«Όταν µιλάµε για τη ζωή του πατέρα µας, σε ποιο βαθµό µιλάµε για τη δική µας τη ζωή; Πάνω απ’ όλα, σε ποιο βαθµό µιλάµε για τη ζωή όλων των πατέρων του κόσµου, τη ζωή όλων των δυνητικών αναγνωστών µας; Δεν υπάρχει ασφαλής απάντηση σε αυτό το ερώτηµα. Το βέβαιο είναι ότι δεν θα είχε νόηµα η γραφή αυτού του βιβλίου αν ένιωθα πως αφορά µονάχα τον άνθρωπο που γνώρισα. Έχει νόηµα και λόγο ύπαρξης µονάχα αν έχω κατά νου σε κάθε σελίδα ότι αυτή θα είναι µια αφήγηση που θα αφορά τον κάθε άγνωστο, τον κάθε πατέρα και την κάθε µητέρα, τον κάθε γιο και την κάθε κόρη που δεν γνώρισα ποτέ.»
Και αν τελικώς η µνήµη δεν είναι άλλο παρά διάσπαρτα νησιά µέσα σε µιαν απέραντη θάλασσα λήθης; Με άλλα λόγια, µήπως είµαστε όσα έχουµε ξεχάσει;
Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής αυτής της αληθινής ιστορίας περνά από το ένα νησί στο άλλο, αναζητώντας άλλοτε σαν αρχαιολόγος και άλλοτε σαν αστρονόµος που παρατηρεί το παρελθόν του σύµπαντος τον άνθρωπο που ήταν ο πατέρας του προτού γίνει πατέρας του, τη χώρα του προτού γίνει χώρα του.
Τι βρίσκει; Οικογενειακά θαµµένα µυστικά, φόνους, τραύµατα που ταξιδεύουν µέσα στον χρόνο, ανολοκλήρωτους έρωτες, εικόνες και λέξεις που στοιχειοθετούν µια ανώµαλη διαδροµή µέσα από την οποία ο αφηγητής προσπαθεί να βρει τις χαµένες συνδέσεις: µε τον εαυτό του, πρωτίστως όµως µε τους άλλους γύρω του.
Ο Ηλίας Μαγκλίνης γεννήθηκε το 1970 στην Κινσάσα του Κονγκό. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και πολιτικές επιστήμες στην Αγγλία και τη Σκοτία. Από το 1994 έως το 2003 εργάστηκε ως συντάκτης στο περιοδικό "Διαβάζω". Σήμερα εργάζεται στην εφημερίδα "Καθημερινή". Ασχολείται συστηματικά με τη μετάφραση. Έχει εκδώσει το μυθιστόρημα "Σώμα με σώμα" (Πόλις, 2005), τη νουβέλα "Η ανάκριση" (Κέδρος, 2008), και έχει δημοσιεύσει διηγήματα σε περιοδικά και ανθολογίες.
Η μοναξιά είναι κάτι αλλόκοτο Μερικές φορές τη νιώθεις στο πετσί σου Άλλοτε περνά σαν αέρας, Σαν ρίγος Άλλες φορές την αποζητάς διώχνοντας κάθε αγάπη Που τόσο απλόχερα σου δόθηκε Είναι και εκείνες οι φορές που ξεπερνά όσα θυμάμαι Μια ρωγμή σε όσα έχεις ξεχάσει Σε κάποιο σπίτι που γέρασε απότομα μέσα σε μια νύχτα.
‘Ένα βιβλίο μνήμης, αναζήτησης, επούλωσης των παιδικών τραυμάτων. Ένας διάλογος αν θέλετε με τον πατέρα του και συνάμα με τον εαυτό του προς αναζήτηση της λύτρωσης. Ένα βιβλίο για την απουσία-παρουσία, τις πληγές στον ψυχισμό μας ως ενήλικες από τα τραύματα του παρελθόντος. 3 γενιές ανδρών, ανοιχτές πληγές. Καθαρή γραφή, μια πραγματικά καλοκουρδισμένη πένα, ψύχραιμη ματιά, τίμια χωρίς περιττά συμπληρώματα που σκοπό έχουν να εκβιάσουν το συναίσθημα. Για να μια ειλικρινής παρόλα τα παραπάνω δεν κατάφερα να μπω όσο θα ήθελα στο πνεύμα του βιβλίου και από ένα σημείο και μετά είχα ένα αίσθημα ανολοκλήρωτου. Είχα σκεφτεί ότι θα διαβάσω κάτι τελείως διαφορετικό και απογοητεύτηκα λίγο. Αξιόλογο πάντως αλλά λίγο πιο μακριά από τις προτιμήσεις μου.
Το βιβλίο αυτό θα το χαρακτήριζα ως μια ενδοσκόπηση της σχέσης του πατέρα με το γιο. Ένας δεσμός άρρηκτος μεν υπό αμφισβήτηση δε. Ο γιος, μετά το θάνατο του πατέρα του, προσπαθεί να κατανοήσει τι ήταν αυτό που έκανε τον πατέρα του τόσο απόμακρο. Δεν με ενθουσίασε όσο περίμενα ή ίσως είχα μεγάλες προσδοκίες και προσγειωθηκα απότομα. Θα ήθελα να διαβάσω και κάτι άλλο του συγγραφέα για να έχω ολοκληρωμένη άποψη.
