What do you think?
Rate this book
Medio siglo con Borges
Una colección de artículos, conferencias, reseñas y notas que atestigua más de medio siglo de lecturas de un autor que para Vargas Llosa ha sido, desde la lectura de sus primeros cuentos y ensayos en la Lima de los años cincuenta, una fuente inagotable de placer intelectual. Su frecuente relectura, a diferencia de otras lecturas de juventud, nunca decepcionó; al contrario, cada nueva lectura enriquece y aumenta su admiración, revelando nuevos secretos y sutilezas de ese mundo borgiano tan inusitado en sus temas y tan diáfano y elegante en su expresión.
112 pages, Paperback
First published January 1, 2020
87 people are currently reading
485 people want to read
About the author
Mario Vargas Llosa
536 books9,354 followersJorge Mario Pedro Vargas Llosa, 1st Marquess of Vargas Llosa, more commonly known as Mario Vargas Llosa, was a Peruvian novelist, journalist, essayist, and politician. Vargas Llosa was one of the Spanish language and Latin America's most significant novelists and essayists and one of the leading writers of his generation. Some critics consider him to have had a more substantial international impact and worldwide audience than any other writer of the Latin American Boom. In 2010, he won the Nobel Prize in Literature "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat".
Vargas Llosa rose to international fame in the 1960s with novels such as The Time of the Hero (La ciudad y los perros, 1963/1966), The Green House (La casa verde, 1965/1968), and the monumental Conversation in The Cathedral (Conversación en La Catedral, 1969/1975). He wrote prolifically across various literary genres, including literary criticism and journalism. His novels include comedies, murder mysteries, historical novels, and political thrillers. He won the 1967 Rómulo Gallegos Prize and the 1986 Prince of Asturias Award. Several of his works have been adopted as feature films, such as Captain Pantoja and the Special Service (1973/1978) and Aunt Julia and the Scriptwriter (1977/1982). Vargas Llosa's perception of Peruvian society and his experiences as a native Peruvian influenced many of his works. Increasingly, he expanded his range and tackled themes from other parts of the world. In his essays, Vargas Llosa criticized nationalism in different parts of the world.
Like many Latin American writers, Vargas Llosa was politically active. While he initially supported the Cuban revolutionary government of Fidel Castro, Vargas Llosa later became disenchanted with its policies, particularly after the imprisonment of Cuban poet Heberto Padilla in 1971, and later identified as a liberal and held anti-left-wing ideas. He ran for the presidency of Peru in 1990 with the center-right Frente Democrático coalition, advocating for liberal reforms, but lost the election to Alberto Fujimori in a landslide.
Vargas Llosa continued his literary career while advocating for right-wing activists and candidates internationally following his exit from direct participation in Peruvian politics. He was awarded the 1994 Miguel de Cervantes Prize, the 1995 Jerusalem Prize, the 2010 Nobel Prize in Literature, the 2012 Carlos Fuentes International Prize, and the 2018 Pablo Neruda Order of Artistic and Cultural Merit. In 2011, Vargas Llosa was made the Marquess of Vargas Llosa by Spanish king Juan Carlos I. In 2021, he was elected to the Académie française.
Vargas Llosa rose to international fame in the 1960s with novels such as The Time of the Hero (La ciudad y los perros, 1963/1966), The Green House (La casa verde, 1965/1968), and the monumental Conversation in The Cathedral (Conversación en La Catedral, 1969/1975). He wrote prolifically across various literary genres, including literary criticism and journalism. His novels include comedies, murder mysteries, historical novels, and political thrillers. He won the 1967 Rómulo Gallegos Prize and the 1986 Prince of Asturias Award. Several of his works have been adopted as feature films, such as Captain Pantoja and the Special Service (1973/1978) and Aunt Julia and the Scriptwriter (1977/1982). Vargas Llosa's perception of Peruvian society and his experiences as a native Peruvian influenced many of his works. Increasingly, he expanded his range and tackled themes from other parts of the world. In his essays, Vargas Llosa criticized nationalism in different parts of the world.
Like many Latin American writers, Vargas Llosa was politically active. While he initially supported the Cuban revolutionary government of Fidel Castro, Vargas Llosa later became disenchanted with its policies, particularly after the imprisonment of Cuban poet Heberto Padilla in 1971, and later identified as a liberal and held anti-left-wing ideas. He ran for the presidency of Peru in 1990 with the center-right Frente Democrático coalition, advocating for liberal reforms, but lost the election to Alberto Fujimori in a landslide.
Vargas Llosa continued his literary career while advocating for right-wing activists and candidates internationally following his exit from direct participation in Peruvian politics. He was awarded the 1994 Miguel de Cervantes Prize, the 1995 Jerusalem Prize, the 2010 Nobel Prize in Literature, the 2012 Carlos Fuentes International Prize, and the 2018 Pablo Neruda Order of Artistic and Cultural Merit. In 2011, Vargas Llosa was made the Marquess of Vargas Llosa by Spanish king Juan Carlos I. In 2021, he was elected to the Académie française.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 127 reviews
August 17, 2024
Alcătuirea acestui volum poate să pară întîmplătoare. Mario Vargas Llosa a pus la un loc „articole, interviuri, conferințe, recenzii și însemnări”, care atestă o pasiune statornică de mai bine de 50 de ani. E limpede că Llosa a fost fascinat de proza lui Borges. Și nu numai el. Fără Borges n-ar fi existat nici el [Llosa], nici Roberto Bolaño, nici Enrique Vila-Matas, ca să dau doar trei exemple dintr-o sută.
Am găsit în acest volum cea mai temeinică explicație a „răsturnării” literare pe care Borges a inaugurat-o. A schimbat modul tradițional de a înțelege literatura și felul de a o citi și interpreta. El a spus cel dintîi că putem vorbi de o „influență retrospectivă” (Pierre Bayard a redactat o carte întreagă pe această temă inepuizabilă), el a arătat și a dovedit că literatura este o sumă finită de metafore (le găsim la Homer, Hesiod și Vergiliu), Borges a observat că originalitatea e o formă de rescriere și că plagiatul este creator: „Toți [autorii] vin din literatură, nu din viață” (p.79). Teoria narațiunii îi datorează enorm. Din păcate, acest adevăr e, de obicei, trecut cu vederea.
Mario Vargas Llosa consideră că răsturnarea adusă de Borges ține în primul rînd de limba în care și-a scris povestirile, eseurile și poezia. În această privință, textul decisiv este „Ficțiunile lui Borges”, o conferință citită mai întîi în engleză în 1987. Llosa observă (și trebuie crezut pe cuvînt) că spaniola e o limbă a excesului și lipsei de măsură. Pînă la Borges, autorii erau grandilocvenți, prețuiau sonoritatea în detrimentul ideilor și adjectivul în detrimentul verbului. Borges a adus un principiu de economie. În povestirile lui, „economia de resurse este maniacală” (p.79). Nimic nu e în plus.
Borges a „inovat radical tradiția noastră stilistică” (p.74). Limba spaniolă a fost purificată de emoții și s-a vădit capabilă de a exprima cele mai abstracte idei: „Stilul borgesian este unul dintre miracolele estetice ale secolului [XX]” (p.96). Așadar, Borges a curățat spaniola de retorism. Ciudat este că el însuși a ignorat aproape complet „revoluția pe care felul lui de a scrie a reprezentat-o în limba spaniolă..., enorma influență a operei sale” (p.96).
Tocmai asta caracterizează proza speculativă a lui Borges și o face dificilă pentru unii cititori: „În textele lui, există întotdeauna un plan conceptual și logic care prevalează asupra tuturor celorlalte planuri. Lumea lui este o lume a ideilor” (p.74). Reproșul care i s-a adus mereu e că povestirile lui prezintă „teme pur intelectuale și abstracte, fără vreo legătură cu realitatea” (p.12).
Chiar așa, compus din bucăți și nesistematic, volumul lui Mario Vargas Llosa rămîne o contribuție importantă la înțelegerea literaturii și „violentei originalități” ale marelui prozator argentinian.
