Opis nieszczęścia. Eseje o literaturze

by W.G. Sebald, Małgorzata Łukasiewicz (Translator), Arkadiusz Żychliński (Afterword)

Zamieszczone w niniejszym tomie eseje pochodzą z trzech książek W.G. Sebalda: Die Beschreibung des Unglücks (1985), Unheimliche Heimat (1991) i Logis in einem Landhaus (1998). Obiektami dociekań i interpretacji albo bohaterami esejów niemieckiego autora są m.in. Arthur Schnitzler, Franz Kafka, Elias Canetti, Thomas Bernhard, Joseph Roth, Jean Améry, Jean-Jacques Rousseau, Gottfried Keller, Robert Walser, a do grona pisarzy dołącza Jan Peter Tripp, malarz i szkolny kolega Sebalda; osobny szkic został poświęcony fenomenowi pierwszych autorów żydowskich tworzących w języku niemieckim, takich jak Leopold Kompert i Karl Emil Franzos.

W pierwszej części tomu Sebald przygląda się głównie literaturze austriackiej, potem przechodzi do omawiania literackich indywidualności Szwajcarii. W swojej pracy korzysta na równi z kompetencji filologa i z licencji eseisty. Jako badacz, jako krytyk i jako pisarz jest bowiem przede wszystkim namiętnym czytelnikiem. Czyta uważnie, z bliska – wybiera z potoku narracji pojedynczą frazę i skupia się na jej szczególnym i złożonym znaczeniu. Porusza się po mapie literatury własnym szlakiem.

Opis nieszczęścia to tytuł zapożyczony od pierwszego zbioru esejów pisarza. Formuła celnie uwydatnia to, co autora najbardziej interesuje w literaturze. W przedmowie do książki z 1985 roku Sebald pisał: Ci, którzy obierają zawód pisarza, z reguły nie zaliczają się do ludzi najbardziej niefrasobliwych. Jakże inaczej gotowi byliby wdawać się w niemożliwe zajęcie, polegające na poszukiwaniu prawdy? […] Opis nieszczęścia zawiera w sobie możliwość jego przezwyciężenia.

Genres: Nonfiction

288 pages, Paperback

First published January 28, 2020

About the author

Winfried Georg Maximilian Sebald was a German writer and academic. His works are largely concerned with the themes of memory, loss of memory, and identity (both personal and collective) and decay (of civilizations, traditions or physical objects). They are, in particular, attempts to reconcile himself with, and deal in literary terms with, the trauma of the Second World War and its effect on the German people.

At the time of his death at the age of only 57, he was being cited by many literary critics as one of the greatest living authors, and was tipped as a possible future recipient of the Nobel Prize in Literature.

Reviews

[Joanna Slow · Rating 5 out of 5]

Dopiero przy drugim spotkaniu zakochałam się w zbiorze „Opis nieszczęścia. Eseje o literaturze” W.G. Sebalda.
W czasie wakacji zaczęłam czytanie od początku, czyli opowieści o mieszczańskiej miłości w powieści Schnitzlera, która była pierwowzorem scenariusza „Oczu szeroko zamkniętych” i coś nie zagrało. Męczyłam się, choć zapragnęłam przeczytać historię, którą interpretuje pisarz i poluję na nią, niestety bez rezultatu.
Przy drugiej próbie zaczęłam od ostatniego eseju, o malarstwie Jana Petera Trippa, przeplatanego zdjęciami jego obrazów. I to zagrało, rozumiałam, o czym pisze Sebald, widziałam to, co nazywa, mogłam zachwycić się tym jak patrzy i jak pięknie widzi. Potem postanowiłam czytać o pisarzach, których znam, czyli Bernhardzie i Kafce. No i zakochałam się, bo nie sposób nie zachwycić się tym jak czyta Sebald, jak dużo widzi i jak interesująco o tym pisze. Esej o Mesjanizmie w „Zamku” Kafki to mistrzostwo świata. I tak łatwo można go przenieść z interpretacji literatury do czytania rzeczywistości i powszechnego oczekiwania na wszystkowiedzącego zbawcę. Esej o pisarstwie Josepha Rotha zainspirował mnie do przyśpieszenia sięgnięcia po prozę tego pisarza i to była fantastyczna decyzja, bo drugi Roth trafia do grona moich ulubionych. Wiem już, że będę wracać do tego zbioru, po kolejnych spotkaniach z autorami, których tak pięknie czyta W.G. Sebald.

[Jakub · Rating 4 out of 5]

I cóż tu pisać? Zazdrość bierze człowieka, że ktoś potrafi tak kunsztownie i przenikliwie pisać o literaturze. Wartość poznawcza z estetyczną łączą się tu w wysoce wartościową całość.

[Marta sans-H · Rating 5 out of 5]

Czytać „Opis nieszczęścia” Sebalda tak, jak pisze cytowany przez tego samego Sebalda, EliasZ Canetti: „Czytać, póki rzęsy nie zaczną cicho dźwięczeć ze zmęczenia”. Na raz całość i oddzielnie każdy esej. Po kolei i przypadkiem, na wyrywki. Po lekturze opisywanych znanych już nam autorów i przed poznaniem nowych. Dążyć do ideału najuważniejszego czytania.

[Julia · Rating 4 out of 5]

Ciekawie było sobie porównać Sebalda krytyka z Sebaldem pisarzem. "Austerlitz" było wspaniała powieścią, Literaturą przed duże L, która wciąga, kopnie, podszczypie i porazi totalnie. Widać bylo te niektóre elementy sebaldowskie w tych zebranych esejach, szczególnie gdy zaczął on przeplatać zdjęcia między paragrafy - co tak bardzo wyróżniało "Austerlitza" i tak bardzo wpisywalo się w estetykę podkreślającą charakter historii, którą narrator opowiadał. W "Opisie nieszczęścia" chodzi o co innego - o podejście krytyczne do literatury niemieckojęzycznej, ale nie skupiającej się na Niemczech, a raczej na "peryferiach" - Austrii, Szwajcarii i tych, którzy tworzyli i utożsamiali się z językiem, nie mieszkając w Niemczech (choćby Kafka, później również Amery).
Eseje Sebalda to interesujące wprowadzenie w literaturę, o której wiem mało i o autorach, o których raczej nie słychać dużo (no, oprócz Kafki, wiadomo). A jednak trochę żal, że ta perspektywa jest tutaj ograniczona tylko i wyłącznie do męskich oczu - a przecież wierzyć mi się nie chce, że nie było żadnych wart uwagi kobiet tworzących w dwudziestym wieku w języku niemieckim.
Wrócę do Sebalda, na pewno do jego prozy, bo ta mnie najbardziej interesuje i jego styl najlepiej się odnajduje w powieściach.

[Klaudiusz Jan PL]

DNF at 50%