What do you think?
Rate this book
Gnoza i gnostycyzm
Jerzy Prokopiuk (ur. 1931) uznawany jest za jednego z najciekawszych polskich intelektualistów, ezoteryk, gnostyk, antropozof, wybitny tłumacz, jungista (przetłumaczył na polski kilka dzieł Carla Gustava Junga), autor kilkunastu książek. Pierwszą jego samodzielną pracą jest krótkie wprowadzenie do wiedzy o gnozie czyli właśnie Gnoza i gnostycyzm. W tej krótkiej książeczce autor zestawia myśl hellenistyczną z myślą orientu gdzie leżą źródła gnozy. Zadaje też pytania (i daje odpowiedzi): Czym była - i jest - gnoza? Co łączy ją z pogaństwem, co z judaizmem i co z chrześcijaństwem? Podaje różnorakie współczesne definicje gnozy i gnostycyzmu. Analizuje także gnozę jako system epistemologiczny i zastanawia się nad użytecznością myśli gnostyckiej dla współczesnego człowieka. Analizuje także gnozę jako religię skupiając się szczególnie na gnostycyzmie chrześcijańskiej. Jak pisze sam autor: Gdybyśmy więc mieli opisać gnostycyzm przez wymienienie jego kwintesencjonalnych cech, to musielibyśmy powiedzieć, że do tych cech należą:
1. W teologii – radykalny transcendentyzm, tj. przeciwstawienie Boga i świata duchowego (pleroma) nieświadomemu lub zbuntowanemu demiurgowi (Stwórcy – Jahwe), jego archontom i światu materialnemu.
2. W kosmologii – antykosmizm (wrogość wobec świata demiurga jako więzienia).
3. W antropologii – dualizm człowieka i świata, triadyczna koncepcja człowieka (człowiek składa się z dała, duszy i ducha – soma, psyche i pneuma) i opierający się na niej ezoteryzm (istnienie poznania dostępnego ludziom szczególnie do niego uzdolnionym i w tym sensie „wybranym”).
4. W eschatologii – postulat wyzwolenia człowieka spod władzy demiurga i archontów (tj. spod władzy losu – heimarmené), czyli z tego świata, właśnie przez gnozę, wtajemniczenie. 5. W etyce – postawa skrajnie ascetyczna (lub – rzadko – skrajnie libertyńska, tzn. odrzucająca wszelkie prawa moralne).
6. W aspekcie społecznym – indywidualizm i pluralizm (w chrześcijaństwie ideał Kościoła policentrycznego – składającego się z wielu ośrodków charyzmatycznych).
Ta niewielka książeczka najwybitniejszego w tej dziedzinie polskiego specjalisty to najlepsze wprowadzenie czytelnika w tematykę.
1. W teologii – radykalny transcendentyzm, tj. przeciwstawienie Boga i świata duchowego (pleroma) nieświadomemu lub zbuntowanemu demiurgowi (Stwórcy – Jahwe), jego archontom i światu materialnemu.
2. W kosmologii – antykosmizm (wrogość wobec świata demiurga jako więzienia).
3. W antropologii – dualizm człowieka i świata, triadyczna koncepcja człowieka (człowiek składa się z dała, duszy i ducha – soma, psyche i pneuma) i opierający się na niej ezoteryzm (istnienie poznania dostępnego ludziom szczególnie do niego uzdolnionym i w tym sensie „wybranym”).
4. W eschatologii – postulat wyzwolenia człowieka spod władzy demiurga i archontów (tj. spod władzy losu – heimarmené), czyli z tego świata, właśnie przez gnozę, wtajemniczenie. 5. W etyce – postawa skrajnie ascetyczna (lub – rzadko – skrajnie libertyńska, tzn. odrzucająca wszelkie prawa moralne).
6. W aspekcie społecznym – indywidualizm i pluralizm (w chrześcijaństwie ideał Kościoła policentrycznego – składającego się z wielu ośrodków charyzmatycznych).
Ta niewielka książeczka najwybitniejszego w tej dziedzinie polskiego specjalisty to najlepsze wprowadzenie czytelnika w tematykę.