Am găsit în acest volum cea mai temeinică explicație a „răsturnării” literare pe care Borges a inaugurat-o. A schimbat modul tradițional de a înțelege literatura și felul de a o citi și interpreta. El a spus cel dintîi că putem vorbi de o „influență retrospectivă” (Pierre Bayard a redactat o carte întreagă pe această temă inepuizabilă), el a arătat și a dovedit că literatura este o sumă finită de metafore (le găsim la Homer, Hesiod și Vergiliu), Borges a observat că originalitatea e o formă de rescriere și că plagiatul este creator: „Toți [autorii] vin din literatură, nu din viață” (p.79). Teoria narațiunii îi datorează enorm. Din păcate, acest adevăr e, de obicei, trecut cu vederea.
Mario Vargas Llosa consideră că răsturnarea adusă de Borges ține în primul rînd de limba în care și-a scris povestirile, eseurile și poezia. În această privință, textul decisiv este „Ficțiunile lui Borges”, o conferință citită mai întîi în engleză în 1987. Llosa observă (și trebuie crezut pe cuvînt) că spaniola e o limbă a excesului și lipsei de măsură. Pînă la Borges, autorii erau grandilocvenți, prețuiau sonoritatea în detrimentul ideilor și adjectivul în detrimentul verbului. Borges a adus un principiu de economie. În povestirile lui, „economia de resurse este maniacală” (p.79). Nimic nu e în plus.
Borges a „inovat radical tradiția noastră stilistică” (p.74). Limba spaniolă a fost purificată de emoții și s-a vădit capabilă de a exprima cele mai abstracte idei: „Stilul borgesian este unul dintre miracolele estetice ale secolului [XX]” (p.96). Așadar, Borges a curățat spaniola de retorism. Ciudat este că el însuși a ignorat aproape complet „revoluția pe care felul lui de a scrie a reprezentat-o în limba spaniolă..., enorma influență a operei sale” (p.96).
Tocmai asta caracterizează proza speculativă a lui Borges și o face dificilă pentru unii cititori: „În textele lui, există întotdeauna un plan conceptual și logic care prevalează asupra tuturor celorlalte planuri. Lumea lui este o lume a ideilor” (p.74). Reproșul care i s-a adus mereu e că povestirile lui prezintă „teme pur intelectuale și abstracte, fără vreo legătură cu realitatea” (p.12).
Chiar așa, compus din bucăți și nesistematic, volumul lui Mario Vargas Llosa rămîne o contribuție importantă la înțelegerea literaturii și „violentei originalități” ale marelui prozator argentinian.
January 29, 2021
Si bien se podría decir que este libro es apenas un rejunte de entrevistas y algunos artículos viejos que no parecieran aportar nada nuevo o distinto a lo que ya se conoce sobre Borges, creo que podría funcionar muy bien como libro introductorio para quien quiere acercarse por primera vez a la obra Borges, cuyas primeras lecturas no siempre son lo placenteras que uno podría esperar; aquí Vargas Llosa analiza conceptualmente y con mucha admiración la obra del escritor argentino pero sin entrar en detalles que podrían resultar tediosos.
En lo personal, no hay ningún escritor que admire mas que a Borges, y su genialidad me continúa emocionando con cada relectura de sus textos, ya sea a través de sus cuentos, ensayos, poemas, conferencias e incluso sus entrevistas, donde hasta sus últimos años hacía gala de una gran inteligencia y lucidez para responder; así que este pequeño libro de poco mas de 100 paginas consiguió también conmoverme al evocar a este genio de esa prosa perfecta que como bien dice vargas Llosa “se paladea palabra a palabra, como un manjar”
“El estilo deBorges es inteligente y limpio, de una concisión matemática, de audaces adjetivos e insólitas ideas, en el que, como no sobra ni falta nada, rozamos a cada paso ese inquietante misterio que es la perfección”
“A lo inesperado y sutil de los temas se suma siempre una arquitectura impecable, de estricta funcionalidad. La economía de recursos es maniática: nunca sobra ni un dato ni una palabra, aunque, a menudo, han sido escamoteados algunos ingredientes para hacer trabajar la inteligencia del lector.”
En lo personal, no hay ningún escritor que admire mas que a Borges, y su genialidad me continúa emocionando con cada relectura de sus textos, ya sea a través de sus cuentos, ensayos, poemas, conferencias e incluso sus entrevistas, donde hasta sus últimos años hacía gala de una gran inteligencia y lucidez para responder; así que este pequeño libro de poco mas de 100 paginas consiguió también conmoverme al evocar a este genio de esa prosa perfecta que como bien dice vargas Llosa “se paladea palabra a palabra, como un manjar”
“El estilo deBorges es inteligente y limpio, de una concisión matemática, de audaces adjetivos e insólitas ideas, en el que, como no sobra ni falta nada, rozamos a cada paso ese inquietante misterio que es la perfección”
“A lo inesperado y sutil de los temas se suma siempre una arquitectura impecable, de estricta funcionalidad. La economía de recursos es maniática: nunca sobra ni un dato ni una palabra, aunque, a menudo, han sido escamoteados algunos ingredientes para hacer trabajar la inteligencia del lector.”
December 11, 2021
اگر روزی گویندهی اخبار اعلام کند كه دی.بی.كوپرِ افسانهای همان ماریو بارگاس یوسای خودمان بوده، تعجب نمیكنم. در كنار رماننویسی، تاریخنگاری، كولهباریفعالیتسیاسی و نامزدیریاستجمهوری، مقاله و جستارنویسی و چند قابلیت دیگر كه حتما از آنها بیخبرم، یوسا نشان داد یك مصاحبهگر قهار هم هست. یوسا استاد طرح بسیطترین سوالات در موجز ترین حالت ممكن است. البته در آن طرف ماجرا هم یك پیرمرد قرار دارد كه به هیچوجه فرتوت نیست. به قول یوسا: خدانگهدار، بورخس! نویسندهی نابغه! پیرِنیرنگ باز! نویسندگان نامدار بد پیر میشوند، آكنده از تفاخر و گلایهمندی. اما شما خودتان را حفظ كردهاید و دامهای حكیمانه و درخشانی را كه در داستانهایتان برای ما پهن میكردید، حالا در حرفهایتان برایمان میگسترانید و ما همچنان با همان شادمانی در آنها میافتیم.
دون ماریوی عزیز! دی.بی.کوپرِ افسانهای! در کتاب بعدیات چه خوابی برایمان دیدهای دیگر؟
دون ماریوی عزیز! دی.بی.کوپرِ افسانهای! در کتاب بعدیات چه خوابی برایمان دیدهای دیگر؟
December 23, 2021
همون طور که خود یوسا هم میگه، اینکه یک نویسندهی رمانهایِ رئالِ سیاسیِ طویل از و دربارهی یک نویسندهی داستان کوتاهِ فانتزی که از سیاست بیزاره و به قول خودش سیاست براش ملالآوره و علاقه چندانی هم به رمان نداره، شاید کمی دور از انتظار باشه. برای من یکی واقعا جالب بود. یکی از نویسندگان مورد علاقهم و یکی از بهترینها، دربارهی یک غول دیگه مینویسه. مقاله که یک کلمهی زیادی جدیه ولی دقیقتر اگر بخوام بگم، جستارهایی از یوسا بود درباره بورخس که بورخس رو از ابعاد مختلف بررسی کرده بود. مثل شکل زندگی اواخر عمر بورخس، رابطهش با سیاست، علایق بورخس، نثر بورخس و از این دست مسائل.
هرچند که موضوع برای من جالب بود، ولی واقعا نکته جدیدی از زندگی بورخس برام برملا نشد. من بورخس رو خیلی دوست داشتهم و دارم و قبل از این از بورخس و دربارهی بورخس زیاد خوندم واسه همین از این جنبه زیاد بهم نچسبید. ولی خب این تجربه شخصی من بود، اتفاقا این کتاب یک جزوهی موجز و در عین حال پر و پیمون حول بورخس بود و برای افرادی که زیاد آشنا نیستن باهاش، کتاب جالبیه.
دلیل دومی که امتیاز نسبتا پایینی بهش دادم مقایسه ناخودآگاه این کتاب بود با کتاب چرا ادبیات و دعوت به تماشای دوزخ که به لحاظ کیفی به نظرم از اونها پایینتر بود.
