भाषाशुद्धी

by V.D. Savarkar

वीर सावरकरांनी जी भाषाशुद्धी चळवळ जवळजवळ १२ वर्षे अव्याहत चालविली अँड त्या दरम्यान त्यांनी जे यावर विविध लेख लिहिले, त्या लेखांचे हे संग्रह पुस्तक रूपाने प्रथम मकर संक्रांत शके १८७९ (जानेवारी १९५८) मध्ये प्रकाशित झाले, त्याच पुस्तकाची हि पुनर्मुद्रित आवृत्ती आहे.

तात्यारावांनी जे भाषाशुद्धीवर कष्ट घेतले आणि पुष्कळ नवनवीन शब्द मराठी आणि हिंदी भाषेला प्रदान केले त्याला तोड नाही.

115 pages, ebook

First published January 1, 1958

About the author

He was the proponent of liberty as the ultimate ideal. Savarkar was a poet, writer and playwright. He launched a movement for religious reform advocating dismantling the system of caste in Hindu culture, and reconversion of the converted Hindus back to Hindu religion. Savarkar created the term Hindutva, and emphasized its distinctiveness from Hinduism which he associated with social and political disunity. Savarkar’s Hindutva sought to create an inclusive collective identity. The five elements of Savarkar's philosophy were Utilitarianism, Rationalism and Positivism, Humanism and Universalism, Pragmatism and Realism.

Savarkar's revolutionary activities began when studying in India and England, where he was associated with the India House and founded student societies including Abhinav Bharat Society and the Free India Society, as well as publications espousing the cause of complete Indian independence by revolutionary means. Savarkar published The Indian War of Independence about the Indian rebellion of 1857 that was banned by British authorities. He was arrested in 1910 for his connections with the revolutionary group India House.

Following a failed attempt to escape while being transported from Marseilles, Savarkar was sentenced to two life terms amounting to 50 years' imprisonment and moved to the Cellular Jail in the Andaman and Nicobar Islands.

While in jail, Savarkar wrote the work describing Hindutva, openly espousing Hindu nationalism. He was released in 1921 under restrictions after signing a plea for clemency in which he renounced revolutionary activities. Travelling widely, Savarkar became a forceful orator and writer, advocating Hindu political and social unity. Serving as the president of the Hindu Mahasabha, Savarkar endorsed the ideal of India as a Hindu Rashtra and opposed the Quit India struggle in 1942, calling it a "Quit India but keep your army" movement. He became a fierce critic of the Indian National Congress and its acceptance of India's partition, and was one of those accused in the assassination of Indian leader Mohandas Karamchand Gandhi. He was acquitted as the charges could not be proven.
The airport at Port Blair, Andaman and Nicobar's capital, has been named Veer Savarkar International Airport.The commemorative blue plaque on India House fixed by the Historic Building and Monuments Commission for England reads "Vinayak Damodar Savarkar 1883-1966 Indian patriot and philosopher lived here".

Reviews

[Vijay · Rating 5 out of 5]

भाषाशुद्धी - स्वातंत्र्यवीरांचा आणखी एक पैलू

प्रामुख्याने, भाषाशुद्धी छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी रघुनाथ पंडिताकडून 'राजव्यहार कोष' लिहून सुरवात केली आणि ती अमलातही आणली आणि त्याकाळच्या भाषेतून खूप सारे उर्दू आणि फारसी शब्द राजव्यहारातून नाहीसे केले. त्यानंतर विष्णुशास्त्री चिपळूणकरांनी इंग्रजी शब्दांची मराठीतून हकालपट्टी केली, परंतु रुळलेले उर्दू वा फारसी शब्द तसेच ठेवले.

स्वातंत्र्यवीरांनी मात्र शुद्ध संस्कृतप्रचुर मराठीचा प्रसार केला, त्यामध्ये त्यांनी ना उर्दूला थारा दिला ना फारसीला, ना इंग्रजीला. त्यांनी नवे नवे शब्दच जन्माला घातले नाही तर जुने शब्द जे इतर विदेशी भाषेतील शब्दांच्या शिरजोरीमुळे मृत झाले होते वा मृतप्राय झाले होते, त्यांना पुनर्जीवित केले. आणि हे सगळं त्यांनी उणीपुरी ४० वर्षे त्यांनी केलं. अर्थात, याला समाजातून विरोध नाही झाला असं मुळीच झाल नाही, त्यांना पुष्कळ विरोध झाला. अगदी साहित्यसंमेलनामध्येही यासंबंधी वादविवाद झाले. तसेच, त्यांना काही धुरिणांनी साथही दिली. स्वातंत्र्यवीरांनी थोडी थोडके शब्द नाही तर तब्बल ५०० हुन अधिक नवेजुने शब्द मराठी - हिंदी भाषेत रुळवून दाखविले.

सामान्यतः होतं असं कि प्रथम भाषा जाते आणि त्यामागोमाग संस्कृतीही लयास जाते. पण याचा अर्थ असा नाही कि आपण परकीय भाषा बहिष्कृत कराव्या. तर इतर भाषेतील उत्तमोत्तम गोष्ठी ज्या आपल्याकडे नाहीत त्यात्या आपण आपल्याकडे आणून त्या गोष्ठीना आपला बाज देऊन रुळवण्यास प्रत्यवाय नाही.

त्यांनी सांगितलेली भाषाशुद्धी मूलसूत्रें:

१. गिर्वाण भाषेंतींल साराचेसारा संस्कृत शब्दसंभार आणि संस्कृतनिष्ठ अशा तामिळ, तेलगू ते आसामी, काश्मिरी, गौड, भिल्ल बोलीपर्यंत ज्या आमच्या प्रांतिक भाषा भगिनीं आहेत त्या सर्वातील मूळचे प्रांतिक शब्द हे सर्व आमच्या राष्ट्रभाषेच्या शब्दकोशाचें मूलधन, स्वकीय शब्दांचे भांडवल होय.

२. ह्या आपल्या राष्ट्रीय शब्दभाडारांत ज्या वस्तूंचे विचारांचे वाचक शब्द होते वा आहेत वा निर्मिती करता येते त्या अर्थाचे विदेशी प्रभृती परकीय शब्द वापरू नयेत. जर तसे परकीय शब्द आपल्या पूर्वीच्या दिरंगाईने आपल्यांत घुसले असतील तर त्यांना हुडकून काढून टाकावे. अद्यतन विज्ञानाची परिभाषा नवनवे संस्कृत वा प्राकृतोत्पन्न शब्द पाडून व्यक्तविली जावीत.

३. परंतु ज्या परदेशी वस्तू, पदार्थं इत्यादी आपल्याकडे नव्हत्या, त्यामुळें त्यांना आपले स्वकीय जुनें शब्द सांपडत नाहींत आणि ज्यांना त्यांच्या त्या परकीय शब्दांसारखे सुटसुटीत स्वकीय शब्द काढणे दुर्घट जातें असे परकीय शब्द मात्र आपल्या भाषेंत जसेचें तसे घेण्यात प्रत्यवाय नसावा. जसें : बूट, कोट, जाकीट, गुलाब, जिलबी, बुमरँग, टेबल, टेनीस इत्यादी. तथापि अशा नव्या वस्तू आपल्याकडे येतांच त्यांना कोणी स्वकीय नावे देऊन रुळवून दाखवील तर उत्तमच.