اختیارات شاعری و مقاله‌های دیگر در عروض‌ فارسی

by ابوالحسن نجفی

کتاب اختیارات شاعری و مقاله‌های دیگر در عروض فارسی اثر ابوالحسن نجفی، مجموعه مقالاتی است که در طی سال‌ها فعالیت این شخصیت از او در نشریه‌ها و مجله‌های مختلف به چاپ رسیده است. اکثر این مقالات به موضوع تقطیع وزن‌ها پرداخته‌اند. از معروف‌ترین آثار نجفی می‌توان «فرهنگ فارسی عامیانه»، «غلط ننویسیم» و ترجمهٔ فارسی کتاب «خانوادهٔ تیبو» را نام برد. او زبان‌شناس و مترجم ایرانی و عضوی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. نجفی در نجف متولد شد و پس از چند سال همراه خانواده به ایران آمد. او در دانشگاه تهران در رشتهٔ زبان فرانسه تحصیل کرد. رسالهٔ فارغ‌التحصیلی‌اش رساله‌ای دربارهٔ صادق هدایت به زبان فرانسوی بود. پس از آن او برای ادامهٔ تحصیل به فرانسه رفت و مقطع فوق لیسانس خود را در رشتهٔ زبان‌شناسی در دانشگاه سوربن پاریس گذراند. نجفی در حین نوشتن رسالهٔ دکترای خود، به دلایلی به ایران بازگشت. او کار نوشتن و ترجمه را با ترجمهٔ «بچه‌های کوچک قرن» نوشتهٔ کریستین روشفور آغاز کرد. ترجمهٔ این کتاب در فرانسه آغاز شده بود و کمی پس از بازگشت نجفی به ایران تکمیل شد و به چاپ رسید.

ابوالحسن نجفی تا سال ۱۳۴۹ در گروه ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان به عنوان استاد فعالیت می‌کرد. در سال ۱۳۴۹ به تهران نقل‌مکان کرد و در گروه زبان‌شناسی دانشگاه تهران به عنوان مدرس مشغول به کار شد. از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷، در حوزهٔ سرپرستی، تنظیم و ویرایش متون در دانشگاه آزاد ایران فعالیت داشت و در همان زمان هم کتاب «مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی» را تألیف کرد. او پس از انقلاب، تا سال ۱۳۶۶ در گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی مشغول به کار بود. نجفی در سال ۱۳۶۹ به فرهنگستان زبان و ادب پیوست و در سال ۱۳۸۳ مدیریت گروه ادبیات تطبیقی را بر عهده گرفت. مقالات و نقدهای دوفصلنامهٔ «ادبیات تطبیقی» زیر نظر ابوالحسن نجفی انجام می‌شد و به چاپ می‌رسید.

232 pages, Paperback

First published January 1, 2015

About the author

ابوالحسن نجفی، زبان شناس، مترجم، ویراستار بزرگ کشور و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سال ۱۳۰۸ در خانواده‌‌ای مذهبی و سنتی متولد شد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در اصفهان گذراند و در رشته ادبیات فارغ التحصیل شد. در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران زیر نظر استادانی چون پرویز ناتل خانلری، فاطمه سیاح و موسی بروخیم به تحصیل در رشته زبان فرانسه پرداخت. سپس در رشته زبان شناسی در سوربن زیر نظر آندره مارتینه به ادامه تحصیل مشغول شد.

او ابتدا به عنوان دبیر در اصفهان مشغول به کار شد. سپس در گروه ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان به تدریس پرداخت و تا سال ۱۳۴۹ در آنجا بود. در همان سال به تهران آمد و همکاری خود را با موسسه فرانکلین آغاز کرد. همزمان به عنوان استاد مدعو در گروه زبان شناسی دانشگاه تهران نیز مشغول شد. او همچنین مدتی در دانشگاه آزاد (پیش از انقلاب)، مرکز نشر دانشگاهی و گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی نیز همکاری داشت. در مرکز نشر دانشگاهی به تدریس «وزن شعر فارسی»، «مبانی زبان شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی» و «امکانات زبان فارسی در ترجمه» مشغول بود.

