The Myth of Economic Development

Explosante

by Celso Furtado, Mario Tosi Furtado, Jordan B. Jones (Translator)

This classic work remains one of the most incisive contributions to dependency theory in the Latin American context. While agreeing with other dependency theorists that underdevelopment on the Latin America periphery was structurally connected to the accumulation of capital in the advanced economies at the core of the global capitalist system, Furtado went further and argued that the very idea of development in the periphery is a myth, deceiving countries into focusing on narrow economic factors such as the rate of investment and the volume of exports to the detriment of their human well-being. Moreover, the costs of development in terms of environmental destruction would be catastrophic for the planet: the idea that the poor in Latin America and elsewhere might someday enjoy the livelihoods of today's rich people is unrealizable in practice, and any attempt to generalize the lifestyles of the world's well-off would lead to the collapse of civilization. Adhering to the ideas of development and progress is not only misleading: it is also a form of cultural domination that stifles creativity and blocks the imagination of alternative life forms that would be better aligned to the conditions of life in Latin America and elsewhere.

This prescient analysis of economic development and underdevelopment in Latin America retains its relevance today and will be of interest to anyone concerned with issues of political economy and culture in the Global South, as well as students and scholars in political economy, development studies, Latin American Studies and critical theory.

Genres: Economics, Nonfiction, Politics

90 pages, Paperback

First published January 1, 1974

About the author

Oitavo ocupante da Cadeira 11 , eleito em 7 de agosto de 1997, em sucessão a Darcy Ribeiro e recebido pelo Acadêmico Eduardo Portella em 31 de outubro de 1997.

Filho de Maurício de Medeiros Furtado, de família de magistrados, e de Maria Alice Monteiro Furtado, de família de proprietários de terra. Foi casado com a jornalista Rosa Freire d`Aguiar.

Estudos secundários no Liceu Paraibano, em João Pessoa, e no Ginásio Pernambucano, no Recife. Bacharel em Direito pela Universidade Federal do Rio de Janeiro (1944), Doutor em Economia (1948) pela Universidade de Paris (Sorbonne). Estudos de pós-graduação na Universidade de Cambridge, Inglaterra (1957), sendo Fellow do King`s College. Participou da Força Expedicionária Brasileira durante a Segunda Guerra Mundial. Técnico de Administração do Governo Brasileiro (1944-45). Economista da Fundação Getúlio Vargas (1948-49);

Como Diretor da Divisão de Desenvolvimento da CEPAL (1949-57), contribuiu de forma decisiva, ao lado do economista argentino Raúl Prebish, para a formulação do enfoque estruturalista da realidade socioeconômica da América Latina;

Diretor do Banco Nacional do Desenvolvimento Econômico (BNDE) (1958-59);

No Governo de Juscelino Kubitschek, elaborou o Plano de Desenvolvimento do Nordeste, que deu lugar à criação da SUDENE, órgão que dirigiu por cinco anos (1959-64);

No Governo João Goulart, foi o primeiro titular do Ministério do Planejamento (1962-63);
Com o golpe militar de 1964, teve seus direitos políticos cassados por dez anos, dedicando-se então à pesquisa e ao ensino da Economia do Desenvolvimento e da Economia da América Latina em diversas universidades como as de Yale (EUA, 1964-65), Sorbonne (França, 1965-85), American University (EUA, 1972), Cambridge (“Cátedra Simon Bolívar”- Inglaterra, 1973-74), Columbia (EUA, 1976-77);

Com a redemocratização, foi embaixador do Brasil junto à Comunidade Econômica Européia (1985-86), em Bruxelas, e Ministro da Cultura do Governo Sarney (1986-88), quando elaborou a primeira legislação de incentivos fiscais e fez a defesa da identidade cultural brasileira.

Reviews

[Carlos Hugo Winckler Godinho · Rating 4 out of 5]

Quando você começa a se perder na teoria, nada melhor que um choque de realidade. Poréns: a leitura é um pouco pesada e penso que faltou um pouco de coerência do autor quando afirma logo no começo da dificuldade de se traçar um cenário de longo prazo dada a escassez de conhecimento e de dados para traçar cenários de longo prazo para a economia, sendo que para questão ambiental ele afirma com todas as letras que haverá um colapso.

