Η Τρίτη Ρώμη: Η Μόσχα και ο θρόνος της ορθοδοξίας

by Αλέξανδρος Μασσαβέτας

Το βιβλίο αυτό αναδεικνύει ένα ζήτημα καθαρά γεωπολιτικό, παρά την φαινομενικά θρησκευτική του διάσταση: τον πόλεμο που η Μόσχα έχει κηρύξει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Η φράση «Μόσχα, η Τρίτη Ρώμη» είναι μέρος των σχολικών μας ακουσμάτων. Λίγοι γνωρίζουνωστόσο πως ο αυτοπροσδιορισμός της Μόσχας ως «Τρίτης Ρώμης» τροφοδοτείται συστηματικά από μία εθνική γραμμή δημιουργίας θρησκευτικών «αποικιών», με προφανή πολιτικά οφέλη.

Η από αιώνων ρωσική στρατηγική διείσδυσης και κυριαρχίας στον ορθόδοξο κόσμο γνώρισε νέα έξαρση την μετασοβιετική εποχή. Στην Ελλάδα μαίνεται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 μια καλοστημένη επιχείρηση «υβριδικού πολέμου», που στοχεύει να στρέψει την ελληνική κοινωνία ενάντια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Παράλληλα η Μόσχα προσπάθησε, με απειλές και πράξεις δολιοφθοράς κατά του πατριάρχη Βαρθολομαίου, να εμποδίσει την δημιουργία αυτοκέφαλης Εκκλησίας στην Ουκρανία, την οποία θεωρεί πνευματική της «αποικία». Έχοντας αποτύχει να εκβιάσει τις εξελίξεις, διέκοψε σχέσεις με την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και με κάθε άλλη Εκκλησία που αναγνώρισε την θρησκευτική χειραφέτηση της Ουκρανίας.

Προσπάθησα, μελετώντας την διαμόρφωση της ρωσικής ορθοδοξίας και την κοσμοθεωρία κράτους και Εκκλησίας στην Ρωσία, να κατανοήσω πώς γεννήθηκε η υπερφίαλη «γεωπολιτική της ορθοδοξίας». Μόλις σήμερα, με την ορθόδοξη «οικουμένη» να κινδυνεύει να διχοτομηθεί, δείχνει ενδιαφέρον για όλα αυτά η ευρύτερη κοινωνία, πέραν του στενού κύκλου του κλήρου, των εκκλησιαστικών ιστορικών και των διπλωματών.

Οι Ρώσοι παραμένουν δέσμιοι της σαγήνης τους για ένα ένδοξο παρελθόν. Μήπως όμως η ψύχωσή τους με την αυτοκρατορική ιδέα και την ισχύ υπονομεύει τελικά την επιρροή τους στον όλο ορθόδοξο κόσμο;

Α.Μ.

472 pages, Paperback

First published November 27, 2019

About the author

Ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Cambridge, αλλά παράτησε τη νομική καριέρα με απέραντη ικανοποίηση το 2003 και μετακόμισε στην Πόλη. Η μετοίκηση αυτή ήταν αποτέλεσμα της έλξης που ο χώρος και ο χρόνος της Πόλης άσκησαν πάνω του, ένα δυνατό δέσιμο με την Πόλη που ακόμη διαρκεί. Έχοντας "πειραματιστεί" σε διάφορους επαγγελματικούς χώρους, δουλεύει ως δημοσιογράφος σε ελληνικά και βρετανικά μέσα από το 2003. Από το 2005 ως το 2009 υπήρξε ανταποκριτής της "Καθημερινής" στην Πόλη, ενώ συνεχίζει, από το 2004, ως ανταποκριτής του "Mergermarket" πρακτορείου οικονομικών ειδήσεων του ομίλου των Financial Times. Από το 2011 συνδιευθύνει το ξενοδοχείο "Άνεμος" στο Κάστρο της Ίμβρου. Αλλά κατά βάση είναι επαγγελματίας νομάς. Όταν δεν περιφέρεται σε μέρη μακρινότερα, κινείται στο τρίγωνο Πόλη-Λονδίνο-Αθήνα.