او در همان ابتدای کار خود در سال ۱۳۳۲ به همراه عبدالحسین آل رسول و احمد عظیمی، انتشارات نیل را در تهران پایه گذاری کرد. انتشارات نیل به همراه موسسه فرانکلین در ایران جزو نخستین انتشاراتی بودند که مبنای کار خود را بر ویرایش و کنترل ترجمه استوار کرده بودند.
از او که در میان نسل دوم ترجمه در ایران پس از ورود مدرنیته قرار می‌گیرد، به عنوان الگوی نسل خود و نیز نسل سوم از جمله رضا سیدحسینی، فولادوند، لی لی گلستان و… یاد می‌کنند. به لطف ترجمه‌های دقیق و بسیار زیبای آنان بود که ادبیات قرن بیستم فرانسه به ایران معرفی شد.
–
برخی از آثار: غلط ننویسیم، فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی، ۱۳۶۶
مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، ۱۳۷۱
فرهنگ فارسی عامیانه، ۱۳۷۸
وظیفۀ ادبیات، ۱۳۵۶
بچه‌های کوچک قرن، کریستیان روشفور (ترجمه)، ۱۳۴۴
شیطان و خدا، ژان پل سارْتْر (ترجمه)، ۱۳۴۵
گوشه‌نشینان آلتونا، ژان پل سارْتْر (ترجمه)، ۱۳۴۵
شنبه و یکشنبه در کنار دریا، روبر مرل (ترجمه)، ۱۳۴۶
کالیگولا، آلبر کامو (ترجمه)، ۱۳۴۶
ادبیات چیست؟ ، ژان پل سارْتْر (ترجمه)، ۱۳۴۸
استادکاران، آرتور آدامُف (ترجمه)، ۱۳۴۹
همان طور که بوده‌ایم، آرتور آدامُف (ترجمه)، ۱۳۴۹
پرندگان می‌روند در پرو می‌میرند، رومن گاری (ترجمه)، ۱۳۵۲
ژان پل سارْتْر، هِنری پیر (ترجمه)، ۱۳۵۶
دربارۀ نمایش، ژان پل سارْتْر (ترجمه)، ۱۳۵۷
نژاد و تاریخ، کلود لوی استروس (ترجمه)، ۱۳۵۸
ضدّخاطرات، آندره مالرو (ترجمه)، ۱۳۶۳
نویسندگان معاصر فرانسه (برگزیدۀ داستان‌های کوتاه)، ۱۳۶۶
خانوادۀ تیبو، روژه مارتن دوگار (ترجمه)، ۱۳۶۸
وعده‌گاه شیر بلفور (مجموعۀ داستان)، ژیل پرو (ترجمه)، ۱۳۷۴
شازده کوچولو، آنتوان دوسنت اگزوپری (ترجمه)، ۱۳۷۹
عیش و نیستی، تیری مونیه (ترجمه)، ۱۳۷۹
بیست‌ویک داستان از نویسندگان معاصر فرانسه، (ترجمه)، ۱۳۸۴
گم‌گشته، ژیل پرو (ترجمه)، ۱۳۸۷.

Reviews

[Mahdi · Rating 5 out of 5]

مجموعه مقالاتیه که بحث بسیط اون‌ها تو کتاب وزن شعر فارسی و طبقه‌بندی شعر اومده... اما به هر حال حاصل یک عمر تلاش یک استاده!

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

برخی از مواردی که داخل کتاب اختیارات شاعری به چشم می خورد به شرح زیر است :

ابوالحسن نجفی ، پایه گذار عروض جدید
اختیارات شاعری
تقطیع در عروض جدید
تغییر کمیت کلمه به ضرورت وزن
دایره ای با ۱۸۰ وزن
درباره قاعده قلب
ذوبحرین، مشکل بزرگ عروض قدیم
آیا “و” زائد است؟
وزن دوری، مشکلی که عروض قدیم نادیده گرفته است
تغییر کمیت مصوت های فارسی و تحول وزن شعر در دوران معاصر
معیار الاشعار، این اثر ناشناخته
یک قاعده منسوخ عروضی
عروض قدیم در برابر عروض جدید