El árbol y la enredadera

by Dola de Jong

rare book

Genres: Fiction, Novels

164 pages, Hardcover

First published January 1, 1945

About the author

Dorothea Rosalie de Jong (Arnhem, 1911 – Laguna Woods/ Californië, 2003), schreef kinderboeken, romans, korte verhalen en reisverhalen voor onder meer De Telegraaf, Het Vaderland, De Groene Amsterdammer en het Algemeen Handelsblad. Haar roman Dans om het hart (1939) over de Amsterdamse danswereld, gebaseerd op haar eigen danscarrière, wordt als haar literaire debuut beschouwd. In 1954 publiceerde zij De thuiswacht, een roman over liefde tussen twee vrouwen. Haar in het Engels geschreven thrillerachtige roman The Whirligig of Time (1964) werd in de Verenigde Staten bekroond met de Edgar Allan Poe Award en door haarzelf in het Nederlands vertaald onder de titel De draaitol van de tijd (1965). Ook veel van haar oorspronkelijk in de Verenigde Staten gepubliceerde kinderboeken werden in het Nederlands vertaald, zoals Begin maar opnieuw (1961), Het geheimzinnige huis (1962) en De ander en jezelf (1963).

Reviews

[Iwan · Rating 4 out of 5]

Op een zaterdagochtend in 2016 bezoek ik mijn favoriete boekhandel om de nieuwe Ammaniti (Anna) aan te schaffen.

'Heb je die?' vraag ik aan de eigenaar van mijn favoriete boekhandelaar die buiten een vlag ophangt. Hij loopt naar binnen, naar zijn hoekje met bijzondere boeken.

'Deze pagina moet je even lezen', zegt hij terwijl hij mij een opengeslagen, onbekend boek overhandigt. Ik lees de pagina en ben verkocht. Geen soepele Italiaanse roman maar een bejaard Nederlands boek.

Eenmaal thuis maakt het verhaal grote indruk op me. Het leest alsof het gisteren is geschreven. De schrijfster geeft veel ruimte voor de interactie tussen een groep gevluchte kinderen. Als lezer is het in het begin best lastig om de 9 kinderen van elkaar te onderscheiden maar eenmaal over de helft herken ik de groepsdynamiek en krijg ik een band met de kinderen.

'De maan hing voor het grijpen, oranje en massief. De akkers achter de duinen strekten zich rustig uit, overgegeven aan de hemel, geurden zwaar en geheimzinnig naar alles wat ze in zich verborgen hielden. Hier en daar stond een naakte boom die met gespreide armen naar de hemel wees.'

Een heel klein minpunt is dat elk hoofdstuk wel een spellingsfout bevat. De schrijfster heeft het boek in het Engels geschreven en later zelf naar het Nederlands vertaald. Ik vermoed dat de uitgever er voor gekozen heeft om deze foutjes te laten staan.

Tot slot nog een mooie passage die nog steeds relevant is

'Een hongerende spreekt van brood, een eenzame van het verleden, een beroofde van rijkdom, een gevangene van vrijheid. Een vluchteling spreekt van brood, van het verleden, van rijkdom en vrijheid.'

[Maria · Rating 4 out of 5]

Een herontdekte titel, oorspronkelijk geschreven in 1945. Een sterk boek over Europeanen die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog vanuit Europa naar Marokko vluchten. Aan het begin van het boek val je eigenlijk midden in een verhaal wat al een tijdje aan de gang is. De roman ontwikkelt zich voornamelijk rond de kinderen die door een Nederlands echtpaar op hun vlucht opgepikt zijn. Het zijn ongelooflijke situaties die beschreven worden. Kinderarbeid, omkoperij, corruptie, spionage. Het boek geeft een levendig beeld van de chaos en verwarring die op diverse fronten heerst . ‘Opgejaagde mensen probeerden hun toekomst te verzekeren, liepen zich te pletter tegen een muur van diplomatiek gekonkel en huichelarij, de laagst vorm van koopmanschap, domheid, vooroordelen, onverschilligheid, een muur van quota, gerechtelijke verklaringen, vis, scheepsbiljetten, uitreisvergunningen.’
Bewonderenswaardig hoe, vooral de kinderen zich desondanks handhaven en voortdurend blijven hopen op en toewerken naar een beter leven.
Knap is, dat het ondanks veel ellende toch heel mooi geschreven is, zacht, licht en ja soms zelfs poëtisch.

[Hermien · Rating 5 out of 5]

Een boeiend en aangrijpend boek. Leuk ook dat ik Dola de Jong voor het eerst tegenkwam in "Hoe mooi alles" over het leven van Leo Vroman waarmee ze lang bevriend was.