[Mariana · Rating 5 out of 5]

O mito do desenvolvimento econômico do Celso Furtado foi uma das minhas leituras para um seminário que precisava apresentar sobre a teoria da dependência do autor e devo dizer que foi uma das melhores leituras que já fiz da faculdade até agora! Cada vez mais reforço minha vontade de fazer meu TCC falando de desenvolvimento econômico brasileira e ligando isso com o tema de desindustrialização no nosso país. Celso Fustado é muito sóbrio na maneira que ele visualiza as relações de dependência dos países periféricos em relação aos países cêntricos. Tô louca para ler muito mais do Furtado :)

Algumas citações que ajudaram no seminário eu adorei desenvolver com os meus amigos da faculdade:

“Que acontecerá se o desenvolvimento econômico, para qual estão sendo mobilizados todos os povos da terra, chega efetivamente a concretizar-se, isto é, se as atuais formas de vida dos povos ricos chegam efetivamente a universalizar-se? A resposta a essa pergunta é clara, sem ambiguidades: se tal acontecesse, a pressão sobre os recursos não-renováveis e a poluição do meio ambiente seriam de tal ordem (ou, alternativamente, o custo do controle da poluição seria tão elevado) que o sistema econômico mundial entraria necessariamente em colapso.” pg 17

“Parece inegável que a periferia terá crescente importância nessa evolução, não só porque os países cêntricos serão cada vez mais dependentes de recursos naturais não-reprodutíveis por ela fornecidos, mas também porque as grandes empresas encontrarão na exploração de sua mão-de-obra barata um dos principais pontos de apoio para firmar-se no conjunto do sistema.” pg 59

“[...] o estilo de vida criado pelo capitalismo industrial sempre será o privilégio de uma minoria. O custo, em termos de depredação do mundo físico, desse estilo de vida é de tal forma elevado que toda tentativa de generalizá-lo levaria inexoravelmente ao colapso de toda uma civilização, pondo em risco as possibilidades de sobrevivência da espécie humana. Temos assim a prova definitiva de que o desenvolvimento econômico - a idéia de que os povos pobres podem algum dia desfrutar das formas de vida dos atuais povos ricos - é simplesmente irrealizável. Sabemos agora de forma irrefutável que as economias da periferia nunca serão desenvolvidas, no sentido de similares às economias que formam o atual centro capitalista.” pg 74

“O comportamento dos grupos que se apropriam do excedente, condicionado que é pela situação de dependência cultural em que se encontram, tende a agravar as desigualdades sociais, em função do avanço na acumulação. Assim, a reprodução das formas sociais, que identificamos com o subdesenvolvimento, está ligada a formas de comportamento condicionados pela dependência.” pg 82

“Toda economia subdesenvolvida é necessariamente dependente, pois o subdesenvolvimento é uma criação da situação de dependência. Mas nem sempre a dependência criou as formações sociais sem as quais é difícil caracterizar um país como subdesenvolvido. Mais ainda: a transição do subdesenvolvimento para o desenvolvimento é dificilmente concebível, no quadro da dependência.” pg 87

“O fenômeno da dependência se manifesta inicialmente sob a forma da imposição externa de padrões de consumo que somente podem ser mantidos mediante a geração de um excedente criado no comércio exterior. É a rápida diversificação desse setor do consumo que transforma a dependência em algo dificilmente reversível.” pg 87

[Wuttipong Tunyut · Rating 4 out of 5]

