To κόκκινο άλογο

by Taško Georgievski

Μαζί με τα τελευταία υπολείμματα του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας, ο Μπόρις Τούσεφ, ένας απλός χωρικός από τις πλαγιές του Καϊμακτσαλάν, περνά τα ελληνικά σύνορα, παίρνοντας το δρόμο του οδυνηρού εκπατρισμού τον Αύγουστο του 1949.

Στην κινούμενη έρημο της Τασκένδης, όπου εγκαθίσταται τελικά ως πολιτικός πρόσφυγας, ο ανέστιος Μπόρις θα κρατηθεί από το όνειρο του νόστου. Σ' αυτόν θα αναζητήσει και το λόγο της τελικής προσωπικής του δικαίωσης.
Ωστόσο, μετά τον ακριβοπληρωμένο γυρισμό του στο χωριό, ο ήρωας θα βρεθεί -θύτης μαζί και θύμα- να ενισχύει, αλλά και να υφίσταται, το κλίμα του γενικευμένου και άλογου φόβου, την καχυποψία, τα εκατέρωθεν πλέγματα ενοχής και ντροπής που έχουν ριζώσει μέσα και ανάμεσα στους ανθρώπους διαμορφώνοντας το ύφος μιας ολόκληρης εποχής. Παρεξηγήσεις και εφιάλτες θα στοιχειώσουν τις καθημερινές σχέσεις, οι οικείοι θα μεταβληθούν σε απόμακρες παρουσίες, η πατρίδα σε πραγματική ξενητιά και η ίδια η ύπαρξη, υπόθεση παράλογη που οδηγεί στην τελική συντριβή.

Ο αναγνώστης αυτού του έργου θα παρακολουθήσει την προοδευτική μετάλλαξη μιας συναρπαστικής λαϊκής αφήγησης, εκ πρώτης όψεως δέσμιας του συγκεκριμένου και του μερικού, σε λόγο καθολικό και τη μεταμόρφωση των ιδιαίτερων ιστορικών, τοπικών και προσωπικών αναφορών της σε σύμβολα ικανά να ενσαρκώσουν την όπου γης εμπειρία του ξεριζωμού.

159 pages, Paperback

First published January 1, 1975

Reviews

[Saša Potisk · Rating 5 out of 5]

Rdeči konj je sicer čisto pravi konj, mladi neuktočeni žrebec, vendar je še toliko bolj spremljajoči simbol iz povojne vrnitve Borisa Tušije Gorgova iz 'rdeče Rusije' (v resnici iz Taškenta v Uzbekistanu) v rodno vas v egejski (grški) Makedoniji. Ob vrnitvi Boris tam ni več dobrodošel. Ko pride po šestnajstih letih nazaj v svojo vas, kjer je nekoč zapustil tri hčerke brez matere, se prepletejo vsi absurdi in kontradikcije zapletene makedonske identitete - domovina je tujina, kodeks časti določa revščina, sovraštvo do Grkov, Bolgarov in Albancev je razlikovalna podstat nacionalne samobitnosti, preživetje izgnanstva je, ne glede na osebno nemoč ob tem, izdaja in vračanje k zemlji in svojemu rodu je sramota. Človek pač ne nikoli 'piti iz tujih vodnjakov', ne sme oditi… Prav ta 'vračanja' so leitmotiv v literaturi Georgievskega. 


"In še naprej me muči vprašanje o vrnitvi iz sveta h koreninam, od potepuštva v mir, od tujih besed k svojim, od življenja drugih k svojemu, saj v vseh nas, razkropljenih po svetu, tli živa iskra o lastni identiteti. Nekje na dosedanjih straneh tega dnevnika je zapisana tudi pretresljiva pripoved mojega prijatelja I. Č. o prvem srečanju s koreninami. Lani je imel prvikrat srečanje sam s seboj od pred tridesetimi leti, s soncem, ki mu je grelo očeta in deda, z zrakom, od katerega se muje zaletelo, ko je bil majhen, z izviri in potoki, ki so mu gasili žejo, z vonji po koreninah, kijih niso razpihali nikakršni piši in jih niso sežgali plameni iz bomb. Ko se je sonce še bogato razlivalo od Kajmakčalana, se je odpravil iskat znamenje svoje domačije po vrtovih in mejah. In ko je taval po plevelu in kopinju, je naletel na enega svojih vrstnikov, ki je bil zdaj mož in krepak kmet, in kakor hitro sta se pozdravila, gaje vprašal, ali še stoji njihova hiša, ta pa je z modrostjo vseh svojih prednikov odgovoril: Važno je, da si ti, hiša pa se postavi in podre!)" (Taško Georgievski iz zapiskov o pisanju Rdečega konja).


Rdeči konj je odličen roman. V strnjeni pripovedi jezikovno briljira in neverjetno vešče gradi tako eksistence svojih likov kakor tudi nerazrešljive paradokse njihovih usod. V vse skupaj je mojstrsko (tudi v prevodu Janka Modra) vtkana praslovanska zvočnost makedonskega jezika, ki obarva zvočnost pripovedi v skoraj starozavezne, vendar ljudske tone. Odnos do življenja in smrti je prvinsko determiniran, zato ni naključje, da oba - Boris in rdeči konj - umreta 'kot psa'.