¿Nos hace la música mejores como personas y como sociedad? A lo largo de la historia, los filósofos han reflexionado sobre esta cuestión con una gran dosis de escepticismo. Platón advertía que la música podía provocar graves cambios en la sociedad. Muchos siglos después, Adorno disertó sobre el poder nocivo del jazz, que según él nos convertía en ciudadanos sumisos. Alicja Gescinska está convencida de que la música tiene más poder para elevar el espíritu que para corromperlo, y que puede desempeñar un papel muy importante en nuestro desarrollo personal y moral. Hoy en día, sin embargo, le prestamos muy poca atención; en la educación, la música apenas tiene relevancia, y en la vida diaria la percibimos sobre todo como una fuente de esparcimiento, distracción o consuelo. En La música como hogar, un ensayo tan lúcido como convincente, Gescinska nos demuestra que la música es más un fundamento que un ornato de nuestra existencia, y que nos permite crearnos un hogar en el mundo.
Alicja Gescinska (Warschau, 1981) is schrijver en filosoof. Haar filosofische debuut De verovering van de vrijheid (2011) oogstte alom lof. Met haar debuutroman Een soort van liefde (2016) won ze de Debuutprijs 2017 en werd ze genomineerd voor de Confituur Boekhandelsprijs. Haar essay Thuis in muziek. Een oefening in menselijkheid (2018) stond op de shortlist voor de Socratesbeker. Intussen komen mensen om (2019) werd bekroond met de Liberales-boekenprijs 2019. In 2020 schreef ze het essay voor de Maand van de Filosofie: Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid . In 2021 debuteerde ze als dichter met de bundel Trojaanse gedachten. Haar theatermonoloog Apate spreekt verscheen in het voorjaar van 2022, waarin zij spreekt over de leugen als deugd.
Reza un dicho (irrespetuoso) que "no hay filósofo que no enrede un saludo". Sea que ustedes crean en el dicho o no, les aseguro que Alicja Gescinska, filósofa Belga de origen Polaco y autora de este ensayo, no es de las filósofas que enredan una reflexión profunda y humana sobre un tema del que se ha escrito casi desde el origen mismo de la filosofía y en su mayor parte, todo hay que decirlo, de forma generalmente muy enredada (el tema, la filosofía de la música, es bastante peliagudo).
El ensayo, que se lee de una sentada (tiene poco menos de 100 páginas), presenta una interesante perspectiva del significado y el poder social de la música: "¿somos mejores personas gracias a la música? ¿tiene la música el poder de mejorar el mundo?", ¿cuál es la relevancia moral de la música?; estás son algunas de las cuestiones que buscará resolver la filósofa a través de las páginas del ensayo.
Como lo exprese al principio, la característica más notable de este libro, es la claridad con la que esta escrito. A pesar de ser un tema de gran profundidad sobre la que han escrito (en código filosófico, es decir, muy exigente para la mayoría de los lectores no entrenados, como yo) decenas de grandes filósofos, la autora logra expresar en frases cortas, claras y bien tejidas, una tesis maravillosa sobre el papel de la música en la sociedad.
En el corazón de su argumento esta la idea de que la música nos permite comprender a los demás de un modo que no lo hace ninguna otra forma de lenguaje. La música, al menos en este bonito ensayo, es como "papel carbón" para el espiritú (la propiedad emergente de la actividad conjunta de todo nuestro sistema nervioso y posiblemente también de muchos otros órganos), un medio inmaterial que permite "calcar", transmitir sentimientos no expresables por medio de las palabras, incluso de las acciones.
Después de leer a Alicja Gescinska me he descubierto deteniéndome a "escuchar" mejor la música (en contraposición a simplemente oírla, dos verbos en los que la filósofa hace una distinción fundamental). He tratado, como lo sugiere, de comprender mejor el contexto en el que fue creada, para comprender mejor el "mensaje" humano que puede contener. El resultado ha sido, para mi, asombroso (aunque creo que le resultará un poco trivial a los profesionales de la música que saben esto desde hace mucho).
