De wasbeer in deze hilarische, maar ook diep ontroerende vertelling is een ‘kleine mens’. Het kwetsbare, vredelievende diertje heeft volkomen onuitvoerbare dromen, die hem wel de kracht geven om te overleven in de genadeloze wereld. Zo probeert hij zelfstandig te vliegen, beschermt hij het goede en vecht hij tegen het kwade. Hij overmeestert de zwaartekracht, hij duelleert en verdelgt vlooien. De echte beproevingen beginnen pas wanneer zijn geliefde voor een carrière in de showbizz kiest en in opgezette vorm tentoon wordt gesteld in een museum. De wasbeer onderneemt een heroïsche queeste om haar koste wat kost te redden en tot leven te wekken.
Aleksandr Skorobogatov was born in Grodno in what is now Belarus and has lived and worked in Antwerp, Belgium, since the 1990s. He is widely regarded as one of the most original Russophone writers of the post-communist era. An heir to Dostoevsky, Gogol, Bulgakov and Nabokov – the surreal line of the Russian literary canon – his novels have been published to great acclaim in Russian, Croatian, Danish, Dutch, English, French, Italian, Greek, Serbian and Spanish.
His cult novel Russian Gothic (originally Sergeant Bertrand) received the International Literary Award Città di Penne for its Italian edition and the Best Novel of the Year Award from Yunost, and was praised by The New York Times as “a lambent portrait of madness.” His novel Cocaine (2017) won Belgium’s Cutting Edge Award for Best Book International, and The Raccoon (2020) confirmed his reputation for darkly comic, visionary fiction; the newspaper De Tijd has called him “the best Russian writer of the moment.”
His most recent novel, Achter de donkere wouden (Through the Dark Woods), first published in his own Dutch translation by De Geus in 2025, has become a much-discussed bestseller in the Low Countries. This searing autofiction about the kidnapping and murder of his fifteen-year-old son has been hailed in the press as both a heartbreaking elegy and a furious indictment of the moral collapse of post-Soviet Russia; the English edition, Through the Dark Woods, will be published as a lead title by Old Street Publishing in 2026.
Skorobogatov is the laureate of the 74th Ark Prize of the Free Word (2024), awarded for his outspoken essays on the dictatorships of Belarus and Russia, and of the KU Leuven Honorary Medal (2025), bestowed for his literary oeuvre and his penetrating analyses of Russia’s war logic and Western indifference. He is a member of PEN Vlaanderen.
Mooie cover, prachtige vlotte vertaling én ik heb een nieuw woord bijgeleerd: de wasbeer draagt een kepie met een kokarde van goud! In het begin is het verhaal aangenaam en leuk om te lezen, maar dat verandert vlug. Een grappige pointe of een leuke overdrijving is maar één keer leuk, een tweede keer lach je al wat minder hard en bij een derde keer is alle gein eraf. En dat is meteen het manco van dit boek. Er wordt zodanig veel herhaald dat alles gewoon vervelend wordt. Het boek had driekwart dunner kunnen zijn als al het overtollige zou worden geschrapt. Te is inderdaad nooit goed. Ik vraag me af welke hallucinogene wortels of champignons Aleksandr zat te eten bij het schrijven van dit veel te lang uitgemolken verhaal. Op dit vlak heeft het wel wat weg van de rariteiten in ‘Cocaïne’. ‘Portret van een onbekend meisje’ blijft mijn favoriet.
Aleksandr Skorobogatov (Wit-Rusland, 1963) studeerde in Minsk, Parijs en aan het befaamde Maxim Gorki Literair Instituut in Moskou. In 1992 bracht de liefde hem naar Antwerpen. Zijn boeken zijn telkens heel origineel en verrassend; het verhaal en de schrijfstijl zijn telkens heel anders. Zijn nieuwste roman De wasbeer is weer een opvallende titel in zijn oeuvre waaronder o.a. zijn doorbraakboek in Vlaanderen en Nederland, Portret van een onbekend meisje, in 2015, een heruitgave van zijn debuutroman Sergeant Bertrand uit 1992 en het alom bejubelende Cocaïne in 2017.
