
Πολύ δυνατό ξεκίνημα αλλά μετά την αρχή η πλοκή πέφτει αρκετά, μειώνεται το ιστορικό στοιχείο κ χάνεται η ένταση..
Displaying 1 - 18 of 18 reviews