En tiempos y lugares (como el el caso de mi país, Colombia) en los que se echa tanto de menos una empatía generalizada, leer este ensayo se vuelve casi obligatorio. ¡Léanlo!
'Dat verklaart ook waarom we onze muzikale voorkeuren als een substantieel onderdeel van onze persoonlijkheid ervaren: veel meer dan bijvoorbeeld het geval is met onze voorkeuren en voorliefdes in de wereld der letteren of de schilderkunst.' (p. 83)
Hier was ik het volstrekt niet mee eens. En het gaat nog verder:
'Op datingsites wordt steevast naar je muzikale voorkeuren gevraagd. Je kunt je niet inbeelden dat stromingen en stijlen in de schilderkunst hetzelfde teweeg zouden brengen of een zelfde funderende component van onze identiteit zouden zijn. (p. 83)
Dat kan ik me dus wel inbeelden, sterker nog, ik voel dat dagelijks.
Dit boekje lijkt iets teveel geschreven te zijn vanuit een bepaald idee en alles wat daar niet bij past sneuvelt. Hoewel er af en toe mooie gedachtegangen in staan, kon ik er toch niet helemaal met mijn aandacht bij blijven. Dat had ook te maken met alle zinnen over Gescinska's kinderen. Die hadden er ook wel uitgelaten mogen worden van mij. Maar goed, dat hoort erbij tegenwoordig geloof ik. Hoe persoonlijker, hoe beter.
Éen van de weinige keren dat ik een boek nogal vluchtig en impulsief uitleende, waardoor ik er dus zonder verwachtingen aan begon. Het boek bleek een heel aangename verrassing.
Het woordgebruik is zorgvuldig afgewogen en komt tot uiting in een vlot leesbaar geheel. Iets abstracts als muziek tot woorden omzetten lijkt een moeilijke opgave, maar daar is de auteur toch mooi in geslaagd. De persoonlijke toets, de rode draad die de Poolse muziek doorheen de paragrafen vormt, was heel fijn. :)
In dit essay gaat filosofe en boeiende mediafiguur Alicja Gescinska op zoek naar een antwoord op de propositie of muziek ingezet kan worden, al dan niet doelbewust, om de mens op te tillen naar een hoger niveau van moreel bewustzijn. Voorts is het boekje toch ook wel een exploratie van haar Poolse wortels en wordt stilgestaan bij het gevoel van 'ontheemd-zijn' dat zovele Poolse emigranten (en emigranten in het algemeen) overvalt. Net zoals in haar roman hanteert Alicja Gescinska een heel toegankelijke stijl. Idealiter lees je het boek met een cd-speler of smartphone in de buurt om te stukken waarnaar ze verwijst te beluisteren. Zoals veel van haar collega's-filosofen citeert Gescinska graag illustere voorgangers, maar die citaten verstoren nooit het ritme in de tekst. Een heel aangenaam boekje (dat ik zeker nog eens herlees en dan effectief met de gepaste muziekstukken erbij) en ik kijk uit naar haar lezing aanstaand weekend.
Thuis in muziek is een leuk filosofisch werkje dat de stelling dat muziek een grote rol speelt in onze persoonlijke en morele ontwikkeling verdedigt.
Dit vond ik een interessante premisse, en een waar ik het vanuit m'n buikgevoel ook eens mee was. Ik vond het daarom ook leuk om enkele prominente voor- en tegenargumenten gebundeld te krijgen.
Toch bleef ik wat op m'n honger zitten en vond ik dat Gescinska niet altijd met de sterkste punten op de proppen kwam. Op deze moment is mijn conclusie over voornoemde stelling: "Ja, wellicht wel, zeker een beetje, maar zoveel andere dingen ook, dus so what?", als ge begrijpt wat ik bedoel. :-)
Wel ben ik blij bij deze geïntroduceerd geweest te zijn tot Alicja Gescinska. Ik vraag me af hoe het kan dat het tot nu moeten duren heeft... Tijd om meer op te zoeken van haar onderzoek en werk!
La moralidad de la música, la empatía como medio base para la creación y proliferación de la música, la música y la forma en que construye tu entorno o en el mejor de los casos, te lo recuerda.