หนังสือเล่มนี้จะพูดถึงหนึ่งในงานเขียนของ Celso Furtado ที่ชื่อ The Myth of Economic Development (The Myth) โดยต้นฉบับถูกตีพิมพ์ในภาษาโปรตุเกสเมื่อปี 1974 ในชื่อ O Mito do Desenvolvimento Econômico ซึ่งจะแบ่งออกเป็นสองส่วน
• ส่วนแรก คือ บทนำและวิจารณ์ตัวงานต้นฉบับ ที่เขียนขึ้นมาใหม่โดย Ndongo Samba Sylla ซึ่งได้เล่าถึงประวัติและมูลเหตุพัฒนาการทางความคิดของ Furtado ภาพรวมและบทวิเคราะห์วิจารณ์ถึงตัวต้นฉบับ The Myth
• ส่วนที่สอง คือ บทแปลภาษาอังกฤษของตัวต้นฉบับ The Myth ซึ่งแปลโดย Jordan B Jones
เนื้อความใน The Myth จะเป็นการโต้แย้งงานเขียนชื่อดังอย่าง The Limit of Growth (1972) ของกลุ่ม The Club of Rome ซึ่งเป็นงานเขียนเศรษฐศาสตร์เชิงโครงสร้าง (โดยมีองค์ประกอบของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในสาขาอื่นๆ เข้าประกอบ) ที่อธิบายความเชื่อมโยงของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ทรัพยากรทางธรรมชาติ การเติบโตของประชากร และอื่นๆ รวมเรียกว่า Continuous Critical Problems โดยมีเนื้อหาสำคัญคือ การขยายตัวทางเศรษฐกิจจะทำให้การใช้ทรัพยากรของโลกเติบโตในอัตราเร็วกว่าอัตราการฟื้นฟูของทรัพยากร และส่งผลลบย้อนมาสู่คุณภาพชีวิตของมนุษย์ (แบบจำลองทำนายจุดที่เป็นขีดจำกัดของการเติบโตทางเศรษฐกิจไว้ที่ปี 2070) ข้อเสนอหลักของงาน คือ โลกควรปรับตัวไปจุดดุลยภาพที่เหมาะสมให้เร็วที่สุดเพื่อยุติการเติบโตที่จะนำไปสู่ความล้มสลายต่างๆ ซึ่งแน่นอนว่าข้อเสนอในลักษณะนี้จะถูกโต้แย้งโดยกลุ่มแนวคิด Techno-optimistic ที่เชื่อว่าการปรับปรุงเทคโนโลยีจะทำให้มนุษย์สามารถสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจควบคู่กับการรักษาทรัพยากรของโลกได้ ขณะที่ใน The Myth Furtado พยายามโต้แย้งในมุมที่ต่างออกไป
Furtado เป็นนักเศรษฐศาสตร์เชิงโครงสร้าง (Structuralist economics) ชาวบราซิลชื่อดังของโลก เติบโตในยุคที่แนวคิดแบบ Positivism และ Marxist เฟื้อฟู (เกิด 20s) รวมถึงการมีพื้นหลังการเรียนกฎหมายก่อนจะต่อยอดการเรียนทางเศรษฐศาสตร์ในสำนักทางฝรั่งเศส หล่อหลอมให้ Furtado เป็นนักเศรษฐศาสตร์เชิงโครงสร้างที่มุ่งเน้นศึกษาปรากฏการทางเศรษฐกิจผ่านมุมมองทางประวัติศาสตร์ (Historical-structural Method) และพยายามเชื่อมโยงความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่างๆ ในระบบเพื่ออธิบายมูลเหตุของปรากฏการต่างๆ ที่เกิดขึ้น หนึ่งในแนวคิดที่มีชื่อเสียง คือ การที่เขาอธิบายการเกิดและคงอยู่ของกลุ่มประเทศศูนย์กลาง (Center) ทางทุนนิยม และประเทศรอบนอก (Periphery) ที่เป็นประเทศด้อยพัฒนาที่จะกลายตัวเองเป็นผู้เชี่ยวชาญในการส่งออกสินค้าขั้นต้นและนำเข้าสินค้าอุตสาหกรรม แนวคิดของ Furtado มีชื่อเสียงมาก ส่วนหนึ่งเพราะเป็นการแย้งและจี้จุดอ่อนของแนวคิดแบบ Neoclassical (ซึ่งมักจะเป็นวิธิคิดที่ static, formalistic และ ahistorical) ว่าทำไมประเทศด้อยพัฒนาถึงจะยังคงด้อยพัฒนาต่อไปเรื่อยๆ แม้จะมีทรัพยากรที่อุดมสมบูรณ์