Έχω ανάμεικτα συναισθήματα για αυτό το βιβλίο. Καταρχάς είναι ένα βιβλίο για τη μνήμη- την ιστορική, την οικογενειακή και την προσωπική - πράγμα γοητευτικό από μόνο του. Δέθηκα πάρα πολύ με τους χαρακτήρες του - κάτι που δεν μου συμβαίνει συχνά - και βρίσκομαι τώρα στην περίεργη θέση να νιώθω ότι η οικογένεια του συγγραφέα και όλος αυτός ο κόσμος που από καιρό δεν υπάρχει θα μου λείψει. Αυτό συνέβη μάλλον επειδή πρόκειται για αληθινά πρόσωπα και γεγονότα. Από την άλλη, για τον ίδιο ακριβώς λόγο, το βιβλίο λίγο με κούρασε με τις πολλές αναφορές σε διαφορετικά πρόσωπα, ονομασίες και γεγονότα, ίσως επειδή νόμιζα ότι θα διαβάζω μυθοπλασία και όχι ένα βιογραφικό έργο.
Ο συγγραφέας διηγείται περισσότερο τη ζωή του παππού του, λιγότερο του πατέρα του και ακόμα λιγότερο του ίδιου, παραθέτοντας ανάμεσα στα πολλά γεγονότα κάποιες δικές του σκέψεις που αγγίζουν τα όρια του ποιητικού λόγου. Μέσα από την ανάγκη του συγγραφέα να εξερευνήσει τις ρίζες του - ανάγκη που ως συνήθως δεν υπήρχε σε μικρότερη ηλικία αλλά προέκυψε αργότερα, για κάποιο λόγο αργούμε να αντιληφθούμε το βάρος του παρελθόντος - τον ακολουθούμε σε ένα ταξίδι στο παρελθόν που διασχίζει μερικές από τις πιο σκοτεινές στιγμές στην ιστορία της χώρας: Μικρασιατική καταστροφή, μάχη στον Σαγγάριο, Κατοχή και εμφύλιος, διαμάχες ΕΔΕΣ - ΕΛΑΣ, δολοφονίες, βασανιστήρια και εξορίες. Η οικογένειά του περνάει δια πυρός και σιδήρου και παρόλο που οι συγγενείς μεταξύ τους είναι χωρισμένοι σε πολιτικά αντίπαλα στρατόπεδα, ποτέ δεν θα χωριστούν πραγματικά. Ειδικά για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Αγρίνιο, ο συγγραφέας μας παραθέτει πληθώρα ιστορικών στοιχείων, γεγονότων και ονομάτων πολιτικών και στρατιωτικών προσώπων. Φαίνεται ότι έχει κάνει αρκετή ιστορική έρευνα και αυτή του η προσπάθεια να αναστήσει το παρελθόν της οικογένειας και της ιδιαίτερης πατρίδας του μιλάει στην καρδιά μου.
Ήθελα να υπογραμμίσω πάρα πολλά πράγματα αλλά δυστυχώς το βιβλίο ήταν δανεισμένο. Κράτησα μόνο αυτό: "...Έπειτα με κατέλαβε ένα άγχος ξανά: Δεν μπορείς ποτέ να απαλλαγείς από αυτό το φορτίο που είναι η μνήμη; Η Κόλπι μιλά για ανασύνθεση του παρελθόντος από τη γνώση του σήμερα αρκεί η πληροφορία που αφορά το σύστημα να είναι πλήρως προσπελάσιμη. Τις περισσότερες φορές όμως δεν είναι . Ευτυχώς. Λίγη λήθη μάς προστατεύει από την τρέλα. Μονάχα θραύσματα θυμόμαστε είτε από έναν εμφύλιο πόλεμο είτε από έναν ανολοκλήρωτο έρωτα. Νησιά μνήμης η ζωή μας. Στο βάθος, είμαστε πολύ καλοί στο να ξεχνάμε. Ή μήπως όχι;"
Μερικές φορές αυτός ο απόμακρος σιωπηλός άνθρωπος γινόταν αίφνης απρόσμενα ομιλητικός τότε ήταν σαν να είχα κάποιον άλλον μπροστά μου βλέπετε, συνηθίζουμε να αποδίδουμε συγκεκριμένες, κλειστές, οριστικές ταυτότητες στους ανθρώπους. Κάθε μέρα όμως όλα τα κύτταρα αντικαθίστανται με συνέπεια τα αισθήματα οι αναμνήσεις ακόμα και η προσωπικότητα όλα αλλάζουν γίνονται κάτι άλλο έστω και ανεπαίσθητα από τις νέες εμπειρίες που φέρνουν οι επόμενες είκοσι τέσσερις ώρες και οι επόμενες και ούτο καθ’εξής ο άνθρωπος που βλέπεις σήμερα δεν είναι ποτέ ο ίδιος άνθρωπος που είδες χθες όπως και το πρόσωπο που βλέπεις κάθε μέρα στον καθρέφτη δεν είναι ποτέ το ίδιο πρόσωπο που είδες την προηγούμενη.