Son muchas ideas muy interesantes que se tratan de explicar en un texto relativamente breve (lo anterior porque se trata de palabras que te invitan a reflexionar y a perderte un poco en ti mismo para después continuar con el flujo de lectura) y que por lo menos, en mi caso, forman parte de lo que pienso al respecto de la música.
“La enciclopedia proporciona conocimientos; del arte brinda la posibilidad de comprender al otro. Y esta afirmación es aplicable a la música en la misma medida que a la literatura. La música le pone rostro al otro” ~ La música como hogar de Alicja Gescinska.
Hoy se celebra Santa Cecilia, la patrona de los músicos, así que para celebrarlo os traigo este corto ensayo sobre la importancia de la música en nuestras vidas. En él la autora se pregunta si la música nos hace mejores personas y a partir de esa cuestión analiza diversos puntos de vista, desde Platón que en su obra La República recogía la música es capaz de realizar cambios en la sociedad, hasta Max Scheler y su visión sobre el arte y la moralidad.
A lo largo de las poco más de 100 páginas de este ensayo, la autora aborda cualidades como la empatía –“la música es un ejercicio de empatía”, señala–; la cualidad de la música para afrontar el dolor –“la música, dicho de otra forma, no es más que una venda en la herida que mal abre una y otra vez en la humanidad”–; o la música como herramienta para el autoconocimiento –“a través de la música aprendemos quiénes somos y de qué somos capaces”–.
Además, hace un llamamiento al poder de la música como ejercicio de escucha del otro; como un instrumento para incrementar la capacidad de concentración y de memoria en un mundo aplastado por la tecnología y la dispersión mental. “La actividad de crear o escuchar música, por tanto, no solo tiene un efecto positivo en el aprendizaje de aptitudes cognitivas beneficiosas por nuestro desarrollo y realización personales, sino también para nuestra autonomía como individuos”.
No sé si la música nos hace mejores personas porque como dice Alicja, los nazis eran grandes amantes del arte y de noche se iban a la ópera dejando atrás el horror con el que fustigaban. Pero sí sé que para mi la música es imprescindible y necesaria y que tanto en la música como en los libros y en la escritura me he apoyado en mis momentos bajos. Y a la música recurro especialmente en los más duros. ¡Que se lo digan a los cirujanos! .
Pensé que releyéndolo iba a poder ver más cosas que igual se me habían escapado la última vez, pero nada más alejado de la realidad. Me ha parecido incluso algo simplón.
La pregunta sobre la que gira todo el libro es si la música nos hace mejores. Como la autora está convencida de que la respuesta a esta pregunta es un SÍ rotundo, va dando diferentes argumentos en forma de metáforas, historias y experiencias personales, que visto a simple vista pueden parecer buenas y todo. Pero al final solo son eso, reductos concretos a una pregunta que da mucho más de sí.
Hay veces que reconoce que no toda la música es un beneficio personal ni un factor para el desarrollo humano, como por ejemplo Wagner y sus obras, que supuestamente exponían su ideal antisemita. Pero no va más allá de eso, supuestos.
Para mí, la música ni es algo que nos hace mejores ni algo que no influye en nada, por que al final es el significado que le damos cada uno a lo que sea que estemos escuchando lo que realmente importa; sea rap, pop, heavy o música clásica. Cada género, cada artista y cada pieza nos pueden evocar sentimientos, recuerdos o sensaciones que son propias de cada uno y por lo tanto irrepetibles
Ik vind het indrukwekkend hoe het werk van Alicja Gescinska zo divers is en tegelijk zo samenhangend. 'Thuis in muziek' zit andermaal vol prikkelende gedachten en prachtige zinnen. Aanrader!
Wat ik altijd al wist en hoe ik me voel over muziek nu onder woorden gebracht op filosofische wijze. Er staan enkele prachtige zinnen in die je niet onberoerd laten.