Furtado ได้เปรียบเทียบว่าการเป็นประเทศด้อยพัฒนาและประเทศศูนย์กลาง เป็นเสมือนการเป็นแฝดสยาม คือ ฝ่ายหนึ่งดำรงอยู่ได้เพราะมีอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งแตกต่างจากวิธิคิดแบบ Stage of Development โดยประเทศด้อยพัฒนาที่ต่อให้พัฒนาการผลิตไปสู่อุตสาหกรรมมากขึ้น (Industrialization) ก็จะยังคงลักษณะของการด้อยพัฒนาไว้ คือ การมีช่องว่าทางผลิตภาพระหว่างพื้นที่เมืองและชนบทที่สูง สัดส่วนคนที่ underemployed ในเมืองเพิ่มสูงขึ้น และช่องว่างระหว่างคุณภาพชีวิตของคนส่วนน้อยที่ครองส่วนแบ่งรายได้จำนวนมากของประเทศกับกลุ่มคนส่วนใหญ่ที่เหลือ Industrialization ในประเทศด้อยพัฒนาจะแตกต่างจากที่เกิดในประเทศศูนย์กลาง ตรงที่ Industrialization ที่เกิดขึ้นจะไม่ได้สร้างรูปแบบการบริโภคที่เหมือนกันมากขึ้นให้กับคนในประเทศประเทศ ในทางตรงข้าม Industrialization ในประเทศด้อยพัฒนาจะยิ่งฉีกให้คนจำนวนน้อยมีความหลากหลายในการบริโภคมากขึ้น และจะยิ่งทำให้ความหลากหลายในการบริโภคของคนส่วนใหญ่ลดน้อยลง
Furtado ได้อธิบายว่าการวิวัฒนาการทางเศรษฐกิจโลกแบ่งเป็นสามช่วง ช่วงแรกคือการปฏิวัติอุตสาหกรรมในอังกฤษที่ทำให้อังกฤษกลายเป็นเจ้าโลก ซึ่งเป็นต้นแบบทำให้ช่วงต่อมาเกิดประเทศศูนย์กลางทางเศรษฐกิจอื่นๆ และขั้นสุดท้ายคือการเข้าสู่ช่วงที่ประเทศศูนย์กลางทางเศรษฐกิจขยายความเชื่อมโยงของตนไปยังประเทศรอบนอกผ่านการมีอาณานิคมและวิธีการอื่นๆ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เส้นทางการพัฒนาของประเทศศูนย์กลางทางเศรษฐกิจจะไม่เหมือนกับประเทศขอบนอก
ในประเทศศูนย์กลางการพัฒนาอุตสาหกรรมจะนำไปสู่การยกระดับของค่าจ้างแรงงานและการกระจายรายได้ การขยายของอุตสาหกรรมจะเป็นการขยายเพื่อตอบสนองตลาดภายในประเทศ การแพร่กระจายของสินค้าและบริการแบบใหม่ๆ จนทำให้เกิดรูปแบบการบริโภคของคนในประเทศที่มีแนวโน้มเหมือนกันมากขึ้นเรื่อยๆ
ขณะที่ในประเทศขอบนอกที่การพัฒนาอุตสาหกรรมจะถูกขับเคลื่อนโดยอุตสาหกรรมที่มุ่งเน้นการส่งออกเป็นหลักและถูกควบคุมมาจากธุรกิจข้ามชาติในประเทศที่เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ ซึ่งทำให้ขาดการสะสมทุนภาย���นและการพัฒนาเทคโนโลยีของประเทศ ปรากฏการแบบนี้จะทำให้ในประเทศขอบนอกจะมีแต่เพียงกลุ่มคนกลุ่มน้อยที่มีความเชื่อมโยงกับธุรกิจจากประเทศศูนย์กลางทางเศรษฐกิจเท่านั้นที่จะสามารถขยับรูปแบบการบริโภคของตนไปคล้ายกับในประเทศศูนย์กลาง