Είναι ένα βιβλίο που τραβάει την προσοχή ήδη από τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά. Ένας τίτλος που προκαλεί το συναίσθημα, ένα εξώφυλλο για να "χαθείς" μέσα στα άστρα του και ένα οπισθόφυλλο που υπόσχεται μια ιστορία που σίγουρα θέλεις να διαβάσεις. Ευτυχώς, ξεκινώντας το συνειδητοποιείς ότι στέκεται αντάξιο των προσδοκιών που έχει στήσει με τόση μαεστρία. Επειδή πρόκειται για κομμάτια από την οικογενειακή ιστορία του συγγραφέα και για τη σχέση του με τον πατέρα του και τη σχέση του πατέρα του με τον δικό του πατέρα, σίγουρα οι περισσότεροι θα βρουν ένα κομματάκι ταύτισης με τις δικές του οικογενειακές σχέσεις. Προχωρώντας όμως, καθώς μαθαίνουμε για τον άδικο χαμό του παππού του συγγραφέα μέσα από γεγονότα ιστορικά, με καταστάσεις και ονόματα, τα πράγματα σοβαρεύουν. Το κομμάτι αυτό μου έπεσε ιδιαιτέρως βαρύ. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου, ο συγγραφέας, με έναν ονειρικό τρόπο μας βάζει στις σκέψεις του, σαν να απομακρύνει τον αναγνώστη από το γεγονός και να τον μεταφέρει στο απόηχό του κάπου, κάποτε, μακριά. Αυτά ήταν και τα κομμάτια που ευχαριστήθηκα περισσότερο, ακριβώς επειδή εμπεριέχουν την υποκειμενικότητα της θεώρησής του για τα πράγματα και όχι το βάρος των δύσκολων γεγονότων που εξιστορούνται. Πολύ όμορφο βιβλίο, εγώ το ξεκίνησα σε παραλία, γιατί όπως είπε και κάποιος που μου το σύστησε, γιατί όχι, αν δεν ρίξεις ένα ωραίο κλάμα στην παραλία πίσω από το γυαλί ηλίου, που θα το ρίξεις;
Ένα βραβείο καθορίζει την πορεία ενός βιβλίου; Για εμένα όχι! Το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2020 δόθηκε στο έργο του Ηλία Μαγκλίνη «Είμαι όσα έχω ξεχάσει» και εγώ το απέκτησα στην 7η ανατύπωσή του. Για εμένα ο Μαγκλίνης είναι ένας από τους αγαπημένους μου αρθρογράφους, που έχω γνωρίσει μέσω της εφημερίδας Καθημερινή και συλλέγω ανελλιπώς τα άρθρα του, τις κριτικές του αναλύσεις και οτιδήποτε μπορεί να υπογράψει! Όποιος γνωρίζει πώς γράφει δεν θα παραξενευτεί που καταπιάστηκε με ένα μεγαλύτερο σε όγκο κείμενο, όπως αυτό το μυθιστόρημα, το οποίο εξιστορεί την άτυπη βιογραφία του πατέρα του. Το βιβλίο είναι πάρα πολύ δυνατό σε συναισθήματα και εικόνες! Πολύ εύκολα παραβλέπεται το (αυτό)βιογραφικό στοιχείο και το αντιμετωπίζει κανείς ως ένα ακόμη εξαιρετικά προσεγμέ��ο μυθιστόρημα, το οποίο κρύβει φυσικά και θέματα για τα οποία ενδιαφέρεται κατά καιρούς ο Μαγκλίνης. Φυσικά δεν είναι τυχαίο που στο επόμενο βιβλίο του που μόλις κυκλοφόρησε, εξιστορεί την ιστορία του παππού του, ο οποίος συμμετείχε στην Μικρασιατική Εκστρατεία, και στο τρέχον βιβλίο δολοφονείται σημαδεύοντας τη ζωή του πατέρα του Μαγκλίνη. Νομίζω ότι έχει πολύ ενδιαφέρον να κοιτάξουμε αυτό το είδος λογοτεχνίας, που μπλέκει την πραγματικότητα με τη μυθιστορία, γιατί θα συναντήσουμε ήρωες οι οποίοι έζησαν στις παρυφές της επίσημης Ιστορίας και καθόρισαν (άθελά τους;) πολλές ζωές.