Slotakkoord: "Muziek doet ons thuiskomen in ons bestaan. Daarmee is ze een prachtig potentieel tegen de bronnen van het kwaad: tegen de haat en het ressentiment. We zouden moeten opnieuw moeten aanknopen bij het besef dat muziek geen ornament, maar een fundament van ons menszijn is, waardoor inzicht in de muziek ook inzicht in ons bestaan verschaft... Hoe meer we thuis zijn in muziek, hoe meer we thuis zijn door muziek".
Suuuper interessant aquest assaig de filosofia de la música, el primer que llegeixo però no l’últim. ‘La música no té un poder màgic que faci que tocar-la o escoltar-la ens converteixi en bones persones (…) però en qualsevol cas poseeix una força humanitzadora, i aquesta força pot fer-nos ser millors persones.’
p. 87: "Dat gevoel even thuis te komen, waarbij de eerste klanken van een muziekstuk een onzichtbare voordeur naar een denkbeeldige wereld openen, vind ik terug in verschillende muziekstukken die ik op mijn zoektocht naar een thuis heb verzameld. Al lijkt het niet veel, dat soort ontastbare thuiskomst verschaft me soms meer grond onder mijn voeten dan de fysieke plek waar ik me bevind."
Uh nah.. ik weet niet. Op zich zijn er van de 114 bladzijden zo'n 50 die mij écht aanspraken de rest leek nogal vaak een herhaling. Niet alles was even beargumenteerd opgebouwd, oke, muziek speelt een grote rol in ons leven, maar de waarde die zij er aan hecht vond ik soms iets té.
Muziek! De menselijke geest! Empathie! Een Belgische schrijfster! Met Poolse roots! En muziek!
Gezien bovenstaande ingrediënten had dit natuurlijk Het Beste Boek Ooit moeten worden. Probleemloos. Ik heb me dit jaar per ongeluk enigszins verdiept in de relatie tussen goed naar muziek luisteren en een betere luisteraar zijn, dus ik zat er helemaal klaar voor. He-le-maal! Alicja Gescinska hoefde enkel die bal nog in het doel te trappen.
Enkel in dat teringdoel trappen!
Maar nee. Nee. Nee. Niet echt alvast.
Kijk, Gescinska is filosoof, dus ze hoeft niet met snoeiharde empirische bewijzen aan te komen. Maar je komt er bij mij ook niet mee weg door te zeggen dat filosoof X iets vond, en dat het daarom 'zeer aannemelijk' is dat wat hij vond ook waar is. Ook de paar referenties naar wetenschappelijke literatuur (als Oliver Sacks daaronder te scharen valt) vind ik weinig overtuigend.
Oftewel: nergens wordt écht hard gemaakt dat muziek empathischer maakt, terwijl dat wel de zelfgezochte queeste van de schrijfster is.
Daarnaast, en dat is echt om te janken zo irritant, mijmert Gescinska alleen over klassieke muziek. Mijn god, wat is dat goed zeg, klassieke muziek! Himmelhoch jauchzend, zu Tode betrübt, heel de teringzooi. Maar ja. Afgezien van wat requia (requiems?) en pianostukken ben ik geen heel groot fan. Om onnodige redenen is het boek daarom regelmatig metershoog over / onder mijn hoofd, terwijl dat nergens voor nodig is. Het had van grote, maar ook zeer logische klasse getuigt als Gescinska elke vorm van muziek even serieus nam. Misschien doet ze dat ook wel, maar ze heeft het echt echt alleen over klassieke muziek, waarbij dat genre weer (weer!) in die ivoren toren wordt gepropt, terwijl je juist wilt dat we het kunnen zien als elke andere stroming, toch? Is dat niet empathie bij uitstek?
De persoonlijke delen van haar verhaal boeien me ook weinig (en dat terwijl ik bovengemiddeld geïnteresseerd ben in Belgen en Polen, aan mij zal het niet liggen). Het is nogal gezocht en dissonant. In het nawoord legt ze uit dat dit persoonlijke in opdracht was, maar goed, daar heb ik geen boodschap aan, ik ben slechts de lezer, en zo empathisch ben ik (nog) niet.