In dit boek volgen we een wasbeer die zijn eerste en enige geliefde in opgezette vorm tentoongesteld in een heemkundig museum koste wat het kost wil gaan redden en tot leven wekken. Op deze queeste moet dit zachte en kwetsbare maar zo wilskrachtige diertje met onuitvoerbare dromen echte beproevingen tegemoet treden.
De verteller stuurt de wasbeer alle richtingen op, en wijdt zelf enorm uit met allerlei politieke en filosofische beschouwingen, maar brengt ook een absurd en bij wijlen hilarisch maar ook tragisch verhaal naar voren. Net als in Cocaïne wordt de lezer actief meegetrokken in het verhaal dat weer speels en flitsend ineensteekt.
De wasbeer heeft een aantal menselijke eigenschappen gekregen zoals bijvoorbeeld kunnen lezen en spreken, maar heeft ook nog zijn dierlijke instinct om telkens toevallig de juiste weg te vinden en ook het op 2 poten lopen heeft hij nog niet altijd onder de knie. Zijn droom van te kunnen vliegen doet wel een beetje aan wijlen Panamarenko denken misschien, nog zo een buitenstaander in zijn eigen wereld. Hij kruipt, stuitert, hotst en botst alle kanten op en wordt meermaals beschreven als een zo gewond dier dat je je afvraagt of het nog wel in leven is.
Als hij uiteindelijk zijn eerste liefde terugvindt in het museum, laat hij zich als volgt uit tegen de vrouwtjeswasbeer die helaas niets meer terugzegt:
‘En ik weet’ – de wasbeer legde zijn pootje tegen zijn hart – ‘ik weet maar al te goed dat het allemaal mijn schuld is.’
‘Ik zou je kunnen vertellen waarom ik te laat ben, wie me heeft opgehouden en hoe…
‘Maar ik zou het van mezelf niet willen goedpraten.’
‘Je bent hier door mijn schuld.’
‘En mijn schuld is onverschoonbaar.’
‘Alles wat ik je kan zeggen, is dat ik van je hou.’
De schrijver van dit boek vindt duidelijk heel wat inspiratie in het werk van Fjodor Dostojevski. De vele referenties naar een heleboel Russische auteurs en andere culturele uitdrukkingen zullen onderlegde slavisten vast en zeker smaken. Onder andere de grote Russische dichter Aleksandr Poesjkin speelt een niet onaardige rol in het boek. Ook een andere Russische held van kortverhalen en theater, Anton Tsjechov, blijft niet onbesproken:
'Wel ja, ooit had hij Tsjechov gelezen maar wie heeft Tsjechov nu niet gelezen? - en wat voor goeds heeft dat iemand van ons opgeleverd? Niemendal. Een echt mannetje moet de kunst van een poëtisch compliment tot in de perfectie beheersen.'
De wasbeer ontroert en is de metafoor voor de kleine man die het uitzicht om grote dromen te verwezenlijken, ontnomen wordt. Het boek blijft tot het einde boeien, geen enkele bladzijde van de 541 is er te veel aan. Je blijft bij het lezen van de ene verbazing in de andere vallen.
We trekken samen met de wasbeer van het bos tot in de kosmos. En het godsbeeld wordt volledig dooreengeschud. Niet zozeer door de ogen van de wasbeer zelf, die zich niet helemaal bewust is van eender welk godsbeeld ook, ofschoon toch iets meer dan zijn soortgenoten. Het beeld dat de lezer wordt voorgeschoteld, is wel helemaal anders dan we gewoon zijn.
Duidelijk is dat dit boek een van de beste, zo niet hét beste boek van 2020 is. Dat dit boek volgens de regels van de Librisjury niet in aanmerking kan komen, vanwege de vertaling uit het Russisch - Literatuur Vlaanderen ondersteunt hem wel, onder de voorwaarde dat de boeken eerst hier verschijnen - is slechts een bureaucratische regel die makkelijk kan aangepast worden, toch? Overigens is de vertaling door Rosemie Vermeulen van dit boek ook enorm goed geslaagd, die de opgeroepen beelden en de zeggingskracht van de auteur uitstekend naar voren brengt.