ترجمه هم درسته که از زبان اصلی صورت گرفته ولی خامیهایی داشت البته من به لحاظ کیفیت جملهبندی و انتخاب معادلات فارسی میگم. ولی در کل اعصاب خورد کن هم نبود.
آذر هزار و چهارصد
هرچند که موضوع برای من جالب بود، ولی واقعا نکته جدیدی از زندگی بورخس برام برملا نشد. من بورخس رو خیلی دوست داشتهم و دارم و قبل از این از بورخس و دربارهی بورخس زیاد خوندم واسه همین از این جنبه زیاد بهم نچسبید. ولی خب این تجربه شخصی من بود، اتفاقا این کتاب یک جزوهی موجز و در عین حال پر و پیمون حول بورخس بود و برای افرادی که زیاد آشنا نیستن باهاش، کتاب جالبیه.
دلیل دومی که امتیاز نسبتا پایینی بهش دادم مقایسه ناخودآگاه این کتاب بود با کتاب چرا ادبیات و دعوت به تماشای دوزخ که به لحاظ کیفی به نظرم از اونها پایینتر بود.
ترجمه هم درسته که از زبان اصلی صورت گرفته ولی خامیهایی داشت البته من به لحاظ کیفیت جملهبندی و انتخاب معادلات فارسی میگم. ولی در کل اعصاب خورد کن هم نبود.
آذر هزار و چهارصد
November 5, 2022
C’est la La vérité des mensonges qui m’a fait découvrir ce Mario Vargas Llosa qui n’est tout simplement un hédoniste de la lecture, mais un chercheur du mystère de la création artistique, la seule vérité qu’il reconnait. C’est Un demi-siècle avec Borges qui m’a révélé encore un autre Mario Vargas Llosa, celui à la recherche du mystère de l’artiste même, le rapport entre l’homme et son œuvre. Deux mystères qu’il n’essaie pas du tout à dénoncer, ni à leur trouver la clé, mais tout simplement à les enrichir avec sa propre pensée.
Le titre de ce petit livre promet de nourrir notre curiosité sur l’un des plus grands écrivains du 20e siècle. Pourtant, il est loin d’être une biographie, tout comme La vérité des mensonges n’était pas du tout une œuvre de critique littéraire. Qu’est-ce qu’il est, alors ? Le travail d’un journaliste qui jette un coup d’oeil curieux, pénétrant, un peu indiscret, un peu disséquant, sur la vie d’une légende ? L’étude d’un écrivain sur la vie et l’œuvre d’un confrère ? L’hommage d’un grand artiste à un grand artiste?
Peut-être un peu de tout cela, mais surtout une possibilité, le croquis à peine commencé d’un portrait, à continuer, à réviser, à corriger et même à refuser par le lecteur. D’une part parce qu’il est impossible de bâtir une image exhaustive, d’autre part parce que –eh bien, à chacun son Borges.
Dans six mini-chapitres, l’auteur choisit six miroirs des milliers qui pourraient refléter l’image de Borges: l’opinion de l’artiste sur son œuvre (Questions à Borges), l’opinion critique (Le déicide borgésien), son environnement (Borges dans sa maison), l’impacte de l’artiste sur l’auteur (Les fictions de Borges), la reconnaissance publique (Borges à Paris) et enfin, le sujet le plus délicat dans la vie de n’importe quel artiste depuis Platon – son attitude civique (Borges, politique).
Chaque aspect si intéressant qu’il pourrait fait tout seul le sujet d’un livre entier, mais Llosa se garde résolument à la marge de mystère, en levant juste un peu le rideau pour taquiner le lecteur avide d’information. Aussi apprend-on entre autre que Borges, selon ses propres dires, a cultivé un seul genre : la poésie, mais en l’écrivant en prose; que parmi les études sur son œuvre il y a un livre vraiment fascinant, Paper Tigers, de John Sturrock, qui a réussi à s’en approprier l’ineffable de sa création tout simplement en proposant une théorie littéraire aussi riche et séduisante du point de vue intellectuel que la fiction borgésienne; que sa maison, toute comme ses manières, simule la modestie en cachant, dans le fond, son scepticisme de génie pour qui sa supériorité intellectuelle n’est tout à fait importante; que la caractéristique majeure de son œuvre est d’avoir transformé tout savoir spécialisé (philosophie, linguistique, théologie etc.) en fantaisie littéraire, puisqu’il était, comme il le disait lui-même, « pourri de littérature »; que c’est la France qui l’a découvert, dès les années 1960, et qui « a fait de lui l’un des auteurs les plus traduits, les plus admirés et imités dans toutes les langues de culture de la planète»; enfin, que ses opinions politiques, quoique l’aient descendu un peu de son piédestal (comme il est d’ailleurs le cas avec d’innombrables autres grands artistes) ne l’ont rendu ni plus compréhensible, ni plus vulnérable aux yeux du public.
Mais l’aspect le plus émouvant qu’on découvre dans ce petit volume est l’humilité des grands. On l’entend dans l’exclamation de Borges lorsqu’on lui demande pourquoi il n’a pas ses propres livres dans sa bibliothèque : « Qui suis-je moi, pour côtoyer Shakespeare ou Schopenhauer ? »
On la sent, également tranchante, dans la préface où Llosa essaie d’expliquer le sentiment écrasant que la grandeur de l’œuvre de Borges le fait éprouver :
…la sensation que quelque chose de cet éblouissant univers surgi de son imagination et de sa prose me sera toujours refusé, quels que soient mon admiration et le plaisir que j’y aurais pris.
Enfin, on s’émeut de sa révérence dans l’adieu paisible avec lequel il lui rend hommage au nom de nous tous :
Adieu, Borges, écrivain génial, vieux mystificateur… les écrivains célèbres, généralement, vieillissent mal, remplis qu’ils sont de superbe et de petites misères. Mais vous, vous gardez la forme et ces pièges savants et splendides qui emplissent vos contes, vous nous les tendez maintenant en parlant. Et nous sommes toujours pris dans ces rets avec un égal bonheur.
Le titre de ce petit livre promet de nourrir notre curiosité sur l’un des plus grands écrivains du 20e siècle. Pourtant, il est loin d’être une biographie, tout comme La vérité des mensonges n’était pas du tout une œuvre de critique littéraire. Qu’est-ce qu’il est, alors ? Le travail d’un journaliste qui jette un coup d’oeil curieux, pénétrant, un peu indiscret, un peu disséquant, sur la vie d’une légende ? L’étude d’un écrivain sur la vie et l’œuvre d’un confrère ? L’hommage d’un grand artiste à un grand artiste?
Peut-être un peu de tout cela, mais surtout une possibilité, le croquis à peine commencé d’un portrait, à continuer, à réviser, à corriger et même à refuser par le lecteur. D’une part parce qu’il est impossible de bâtir une image exhaustive, d’autre part parce que –eh bien, à chacun son Borges.
Dans six mini-chapitres, l’auteur choisit six miroirs des milliers qui pourraient refléter l’image de Borges: l’opinion de l’artiste sur son œuvre (Questions à Borges), l’opinion critique (Le déicide borgésien), son environnement (Borges dans sa maison), l’impacte de l’artiste sur l’auteur (Les fictions de Borges), la reconnaissance publique (Borges à Paris) et enfin, le sujet le plus délicat dans la vie de n’importe quel artiste depuis Platon – son attitude civique (Borges, politique).
Chaque aspect si intéressant qu’il pourrait fait tout seul le sujet d’un livre entier, mais Llosa se garde résolument à la marge de mystère, en levant juste un peu le rideau pour taquiner le lecteur avide d’information. Aussi apprend-on entre autre que Borges, selon ses propres dires, a cultivé un seul genre : la poésie, mais en l’écrivant en prose; que parmi les études sur son œuvre il y a un livre vraiment fascinant, Paper Tigers, de John Sturrock, qui a réussi à s’en approprier l’ineffable de sa création tout simplement en proposant une théorie littéraire aussi riche et séduisante du point de vue intellectuel que la fiction borgésienne; que sa maison, toute comme ses manières, simule la modestie en cachant, dans le fond, son scepticisme de génie pour qui sa supériorité intellectuelle n’est tout à fait importante; que la caractéristique majeure de son œuvre est d’avoir transformé tout savoir spécialisé (philosophie, linguistique, théologie etc.) en fantaisie littéraire, puisqu’il était, comme il le disait lui-même, « pourri de littérature »; que c’est la France qui l’a découvert, dès les années 1960, et qui « a fait de lui l’un des auteurs les plus traduits, les plus admirés et imités dans toutes les langues de culture de la planète»; enfin, que ses opinions politiques, quoique l’aient descendu un peu de son piédestal (comme il est d’ailleurs le cas avec d’innombrables autres grands artistes) ne l’ont rendu ni plus compréhensible, ni plus vulnérable aux yeux du public.
