Geen Nederlandse regeringsleider was zo vastbesloten zijn land maatschappelijk te hervormen als Joop den Uyl. Hij bruiste van de plannen, had briljante bondgenoten en leek economisch het tij mee te hebben. Maar de euforie duurde nog geen half jaar; toen sloeg de oliecrisis toe. De rest van zijn premierschap moest Den Uyl de ene na de andere onverwachte crisis bezweren, van kapingen en gijzelingen tot de Lockheed-affaire, en dit alles tegen de achtergrond van een wereldwijde recessie.
Dik Verkuil laat in deze meeslepende biografie zien hoe Den Uyl zich van een gedreven en sociaal onhandige intellectueel ontwikkelde tot een charismatisch leider, die vergeefs tegen de stroom oproeide.
Bij het zien van de mooie cover van De gedrevene van Dik Verkuil weten de 45 plussers wel wie die man op de cover is. Je weet meteen dat het over Joop den Uyl gaat. Diegenen die hem bewust hebben meegemaakt, zullen het met de titel eens zijn. Diegenen die hem niet of niet bewust hebben meegemaakt zullen na het lezen van dit boek alleen maar met de auteur en de uitgeverij eens kunnen zijn dat ze voor deze titel hebben gekozen, want de titel zegt alles over Joop den Uyl. In De gedrevene van Dik Verkuil wordt het levensverhaal, en dan met name over zijn werkzame leven, vertelt van Joop den Uyl. Zijn privéleven komt niet of nauwelijks aan bod, maar dat is ook omdat Joop den Uyl, zeker vanaf het moment dat hij politiek leider was, meer aan het werk was dan dat hij thuis was. Toch kom je tussendoor wel te weten waar hij van hield als hij niet aan het werk was. Hij bleek gewoner te zijn dan men verwacht van zo'n man met zo'n hoge positie in bepaalde opzichten zoals bijvoorbeeld zijn liefde voor kamperen en soms zelfs vooruitstrevender te zijn dan menig andere man in zijn tijd zoals bijvoorbeeld het zorgen voor zijn kinderen, ze in bad doen, maar dat kwam ook mede door zijn vrouw die daarvoor zorgde.
Een biografie over een groot politicus en mens die ik in mijn jonge jaren bewonderde. Wat een inzet en strijdlust. Helaas vaak niet effectief omdat iedereen wilde winnen en er te weinig gestreefd werd naar win-win. Het werd vaak win-lose. Zijn passie om het voor kwetsbare mensen beter te maken raakt me.
De interne strijd binnen de pvda is ook nu nog wel zichtbaar. Hoe zou het gegaan zijn als er meer vrouwen actief geweest waren?
Best gek, Den Uyl was een geweldige, fascinerende politicus. Maar beide biografieën over hem waren een beetje saai. Teveel inhoud, teveel politiek proces?
Eigenlijk een triest verhaal van een praktische idealist die in zijn hoogtijdagen grote betekenis had, maar zijn vertrek steeds uitstelde. Geliefd bij de werkende mens, bestreden door hen die zijn ideeën en stijl van optreden niet konden uitstaan.
Het was goed om te lezen over de enige linkse minister-president die Nederland heeft gehad, maar het boek gaat te veel over de personen. De persoonlijkheid van Den Uyl, zijn collega's in Den Haag en hun persoonlijke relaties: wie zij wat tegen wie wanneer en hoe. Succes en falen wordt interpersoonlijk uitgelegd. Politiek is een strategisch spel, vrijwel los van inhoud. Verkuil besteedt weinig aandacht aan de achterliggende ideologieën, de argumenten gebruikt, maar bovenal, Verkuil besteedt bijna geen aandacht aan de sociaal-economische context en gevolgen van het politieke spel dat hij beschrijft. De maatschappij is alleen relevant in zoverre dat zij de poppetjes kiezen eens in de zoveel tijd. Den Haag is zijn eigen politieke arena, waar de buitenwereld alleen af en toe materie voor discussie aanlevert.
Verkuil's grootste kritiek op Den Uyl was dan ook dat hij het altijd op inhoud probeerde te doen en te weinig oog had voor de persoonlijke relaties, dat hij politiek te weinig kon zien als geven en nemen.
Na de biografie van Willem Drees (door Jelle Gaemers) direct begonnen aan de biografie van Joop den Uyl (door Dik Verkuil). Uiteraard zie je dan vrij scherp verschillen en overeenkomsten. In persoonlijkheid, in vaardigheden en talenten en in de tijdgeest.
Drees was een degelijke bestuurder, kalm, resultaatgericht, bescheiden, goed luisterend. Den Uyl was een hemelbestormer, hyper, breed georiënteerd, overtuigd van zichzelf, heftig betogend.
In beide boeken vertoont het ‘politieke spel’ overeenkomsten. Met name het belang van goede persoonlijke verhoudingen, nog veel belangrijker dan ik mij realiseerde. En de kunst van op het juiste moment je mond houden. Daar was Drees, van nature, beter in dan den Uyl, waarbij den Uyl geslepener over komt. Uiteraard heeft de ‘tijdgeest’ daar invloed op gehad. In de tijd van den Uyl waren er veel meer media én waren de media brutaler. Ook zie je hoe de media steeds meer door de politiek gebruikt/ingezet worden en hoe journalistiek en politiek met elkaar verstrengeld raken.