Λένε ότι η καταδίκη ενός δημοσιογράφου – γραφιά είναι η εμμονή του στην τεκμηρίωση ακόμα και όταν πρόκειται για τη σπαρακτικά ψύχραιμη φωνή του. Ο Ηλίας Μαγκλίνης καταφέρνει να σκάψει ήρεμα και βαθιά σε μια τεράστια ιστορική έκταση, όπως αυτή του Εμφυλίου, όπου έχουμε συνηθίσει πρώτα να πέφτουν βόμβες, μετά να βγαίνουν μαχαίρια, να μετρούμε «πτώματα» και στο τέλος να αρχίσουμε να (ξανα)συζητάμε, όσα χρόνια και αν έχουν περάσει από τότε. Ο γιος (Ηλίας), μέσω του πατέρα (Κώστα) και του παππού (Νίκου), αναζητεί σε μια προσωπική – οικογενειακή, ιστορική αναδίφηση, τον μυστηριώδη ιστό της μνήμης που συνδέει την Τύχη, τη Μοίρα και την Ιστορία, ακόμα και υπό την αρχαιοελληνική κλωστή που τις συνδέει. Και όλο αυτό μέσα από τα ντοκουμέντα που έχουν διασωθεί και στα οποία καταβυθίζεται με δημοσιογραφική / ερευνητική σχολαστικότητα και ηρεμία ο συγγραφέας. Ο πατέρας του βλέπει τον παππού του νεκρό, να τον φέρνουν ξέψυχο πάνω σε μια σμπαραλιασμένη πόρτα ως φορείο. Ο εγγονός που είναι ο συγγραφέας παρακολουθεί τον λιγομίλητο πατέρα του να απογειώνεται από την ιστορία του δικού του πατέρα, είτε πετώντας με μαχητικά αεροσκάφη ως πιλότος της πολεμικής αεροπορίας είτε στα ιδιοκατασκευασμένα του σύννεφα, στον δικό του περίκλειστο κόσμο. Είναι σαφές ότι ο συγγραφέας κάτι αναζητεί με αυτήν τη σκοτεινή καταβύθιση στην οικογενειακή μνήμη, με αυτήν τη λογοτεχνική μαγνητική τομογραφία που κάνει στην ιστορία των οικογενειακών μυστικών. Όπως λέει και ο ίδιος στο οπισθόφυλλο: «Το βέβαιο είναι ότι δεν θα είχε νόημα η γραφή αυτού του βιβλίου αν ένιωθα πως αφορά μονάχα τον άνθρωπο που γνώρισα». Και ένα ενδεικτικό απόσπασμα, δείγμα της επιδίωξης της γραφής του Μαγκλίνη: «Κάτω από τις ιδεολογίες, πίσω από τα κηρύγματα και τους όρκους πίστης σε αγώνες εθνικούς, ταξικούς, θρησκευτικούς, το ξέρουμε καλό αυτό πια, πέρα από τη σαγήνη των εμπνευσμένων ηγετών, των αγκιτατόρων, των προπαγανδιστών, των καθοδηγητών και των απανταχού γκουρού κάθε είδους της εποχής, σιγοβράζει ένας βόθρος από σκατά. Και τα σκατά έχουν ψυχή, έρχονται από κάπου βαθιά, από τα γλιστερά σωθικά μιας ψυχής που αγαπά να κρύβεται και να κρύβει τις δικές της ποταπές ανάγκες κι επιθυμίες, τη γυμνή λαγνεία, την ωμή απληστία, την ατόφια σκοπιμότητα, την καθαρή ανθρωπίλα. Τα σκατά δεν έχουν ποτέ σκοπό, μόνο σκοπιμότητες. Έτσι κι αλλιώς, εκείνα ήταν χρόνια στα οποία οι άνθρωποι δολοφονούνταν με τόση ευκολία. Που δολοφονούσαν με τόση ευκολία. Δεν είχε και καμιά ιδιαίτερη σημασία, μια σφαίρα πάνω, μια σφαίρα κάτω, κανένας δεν κρατάει λογαριασμό».
Για μένα,βιβλίο που θα πρέπει να διδάσκεται στην νεοελληνικη λογοτεχνια στο σχολειο,αν θελουμε καποια στιγμη οι ανοιχτες πληγες του εμφυλιου να μην επηρεαζουν τις επομενες γενιες. Επισης,ολοι οι ανδρες αναγνωστες του συγκεκριμενου βιβλιου,σε καποιες στιγμες του,θα δουν την δικη τους σχεση με τον πατερα τους. Γενικοτερα,ειναι ενα βιβλιο που μεσα απο μια προσωπικη σχεση πατερα - γιου και το περασμα των γενεων στον κοσμο,καταλαβαινουμε πως εχει διαμορφωθει η κοινωνια μας αλλα και το πως απο την μνημη ειναι δυσκολο να ξεφυγουμε και ας το επιζητουμε.
Για να είμαι ειλικρινής δεν ήταν αυτό που περίμενα. Το είχα στη λίστα με τα προς ανάγνωση χωρίς να έχω προσέξει ότι αφορά ουσιαστικά σε βιογραφικό αφήγημα (με στοιχεία μυθοπλασίας ίσως) και όχι σε μυθιστόρημα. Στην αρχή χαλάστηκα λίγο αλλά διαβάζοντάς το τελικώς το απόλαυσα και το τελείωσα με τη γλυκόπικρη γεύση της ματαιότητας που τόσο αριστοτεχνικά ενσταλάζει ο Μαγκλίνης.
