Zwarte renaissance: Spanje en de wereld 1492-1536

by Chris van der Heijden

Genres: History

525 pages, Hardcover

First published January 1, 1998

Reviews

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Wie denkt dat de renaissance zich louter tot het Italië van Vasari, Michelangelo, etc. beperkt, zal zijn mening herzien na het lezen van dit boek.

De "zwarte renaissance" van het Spanje van Isabella & Ferdinand tot Karel V contrasteert in die zin met de "witte renaissance" van Italië dat de laatste meer focuste op individualisme en humanisme, terwijl in de eerste meer aandacht was voor politiek en religie. Beide halen wel inspiratie uit de Oudheid, zo blijkt uit de gelijkenissen die historici en romanschrijvers zien tussen Karel V enerzijds en de Romeinse keizers Hadrianus en Trajanus (beiden in Spanje geboren) en Scipio Africanus (overwinnaar van Carthago, zoals Karel V ook Tunis veroverde) anderzijds.

Het jaar 1492 wordt vaak als het einde van de Middeleeuwen gezien, maar tevens als de start van een gouden tijdperk voor Spanje. Datzelfde jaar verovert Spanje Granada en vindt Columbus Amerika. De Katholieke Koningen Isabella en Ferdinand hebben hun naam niet gestolen en willen het geloof zo breed mogelijk uitdragen: via ontdekkingstochten (Amerika), expansie (Afrika, Italië) om uiteindelijk Jeruzalem terug in christelijke handen te krijgen. Helaas lukt ook hun kleinzoon Karel V niet in dit opzet. Rivaal Frankrijk, de opstoot van de Ottomanen in het Midden-Oosten, de Nederlandse Opstand en natuurlijk de protestantse Duitse vorsten zijn hiervoor verantwoordelijk.

Het boek bevat enkele interessante weetjes, bvb dat Columbus durfde westwaarts te varen omdat hij de afstand van de Atlantische Oceaan zwaar onderschatte (sterker zelfs dan de oud-Griekse Ptolemaeus) of de link tussen het verdwijnen van het belang van de ridderrroman en de mindere militaire waarde van de cavalerie. Maar vooral werpt het boek een blik op een periode die door de geschiedenisschrijving oneer wordt aangedaan. Ze is vaak doorspekt met mythes, maar ook met politieke ambitie en culturele bloei. Het is een verdienste van de auteur dat hij licht heeft gebracht in dit in duisterheid gewaand tijdperk.

[Herman De Wulf · Rating 4 out of 5]

Het boek stond reeds lang op mijn leeslijst. Was het de (negatieve) titel die me weerhield het te lezen? Uiteindelijk ben ik eraan begonnen na het boek van prof. Christiane Stallaert (“Het verdriet van Spanje”) gelezen te hebben. De auteur maakt in zijn boek een boeiende analyse van het Spanje van het einde van de 15de begin 16de eeuw. Hij analyseert belangrijke gebeurtenissen en tendensen door ze in een brede context te plaatsen. Met een beetje kennis van de geschiedenis van die tijd ontstaat zo een duidelijker beeld van deze zeer boeiende overgangsperiode die veel minder “zwart” gekleurd is dan de titel doet vermoeden. Werd de besproken tijd niet donker gekleurd door wie nadien kwam en wilde afbreken of afkeuren wat de vorige generaties wilden realiseren? Wat te denken over de latere slavenhandel georganiseerd door de Nederlanders om mercantilistische redenen ? Wat te denken over de moord op van Oldenbarnevelt, de heksenprocessen, de verovering van Congo, de tirannie van Stalin, de schande van de naoorlogse repressie, .... Zwartmaken (hier van de Spanjaarden) als propagandamiddel dus. Zoals met het ei van Columbus. Jammer van de titel dus die de legende in leven houdt, maar het boek zelf is best genuanceerd en op enkele hoofdstukken na behoorlijk boeiend. Ik ben blij het gelezen te hebben.

[Paul · Rating 3 out of 5]

Interessante maar mij niet overtuigende benadering van vroeg 16e eeuws Spanje. Spanje kende haar eigen weg, die meer door macht en angst voor moslims en joden dan door gedachten van wedergeboorte bepaald werd. Want wat noem je nog renaissancistisch aan een zo fanatiek katholieke, xenofobe cultuur als die tussen Karel en Philips II, zo zonder humanisme en zonder individualisme? Lees bv bij Maria Menocal hoe de gruwelijk reies catholicas 'de gouden eeuw van Andalusie' om zeep hielpen, of bij Schama hoe ze joden vervolgden. Ditto twijfel heb ik voor alle kunsten uit die tijd, die ik toch eerder als barok zou aanduiden. De verwijzingen naar de oudheid vond ik flinterdun en vooral ideologisch, als teken van zelfverheerlijking, Zelfs qua architectuur ken ik in Spanje eigenlijk geen monumenten uit die tijd die voor die R-titel in aanmerking komen, met een regel bevestigende uitzondering: het paleis van Karel V in Granada.

[Desiree · Rating 3 out of 5]

zeker een interessant boek over de 15e en 16e eeuw in Spanje geplaatst in breder perspectief. Helaas maken de te gedetailleerde opsommingen van diverse bronnen het soms een beetje een omgevallen boekenkast. ik hoef echt niet te weten dat een pamflet in 23 drukken in 6 talen in 8 landen is uitgegeven.
Jammer want iets meer beperking in dit soort details en nog iets meer focus op grote lijnen en analyse zou het boek voor mij interessanter gemaakt hebben.