Mais l’aspect le plus émouvant qu’on découvre dans ce petit volume est l’humilité des grands. On l’entend dans l’exclamation de Borges lorsqu’on lui demande pourquoi il n’a pas ses propres livres dans sa bibliothèque : « Qui suis-je moi, pour côtoyer Shakespeare ou Schopenhauer ? »
On la sent, également tranchante, dans la préface où Llosa essaie d’expliquer le sentiment écrasant que la grandeur de l’œuvre de Borges le fait éprouver :
…la sensation que quelque chose de cet éblouissant univers surgi de son imagination et de sa prose me sera toujours refusé, quels que soient mon admiration et le plaisir que j’y aurais pris.
Enfin, on s’émeut de sa révérence dans l’adieu paisible avec lequel il lui rend hommage au nom de nous tous :
Adieu, Borges, écrivain génial, vieux mystificateur… les écrivains célèbres, généralement, vieillissent mal, remplis qu’ils sont de superbe et de petites misères. Mais vous, vous gardez la forme et ces pièges savants et splendides qui emplissent vos contes, vous nous les tendez maintenant en parlant. Et nous sommes toujours pris dans ces rets avec un égal bonheur.
July 6, 2020
Hace muchos años que no leía un libro de Mario Vargas Llosa y, me alegra que al hacerlo, me permitiera acercarme a otro escritor que es una asignatura pendiente para mí: Jorge Luis Borges.
Y es que, mediante esta colección de artículos, reseñas y entrevistas, uno puede acercarse a Borges, a su mundo y la razón por la que es considerado uno de los escritores más grandes del siglo XX.
Es importante aclarar que si como lector tienes una estrecha relación con la obra de Borges y su universo, posiblemente este libro no sea para ti. Si por el contrario, deseas acercarte a la obra del escritor argentino, este es un buen inicio y es que en sus hojas encontrarás la admiración de Vargas Llosa hacia el escritor argentino, aquella que lo ha acompañado por medio siglo.
Y es que, mediante esta colección de artículos, reseñas y entrevistas, uno puede acercarse a Borges, a su mundo y la razón por la que es considerado uno de los escritores más grandes del siglo XX.
Es importante aclarar que si como lector tienes una estrecha relación con la obra de Borges y su universo, posiblemente este libro no sea para ti. Si por el contrario, deseas acercarte a la obra del escritor argentino, este es un buen inicio y es que en sus hojas encontrarás la admiración de Vargas Llosa hacia el escritor argentino, aquella que lo ha acompañado por medio siglo.
January 13, 2022
«ماریو بارگاس یوسا» نویسندهی بزرگ اهل پرو در «نیمقرن با بورخس» روایت خود را از نزدیک به پنجاه سال خواندن آثار «خورخه لوئیس بورخس» شرح میدهد، خوانشی که آنگونه که خود توصیف میکند همواره برای او «سرچشمهی پایانناپذیری از لذت فکری بوده است.» کتاب مجموعهای است از مقالات یوسا در مورد بورخس و گفتگوهایی که با او در مقاطع مختلف انجام داده است. تاریخ اولین گفتگو نوامبر 1963 است و آخرین مقالهی کتاب در سال 2014 نوشته شده است. بورخس در سال 1986 و در سن 87 سالگی درگذشت و امروز، یوسا 85 ساله است. با این حال این اختلاف سنی سی و چند ساله باعث نمیشود آنها را از دو نسل متفاوت نویسندگان آمریکای لاتین بدانیم. هر دو آنها در کنار نویسندگان بزرگی چون فوئنتس، مارکز، نرودا، پاز، دونوسو و ساباتو سهم فراوانی در دوره طلایی و شکوفایی ادبیات آمریکای لاتین داشتهاند. تمامی این نویسندگان را میتوان دارای تجربیات تاریخی مشترک بسیاری دانست. زندگی زیر سایهی دیکتاتورهای نظامی، درگیر شدن با سیاست هر چند به گونهای متفاوت، جنگهای جهانی اول و دوم، برخورد با مدرنیتهی اروپایی و آمریکایی و هزاران تجربهی تاریخی دیگر که در میان کشورهای آمریکای لاتین و ساکنین آن گویی همیشه مشترک بوده است. اما کیست که با ادبیات آمریکای لاتین اندکی آشنا باشد و نداند که علیرغم این تجربیات مشترک تاریخی منش بورخس و یوسا در «ادبیات» چقدر متفاوت بوده و دقیقا همین «تفاوت» است که خواندن این کتاب را جذاب میکند. گفتگوی یوسای رمان نویس، سیاستمدار، معتقد به ادبیات متعهد به زمانه و جامعه و همچنین دلبسته به تاریخ در برابر بورخس خیالپرداز که داستان کوتاه مینویسد، سیاست را «ملالآور» میداند و رمان را «پریشانگویی تباه کننده» که یک جمله را در پانصد صفحه شاخ و برگ میدهد.
جدا از این که خواندن گفتگوی بزرگان ادبیات با یکدیگر همواره جذاب و آموزنده بوده است، کتاب میتواند به گونهای ویژه نیز برای خوانندهی ایرانی قابل توجه باشد. چرا که مسائلی که یوسا در گفتگو با بورخس مطرح میکند، گویی همیشه مسائل ما به عنوان ایرانیان نیز بوده است. ادبیات متعهد از یک سو و آنچه یوسا «بیش از حد اروپایی شدن» مینامد از سویی دیگر. شاید نزدیکترین برابرنهاد برای این عبارت را در ادبیات ایران بتوانیم با کمی اغماض «غرب زدگی» بدانیم.
یوسا میگوید بورخس همیشه در مظان چنین اتهاماتی بوده است حتی از سمت خود او. یوسا شرح میدهد که در جوانی، تحت تاثیر سارتر و تعریف سخت او از ادبیات متعهدانه، نوشتن را کنشی در دل تاریخ میدانسته که میتوانست و باید سهمی در بهبود سرنوشت و اوضاع جامعه داشته باشد. به این ترتیب یوسا نوشتههای خیالپردازانهی بورخس را نمونهی ناب همهی چیزهایی میدانست که سارتر به او آموخته بود که از آنها بیزار باشد: «هنرمند گریزان از جهان خود و اکنون، در عالمی اندیشمندانه از فرزانگی و خیالپردازی؛ نویسندهی بیاعتنا به سیاست، به تاریخ». یوسا میگوید که در جوانی باور داشته است که تاریخ پاسخ چنین نویسندگانی را دیر یا زود خواهد داد، تاریخ ترسناک و خشمگین وظیفهی دادن مزد به «مزخرفات بطالت پر هیاهو» را بر عهده خواهد گرفت. با این حال هنگام تمام شدن خرده فرمایشات انقلابی، در خلوت شبانه، جادوی ادبی بورخس مقاومتناپذیر بود. «لذت گناهآلود» خواندن آثار او در تنهایی و خیانت به استاد اعظم، به ژان پل سارتر. چندی پیش سوگنامهی شاهرخ مسکوب برای سهراب سپهری را میخواندم. (در سوگ و عشق یاران، شاهرخ مسکوب، نشر فرهنگ جاوید) سهراب سپهری نیز همواره از سوی خیل عظیم متعهدان به تاریخ و جامعه و زمانه در عصر خود به «خرده بورژوایی» بودن متهم میشد. مسکوب میگوید: «به سهراب گاه و بیگاه ایراد میکردند که در برج عاجش لمیده و جا خوش کرده و مواظب است که بلور تنهاییاش ترک برندارد.» در این مرور کوتاه بر کتاب جدید یوسا، غرض پاسخ به پرسش ادبیات متعهد آری یا خیر نیست، با این حال چنین مسئلهای در ایران و خاورمیانه و یا هر کجای دیگری در جهان که انسان از شرایط اجتماعی، تاریخی و سیاسی حاکم بر خود رنجی را متحمل است، هنوز و همیشه میتواند بحث بر انگیز باقی بماند. همین چند وقت پیش بود که انبوهی از انتقادات به سمت اصغر فرهادی روانه شد که او را متهم میکردند که به اندازهی کافی در سخنرانیها و آثارش به وضعیت ایران متعهد نیست و در عوالم «خرده بورژوایی» خودش سیر میکند. یوسا در گفتگو با بورخس گویی با خودش و گذشتهاش گفتگو میکند، این کتاب حداقل دوباره این سوال را مطرح میکند که آیا این حق را داریم که دیگری را به خاطر آنچه بیتعهدی به جامعه و تاریخ میخوانیم (البته از نظرگاه خودمان) متهم به چیزی مثل «خرده بورژوا» کنیم؟ یوسا و مسکوب میگویند تنها تعریف موجود از تعهد به تاریخ، تعریفی نیست که سارتر و چپها ارائه میدهند. آنچنان که مسکوب میگوید: «آنها که به گوشهگیری سهراب در برج عاج و بیاعتنایی او به سرنوشت اجتماع ایراد میکنند، از او ایدئولوژی خود را میطلبند، در شعر او جویای دید و برداشت اجتماعی خودند، بازتاب عقاید سیاسی خودشان را در آن میجویند و چون نمییابند جا میخورند و رو ترش میکنند.»