Οι συγγραφείς πολλές φορές περνούν στις ιστορίες τους αυτοβιογραφικά κομμάτια, που όμως δεν είναι γνωστό ότι είναι αυτοβιογραφικά. Αυτό προστατεύει και το περιβάλλον του συγγραφέα απ'τα περίεργα μάτια μας. Εδώ ο Ηλίας Μαγκλίνης γράφει την ιστορία της οικογένειας του, γράφει το ημερολόγιο του και μας το δίνει να το διαβάσουμε ακόμα κι αν κάποιες λεπτομέρειες ίσως θα έπρεπε να μένουν κρυφές. Προσωπικά με φέρνουν σε αμηχανία. Τα δύο τρίτα του βιβλίου είναι γεμάτα ημερομηνίες και πληροφορίες και γεγονότα που ίσως να μην ενδιαφέρουν πολλούς από μας. Βαρέθηκα και ίσως διάβασα διαγώνια κάποιες σελίδες. Στην εξέλιξη του όμως και καθώς η ιστορία σφίγγει γύρω από έναν δύο το πολύ ήρωες το βιβλίο γίνεται πιο ζεστό, πιο ανθρώπινο και πιο ενδιαφέρον. Είμαι απ'αυτούς που λένε ότι η ιστορία γράφεται από τους απλούς ανθρώπους. Με αυτό το σκεπτικό τέτοια βιβλία έχουν νόημα, όταν όμως δεν φλυαρούν με πληροφορίες που για τον κοινό αναγνώστη δεν έχουν καμία αξία.
Ο Μαγκλίνης γράφει πολύ όμορφα,για τα δικά μου γούστα τουλάχιστον.Ωμός εκεί που πρέπει,πολύ συναισθηματικός σε αλλά σημεία.Περιγράφει τη ζωή του παππού,του πατέρα του και τελικά τη δίκη του και χωρίς κόπο σε βάζει να κάνεις κι συ το ίδιο.
Το εισέπνευσα μόνο και μόνο για την ανακούφιση που περίμενα να πάρω όταν τελειώσει και θα ήξερα ότι θα μπορέσω να προχωρήσω σε άλλο βιβλίο χωρίς να χρειαστεί να το ξανανοιξω. Διαβάζεται περισσότερο σαν ημερολόγιο που προσπαθεί επιγραμματικά να στιβάξει δεκαετίες ιστορίας μιας προ- και μετα- πολεμικής Ελλάδας, τοποθετώντας δίπλα της 3 γενιές της οικογένειας του συγγραφέα και σκορπίζοντας μερικές φιλοσοφικές αναζητήσεις εμβόλιμες στο κλείσιμο κάθε κεφαλαίου. Ένιωσα ότι για να επιτύχει και στα τρία μέτωπα, θα έπρεπε να είναι τριπλάσιο σε μέγεθος με σαφέστερη σκιαγράφηση των προσώπων-πρωταγωνιστών. Με εκνεύρισε η σπατάλη με την οποία παραθέτει αναφορές σε πρόσωπα και περιστατικά σαν επικεφαλίδες εφημερίδας, η ιδέα ότι βραβεύτηκε σαν μυθιστόρημα όταν διαβάζεται περισσότερο σαν βιβλίο ιστορίας Α' Λυκείου, και το γεγονός ότι πάλευα με τον εαυτό μου να μην το διαβάσω διαγώνια μήπως και το αδικήσω. Εν τέλει το μόνο που κατάφερε είναι να συμβάλει στη θλίψη μου που δεν μπορώ να βρω εύκολα σύχρονη ελληνική λογοτεχνία που θα με συγκινήσει πλέον.
[ένα βιβλίο που άρεσε πολύ στον μπαμπά μου και το διάβασα κι εγώ: για την ιστορία και το παρελθόν που είναι γραμμένη στον ουρανό. και τη μνήμη που θα επιστρέψει ακόμα και από τις μαύρες τρύπες.]
Το διάβασα 6 μήνες περίπου μετά τον θάνατο του πατέρα μου. Περίμενα περισσότερες προβολές και συνδέσεις αλλά με κράτησε σε απόσταση. Ίσως μια αληθινή ιστορία είναι πολύ προσωπική κι επομένως περιχαρακωμένη. Επισημαίνω κάτι επίκαιρο: "Διότι αυτός που πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει τη βία, επιλέγοντας την επίθεση ως την καλύτερη άμυνα, στο βάθος ελέγχεται ο ίδιος από τη βία. Και η βία νικάει πάντοτε." σελ. 165
Ανάμεικτα συναισθήματα για αυτό το βιβλίο. Η ιστορία των ανθρώπων που αναφέρει για εμενα σαν αναγνώστρια αδιάφορη για τον συγγραφέα σημαντικοτατη (σεβαστό).
Έχει κάποιες ενδιαφέρουσες περιγραφές της εποχής και πρακτικές της αστυνομίας , όπως το βασανιστήριο "θα το πω κι ας το πιω"
Έχει αρκετές ενδιαφέρουσες αναφορές που λειτουργούν ως τροφή για σκέψη, όπως σε μια φωτογραφία ποιο είναι το πιο αληθινό: τα χαμόγελα που διασώζει ο φακός ή η βουβαμαρα που σώζει η μνήμη;
Το ειναι η μνήμη τελικά; Αυτό το ερώτημα για εμένα προσεγγιστηκε ικανοποιητικά και απαντήθηκε επίσης ικανοποιητικά και αυτό είναι στα συν του βιβλιου.
Μου άρεσε η προσέγγιση της σύνδεσης της ανθρώπινης μνήμης με τους νόμους της φύσης. Για να ανασυνθεσεις το παρελθόν, πρέπει να ξέρεις τη ακριβή θέση των πραγμάτων που ψάχνεις και την ακριβή στιγμή. Βεβαίως, στο πέρασμα του χρόνου πολλα χάνονται, ξεμενουν και ξεχνιούνται ακούσια ή εκούσια, αλλά ψάχνοντας τα βρίσκεις ή και πέφτεις πάνω σε άλλα που δεν περίμενες.
Μια ιστορία στον άξονα γιος, πατέρας, παππούς που ξεκινάει από τη δολοφονία του τελευταίου στην κατοχή και φτάνει στο σήμερα. Μοιάζει με ένα ημερολόγιο αφού είναι όλο μια αφήγηση του γιου. Η γραφή είναι ενδιαφέρουσα με καλή ροή εκτός από τα τμήματα ανάμεσα στα κεφαλαία που είναι άλλες φορές κάτι σαν ποίημα, άλλη φορά κάτι σαν αυτόματη γραφή ή σαν σκέψεις.
Το παρελθόν μας είναι αυτό που μας λέει ποιοι είμαστε. Χωρίς το παρελθόν χάνουμε την ταυτότητα μας Ένα βιβλίο για τη μνήμη, τη σχέση πατέρα-γιου και την επίδραση του παρελθόντος στη ζωή και στος σχέσεις μας.
Ένας γιος μιλάει για τον πατέρα του, για τον παππού του, για τις ζωές που πέρασαν, για τη μνήμη και τη λήθη. Και όσο η πραγματική ιστορία ξετυλίγεται, οι παράλληλες ματιές στη σκέψη του, αυτά τα κοιτάγματα της κλειδαρότρυπας που ο ίδιος επιτρέπει στον αναγνώστη, δίνουν σε όλα άλλη χροιά, άλλη ομορφιά, λες και είναι το άφατο εκείνο που παρασέρνει και τα ειπωμένα, πιο δυνατό εκείνο σε πολλά, κάνει τα πραγματικά να μοιάζουν μικρά μπροστά του. Οι κόσμοι που παρακολουθεί ο αναγνώστης είναι πολλοί, επάλληλοι. Ο αδικοχαμένος, δολοφονημένος παππούς, ο απόμακρος, μα τελικά τόσο πολύτιμος πατέρας, ο χαμός του τελευταίου που μοιάζει να πυροδοτεί το ξετύλιγμα της ιστορίας, την ανάγκη να πάρει η ζωή του που έσβησε σάρκα και οστά ξανά, χάρτινα αυτή τη φορά, με φλέβες από μελάνι. Και είναι και ο κόσμος του συγγραφέα, οι σκέψεις οι τόσο μεστές, οι τόσο ανθρώπινες, οι τόσο εύκολο να ταυτιστείς, κι ας μην έζησες ποτέ τα ίδια...Η γραφή μου φάνηκε απίστευτα δυνατή, γέμισα το βιβλίο σημάδια και υπογραμμίσεις...Εξαιρετικό....
Αυτοβιογραφικό βιβλίο με ιστορικά στοιχεία από τον εμφύλιο και φωτογραφικό υλικό της οικογένειάς του συγγραφέα! Συγκινητικό, αληθινό με ωραία γραφή! Σε πολλά σημεία του βιβλίου ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο πώς το τραύμα περνά απο γενιά σε γενιά! Το ένιωσα σαν ταξίδι στην ιστορία μέσα από τα μάτια μιας οικογένειας που ήρθε αντιμέτωπη με τον πόλεμο και την απώλεια.
Μετά κόπων και βασάνων ολοκληρώθηκε το παρόν βιβλίο. Η πλοκή αδιάφορη, οι χαρακτήρες πολλοί με αποτέλεσμα να συγχέεις ονόματα και ιστορίες. Συν τοις άλλοις μηδενική ταύτιση τόσο με τον πρωταγωνιστή - συγγραφέα , όσο με την οικογένεια του.
Καταρχήν δεν είμαι απόλυτα σίγουρος γιατί δεν έδωσα στο βιβλίο 5 *, κι έδωσα μόνο 4 *.
Το βιβλίο είναι προσεγμένο στην παραμικρή λεπτομέρειά του κ εκτός από τις ζωές των ηρώων αναπτύσσεται ταυτόχρονα κ μια φιλοσοφική ματιά στο ρόλο που παίζει η μνήμη στη ζωή μας. Αυτές οι πιο φιλοσοφικές σκέψεις δίνονται συνήθως με πλάγια γράμματα μεταξύ των βασικών κεφαλαίων του βιβλίου.
Τα σημεία που με εντυπωσίασαν περισσότερο κ που αποδεικνύουν πόσο καλός συγγραφέας είναι ο Ηλίας Μαγκλίνης είναι αυτά στα οποία φιλοσοφείται ο ρόλος της μνήμης. Μάλιστα ο συγγραφέας βάζει στην ιστορία (σχεδόν ως χαρακτήρα που μαθαίνουμε γι’αυτόν) το διάστημα (άστρα, μαύρες τρύπες, ουρανός, κομήτες κλπ) κ είναι εκεί που πραγματικά εκτοξεύεται η αφηγηματική του επάρκεια. Στα σημεία αυτά πιο συγκεκριμένα διέκρινα ένα συγγραφέα που μπορεί να είναι λυρικός, στοχαστικός κ καινοτόμος.