- GenresGnosticism
48 pages, Mass Market Paperback
Published January 1, 2019
29 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
February 26, 2023
Praca ta jest jedynie krótkim kompendium informacji na temat pojęć zawartych w tytule, niestety jednak zatopionych w wierze i poglądach autora, który mimo wszystko pokazuje w niej znajomość pism różnych grup określanych jako "gnostyckie", z których cytuje, chcąc nadać swojemu wywodowi wrażenie bycia płynnym i dotyczącym określonego, realnie istniejącego "gnostycyzmu".
Z tego względu, pomijając element ideologiczny w tym wywodzie, możemy z tej pracy poznać clue gnostycyzmu, dzięki wskazaniu na typowe dla szurów figury myślowe takie jak np. dychotomia - ludzie świata (ludzie ciała/reszta ludzkości/ci co są przeciw nam) kontra oświecona mniejszość(my gnostycy) (patrz: s. 19-20). Jest to dobry wstęp do współczesnego gnostycyzmu (kształtującego się jakoś od początku nowożytności) i szurskich, ale usystematyzowanych wierzeń w rodzaju antropozofii, różokrzyża, teozofii, spirtualistycznych odłamów masonerii etc.
Jeśli znacie język angielski, to polecę, w miejsce tej pracy, książkę "Beyond gnosticism" Dunderberga, której autor pokazuje, że to pojęcie nie jest najbardziej fortunnym, ani też właściwym dla usystematyzowania i opisywania różnych historycznych ruchów, sekt, wierzeń etc., które wspólnie są określane jako gnostyckie. Z popularno-naukowych źródeł polecam kanał na YouTube "Religion for Breakfast", który prezentuje treści zgodne z obecnym stanem wiedzy naukowej w dziedzinie historii religii i duchowości, bez wykrzywiania ich w celu udowodnienia słuszności ortodoksji (tak jak to robią reprezentanci chrześcijaństwa nicejskiego, dominujących nurtów islamu czy judaizmu), w celu ataku na ortodoksję (tak jak to robi chociażby autor recenzowanej książki) czy ataku na wierzenia w ogóle (tak jak to robią zwolennicy Dawkinsa).
Mimo wszystko, książka ta, w odróżnieniu od "Źródeł kultury Indii" Tagore, jest przejrzysta i napisana w sposób, który nie jest chaotyczny, powołuje się na różnych badacz, nie każda teza oparta jest na "bo tak mówię" (tak jak to jest u Tagore'a). Jeśli ktoś poszukuje wstępu do współczesnego gnostycyzmu, przykładu literatury jego reprezentanta, to książka ta jest godna polecenia - zwłaszcza rozdział II Gnostycyzm jako religia (s. 21-29) i zawarty w nim (na s. 29) spis kwintesencjonalnych cech gnostycyzmu. Pewną wartość ma też ostatni rozdział Gnostycyzm, a chrześcijaństwo: Problem gnostycyzmu chrześciańskiego (s. 39-46), jako prezentujący, w skrótowej formie, typowo gnostyckie spojrzenie na chrześcijaństwo (pomimo bzdurnego stwierdzenia o tym, że akademiccy badacze historii gnostycyzmu i chrześcijaństwa mają prezentować "ortodoksyjny" bias przeciwko gnostyckim tezom).
Minus należy się vis-à-vis etiudzie (wydawcy) za niedopatrzenia w korekcie i okładkę, na której znak gnostycyzmu jest widocznie rozpikselizowany - nikt mi nie wmówi, że zrobienie czerwonego kółka z prostym krzyżem w środku, za pomocą programu do tworzenia wektorów, jest ponad zdolności grafika w jakimkolwiek wydawnictwie. Zabrakło także redakcji - pewne informacje, jak choćby to stwierdzenie autora:
Mandaizm jest gnostycką i "bapstystyczną" religią (...) istniejąca do dziś w Iraku (choć po wojnie w Zatoce Perskiej z 1991 r. nie jest to pewne). (s. 36).
aż proszą się w o "*" i przypis redakcji "Mandaizm nadal istnieje w Iraku, a także jest wyznawany w diasporze poza jego granicami" - informacje na ten temat są dostępne po jednorazowym wpisaniu hasła "Mandaizm" w google.