Dat ik mij veel van de politieke akkefietjes zelf kan herinneren helpt. Dat ik in die tijd zo weinig mee gekregen heb van wat er echt aan de hand was is schokkend. Misschien was ik te jong (begin 20) en te naïef. Het drama van het tweede kabinet den Uyl – het kabinet dat er niet kwam – heb ik altijd gezien als een rechtse samenzwering waar den Uyl het slachtoffer van was. Dat er met een beetje water bij de wijn best een tweede kabinet den Uyl had kunnen komen is mij door dit boek pas duidelijk geworden. Linkse hoogmoed en koppigheid speelde een grote rol, en de tijdgeest waarbij (linkse) principes zwaarder wogen dan (‘te rechtse’) resultaten. Jammer. Kans gemist.
In De Gedrevene (goeie titel) maakt Dik Verkuil je deelgenoot van ‘alles’ wat hij te weten is gekomen. Jelle Gaemers (co-auteur van de 5-delige Drees-biografie) houdt zich in, selecteert. Dat zorgt voor een rustiger leeservaring dan bij Verkuil, al zal het bovengenoemde verschil in persoonlijkheid daar ook invloed op hebben. Den Uyl was regelmatig de stier in de porselein kast, Drees niet.
Twee gewaardeerde politici, de een om zijn prestatie, de ander om zijn temperament. Maar wie was nu eigenlijk de betere staatsman? Wat mij betreft Drees. Den Uyls stijl van leiding geven was meer geschikt voor een studentendispuut. Bruisend, uitdagend, veeleisend, polariserend, veel lange betogen waarbij uitputting van de toehoorders ook een rol speelde. Maar wel een boeiender figuur om een biografie over te lezen.
Dit boek, verschenen in 2019, heb ik met veel plezier gelezen. Schrijver Dik Verkuil kreeg het al snel aan de stok met de familie-Den Uyl en kreeg van die kant geen medewerking. Maar hij putte wel uit vele bronnen die in de loop der jaren beschikbaar zijn gekomen: boeken, geschreven herinneringen en archieven. Verkuil interviewde kopstukken van destijds, zoals Van Agt, Terlouw en Wiegel en partijgenoten als Van Kemenade, Van Thijn, Kombrink, Peper, Stemerdink en Wallage. Na zoveel jaren willen die wel vertellen! Het kabinet-Den Uyl van de jaren 70 wordt uiteraard uitgebreid beschreven. Inclusief de vorming van dit kabinet met de bijzondere rol van formateur Jaap Burger, die volgens de schrijver werkte met 'ondoorgrondelijke kromtaal' (blz. 165)! Heel bijzonder was de altijd gebleven band van Den Uyl met De Gaay Fortman senior van de ARP, deze 'Gaay' was de voornaamste brug met de confessionelen. De Gaay Fortman sr was ook prominent spreker bij de grote uitvaartdienst voor Joop den Uyl in de Nieuwe Kerk van Amsterdam op 30 december 1987. Van Agt was daarbij niet aanwezig, hij was niet welkom, de familie-Den Uyl had 'emotionele problemen' met zijn aanwezigheid. Dit boek werd mij aanbevolen en geleend door mijn buurman PvdA-partijgenoot Gerard. Dank je wel Gerard!
Een duidelijke biografie over Joop den Uyl. Bij het lezen van dit boek voelde ik een valse nostalgie voor een tijd die ik nooit heb meegemaakt. Deze valse nostalgie werd al snel ingeruild voor jaloezie. Er waren in deze periode minder politieke partijen en duidelijkere ideeën, aan alle kanten van het spectrum. Een mooi voorbeeld hiervan is de 'bewuste' polarisatie (die in geen één enkel opzicht lijkt op die van nu) van de PvdA tijdens een verkiezing. Ze kiezen voor 'polarisatie' zodat hun inhoudelijke ideeën en standpunten harder en beter naar voren komen. Als je tegenwoordig zou polariseren op inhoudelijke ideeën en plannen, zou iedereen je uitlachen. De 'vorm' regeert.
Het enige minpuntje van het boek zijn de tijdsprongen en de focus op de politiek. Jammer dat je geen meer persoonlijke noot komt te weten over Den Uyl. Desalniettemin zijn de politieke lessen in de boek duidelijk.
Ik weet niet of ik deze Den Uyl-biografie beter vind dan die van Bleich. Hij is wat minder gepolijst, minder geromantiseerd. Het geeft in mijn beleving (de Bleichversie las ik 8 jaar geleden) ook iets breder de politieke discussie en dilemma’s achter de schermen bloot. Den Uyl is geen held, maar een politicus met een visie die er alles aan doet om een land structureel te verbeteren. Tegelijkertijd is hij een typische sociaaldemocraat in de manier waarop hij met mensen omgaat. Zijn gebrek aan menselijke kant kost hem misschien wel zijn tweede kabinet. Ik vind het jammer dat Den Uyl nooit zelf toe is gekomen aan een autobiografie.