یکی از مسائل دیگری که میتواند باز هم به طور ویژه برای خواننده ایرانی این کتاب جالب باشد، همانطور که پیشتر اشاره شد، اتهام دیگری است که بورخس همواره با آن دست و پنجه نرم میکرد. یعنی «بیش از حد اروپایی بودن و شدن». بورخس از عقدهی حقارت آمریکای لاتینی بودن و همواره «در حاشیهی جهان بودن» در برابر دیگریِ اروپایی گسسته و به خود این جرات را داده بود که به عنوان شهروندی جهانوطن از فرهنگی گستردهتر از فرهنگ بومی بنویسد و سخن بگوید. از شکسپیر، شعر آنگلوساکسون، دانته، هومر، از اسطورههای اسکاندیناوی، از کتاب مقدس و از میراث ادبی سرزمینهای دوردست، از هزار و یک شب، از اساطیر هندوستان و شاعران ایرانی و عرب. یوسا میگوید با بورخس بود که آمریکای لاتین دوباره به یکی از اجزای مشروع تشکیل دهندهی فرهنگ جهانی و غربی تبدیل شد و نه دنبالهروی صرف آن و این برای بورخس بدیهی بود که این حس شریک بودن در فرهنگ جهانی نه استقلال نویسندهی آمریکای لاتینی را از او میگیرد و نه اصالتش را. بورخس نویسندهای نبود که در چارچوب تنگ حصارهای یک فرهنگ با درونمایهای محلی و محدود باقی بماند. با این حال با وجود میراث او برای فرهنگ و نویسندگان آمریکای لاتین، او همواره به بیش از حد اروپایی بودن متهم میشد. اما یوسا میگوید بورخس به این اتهامها بیتفاوت بود و نوع دیگری از هویت و اصالت را در آثار خود به جا گذاشت. اصالتی عمیق از در آمیختگی فرهنگی با گذشتهی خود و دیگری و خلق هویتی نو از «آرژانتینی بودن». این بورخس بود که به نویسندگان آمریکای لاتینی این جسارت را بخشید که با اعتماد به نفس از شکسپیر بگویند.
دومین گفتگوی یوسا با بورخس در سال 1981 انجام میشود و نسبت به گفتگوی اول که در پاریس انجام شده بود، مفصلتر و از آنجا که در خانهی بورخس شکل میگیرد، صمیمانهتر نیز هست. از بخشهای جذاب این گفتگو برای من مقدمهی خود یوسا است که در ابتدا خانهی بورخس را توصیف میکند. خانهای با دو اتاق خواب و یک ناهارخوری کوچک در مرکز بوئنوسآیرس. مبلمانی فرسوده، تختخوابی شکننده و گربهای به نام بپو. از سی سال پیش بورخس بیناییاش را از دست داده و با این حال در ازای مصاحبه با خبرنگاران از آنها میخواهد که داستان یا شعری برایش بخوانند. بیست سال بعد از مصاحبه اول، یوسا مجدد از بورخس درباره سیاست میپرسد و او همچنان «سیاست را ملالآور توصیف میکند» یوسا که دیگر عقاید سیاسی جوانیاش را ندارد با بورخس بر سر سیاست جدل نمیکند اما به خود این اجازه را میدهد که در «ادبیات» و به خصوص نظر او در مورد رمان، با او مخالفت کند. بورخس رمان را پریشانگویی مشقتبار و تباهکنندهای میداند که یک بیان شفاهی چند دقیقهای را پانصد صفحه شاخ و برگ میدهد. یوسا که خود نویسندهی چیرهدست رمان است با بورخس مخالفت میکند از آنجا که با باور او «رمان» را نمیتوان بسط برهان یا نگرهای معین دانست که بیهوده گسترده شده است. یوسا میپرسد که چگونه میتوان رمانهایی چون دنکیشوت یا جنزدگان را تنها به یک انگارهی خاص تقلیل داد. جملهی بورخس تعریف خوبی از رمان نیست اما در عین حال تصویری واضح از آثار خود او را ترسیم میکند: داستان و به موجب خلاصگی و فشردگی، مناسبترین گونه برای آن دسته از موضوعاتی بود که بورخس را به آفریدن برمیانگیختند، موضوعاتی چون: زمان، کیستی، جاودانگی، رویا، بازی، ماهیت، امر واقعی و بیکرانگی. بورخس با مهارتی شگرف و با ذکر جزئیاتی دقیق، جزئی و فریبکارانه از به طور داستانی محلی به سمت امری خیالپردازانه حرکت میکند. در آثار بورخس الهیات، فلسفه، زبانشناسی، حکایتهای محلی و خردهفرهنگهای خیابانی جوهرهی خود را از دست میدهند و به خیالپردازی ادبی تبدیل میشوند. برای چنین مضامینی بورخس فرمی جدید از داستان خلق میکند: آمیزهای از مقاله، خاطره، جزئیات، شعر و نثر.
علاوه بر این مقالات و گفتگوهای ادبی و سیاسی، در پایان کتاب یوسا از فاصلهای نزدیکتر و شخصیتر از زندگی عاشقانهی پیرمرد آرژانتینی در اواخر عمر میگوید. رابطهای که بعد از سالها ناکامی بورخس در برقراری ارتباط عاطفی و نزدیک، شکل گرفته بود. بورخس با تجربهی یک ازدواج ناموفق در سال 1967، سرانجام در کهنسالی در ارتباطی عمیق با شاگرد سابق خود، ماریا کوداما، بیگمان برای نخستینبار از عشقی بایسته بهره برد. به گفتهی یوسا تنها پس از ازدواج یا او بود که «بورخس هشتاد و اندساله چند سال درخشان را زیست و نه فقط از کتابها و شعر و اندیشهها، بلکه همچنین از مشایعت زنی جوان و زیبا و فرهیخته بهره برد که با او میتوانست درباره هر آن��ه به وجدش میآورد، گفتگو کند.» آنها در 26 آوریل 1986 به صورت رسمی ازدواج کردند. 50 روز بعد از این تاریخ بود که بورخس درگذشت.
جدا از این که خواندن گفتگوی بزرگان ادبیات با یکدیگر همواره جذاب و آموزنده بوده است، کتاب میتواند به گونهای ویژه نیز برای خوانندهی ایرانی قابل توجه باشد. چرا که مسائلی که یوسا در گفتگو با بورخس مطرح میکند، گویی همیشه مسائل ما به عنوان ایرانیان نیز بوده است. ادبیات متعهد از یک سو و آنچه یوسا «بیش از حد اروپایی شدن» مینامد از سویی دیگر. شاید نزدیکترین برابرنهاد برای این عبارت را در ادبیات ایران بتوانیم با کمی اغماض «غرب زدگی» بدانیم.