Z tego względu, pomijając element ideologiczny w tym wywodzie, możemy z tej pracy poznać clue gnostycyzmu, dzięki wskazaniu na typowe dla szurów figury myślowe takie jak np. dychotomia - ludzie świata (ludzie ciała/reszta ludzkości/ci co są przeciw nam) kontra oświecona mniejszość(my gnostycy) (patrz: s. 19-20). Jest to dobry wstęp do współczesnego gnostycyzmu (kształtującego się jakoś od początku nowożytności) i szurskich, ale usystematyzowanych wierzeń w rodzaju antropozofii, różokrzyża, teozofii, spirtualistycznych odłamów masonerii etc.
Jeśli znacie język angielski, to polecę, w miejsce tej pracy, książkę "Beyond gnosticism" Dunderberga, której autor pokazuje, że to pojęcie nie jest najbardziej fortunnym, ani też właściwym dla usystematyzowania i opisywania różnych historycznych ruchów, sekt, wierzeń etc., które wspólnie są określane jako gnostyckie. Z popularno-naukowych źródeł polecam kanał na YouTube "Religion for Breakfast", który prezentuje treści zgodne z obecnym stanem wiedzy naukowej w dziedzinie historii religii i duchowości, bez wykrzywiania ich w celu udowodnienia słuszności ortodoksji (tak jak to robią reprezentanci chrześcijaństwa nicejskiego, dominujących nurtów islamu czy judaizmu), w celu ataku na ortodoksję (tak jak to robi chociażby autor recenzowanej książki) czy ataku na wierzenia w ogóle (tak jak to robią zwolennicy Dawkinsa).
Mimo wszystko, książka ta, w odróżnieniu od "Źródeł kultury Indii" Tagore, jest przejrzysta i napisana w sposób, który nie jest chaotyczny, powołuje się na różnych badacz, nie każda teza oparta jest na "bo tak mówię" (tak jak to jest u Tagore'a). Jeśli ktoś poszukuje wstępu do współczesnego gnostycyzmu, przykładu literatury jego reprezentanta, to książka ta jest godna polecenia - zwłaszcza rozdział II Gnostycyzm jako religia (s. 21-29) i zawarty w nim (na s. 29) spis kwintesencjonalnych cech gnostycyzmu. Pewną wartość ma też ostatni rozdział Gnostycyzm, a chrześcijaństwo: Problem gnostycyzmu chrześciańskiego (s. 39-46), jako prezentujący, w skrótowej formie, typowo gnostyckie spojrzenie na chrześcijaństwo (pomimo bzdurnego stwierdzenia o tym, że akademiccy badacze historii gnostycyzmu i chrześcijaństwa mają prezentować "ortodoksyjny" bias przeciwko gnostyckim tezom).
Minus należy się vis-à-vis etiudzie (wydawcy) za niedopatrzenia w korekcie i okładkę, na której znak gnostycyzmu jest widocznie rozpikselizowany - nikt mi nie wmówi, że zrobienie czerwonego kółka z prostym krzyżem w środku, za pomocą programu do tworzenia wektorów, jest ponad zdolności grafika w jakimkolwiek wydawnictwie. Zabrakło także redakcji - pewne informacje, jak choćby to stwierdzenie autora:
Mandaizm jest gnostycką i "bapstystyczną" religią (...) istniejąca do dziś w Iraku (choć po wojnie w Zatoce Perskiej z 1991 r. nie jest to pewne). (s. 36).
aż proszą się w o "*" i przypis redakcji "Mandaizm nadal istnieje w Iraku, a także jest wyznawany w diasporze poza jego granicami" - informacje na ten temat są dostępne po jednorazowym wpisaniu hasła "Mandaizm" w google.
August 19, 2025
To dość źle napisana i chaotyczna książka, w której niby jest sporo wiedzy ale opracowanej w sposób który nie pozwala zbyt wiele zapamiętać. Mnóstwo wątków, nazw własnych i skrótów biograficznych
June 7, 2022
Dalej nie wiem co to gnoza i gnostycyzm. Jakby wiem tylko, ze ludzie kierują się ślepo Pismem Świętym, litery stały się ważniejsze niż duch. A zakończyć aktualne katastroficzne czasy, może tylko ponownie przyjście Jezusa.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews