Discretie: essay over een vergeten deugd

by Peter Venmans

Filosoof Peter Venmans onderzoekt in ‘Discretie’ wat discretie betekent in de verschillende domeinen van ons dagelijks leven.
Onze tijd houdt van transparantie en duidelijkheid. Van zwart op wit. Van alles of niets. We willen alles weten, alles zien, alles naar buiten brengen. Discretie is uit de gratie geraakt. En toch, zo luidt de stelling van dit boek, maakt discretie ons leven waardevol. Soms is het beter om niet voluit te gaan, niet alles te geven, zodat een ruimte kan ontstaan waarin we ons veilig voelen en waarin ook anderen kunnen gedijen. Misschien zijn het zelfs onze geheimen die ons maken tot wie we zijn.
Discretie is een prikkelend filosofisch essay over een deugd die verloren dreigt te gaan maar waar we meer dan ooit behoefte aan hebben.

Genres: Philosophy, Nonfiction

220 pages, Kindle Edition

First published February 1, 2019

About the author

Peter Venmans is een Vlaamse hispanist, filosoof en schrijver.

Peter Venmans in de Nederlandstalige Wikipedia


Peter Venmans is een Vlaamse hispanist, philosopher and writer.

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Dit is Venmans’ derde boek over een onderbelicht aspect van het mens-zijn. Eerder zoomde hij al in op Het derde deel van de ziel: Over thymos (het vitale) en op Amor mundi. Hoe komen we tot een betekenisvolle relatie met de ander? (het gericht zijn op anderen en de wereld). Nu is discretie aan de beurt. In onze hectische, geglobaliseerde wereld die geregeerd wordt door de sociale media is die oude deugd een taboe geworden, want ‘sharing is caring’ (naar Dave Eggers, The Circle). En al lijkt die ‘expositiesamenleving’ stilaan over zijn hoogtepunt heen (te oordelen naar de privacy-vrees die alom opduikt), de waarschuwing tegen de excessen ervan is zeker nog op zijn plaats.

Zoals in zijn vroegere werken exploreert Venmans de herkomst van het begrip discretie, de verschillende, verschuivende betekenissen ervan, om zoals gebruikelijk te eindigen met een pleidooi voor een hernieuwde beleven van deze deugd. Voor de auteur moet dat een vorm van levenskunst zijn die oordeelsvermogen én terughoudendheid combineert. Een kwestie van gezond verstand, zou je kunnen stellen, maar het is goed dat iemand het nog eens aan de orde stelt.

Alleen, het viel me op dat Venmans nogal gemakkelijk zijn oudere werk recycleert: herhaaldelijk duiken vroegere stokpaardjes en filosofische idolen (Hannah Arendt ondermeer) weer op, zodat voor wie vertrouwd is met zijn vroegere boeken de originaliteit een beetje verloren gaat. Ook zijn aanpak, een grondige encyclopedische en etymologische analyse, begint stilaan nogal stereotiep te worden, waardoor dit boek wat 'brille' miste. Wat niet wegneemt dat deze auteur pertinente kwesties blijft aankaarten, en het dus zeker de moeite blijft hem te lezen. (rating: 2.5 sterren)

[Hendrik Dejonckheere · Rating 3 out of 5]

Vermans levert met dit boek een interessant overzicht op van de contingencies van het begrip discretie. Oordelen om niet te oordelen, terughoudenheid en dosering van het uiten van wat moet bijdragen aan de waarheid, niet zozeer in functie van het te bereiken doel maar vooral uit respect voor jouw omgeving vormt daarin de rode draad. Het hoofdstuk over Baltasar Gracián vond ik een interessante introductie op het werk van een man waarover ik nog nooit iets gehoord had, ik zal die zeker op mijn te lezen lijst opnemen. Afgezien daarvan vind ik dat Venmans teveel in herhalingen vervalt zowel qua vertalingen, wat soms wel zicht biedt op de platheid van het Nederlands als met bepaalde zinsneden. Kortom interessant maar niet briljant maar dat kon je met dit onderwerp ook niet verwachten.

[Herman Verhoeven · Rating 4 out of 5]

A review in English follows after the review in Dutch

Iemand die na lezen van Discretie nog een betekenis of aspect van discretie kan aanbrengen is meer erudiet dan Peter Venmans. De auteur start zijn essay met het uiteen raffelen van het begrip discretie.
Vervolgens schetst hij de ontwikkeling van bij de laat middeleeuwen tot in de 20ste eeuw. Zowel op het religieuze gebied als wereldlijks geeft hij discretie haar betekenis. Meermaals maakt hij de verbinding met de Romeins en veelvuldig met de Griekse literatuur en filosofie. Zijn analyse tijdens de verlichting is krachtig. Hij schenkt veel aandacht aan hoe Hannah Arend discretie opneemt in haar filosofie. Discretie krijgt haar duidelijke betekenis bijvoorbeeld wanneer hij haar tegenover introversie plaatst. Uiteindelijk ontplooit hij het begrip in het kader van discrete levenskunst en krijgt discretie zijn volle betekenis en ook haar raison d'être. Op die manier illustreert hij dat discretie zeker in deze moderne tijd zeker geen vergeten deugd is, maar een houding kan zijn om op harmonieuze manier om te gaan met de smeltkroes van levensbeschouwingen waar we dagelijks mee geconfronteerd worden.

Someone who can add a meaning or aspect of discretion after reading Discretion is more erudite than Peter Venmans. The author starts his essay by unpacking the concept of discretion.
He then outlines the development from the late Middle Ages to the 20th century. He gives discretion its meaning in both the religious and secular spheres. Several times he makes the connection with Roman and frequently with Greek literature and philosophy. His analysis during the enlightenment is powerful. He pays a lot of attention to how Hannah Arend incorporates discretion into her philosophy. Discretion takes on its clear meaning, for example, when he contrasts it with introversion. Ultimately, he develops the concept in the context of a discreet art of living and discretion takes on its full meaning and also its raison d'être. In this way he illustrates that discretion, especially in these modern times, is certainly not a forgotten virtue, but can be an attitude to deal harmoniously with the melting pot of philosophies that we are confronted with every day.

[Wim Otte · Rating 3 out of 5]

De klassieke oudheid was er niet mee bekend; het christendom zette discretie neer als een deugd. Hoogtepunt in de 17e eeuw (zie werken van jezuïet Baltasar Gracián; 60v).

‘Discretie veronderstelt een bescheiden zelf dat bereid is om af en toe aan zijn verlangen naar autarkie te verzaken en veronderstelt ook een zekere mildheid met betrekking tot de waarheid.’ (29)

V. werkt deze grotendeels vergeten – anti-Amerikaanse maar wel conservatieve – deugd op seculiere wijze uit, gebruikmakend van opvattingen van met name Hannah Arendt (1906-1975). Belangrijkste les is om introversie en discretie niet met elkaar gelijk te stellen. Het eerste is een persoonlijkheidstrek terwijl het tweede een sociaal fenomeen is, een vorm van levenskunst die door iedereen beoefend kan worden en waarvoor je nadrukkelijk in het publieke domein meedoet. Discreet zijn op z’n Arendts is terugtrekken én tevoorschijn komen (166).