یوسا میگوید بورخس همیشه در مظان چنین اتهاماتی بوده است حتی از سمت خود او. یوسا شرح میدهد که در جوانی، تحت تاثیر سارتر و تعریف سخت او از ادبیات متعهدانه، نوشتن را کنشی در دل تاریخ میدانسته که میتوانست و باید سهمی در بهبود سرنوشت و اوضاع جامعه داشته باشد. به این ترتیب یوسا نوشتههای خیالپردازانهی بورخس را نمونهی ناب همهی چیزهایی میدانست که سارتر به او آموخته بود که از آنها بیزار باشد: «هنرمند گریزان از جهان خود و اکنون، در عالمی اندیشمندانه از فرزانگی و خیالپردازی؛ نویسندهی بیاعتنا به سیاست، به تاریخ». یوسا میگوید که در جوانی باور داشته است که تاریخ پاسخ چنین نویسندگانی را دیر یا زود خواهد داد، تاریخ ترسناک و خشمگین وظیفهی دادن مزد به «مزخرفات بطالت پر هیاهو» را بر عهده خواهد گرفت. با این حال هنگام تمام شدن خرده فرمایشات انقلابی، در خلوت شبانه، جادوی ادبی بورخس مقاومتناپذیر بود. «لذت گناهآلود» خواندن آثار او در تنهایی و خیانت به استاد اعظم، به ژان پل سارتر. چندی پیش سوگنامهی شاهرخ مسکوب برای سهراب سپهری را میخواندم. (در سوگ و عشق یاران، شاهرخ مسکوب، نشر فرهنگ جاوید) سهراب سپهری نیز همواره از سوی خیل عظیم متعهدان به تاریخ و جامعه و زمانه در عصر خود به «خرده بورژوایی» بودن متهم میشد. مسکوب میگوید: «به سهراب گاه و بیگاه ایراد میکردند که در برج عاجش لمیده و جا خوش کرده و مواظب است که بلور تنهاییاش ترک برندارد.» در این مرور کوتاه بر کتاب جدید یوسا، غرض پاسخ به پرسش ادبیات متعهد آری یا خیر نیست، با این حال چنین مسئلهای در ایران و خاورمیانه و یا هر کجای دیگری در جهان که انسان از شرایط اجتماعی، تاریخی و سیاسی حاکم بر خود رنجی را متحمل است، هنوز و همیشه میتواند بحث بر انگیز باقی بماند. همین چند وقت پیش بود که انبوهی از انتقادات به سمت اصغر فرهادی روانه شد که او را متهم میکردند که به اندازهی کافی در سخنرانیها و آثارش به وضعیت ایران متعهد نیست و در عوالم «خرده بورژوایی» خودش سیر میکند. یوسا در گفتگو با بورخس گویی با خودش و گذشتهاش گفتگو میکند، این کتاب حداقل دوباره این سوال را مطرح میکند که آیا این حق را داریم که دیگری را به خاطر آنچه بیتعهدی به جامعه و تاریخ میخوانیم (البته از نظرگاه خودمان) متهم به چیزی مثل «خرده بورژوا» کنیم؟ یوسا و مسکوب میگویند تنها تعریف موجود از تعهد به تاریخ، تعریفی نیست که سارتر و چپها ارائه میدهند. آنچنان که مسکوب میگوید: «آنها که به گوشهگیری سهراب در برج عاج و بیاعتنایی او به سرنوشت اجتماع ایراد میکنند، از او ایدئولوژی خود را میطلبند، در شعر او جویای دید و برداشت اجتماعی خودند، بازتاب عقاید سیاسی خودشان را در آن میجویند و چون نمییابند جا میخورند و رو ترش میکنند.»
یکی از مسائل دیگری که میتواند باز هم به طور ویژه برای خواننده ایرانی این کتاب جالب باشد، همانطور که پیشتر اشاره شد، اتهام دیگری است که بورخس همواره با آن دست و پنجه نرم میکرد. یعنی «بیش از حد اروپایی بودن و شدن». بورخس از عقدهی حقارت آمریکای لاتینی بودن و همواره «در حاشیهی جهان بودن» در برابر دیگریِ اروپایی گسسته و به خود این جرات را داده بود که به عنوان شهروندی جهانوطن از فرهنگی گستردهتر از فرهنگ بومی بنویسد و سخن بگوید. از شکسپیر، شعر آنگلوساکسون، دانته، هومر، از اسطورههای اسکاندیناوی، از کتاب مقدس و از میراث ادبی سرزمینهای دوردست، از هزار و یک شب، از اساطیر هندوستان و شاعران ایرانی و عرب. یوسا میگوید با بورخس بود که آمریکای لاتین دوباره به یکی از اجزای مشروع تشکیل دهندهی فرهنگ جهانی و غربی تبدیل شد و نه دنبالهروی صرف آن و این برای بورخس بدیهی بود که این حس شریک بودن در فرهنگ جهانی نه استقلال نویسندهی آمریکای لاتینی را از او میگیرد و نه اصالتش را. بورخس نویسندهای نبود که در چارچوب تنگ حصارهای یک فرهنگ با درونمایهای محلی و محدود باقی بماند. با این حال با وجود میراث او برای فرهنگ و نویسندگان آمریکای لاتین، او همواره به بیش از حد اروپایی بودن متهم میشد. اما یوسا میگوید بورخس به این اتهامها بیتفاوت بود و نوع دیگری از هویت و اصالت را در آثار خود به جا گذاشت. اصالتی عمیق از در آمیختگی فرهنگی با گذشتهی خود و دیگری و خلق هویتی نو از «آرژانتینی بودن». این بورخس بود که به نویسندگان آمریکای لاتینی این جسارت را بخشید که با اعتماد به نفس از شکسپیر بگویند.
دومین گفتگوی یوسا با بورخس در سال 1981 انجام میشود و نسبت به گفتگوی اول که در پاریس انجام شده بود، مفصلتر و از آنجا که در خانهی بورخس شکل میگیرد، صمیمانهتر نیز هست. از بخشهای جذاب این گفتگو برای من مقدمهی خود یوسا است که در ابتدا خانهی بورخس را توصیف میکند. خانهای با دو اتاق خواب و یک ناهارخوری کوچک در مرکز بوئنوسآیرس. مبلمانی فرسوده، تختخوابی شکننده و گربهای به نام بپو. از سی سال پیش بورخس بیناییاش را از دست داده و با این حال در ازای مصاحبه با خبرنگاران از آنها میخواهد که داستان یا شعری برایش بخوانند. بیست سال بعد از مصاحبه اول، یوسا مجدد از بورخس درباره سیاست میپرسد و او همچنان «سیاست را ملالآور توصیف میکند» یوسا که دیگر عقاید سیاسی جوانیاش را ندارد با بورخس بر سر سیاست جدل نمیکند اما به خود این اجازه را میدهد که در «ادبیات» و به خصوص نظر او در مورد رمان، با او مخالفت کند. بورخس رمان را پریشانگویی مشقتبار و تباهکنندهای میداند که یک بیان شفاهی چند دقیقهای را پانصد صفحه شاخ و برگ میدهد. یوسا که خود نویسندهی چیرهدست رمان است با بورخس مخالفت میکند از آنجا که با باور او «رمان» را نمیتوان بسط برهان یا نگرهای معین دانست که بیهوده گسترده شده است. یوسا میپرسد که چگونه میتوان رمانهایی چون دنکیشوت یا جنزدگان را تنها به یک انگارهی خاص تقلیل داد. جملهی بورخس تعریف خوبی از رمان نیست اما در عین حال تصویری واضح از آثار خود او را ترسیم میکند: داستان و به موجب خلاصگی و فشردگی، مناسبترین گونه برای آن دسته از موضوعاتی بود که بورخس را به آفریدن برمیانگیختند، موضوعاتی چون: زمان، کیستی، جاودانگی، رویا، بازی، ماهیت، امر واقعی و بیکرانگی. بورخس با مهارتی شگرف و با ذکر جزئیاتی دقیق، جزئی و فریبکارانه از به طور داستانی محلی به سمت امری خیالپردازانه حرکت میکند. در آثار بورخس الهیات، فلسفه، زبانشناسی، حکایتهای محلی و خردهفرهنگهای خیابانی جوهرهی خود را از دست میدهند و به خیالپردازی ادبی تبدیل میشوند. برای چنین مضامینی بورخس فرمی جدید از داستان خلق میکند: آمیزهای از مقاله، خاطره، جزئیات، شعر و نثر.