[Johanna · Rating 4 out of 5]

Ik was al langere tijd benieuwd naar de schrijfstijl van Dola de Jong. Deze roman stelde mij niet teleur. Bijzonder thema, bijzonder uitgewerkt.
Ik schreef er een gevarieerde blogpost over: http://www.theonlymrsjo.nl/boek-revie...

[Marina · Rating 5 out of 5]

"Aquellas rachas de inactividad eran en realidad señales del desasosiego de Érica, evasivas que le servían para no enfrentarse a una inquietud más profunda, tareas que se imponía a sí misma con el objeto de no tener tiempo para aquellas cosas que quería hacer de verdad." ▪️Siempre me gusta darme vueltas por librerías para encontrar algún libro que no me suene absolutamente nada y este fue uno de ellos. Dola de Jong es una autora neerlandesa , puede que de las primeras que leo nacidas en Holanda, y es la joya descubrimiento de este mes. Al parecer, este libro es todo un clásico, pero no lo conocía absolutamente nada. He intentado buscar más libros traducidos al español de la autora y no hay forma, creo que solo se ha traducido "El árbol y la enredadera" y es una pena, porque me ha gustado tanto que lo he devorado en un solo día, entre buses y trenes perdidos, muchas horas muertas. ▪️Se trata de la historia de dos mujeres, muy diferentes entre si: una es más comprometida, sumisa en cierta manera, complaciente, responsable y tranquila. La otra es una mujer llena de sorpresas, más agresiva, irónica, independiente e irresponsable. Ambos personajes están muy bien construidos y desarrollan sus vidas en un contexto de plena efervescencia nazi. Entre ellas, nace una amistad profundamente plena y especial que aunque no quieran ver, esconde un amor romántico nada bien visto en aquel momento. Las diferencias de personalidades se hacen muy evidentes desde el minuto uno y lo que al principio parece que se complementa a la perfección, empieza a pasar factura y a convertirse en una relación tormentosa de dependencia, donde ninguna puede vivir sin la otra pero tampoco con la otra. "El árbol y la enredadera" está narrado con mimo y mucha dosis de realidad, las descripciones de los pensamientos internos de la narradora son reflejo de todas esas dinámicas que se establecen entre dos personas muy especiales, a las que les une sobretodo una profunda amistad y admiración. Amistades como esta son complicadas de encontrar y sobretodo de hacer que permanezcan sanas en el tiempo, siendo incluso a veces el mismo tiempo el que te obliga a decir adiós a quien nunca quisiste despedir. 🌹

[Paul Van der lecq · Rating 4 out of 5]

Mooi boek dat zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog in Tanger, Marokko, waar de auteur zelf ook een tijdje gezeten heeft. De wanhoop van de Europese vluchtelingen die allemaal op de boot naar Amerika willen, het politieke gekonkel en de corruptie, de dreiging van de rondwarende Duitse spionnen, het wordt allemaal overtuigend neergezet. Dat gegeven lag natuurlijk ook ten grondslag aan de filmklassieker Casablanca (1942), maar hier ontbreekt de Hollywood-romantiek en krijgen we een zwartgalliger wereldbeeld voorgeschoteld, waarin geen plaats is voor heldendom. Sommige beschrijvingen deden me dan weer denken aan het sociaal-realisme van Steinbeck in 'The Grapes of Wrath'. De Jong heeft vooral veel aandacht voor de kinderen in het verhaal, zonder ook maar een moment tot sentimentaliteit te vervallen.

[Inge Buiskool · Rating 5 out of 5]

In de jaren '40 liep het vluchtelingenverkeer andersom: Europeanen vluchtten voor de nazi's en probeerden bv in Marokko te komen.
Tijdloze roman over de zinloosheid van oorlogen voeren geschreven door de succesvolle schrijfster (1911-2003) Dola de Jong

[Janet · Rating 3 out of 5]

Dit boek is één grote veroordeling van iedere vorm van oorlog. De Jong tekent het verhaal op van twee Nederlandse vluchtelingen die vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog onderweg naar Marokko een aantal vluchtende kinderen heeft opgepikt. Het idee is om met z'n allen een akker te bewerken en te leven van de opbrengst maar de kurkdroge grond werkt niet mee. De Jong laat zien hoe volstrekt uitzichtloos hun bestaan is, afgesneden van het vaderland en van alle hulp verstoken. De vergelijking met de huidige stroom vluchtelingen uit Syrië en omstreken ligt voor de hand maar dringt zich hoe dan ook op. Armoe, honger, geen dak boven je hoofd, onverschilligheid en overgeleverd zijn aan willekeur; hartverscheurende thema's.