Cognac met rohypnol kan de gezondheid ernstig schaden. Aleksandr Skorobogatovs laatste lezen ook.
In onze vorige recensie distilleerden we de romans van de Antwerpse Wit-Rus (of is het Wit-Russische Antwerpenaar?) al tot een summier overzicht. Van de wraaknovelle ‘Sergeant Bertrand’ over de gouden pracht van ‘Portret van een onbekend meisje’ tot de onversneden, experimentele ‘Cocaïne’. Met zijn nieuwste, ‘De wasbeer’, zet de auteur duidelijk de lijn van het experimentele geschrijf voort. Hij vraagt niet weinig van zijn lezers. In een vuistdikke roman neemt hij ons mee op een uitbundige reis waar we zelf een rol in moeten spelen. Ongewild zijn we plots zelf een personage in de vertelling geworden.
Skorobogatov is een man van veel woorden en ook deze roman is allesbehalve karig te noemen. Met een enorme vertelkracht doet de auteur verslag van de belevenissen van een wasbeer op zoek naar zijn geliefde wijfje. Zijn taal is wervelend, zijn woordenschat erg rijk, zijn ritmische cadans ongeëvenaard, maar wij konden ons niet van de indruk ontdoen dat de schrijver zich soms vergaloppeerde in de rotvaart van zijn vertelling. ‘De wasbeer’ is een uiterst onrustige roman.
Al op de eerste bladzijden maakt een voetnoot een allusie op een Russisch volkssprookje waarin dieren mensen helpen om een raap te oogsten. Eigen aan dierenverhalen is de vrijheid die ze bieden. Elke lezer die een dierenverhaal binnenstapt, zette van tevoren immers zijn ‘disbelief’ opzij. Skorobogatov eigent zichzelf in ‘De wasbeer’ een onwaarschijnlijke vrijheid toe. Het verhaal gaat werkelijk alle richtingen uit. Het diertje waarvan sprake rondt op een gegeven moment zelfs een aantal keer onze planeet na een Goddelijke Klap. Deze roman laat zich misschien nog het beste lezen als een surreële scène uit een kinderfilm. Een vergelijking met een roze olifantjes uit Dumbo dringt zich op. Lof voor deze zotheid! Fantasie is misschien wel de enige manier om te ontkomen aan de ‘gewapend betonnen, ondoordringbare, meedogenloze realiteit’, aldus de Wit-Rus.
300 hoofdstukken lang volgen we de weg van de lankmoedige wasbeer. Het hart van de vertelling is rechttoe rechtaan. Een traditionele queeste naar de geliefde, zo je wil. Maar Skorobogatov wijkt voortdurend van dat rechte pad af om welig in het rond te pennen. Dat de wasbeer als personage daarnaast te weinig empathie opwekt om echt met hem mee te leven maakt het als lezer dan wel moeilijk om opgeslokt te worden door dit verhaal.
Is hij na zijn 'Cocaïne' helemaal gek geworden? Wij merken dat hij schrijvend zijn verstand verliest. Of dat een goede zaak is, laten we voorlopig in het midden. Noem ons klassiek, maar wij houden meer van het vroege werk van Skorobogatov.
Skorobogatov is een Wit-Russische schrijver die al een hele tijd in Antwerpen woont. De romans die hij schrijft, worden steevast heel mooi vertaald door zijn partner Rosemie Vermeulen en dat leverde al enkele pareltjes op.
Het werk van Skorobogatov doet me altijd denken aan dada en het donkere absurdisme van Daniil Charms. De wasbeer is zijn dikste boek tot nu toe. We volgen onze sympathieke wasbeer die, geplaagd door de liefdesperikelen, allerlei omzwervingen en avonturen beleeft. Dat duurt wel wat.