علاوه بر این مقالات و گفتگوهای ادبی و سیاسی، در پایان کتاب یوسا از فاصلهای نزدیکتر و شخصیتر از زندگی عاشقانهی پیرمرد آرژانتینی در اواخر عمر میگوید. رابطهای که بعد از سالها ناکامی بورخس در برقراری ارتباط عاطفی و نزدیک، شکل گرفته بود. بورخس با تجربهی یک ازدواج ناموفق در سال 1967، سرانجام در کهنسالی در ارتباطی عمیق با شاگرد سابق خود، ماریا کوداما، بیگمان برای نخستینبار از عشقی بایسته بهره برد. به گفتهی یوسا تنها پس از ازدواج یا او بود که «بورخس هشتاد و اندساله چند سال درخشان را زیست و نه فقط از کتابها و شعر و اندیشهها، بلکه همچنین از مشایعت زنی جوان و زیبا و فرهیخته بهره برد که با او میتوانست درباره هر آن��ه به وجدش میآورد، گفتگو کند.» آنها در 26 آوریل 1986 به صورت رسمی ازدواج کردند. 50 روز بعد از این تاریخ بود که بورخس درگذشت.
November 24, 2021
گاهی نزدیک است که با این واقعیت کنار بیایم که دیگر در دوران ما، جایی برای غولها و گرانمایهها نیست و مدتهاست که این موجودات قربانی انقراضِ روزگار شدهاند. و چه عجیب که لااقل در زمینِ ادبیات، هربار این مرادِ اسپانیاییزبان، ماریو بارگاس یوسای کبیر است که نظرم را برمیگرداند و نمیگذارد این آخرین رشتههای امیدواری دریده شود.
سال گذشته یوسا با دو کتاب به میادین بازگشت؛ با «نیمقرن با بورخس» و رمانِ «روزگارِ سخت» تا مهر خاموشی بزند بر دهان کسانی که میگفتند پس از نوبل او دیگر تمام شده است. یوسا بازگشته است؛ هرچند سالخورده و احتمالاً در اواخر عمر درازِ ادبی خویش، اما همین بازگشتن است که به من ثابت میکند دود همچنان از کنده بلند میشود و شور و شیطنت و آتشبازی سن و سال نمیشناسد. اینها را نوشتم تا پیش از آنکه به سراغ خود کتاب بروم گفته باشم که انتشار این کتاب، «نیمقرن با بورخس»، مهمتر از هرچیز یک پدیدهی خارقالعاده و یک اتفاق مبارک است و این بیانصافی محض است که ارزیابی آن را محدود به این صد صفحهای که در دست دارم بکنم.
از میان آثاری که تاکنون از یوسا منتشر شده، «نیمقرن با بورخس» بیشتر به «عیش مدام» شباهت دارد، هرچند رقیقتر و جمعوجورتر. رقیقتر از این لحاظ که اینجا خبری از آن انضباط و انسجام سفت و سختی که یوسا برای کاویدنِ فلوبر و مادام بوواری بهخرج داده نیست، اما آنچه که در فصلهای کتاب پیِ جستنِ آن بوده، مشابه با «عیش مدام»، یافتن و شناساندن جوهرِ ادبیاتِ بورخس بوده است و کشفِ آنچه که بورخسِ ادیب را پرورانده. با این وجود، برآوردِ عمومی من این بود که این کتاب بیشتر کتابِ خودِ یوسا است تا کتابی دربارهی بورخس. بورخس محور تمام مطالب کتاب است، اما بیشتر انگار بهانهای بوده تا یوسا آراء و اندیشههای ادبی و غیرادبی خود را مرور کند و در آنها دقیق شود. این را میتوان از جنس سوالاتی که یوسا در مصاحبههایش با بورخس مطرح میکند و ایضاً در مطالبی که در یادداشتها عنوان میکند تعقیب کرد. عموم مضامین، در واقع دغدغههای خودِ یوسا هستند که از صافیِ وجودِ بورخس عبور کردهاند و شاید بتوان ادعا کرد که یوسا ضمن گفتوگو با بورخس (چه مستقیماً در مصاحبهها و چه در یادداشتها که غیرمستقیم با جهانِ بورخسی دیالوگ دارد) تلاش دارد «چرا ادبیات؟» دیگری خلق کند.
از جمله مطالبی که در کتاب نظرم را جلب کرد، مقالهای بود که در آن یوسا از اثرگذاری بورخس بر نثرنویسی به زبان اسپانیایی گفته بود. نوشته بود که:
«اسپانیایی مثل ایتالیایی یا پرتغالی، زبانی است حراف، پر و پیمان، آتشافروز، با بیانگریِ عاطفی عالی، اما به همین دلیل بهلحاظ مفهومی، نادقیق. […] در زیادهرویهای بلاغی مختص زیان اسپانیایی هیچ چیز زدودنیای وجود ندارد؛ آنها سرشت یگانه و عمیق یک ملت را بیان میکند؛ منشی که امر عاطفی و امر ملموس در آن بر امر اندیشورانه و امر انتزاعی ارجحیت دارند. اساساً دلیل این که امثال بایه موقع نوشتن اینقدر زیادهگویند، همین است. ورمکردگی نثر آنها نه دلیل میشود باهوشتر از امثال والری یا تی. اس. الیوت باشند، نه سطحیتر. صرفاً متفاوتاند، چنان که مردمان آمریکای لاتین با مردم انگلستان و فرانسه متفاوتاند. انگارهها اگر تنیافته در احساسات و عواطف باشند یا به نحوی وارد امر عینی، وارد تجربهی مستقیماً زیسته شده باشند، در قیاس با وقتی که در گفتمانی منطقی قرار دارند، بین ما بهتر صورتبندی و فهمیده میشوند (همین شاید دلیل آن باشد که در زبان اسپانیایی، ادبیاتی چنین غنی و فلسفهای چنین فقیر داریم[…]).
در این سنت، نثر ادبی بورخس آفریده نوعی ناهنجاری است، زیرا صمیمانه و با برگزیدن سفت و سختترین نوع صرفهجویی، از پیشآمادگی زبان اسپانیایی برای زیادهروی سرکشی میکند. […] بورخس با ایجاد سبکی که ذوق و تربیت او را به شکلی بسیار اصیل نمایندگی میکرد، سنت سبکشناختی ما را بهطور ریشهای نو کرد و با پالودهسازی، هوشمندسازی و رنگآمیزی آن به شیوهای چنان شخصی مانند کاری که او کرد، نشان داد که اسپانیایی […] بهطور بالقوه بسیار غنیتر و انعطافپذیرتر از چیزی است که آن سنت انگار خاطرنشان میکرد، البته به این شرط که نویسندهای با نبوغ او در این امر میکوشید؛ زبانی که قادر است به اندازهی فرانسوی روشن و منطقی و به اندازهی انگلیسی موشکافانه و ریزپرداز شود. آثار هیچکس بهاندازهی بورخس به ما نشان نمیدهد که در زمینهی زبان ادبی، هیچچیز به طور قطع تحقق نیافته و گفته نشده است، بلکه همیشه در حال تحقق یافتن است.»
این تکه کمی بیش از پیش به من فهماند که چرا با ادبیات اسپانیاییزبان و خصوصاً آمریکای لاتین احساس قرابت و صمیمیت میکنم. و خیال میکنم اندیشهای که در آن مطرح شده قابل تعمیم به زبان فارسی نیز باشد. به خلقیاتِ گویندگان آن، به سنتهای آن، و صدالبته به نیاز این روزهای آن به نابغهای از تبار بورخس.
سال گذشته یوسا با دو کتاب به میادین بازگشت؛ با «نیمقرن با بورخس» و رمانِ «روزگارِ سخت» تا مهر خاموشی بزند بر دهان کسانی که میگفتند پس از نوبل او دیگر تمام شده است. یوسا بازگشته است؛ هرچند سالخورده و احتمالاً در اواخر عمر درازِ ادبی خویش، اما همین بازگشتن است که به من ثابت میکند دود همچنان از کنده بلند میشود و شور و شیطنت و آتشبازی سن و سال نمیشناسد. اینها را نوشتم تا پیش از آنکه به سراغ خود کتاب بروم گفته باشم که انتشار این کتاب، «نیمقرن با بورخس»، مهمتر از هرچیز یک پدیدهی خارقالعاده و یک اتفاق مبارک است و این بیانصافی محض است که ارزیابی آن را محدود به این صد صفحهای که در دست دارم بکنم.