[Sarah Van · Rating 5 out of 5]

Maar waarom hoor ik nu pas over 'en de akker is de wereld'?
Must read. Zo mooi...zo simpel.

[Beer Bolwijn · Rating 4 out of 5]

De vermoeienis druipt van de pagina's af. Een interessant en onderbelicht verhaal komt naar voren in dit boek, dat van (veelal Joodse) vluchtelingen die in Marokko gestrand zijn tijdens WOII. Dat alleen is al erg verfrissend, in tegenstelling tot de trage, saaie, of juist overdreven actie-achtige boeken lezen die zich in Nederland afspelen in deze tijd (topboeken die deze categorieën ontstijgen: Het verstoorde leven: dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943 en De donkere kamer van Damokles.)

Daarom voelde alles ook als een proloog van de door mij geliefde romans van Paul Bowles en Albert Camus. Op sommige momenten sijpelt het existentialisme prettig door, maar de focus komt te veel op de vele kinderen te liggen, die weliswaar mooi uitgebeeld zijn, maar - zeker in een relatief korte roman - allemaal net te weinig aandacht krijgen voor echte diepgang.

Hoe zonde dat Pierre, het kleine jongetje van vijf jaar oud, al zo vroeg in het boek door een hond gebeten wordt? Juist de avontuurtjes van hem, die aan het begin van het boek kort benoemd worden, hadden van mij het hele boek in beslag mogen nemen.

Verder voelen de passages bij de Nederlandse consul (een 1-dimensionaal figuur) erg gekunsteld aan, waardoor nog meer kostbare ruimte en tijd aan onbenullige zaken wordt besteed. Naarmate het einde nadert worden sentimenten van de schrijver wel erg dik opgesmeerd, zodat elke nuance ontbreekt en het verhaal langzaam doodbloedt. De slotscene is dan ook weinig effectief.

Maar toch! Je bespeurt overal de potentie van een fantastisch boek, en het is zeker niet onprettig om met Aart, Lies, Hans, Rainer, Berthe, Luba, Pierre, en nog een paar kleintjes mee te kijken.

* ellende, hopeloosheid etc komen wel naar voren maar zijn niet helemaal goed uitgediept.

[Eline · Rating 4 out of 5]

Na het lezen van Mirjam van Hengels biografie van auteur Dola de Jong, was ik nieuwsgierig naar haar werk. Dus las ik ‘De akker is de wereld.’ Verschenen in 1945 en niet lang geleden opnieuw uitgegeven door Cossee.

Het boek gaat over een Joods stel, Lies en Aart, dat vlak voor de Tweede Wereldoorlog met een autobusje vlucht naar Tanger. Onderweg pikken ze een paar ontheemde kinderen op, die hun ouders verloren hebben. Tanger is in die tijd een toevluchtsoord voor vluchtelingen en bohemiens. Daar aangekomen weten Lies en Aart een akker te bemachtigen. Met de kinderen proberen ze het gortdroge stukje land te bewerken om er groenten te verbouwen.

Dola de Jong maakt de armoede, de ontberingen en de hoop op betere tijden in Amerika goed voelbaar in haar boek. Tegelijkertijd zit er een soort lichtheid in het boek. De kinderen spelen, maken plezier en zijn hoopvol, ondanks alle narigheid die ze overgekomen is.

Wat ik interessant vind, is dat Dola de Jong zelf ook net voor de oorlog naar Tanger is gevlucht, met een vriend. Het verhaal is dus deels op haar eigen ervaringen gebaseerd. In de biografie die ik noemde, lees je daarover.

[Dennieh · Rating 5 out of 5]

Iedereen verliest in dit boek. Toen ik het vijf jaar geleden las, heb ik het weggelegd, volgens mij omdat ik het niet begreep, of omdat ik onbewust de uitzichtloosheid voelde die ervan uitging en hier bang voor was. Het doet me denken aan Woolf of Flaubert, hoe je tussen de gedachten van de personages springt, en zachtjes, als een pion op een schaakbord, naar een overkoepelende boodschap wordt geleid, in dit geval: in de oorlog is geen uitweg. Ik vind het in die zin ook een existentiële roman en zou het best in een stroming plaatsen met andere, door (Joodse) vrouwen geschreven boeken uit die tijd. Jacoba van Velde, Ida Simons, Marga Minco, Dola de Jong... misschien de nieuwe Grote Drie/Vier?