ขณะที่คนส่วนใหญ่จะยังต้องยึดโยงกับรูปแบบการบริโภคแบบเดิม เนื่องจากการใช้ส่วนเพิ่มทางเศรษฐกิจ (Economics Surplus) ที่เกิดขึ้นในสองกลุ่มประเทศจะแตกต่างกัน ในประเทศที่พัฒนาแล้วส่วนเพิ่มทางเศรษฐกิจเหล่านี้ส่วนใหญ่จะถูกนำไปใช้ในกิจกรรมที่ขยายผลิตภาพการผลิตของประเทศ ขณะที่ในประเทศขอบนอกส่วนเพิ่มทางเศรษฐกิจส่วนใหญ่จะถูกครอบครองโดยคนกลุ่มน้อยและใช้ไปเพื่อการนำเข้าสินค้าขั้นสูงจากประเทศพัฒนาแล้วเพื่อให้คนส่วนน้อยเหล่านี้ได้มี Privilege ที่จะมีรูปแบบการบริโภคแบบคนในประเทศพัฒนาแล้วแตกต่างจากคนส่วนใหญ่ในประเทศ รูปแบบนี้จะคงการพัฒนาและการด้อยพัฒนา (Underdevelopment) ของสองกลุ่มประเทศไปเรื่อยๆ
Furtado ได้โต้แย้ง The Limit of Growth ว่า แรงกดดันด้านข้อจำกัดของทรัพยากรในโลกแห่งความเป็นจริงจะมีน้อยกว่าที่ The Limit of Growth ทำนายไว้มาก เนื่องจากรูปแบบการบริโภคในภาพรวมของโลกจะยังคงมีความหลากหลาย เพราะคนส่วนใหญ่ในประเทศขอบนอกจะไม่สามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบการบริโภคของตนได้ ซึ่งข้อสรุปของ Furtado นี้ก็ได้ถูกโต้เขียนในบทนำของหนังสือที่เขียนโดย Ndongo Samba Sylla ซึ่งระบุว่า Furtado ประเมินค่า The Limit of Growth ต่ำเกินไป โดยเฉพาะการขาดการพิจารณาเรื่องศักยภาพของทรัพยากรในโลกที่จะฟื้นฟูตัวเองที่มีแนวโน้มจะลดน้อยถอยลงซึ่งทำให้เราต้องให้ความสำคัญกับปัญหาเรื่องทรัพยกรต่างๆ มากกว่าที่ Furtado โต้แย้ง
ขณะที่แนวคิดเรื่องการแบ่งขั้วของคนในประเทศขอบนอกดูเหมือนว่าจะเป็นจริงตามที่ Furtado เสนอ อย่างไรก็ตามปรากฏการเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นแต่ในประเทศขอบนอก เพราะแม้แต่ในประเทศศูนย์กลางทั้งหลายช่องว่างระหว่างคนรวยและคนจนก็เพิ่มสูงขึ้น จากประวัติศาสตร์จะเห็นว่าการพัฒนาเศรษฐกิจจากอุตสาหกรรมต่างๆ จะส่งผลดีกับคนบางกลุ่ม เช่น ที่เคยเกิดกับคนในภาคเกษตรและสิ่งทอของคนอังกฤษในยุคหนึ่ง สิ่งที่แตกต่างกันคือคนในอังกฤษยุคก่อนสามารถถ่ายเทแรงงานส่วนเกินที่มีมายังอเมริกาเพื่อสร้างเศรษฐกิจใหม่ ซึ่งปรากฏการการย้ายถิ่นครั้งใหญ่แบบนี้เป็นเรื่องยากมากที่จะเกิดขึ้นได่ในปัจจุบัน

----------
Q ส่วนตัว : จีนกำลังพยายามถ่ายเทส่วนเกินแบบที่อังกฤษเคยทำ โดยที่ไทยกำลังรับบทอเมริกาใหม่ของจีน?

[Ju · Rating 4 out of 5]

também li esse pra faculdade e estou encantada com o celso furtado. já tinha lido alguns ensaios dele, mas nada muito concreto, essa foi minha primeira interação sólida com ele e amei. a teoria que ele traz no livro é muito interessante e contrasta bastante com as teorias que estudo dentro da minhas disciplinas. abriu minha mente.