Το βιβλίο διαπερνά επίσης ένα κομμάτι της νεοελληνικής ιστορίας (αντίσταση, κατοχή, εμφύλιος). Δεν έχω το παραμικρό ενδιαφέρον για αυτές τις διχαστικές κ ματωμένες εποχές, αλλά ο συγγραφέας γράφει την ιστορία τόσο ισορροπημένα που δε με πείραξε.
Προσωπικά, με ενδιαφέρουν άλλα πράγματα (π.χ. ποια είναι η θέση της Ελλάδας στο σύγχρονο κόσμο, πώς θα γίνουν τα πανεπιστήμιά της ανταγωνιστικά, πώς θα συμβάλει η χώρα στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, πώς θα παράξει προϊόντα υψηλής αξίας κ δε θα παραμένει ο σερβιτόρος της Δ. Ευρώπης κλπ) παρά ο εμφύλιος. Ο εμφύλιος ας αναλυθεί από τους ιστορικούς κ ας προσεγγιστεί με επιστημονικό τρόπο. Ωστόσο, επαναλαμβάνω, το βιβλίο δε με ενόχλησε καθόλου. Το αντίθετο: θεώρησα ότι ο βασικός στόχος του είναι να παραθέσει πώς η μνήμη περνάει στις ζωές μας κ καθορίζει τις ζωές μας κ αυτές των οικείων μας.
Χαίρομαι πραγματικά που ανακάλυψα αυτόν τον συγγραφέα. Ο Ηλίας Μαγκλίνης γράφει σαν ένας σύγχρονος Ευρωπαίος, όχι σαν φολκλόρ επαρχιώτης της Ελλάδας.
"... βλέπετε, συνηθίζουμε να αποδίδουμε συγκεκριμένες, κλειστές, οριστικές ταυτότητες στους ανθρώπους κάθε μέρα όμως όλα τα κύτταρα αντικαθίστανται με συνέπεια τα αισθήματα, οι αναμνήσεις, ακόμα και η προσωπικότητα όλα αλλάζουν γίνονται κάτι άλλο έστω και ανεπαίσθητα από τις νέες εμπειρίες που φέρνουν οι επόμενες εικοσι τέσσερις ώρες και οι επόμενες και ούτω καθ' εξής ο άνθρωπος που βλέπεις σήμερα δεν είναι ποτέ ο ίδιος άνθρωπος που είδες χθες όπως και το πρόσωπο που βλέπεις κάθε μέρα στον καθρέπτη δεν είναι ποτέ το ίδιο πρόσωπο που είδες την προηγούμενη."
Ο Ηλίας Μαγκλίνης ανατρέχει στο παρελθόν μέσα από γεγονότα, αφηγήσεις συγγενών και γνωστών, αρχεία που του έχουν δωθεί, και προσπαθεί να μάθει περισσότερα για τον πατέρα του, για το ποιος είναι και τι τον αδήγησε στην απόφαση να μείνει κλεισμένος στη σιωπή. Μέσα στην προσπάθειά του να βρει τις συνδέσεις, μέσα από την ιστορία την οικογένειάς του, από θαμμένα μυστικά εικόνες και λέξεις βρίσκει τελικά τον εαυτό του.
"Όταν μιλάμε για τη ζωή του πατέρα μας, σε ποιο βαθμό μιλάμε για τη δική μας ζωή;"
Πρωταγωνίστρια στο αφήγημα η μνήμη, καθώς σε αυτή βασίζεται η ανασύνθεση του παρελθόντος και η γνώση του σήμερα.
Ένα βιβλίο που ενώ φαίνεται ότι απευθύνεται ��ε έναν, τελικά αντιλαμβάνεσαι ότι αφορά όλους μας. Μια αληθινή ιστορία με πολλά και σημαντικά ιστορικά στοιχεία.