Edit, een bizar feitje: ze publiceerde dit boek oorspronkelijk in de VS... in het Engels... pas vier jaar nadat ze daarheen had moeten vluchten. Het is zelfs heel goed ontvangen, en later heeft ze het naar het Nederlands vertaald. Dat kunnen er maar heel weinig..

[Andrea · Rating 5 out of 5]

4.5⭐️
Me encantó, pero si creo que el final fue muy apresurado. También me hubiera gustado un pequeño epílogo de la vida de Bea.
Bea y Érica se me hicieron muy buenos personajes, ambas tenían virtudes y defectos que las hicieron sentir como personas y no simples palabras en el papel. Las quiero mucho😭

[Jess]

Buscando otro en ebiblio me salió este. No sé qué me esperaba pero no esto. Muchas idas y venidas desde el punto de vista de una persona... ¿angustiada? LGTB, salud mental, nazis... No sé qué acabo de leer. Pero si os da curiosidad se lee en un plis.

[Netty · Rating 4 out of 5]

Aanbrijpend verhaal over een jong stel met kleine en iets grotere kinderen op de vlucht voor de naderende oorlog (WO 2).

Armoe, ontreddering, apathie, goede bedoelingen, het komt allemaal voorbij.

Met veel inlevingsvermogen geschreven.

[Jesse · Rating 4 out of 5]

Fraaie roman vanuit een mij eerder onbekend perspectief: de Europese vluchteling in Marokko ten tijde van WO2.

[Mir Westen · Rating 5 out of 5]

A moving novel abou
t European (political and Jewish) refugees who tried to survive in Maroc during WOII..

[TienD · Rating 4 out of 5]

Dit boek verscheen in 1945, maar is nog steeds actueel omdat het laat zien wat oorlog doet met vluchtelingen, met name kinderen. En een dubieuze rol voor overheden. Subtiel en beklemmend.

[Karin · Rating 5 out of 5]

Een boek over de 2e Wereldoorlog vanuit een heel ander perspectief dan we "gewend" zijn van Nederlandse schrijvers. Wat mij betreft wordt het opgenomen in onze literaire canon.

[Sauv · Rating 5 out of 5]

Wauw wauw wauw wauw wauw.

Wauw.

[Lukas · Rating 3 out of 5]

http://www.fria.nu/artikel/129059

[Judith · Rating 3 out of 5]

Dit is zo'n boek dat nog een tijdje blijft rondspoken in je hoofd. Veel verhaallijnen, vooral open. Je weet niet waar je als lezer aan toe bent net als de personages niet weten waar zij aan toe zijn. Leven van moment naar moment, met herinneringen en elke dag bijzondere ervaringen. Het vechten in een uitzichtloze omgeving. Wanhoop? Het beste er van maken? Je hoofd hoog houden? Volhouden.

[Jan · Rating 4 out of 5]

Een herontdekking en beslist de moeite waard. Het lot van Europese (!) vluchtelingen die tijdens de Tweede Wereldoorlog vast zitten in Tanger. De omgekeerde wereld van de huidige situatie dus. Schrijnende maar mooie roman die tot nadenken stemt.

[Hella · Rating 4 out of 5]

Prachtig, onderkoeld geschreven boek over Europese vluchtelingen in Tanger (WOII), een aspect van de geschiedenis waar ik vrijwel niets van wist, behalve dan door Casablanca. Heel bijzonder van sfeer, het is duidelijk te merken dat Dola de Jong daar zelf in die tijd geweest is.

[Clary · Rating 3 out of 5]

Goed en boeiend geschreven; je leest het achter elkaar uit. Het is mooi dat zo'n boek opnieuw onder de aandacht wordt gebracht. Er wordt weer een stukje geschiedenis in beschreven dat de moeite waard is om meer van te weten te komen. Meer van Dola de Jong lezen, is vast de moeite waard.

[Iblena · Rating 5 out of 5]

"...Estuvimos así abrazadas un buen rato hasta que me susurró algo al oído. No entendí lo que me dijo y tuvo que repetirlo. Nunca más volvió a pronunciar ese par de palabras. Tampoco fue necesario. Las dos sabíamos que eran irrevocables y que eran para siempre. Lo aceptamos, cada cual a su manera."

[Elise · Rating 4 out of 5]

Absoluut lezen. In 1945 geschreven en vandaag de dag nog actueel. Ontroerend, verdrietig.

[Helena · Rating 2 out of 5]

Speed-read the book so hard to grade it.