Afijn. Toch drie sterren he? Ja, dat wel, want hoewel er veel schoten voor open doel gemist worden, beoefent Gescinska niettemin een sport die ik zeer aimabel vind. Het überhaupt geïnteresseerd zijn en een lans breken voor de relatie tussen empathie en muziek vind ik erg interessant. Ook de vele filosofische referenties zijn erg fijn. Plus: Gescinska schrijft zeer, zeer toegankelijk, wat zeer, zeer plezierig is.
Oftewel: was de belofte duidelijker (Gescinska vertelt een persoonlijk verhaal over wat filosofen te zeggen hebben over hoe klassieke muziek je kan helpen empathischer te worden), dan was de teleurstelling kleiner. Under promise, over achieve, dat werk.
Maar misschien moet ik gewoon veel meer klassieke muziek luisteren.
Siempre que escucho a Rubén Blades me siento como en casa. Me gusta sentarme en el solar de los aburridos a fumar un cigarrillo (aunque yo no fumo), a escuchar las historias del barrio, de un país, de Latinoamérica. Pedro Navaja es el cuento más escuchado por los latinoamericanos, de eso no me cabe duda.
Gescinska propone un territorio hecho de música, un caparazón de caracol. Esa casa, ese territorio, concha enroscada que cargamos al lomo, está hecha de sonidos. Los acordes que escuchamos cada tanto, con la ayuda de un par de audífonos, nos transportan al umbral de la memoria, nos recuerdan un espacio habitable. Eso es Rubén, un hogar sonoro.
Más allá del intrincado asunto de la moral que subyace o no en la música, más allá de la posibilidad de "ser mejores personas" por el contacto con este o aquel género musical particular, lo que me interesa de este libro es la metáfora de la música como hogar, como casa, como un lugar habitable. Por esta razón, cuando escucho "Desapariciones" de Rubén Blades, recuerdo que mi casa (Latinoamérica) está habitada por fantasmas. Me da miedo salir a los matorrales, al río de mi comarca.
La música és un llenguatge abstracte. Comparada amb els nostres idiomes, pot tenir la limitació de la manca de l'especificitat, de refir-se a elements i conceptes concrets. Però alhora, aquesta naturalesa abstracta és el que fa que sigui una de les millors expressions de l'essència humana, un dels millors ponts de comunicació per entendre els altres i sentir-nos acompanyats en l'experiència que és l'autoconsciència del ser en aquest món, amb tots els goigs i els dubtes existencials.
Alicja Gescinska, prenent com a referència el pensament de Jankélévitch, però sobretot bevent de la seva pròpia experiència, teixeix una reflexió que lliga la música amb l'empatia i ens mostra com la primera pot ser i és una gran porta d'entrada als altres i com ens pot ajudar a comprendre'ls. Alhora, defensa l'escolta conscient de la música, l'esforç per intentar entendre, per buscar referències culturals, vitals, històriques en la música que escoltem i no quedar-nos només a la superfície.
Dit pleidooi voor het luisteren naar muziek (en zelf muziek beoefenen) is opgebouwd als de filosofische stelling dat muziek een grote rol speelt in onze persoonlijke en morele ontwikkeling. Muziek en moraliteit. Thuis in muziek (2018) gaat tevens in op het goed zijn in muziek, maar ook zeker het thuis voelen als in er ergens bij horen. Dat laatste is voor filosofe en mediafiguur Alicia Gescinska met Poolse afkomst – net als voor de vele emigranten van vandaag – geen evidentie. Gescinska schrijft vlot en, hoewel ze de goesting overbrengt om in de wereld van Chopin te duiken en minder gekende filosofen te gaan uitpluizen, toch maakt ze haar stelling niet echt hard. Maakt muziek empathischer? En waarom heeft ze het enkel over klassieke muziek – zogenaamde hoge cultuur? Zou het niet van empathie bij uitstek getuigen als ze dit genre als eender welke stroming zou behandelen? ‘Een oefening in menselijkheid’ dus.