Είναι Ιούλιος. Ο ήλιος καίει, δίχως έλεος, τα πάντα. Σε μια παραλία στα νοτιοδυτικά της Κέρκυρας, στον Ίσσο, εξαντλημένος από τις παράλογες απαιτήσεις τουριστών – οι οποίοι πολύ αμφιβάλω αν έχουν εργαστεί έστω και μισή μέρα στην ζωή τους – και προσπαθώντας, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι, να χαλαρώσω, αποφάσισα να δω ποια η σχέση μιας μακράς οικογενειακής ιστορίας, που εκτείνεται σε αρκετές δεκαετίες, και της απεραντοσύνης του σύμπαντος. Κανείς δεν γεννιέται λευκό χαρτί σε αυτόν τον κόσμο. Όλοι έχουμε πίσω μας ένα γενεαλογικό δέντρο γεμάτο εμπειρίες, γνώσεις, λάθη, αποτυχίες και επιτυχίες ∙ στοιχεία τα οποία θα γίνουν καταβολές για τον νέο άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο από το άπειρο για να καταλήξει στο άπειρο και ακόμα παραπέρα. Ο συγγραφέας αναβιώνει, μέσα στο κεφάλι του, τις εφηβικές και παιδικές του μνήμες και προσπαθεί να φτάσει ακόμη και την εποχή που ο ίδιος δεν υπήρχε, με σκοπό να αναζητήσει κάποια ταυτότητα μέσα στις αναμνήσεις και την οικογενειακή ιστορία, κάποιες από τις οποίες όμως έχουν ήδη καμπυλωθεί από την μαύρη τρύπα που λέγεται παρελθόν. Ακόμα και μετά το τέλος της ανάγνωσης του βιβλίου δεν μπορώ να καταλάβω αν ήταν η δική του ή μια ευρύτερη οικογενειακή ταυτότητα, αυτή που αναζητούσε, η οποία μαρκάρει ουσιαστικά κάθε μέλος, κάθε οικογένειας.[…]
«Η επιστήμη λέει ότι το καθετί προτιμά να ζει εκεί όπου θα γεράσει πιο αργά» Ηλίας Μαγκλίνης «Είμαι όσα έχω ξεχάσει». Εκδόσεις Μεταίχμιο. Ο συγγραφέας επιχειρεί ένα ταξίδι στο παρελθόν. Τόσο στο οικογενειακό παρελθόν, όσο και (αναπόφευκτα) στο παρελθόν της Ελλάδας, της χώρας του πριν γίνει χώρα του, όπως ο ίδιος σημειώνει. Αρωγοί του ο λιγομίλητος πατέρας και η ομιλητική και με γερή μνήμη αδερφή του πατέρα. Και μας παραδίδει ένα μυθιστόρημα, κατ’ αυτόν, που όμως είναι ιστορική μαρτυρία, εξομολόγηση, στοχασμός, φωτογραφικό λεύκωμα. Μέσα από τη ζωή και τον θάνατο μελών της οικογενείας Μαγκλίνη διατρέχουμε την ελληνική ιστορία του εικοστού αιώνα, με έμφαση στον αδελφοκτόνο εμφύλιο, την καταστροφική μικρασιατική εκστρατεία, τον διχασμό. Δεν λείπουν οι αναφορές στην έρημο της Νεβάδας, στο Λας Βέγκας, στον πόλεμο της Κορέας. Ο λόγος του συγγραφέα ώρες ώρες γίνεται λυρικός, συχνά συναισθηματικός, μερικές φορές στοχαστικός. Μια φορά βούρκωσα – για προσωπικούς λόγους. Και μια φορά ζήλεψα – στην αναφορά της συζήτησής του με τον Κιπ Θορν. Πολύ δυνατό βιβλίο! Το περίμενα· ήξερα τη γραφή του από τα κείμενά του στην Καθημερινή.
« ... ο πόνος τού να βρίσκεσαι κουλουριασμένος στο παιδικό σου κρεβάτι που είναι και η νεκρική σου κλίνη την ίδια στιγμή αυτό το φως που σε διαπερνάει φέρνοντας όλους τους χρόνους μαζί του και όλοι οι χρόνοι είσαι εσύ με όλα όσα έζησες και όσα δεν έζησες, όσα φαντάστηκες ή ονειρεύτηκες όλες τις κραυγές πόνου και ηδονής που σε ξύπνησαν μέσα στη νύχτα είσαι εσύ αγνώριστος και μεταμορφωμένος, ίδιος κι απαράλλακτος ... »
Ένα ταξίδι, μια διαδρομή προς τα πίσω, μια αναμέτρηση με φαντάσματα που ο καθένας μας οφείλει στον εαυτό του.
Δυσκολεύομαι να βαθμολογήσω γιατί το βρήκα κάπως άνισο αν και -εδώ που τα λέμε- με τι καρδιά [τι θράσος;] να βάλεις βαθμό σε κάτι εμφανώς τόσο αυτοβιογραφικό.
Εξαιρετική η συγγραφική δεινότητα και η πένα του Μαγκλίνη. Το πρώτο και το δεύτερο μέρος του βιβλίου μου φάνηκαν σχετικά κουραστικά, τόσο λόγω των ονομάτων όσο και των λεπτομερών περιγραφών για συμβάντα και καταστάσεις που θύμιζαν ιστοριογραφία/ημερολόγιο. Παρόλα αυτά, το τρίτο μέρος του βιβλίου, θεωρώ πως είναι εξαιρετικά βαθύ και συγκινητικό, ξαφνιάζοντας τον αναγνώστη με τις αναφορές στην αστροφυσική και το σύμπαν εν γένει καθώς και τη θέση του ατόμου μέσα σε αυτό. Τέλος, η μνήμη αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του βιβλίου και διασυνδέεται με το βίωμα του Μαγκλίνη. Διαφαίνεται αριστοτεχνικά πως στην ουσία η μνήμη ενυπάρχει στη σκέψη και την ορίζει αλλά ταυτόχρονα καταδεικνύεται ισχυρή η επίδραση της σε όλη τη ζωή μας. Μια καλή επιλογή για όσ@ς θεωρούν πως το παρελθόν μάς διαμορφώνει.