Tweenhonderdzevenennegentig hoofdstukjes, om precies te zijn. Die dragen titels als “Het nachtelijke bos weergalmt van waanzinnig gesnik en geschreeuw” (hoofdstuk 58), “Terwijl we de dronken en toegetakelde wasbeer ergens heen voeren, wordt duidelijk dat u het krachtige preparaat verstopt hebt en de grote Sartre niet gelezen hebt” (hoofdstuk 209) of “Als de wasbeer ananassen had, zou hij ze aan iedereen uitdelen” (hoofdstuk 125).
U begrijpt, lieve lezer: De wasbeer zit vol amusante scènes en spitsvondigheden.
Het verhaal wordt wel vaak onderbroken, bijvoorbeeld telkens wanneer de arme wasbeer overmand door emoties flauwvalt. Een grappige uitdrukking, trouwens, ‘overmand worden’. Kan een vrouw ook overmand worden? En bestaat daar wel een infinitief van? Overmannen? Bestaat er dan ook zoiets als ‘ondervrouwen’? Doch, dit terzijde, want deze kwestie, hoe prangend ook, heeft niets maar dan ook niets met De wasbeer van Skorobogatov te maken! Terzake, schrijver! Focus!
Dat is niet gemakkelijk.
Ook hier. Zeker als er buitenaardse wezens bij komen kijken, bekruipt mij wel eens dat Rode-Riddergevoel. Die stripreeks verloor voor mij veel van haar charme, toen er eind van jaren zeventig plotsklaps ufo’s in begonnen te landen, ook al waren – toegegeven – die buitenaardse bezoeksters vaak erg wulps en gewillig. Hetzelfde gevoel overviel me hier.
Ook God de Heer en klein Peerke spelen een rol in dit amusante boek. God speelt golf en drinkt vodka, en klein Peerke, dat bent u zelf, waarde lezer!
Hola, hola, hoor ik u denken, ik heb die Skorobogatov helemaal geen permissie gegeven om mij als romanpersonage in De wasbeer op te voeren. En daar hebt u gelijk in, lieve lezer, volstrekt gelijk. Alleen trekt die Skorobogatov zich daar niks van aan en u zou trouwens beter wat meer letten op wat u eet en drinkt.
De wasbeer is vermakelijke zomerlectuur, maar – reuteketeut! – het mag toch allemaal wel wat scherper. De plot is nogal vrijblijvend, de humor is soms een beetje puberaal en ik mis de donkere dreiging die van de eerdere romans van Skorobogatov uitging, het rottende lijk om de hoek.
Anderzijds: deze tijden hebben misschien wel nood aan vrolijk escapisme. Leuk is deze roman zeker, en – met wat schrapen en schrappen – zou dit een ronduit fantastische tekenfilm kunnen opleveren. Skorobogatov blijft een schrijver om te volgen. Ik ben alvast benieuwd naar zijn volgend werk.
Maar laat je niet afjagen en volg de wasbeer!
Een wasbeer op wandel in het bijna verlaten Central Park van New York op 16 april 2020. (foto: Johannes Eisele/AFP, Getty Images)
Zoals ik in een andere review las: Een heel onrustig boek! En "is hij nu helemaal gek geworden"? Lang uitgesponnen. Zijn 3 vorige boeken vond ik ongelooflijk goed, deze kan mij niet bekoren.
WAUW. Wat een prachtig boek, de vertaling is fantastisch uitgevoerd, wat het verhaal alleen maar mooier maakt.
Een thriller, fantasie en roman in 540 paginas gestoken. Een verhaal over een wasbeer, een levend boswezen met hier en daar menselijke trekken, maar toch wordt er telkens op een prachtige manier een zachte herinnering gegeven dat het 'maar' een diertje is. Al is het bij een logische wijze van gebeurtenissen die niet helemaal duidelijke zijn voor onze wasbeer.
Er wordt ook fantastisch gespeeld met perspectief, je speelt als lezer een zeer actieve rol, maar je neemt geen overhand in het verhaal. Je bent als lezer mee op pad met de schrijver, je krijgt in grove lijnen zelfs een eigen verhaal!