A la secció "música" de la Biblioteca Bonnemaison a Barcelona hi havia aquest petit llibre que em va cridar l'atenció. La música és casa meva és un assaig de Gescinska on s'explica la seva opinió sobre si la música afecta a l'ètica de les persones, si la música ens fa millors, i ho fa comparant la lectura que ha fet l'autora sobre diferents obres de filòsofs i músics, sense cap suport bibliogràfic, la majoria de vegades. Per exemple, dir que Plató va patinar en la seva opinió sobre aquest art que és la música, no m'ha ajudat gaire a veure aquest llibre amb bons ulls. Realment és un llibre fàcil de llegir, és curt i està escrit amb un llenguatge directe, tot i que en alguns moments he dubtat si la traducció ha afectat al que volia dir l'autora o no...
Interessant essay van Alicja Gescinska over welke betekenis muziek kan hebben. Muziek kan het begrip verhogen van jezelf, de ander en je plaats in de wereld. Gescinska exploreert de vraag of muziek de mens kan aanzetten tot een grotere empathie en moreel handelen. Deze zoektocht is doorweven van haar eigen verhaal en wat muziek voor haar betekent. Zoals het meeste werk van Gescinska is dit ook dit essay zeer toegankelijk. Je hoeft geen doorwinterde filosoof te zijn om haar gedachtengang te kunnen volgen. En het zet je ook zelf aan tot nadenken, wat volgens mij nog steeds een van de belangrijkste effecten van literatuur, muziek en kunst in het algemeen is.
Speelt muziek een positieve rol in onze morele ontwikkeling en kan ze in die zin bijdragen tot een betere maatschappij? Rond deze vraag draait dit traktaat van Alicja Gescinska. Wereldschokkende inzichten biedt dit boekje niet, maar haar verkenning van deze vraag levert wel een boeiend essay op waarbij ze ideeën van filosofen mooi mengt met meer persoonlijke ervaringen en overpeinzingen. Vooral het deel rond empathie vond ik goed uitgewerkt. Wat ook mooi meegenomen is, is dat ik na lezing van ‘Thuis in muziek’ weer meer naar Chopin ben gaan luisteren. En toeval of niet: terwijl ik deze woorden schrijf, schotelt het algoritme van Spotify me plots een stuk van Penderecki voor.
Muziek is, en zal altijd een meerwaarde zijn in de maatschappij en dit boek kan dit heel mooi verwoorden. Niet alleen hoe muziek mensen kan samenbrengen, maar ook hoe muziek anderen een gevoel van thuisheid kan geven. Ik ga misschien niet helemaal akkoord met alles wat hierin geschreven staat. En persoonlijk vind ik dat er iets te veel focus wordt gestoken op klassieke en orkestmuziek in plaats van wat "modernere" muziek. Dit boek blijft nog steeds een grote meerwaarde om te lezen.
Een mooi essay dat de liefde voor of noodzaak aan muziek in woorden probeert uit te drukken. Vanuit filosofische hoek worden tal van andere auteurs geciteerd gemengd met Gescinska's eigen gedachten; er worden zowel argumenten pro als contra gepresenteerd. Sommige stellingen worden sterker onderbouwd dan andere. Al bij al een filosofisch vlot leesbaar boek dat heel wat inspirerende quotes en argumenten biedt om muziek wat meer in de belangstelling te zetten!
"Wij wagen ons niet aan een beschrijving van de gevoelens die Sanin bestormden bij het lezen van deze brief. Voor dergelijke gevoelens bestaan geen bevredigende uitdrukkingen: zij zijn dieper en sterker, en tegelijk vager dan ieder woord. Alleen in muziek zou men ze kunnen weergeven.
In dit korte essay verkent Alicja Gescinska enkele vragen rond muziek: maakt muziek van je een beter mens? Word je empathischer door muziek (haar antwoord: ja)? Word je door meer empathie ook een beter mens. Zorgt muziek voor een betere verbinding met je roots? Ze beschrijft mooi het thuiskomen in muziek. Ik heb dit boekje met plezier gelezen.
Dit boek druipt van de liefde voor muziek. Het argument rondom moraliteit en muziek was fascinerend (en veel te optimistisch in mijn optiek), maar het argument dat muziek thuis komen is in een wereld waar thuis (fysiek of existentieel) lastig te vinden is was prachtig.