Reviews

[Σωτήρης Αδαμαρέτσος · Rating 4 out of 5]

Τον Γενάρη του 2019 το Οικουμενικό Πατριαρχειο αναγνώρισε το αυτοκεφαλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Αμέσως μετά το Πατριαρχειο Μόσχας διέκοψε την ευχαριστήρια κοινωνία μαζί του και ουσιαστικά προχώρησε σε ρήξη των σχέσεων του με την Κωνσταντινούπολη, δηλαδή σε σχίσμα. Η αφορμή; Η κόντρα Ρωσίας Ουκρανίας για την Κριμαια και η άρνηση να αποδεχτεί την, εκτός εκκλησιαστικης δικαιοδοσίας της, αυτονομηση της Εκκλησίας του Κιέβου. Η Αιτία; Η πρόθεση του Πατριαρχειου Μόσχας να αμφισβητήσει ευθέως την πρωτοκαθεδρια της Κωνσταντινουπολης στα λεγόμενα πρεσβυγενη Πατριαρχεια (Κωνσταντινούπολης, Αλεξάνδρειας, Αντιοχείας και Ιερουσαλήμ) και κυρίως ο αιώνιος πόθος και η επιδίωξη της Ρωσίας να αποτελέσει την Τρίτη Ρώμη, την συνέχεια της Ορθοδοξίας όπως η ίδια την ονειρεύεται και επιδιώκει και κάτω από την αιγίδα της οποίας προσπαθεί να προσδεσει όλους τους Σλαβοφωνους· και όχι μόνο!

Με αφορμή αυτή την διένεξη ο Μασσαβετας δίνει ένα πλήρες ιστορικό της εκκλησιαστικης ιστορίας των Ρώσων και της ίδιας της θρησκευτικής τους ιδεολογίας, απόρροια ενός λαού και ενός έθνους που απαιτεί να αναγνωρίζεται ως υπέρμαχος των "ορθοδόξων αξιών" αλλά κυρίως, ως υπέρμαχος ενάντια στον δυτικό πολιτισμό και ενάντια στον οικουμενισμο που πρεσβεύει ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Και για την οποία χρησιμοποιεί κάθε μέσο ήπιας ισχύος και πίεσης από κοινού με την πολιτική ηγεσία της χώρας. Η ανάλυση της πολιτιστικής και εκκλησιαστικης ιστορίας της χώρας των Ρως, όπως αυτή γεννήθηκε στο Κίεβο (την κοιτίδα της Ορθοδοξίας των Ανατολικών Σλάβων), είναι ενδεικτική της συστηματικής και ευρείας εργασίας του συγγραφέα να παρουσιάσει την προσπάθεια των Ρώσων από το 1448 έως και σήμερα να γίνουν ο φάρος της συντηρητικής Ορθοδοξίας, όπως οι ίδιοι την ταυτίζουν στο φαντασιακο τους και την επιδίωξαν ως Αυτοκρατορία· αλλά και ως Σοβιετική υπερδύναμη. Ο Ιβάν ο Δ, ο Τσάρος Νικόλαος και ο Ιωσήφ Στάλιν συνενωνονται ιδεολογικά και πολιτισμικά σε αυτή την προσπάθεια της Αιώνιας Ρωσίας!

Ενδιαφέρον κομμάτι οι ενέργειες τους εντός της Ελλάδας να δημιουργήσουν ερείσματα και πρόσωπα που θα υποστηρίξουν την πολιτική και εκκλησιαστική θέση της Ρωσίας. Κι αν περιπτώσεις των υποστηρικτών τους στην Ελλάδα, όπως ο Λιακοπουλος και ο Βελοπουλος, οι Ανελ και οι ψεκασμενοι της άκρα Δεξιάς και οι λαικιστες της άκρα Αριστεράς, οι παλαιοημερολογιτες κ.α. φαίνονται γραφικοί (αν και έχουν κερδίσει την συμμετοχή τους στην ελληνική Βουλή...), ωστόσο οι πολιτιστικές τους πρωτοβουλίες με κυριότερη την παρουσία τους στο Άγιο Όρος, την προώθηση δήθεν Ρώσων στρατηγών και αγίων που τιμονται στην χώρα μας, οι σχέσεις τους με δημάρχους και μητροπολίτες σε Λήμνο, Κέρκυρα, Βέροια, Αργολίδα, Πάτρα, Αλεξανδρούπολη, η αφόρητη πίεση τους στην Ιερά Σύνοδο να μην υποστηρίξει τον Πατριάρχη τόσο στη αναγνώριση της αυτοκεφαλειας της Ουκρανικής εκκλησίας όσο και στην Οικουμενική Σύνοδο του 2016 στην Κρήτη (με αποτέλεσμα σήμερα να έχει επέλθει ρήξη και με την Εκκλησία της Ελλάδος) δίνουν το στίγμα μιας χώρας για την οποία η θρησκευτική φαντασίωση του υπέρμαχου της ορθής πίστης βαδίζει χέρι χέρι με την πολιτική ισχύ που η νέα Ρωσία επιθυμεί να αποκτήσει στις χώρες της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Το που θα οδηγήσει αυτό όσον αφορά την σχέση της Μόσχας με το Πατριαρχειο Κωνσταντινούπολης αποτελεί ερώτημα που η πρόσφατη στάση της, όσον αφορά την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζάμι από τον "φίλο" Ταγιπ Ερντογαν, αποκαλύπτει εκκωφαντικά· όπως και η σιωπή της...