Het is niet een boek dat perse uit moet zijn, je kan er gerust in beginnen en na een week terug verder gaan. Het is meer dan een verhaal, het is een reis die je aflegt naast de wasbeer.
Een verhaal dat je laat voelen en lachen. Luidop gniffelen als je het toelaat.
Eindelijk nog eens een boek waarin het verhaal tijd en ruimte heeft om onbeheerst rond te galopperen in de weiden en bossen van een niet te controleren verbeelding. En dan vergeet ik nog het zonnetje te vermelden dat steeds in de linkerbovenhoek staat te stralen.
Citaat : Een wasbeer gaat solliciteren bij een bank. ‘Weet u iets af van aandelen?’ vraagt de directeur. ‘Hoe zit het met uw talenkennis? En kan u persoverzichten maken?’ Het zijn vragen waar de wasbeer stil van wordt en de bankdirecteur wanhopig. Tot die er een stapeltje papier bij haalt, de wasbeer zijn muil laat opendoen, er het stapeltje tussen steekt en hard op de neus van het diertje slaat. ‘Nee, ’ zegt de directeur wanneer hij de elf onregelmatig aangebrachte gaatjes ziet, ‘als perforator deug je ook al niet.’ Review : Aleksandr Skorobogatov (Grodno, 1963) woont en werkt sinds de jaren negentig in België. Hij studeerde in Minsk, Parijs en Moskou. Zijn spraakmakende debuutroman Sergeant Bertrand (1991) is inmiddels uitgegroeid tot een klassieker en bereikte wereldwijd een miljoenenpubliek. In 2015 verscheen zijn mooie roman Portret van een onbekend meisje. In 2017 volgde Cocaïne, dat bekroond werd met de Cutting Edge Award 2018 voor Beste Boek Internationaal. In zijn nieuwste boek De wasbeer’, volgt een naamloze verteller een wasbeer op zijn omzwervingen om zijn ontvoerde geliefde te bevrijden uit een museum waar zij ‘tot vermaak van de grote massa is opgezet. De wasbeer in deze vertelling is eigenlijk een "kleine mens met volkomen onuitvoerbare dromen, die hem wel de kracht geven om te overleven in een genadeloze wereld. Zo probeert hij zelfstandig te vliegen, beschermt hij het goede en vecht hij tegen het kwade. Hij overmeestert de zwaartekracht, hij duelleert en verdelgt vlooien. De verteller laat de wasbeer in heel wat situaties terecht komen. Ondertussen bestookt hij de argeloze lezer met allerlei politieke en filosofische beschouwingen, maar brengt ook een absurd en bij wijlen tragikomisch verhaal naar voren. In De wasbeer zullen liefhebbers van Russische literatuur wellicht een ode aan de traditie van dierenfabels en volksvertellingen die de Russische literatuur rijk is herkennen. Een machtig en fenomenaal boek!
Het verhaal begint origineel door het vertelperspectief van een reflecterende wasbeer. Het verhaal kabbelt rustig voort en dat werkt uiterst ontspannend in het begin (eerste 150 pagina's).
Voor mij houdt de schrijver dit rustig, kabbelende tempo te lang aan waardoor er te weinig spanning wordt opgebouwd. Ik heb het boek dan ook halverwege weggelegd.
Origineel, grappig, soms ontroerend, maar véél te lang uitgesponnen verhaal. Op gebied van originaliteit te vergelijken met 'Zout' van Marc Reugebrink. Maar De Wasbeer was voor mij op de duur langdradig.
While the concept is very original and the style very innovative, a condensed story in 250 pages would have made it exceptional. I deducted 1 star for every 100 pages over 250, luckily the book ends at page 540...so minus 2 stars.
Tussen 3 en 4 sterren. Ik kon het niet meer aanzien, de misère die de wasbeer telkens weer weet te vinden. En ja, ik besef dat ik daarmee een wussy ben die niets van de Russische ziel snapt.