از میان آثاری که تاکنون از یوسا منتشر شده، «نیمقرن با بورخس» بیشتر به «عیش مدام» شباهت دارد، هرچند رقیقتر و جمعوجورتر. رقیقتر از این لحاظ که اینجا خبری از آن انضباط و انسجام سفت و سختی که یوسا برای کاویدنِ فلوبر و مادام بوواری بهخرج داده نیست، اما آنچه که در فصلهای کتاب پیِ جستنِ آن بوده، مشابه با «عیش مدام»، یافتن و شناساندن جوهرِ ادبیاتِ بورخس بوده است و کشفِ آنچه که بورخسِ ادیب را پرورانده. با این وجود، برآوردِ عمومی من این بود که این کتاب بیشتر کتابِ خودِ یوسا است تا کتابی دربارهی بورخس. بورخس محور تمام مطالب کتاب است، اما بیشتر انگار بهانهای بوده تا یوسا آراء و اندیشههای ادبی و غیرادبی خود را مرور کند و در آنها دقیق شود. این را میتوان از جنس سوالاتی که یوسا در مصاحبههایش با بورخس مطرح میکند و ایضاً در مطالبی که در یادداشتها عنوان میکند تعقیب کرد. عموم مضامین، در واقع دغدغههای خودِ یوسا هستند که از صافیِ وجودِ بورخس عبور کردهاند و شاید بتوان ادعا کرد که یوسا ضمن گفتوگو با بورخس (چه مستقیماً در مصاحبهها و چه در یادداشتها که غیرمستقیم با جهانِ بورخسی دیالوگ دارد) تلاش دارد «چرا ادبیات؟» دیگری خلق کند.
از جمله مطالبی که در کتاب نظرم را جلب کرد، مقالهای بود که در آن یوسا از اثرگذاری بورخس بر نثرنویسی به زبان اسپانیایی گفته بود. نوشته بود که:
«اسپانیایی مثل ایتالیایی یا پرتغالی، زبانی است حراف، پر و پیمان، آتشافروز، با بیانگریِ عاطفی عالی، اما به همین دلیل بهلحاظ مفهومی، نادقیق. […] در زیادهرویهای بلاغی مختص زیان اسپانیایی هیچ چیز زدودنیای وجود ندارد؛ آنها سرشت یگانه و عمیق یک ملت را بیان میکند؛ منشی که امر عاطفی و امر ملموس در آن بر امر اندیشورانه و امر انتزاعی ارجحیت دارند. اساساً دلیل این که امثال بایه موقع نوشتن اینقدر زیادهگویند، همین است. ورمکردگی نثر آنها نه دلیل میشود باهوشتر از امثال والری یا تی. اس. الیوت باشند، نه سطحیتر. صرفاً متفاوتاند، چنان که مردمان آمریکای لاتین با مردم انگلستان و فرانسه متفاوتاند. انگارهها اگر تنیافته در احساسات و عواطف باشند یا به نحوی وارد امر عینی، وارد تجربهی مستقیماً زیسته شده باشند، در قیاس با وقتی که در گفتمانی منطقی قرار دارند، بین ما بهتر صورتبندی و فهمیده میشوند (همین شاید دلیل آن باشد که در زبان اسپانیایی، ادبیاتی چنین غنی و فلسفهای چنین فقیر داریم[…]).
در این سنت، نثر ادبی بورخس آفریده نوعی ناهنجاری است، زیرا صمیمانه و با برگزیدن سفت و سختترین نوع صرفهجویی، از پیشآمادگی زبان اسپانیایی برای زیادهروی سرکشی میکند. […] بورخس با ایجاد سبکی که ذوق و تربیت او را به شکلی بسیار اصیل نمایندگی میکرد، سنت سبکشناختی ما را بهطور ریشهای نو کرد و با پالودهسازی، هوشمندسازی و رنگآمیزی آن به شیوهای چنان شخصی مانند کاری که او کرد، نشان داد که اسپانیایی […] بهطور بالقوه بسیار غنیتر و انعطافپذیرتر از چیزی است که آن سنت انگار خاطرنشان میکرد، البته به این شرط که نویسندهای با نبوغ او در این امر میکوشید؛ زبانی که قادر است به اندازهی فرانسوی روشن و منطقی و به اندازهی انگلیسی موشکافانه و ریزپرداز شود. آثار هیچکس بهاندازهی بورخس به ما نشان نمیدهد که در زمینهی زبان ادبی، هیچچیز به طور قطع تحقق نیافته و گفته نشده است، بلکه همیشه در حال تحقق یافتن است.»
این تکه کمی بیش از پیش به من فهماند که چرا با ادبیات اسپانیاییزبان و خصوصاً آمریکای لاتین احساس قرابت و صمیمیت میکنم. و خیال میکنم اندیشهای که در آن مطرح شده قابل تعمیم به زبان فارسی نیز باشد. به خلقیاتِ گویندگان آن، به سنتهای آن، و صدالبته به نیاز این روزهای آن به نابغهای از تبار بورخس.
April 15, 2022
به نام او
🔹️ برای من و خیلی از علاقمندانِ ادبیات داستانی خصوصاً ادبیات آمریکای لاتین از این جذابتر نمیشود. اینکه ماریو بارگاس یوسا از خورخه لوئیس بورخس بنویسد. یک نوبلیست معروف در مقام شاگرد از استاد بسیاری از نویسندگان آمریکای لاتین بنویسد و از لذتهایی که از خواندن آثار او برده بگوید
🔸️تفاوت یوسا با بسیاری از نویسندگان بزرگ دنیا این است که علاوه بر اینکه در مقام مولف صاحب جایگاه است در مقام یک مخاطب ادبیات نیز آثار خواندنی و جالبتوجه بسیاری دارد مقالات متعدد درباره آثار نویسندگان بزرگ، کتابهایی درباره بینوایانِ هوگو و مادام بواری فلوبر از این دست هستند. و حالا او در این کتاب درباره یکی از بزرگترین و مهمترین نویسندگان قرن بیستم مینویسد.
🔸️همانطور که در ابتدا گفتم موضوع این کتاب بسیار وسوسهکننده است. یوسا در این کتاب کمحجم نُه یادداشت و دو گفتگوی کوتاه را گنجانده است، مطالب کتاب در طول نیمقرن که یوسا طرفدار جدی آثار بورخس بوده نوشته شده است. یوسا در جای جای کتاب در عین حال که تفاوتهای سبکی خود و بورخس را یادآور میشود از شیفتگی و تعلق خاطرش به آثار او میگوید. او در این کتاب کاملا مرید بورخس است و حتی اندک انتقاداتی را هم که به او دارد، با زبانی طنزآمیز بیان میکند و حتی سویههای اسطورهای میدهد.
🔸️اگر بخواهم به این کتاب نمره بدهم از پنج، دو و نیم میدهم. چرا که سوای آنکه از مطالب خواندنی خالی نیست. این یادداشتها قابلیت کتاب شدن نداشت و میتوانست با دیگر مقالات یوسا منتشر شود از این یادداشتها بهتر و از این گفتگوها جامعتر و بهتر در دیگر کتابهایی که در مورد بورخس بیرون آمده میتوان سراغ گرفت، امتیاز کتاب این است که نویسندهاش یوسا است.
🔹️البته اگر این دو نویسنده را دوست دارید، بخرید و بخوانید. خالی از لطف نیست، البته اگر توانستید با قیمت نسبتاً بالای آن کنار بیایید :)
🔹️ برای من و خیلی از علاقمندانِ ادبیات داستانی خصوصاً ادبیات آمریکای لاتین از این جذابتر نمیشود. اینکه ماریو بارگاس یوسا از خورخه لوئیس بورخس بنویسد. یک نوبلیست معروف در مقام شاگرد از استاد بسیاری از نویسندگان آمریکای لاتین بنویسد و از لذتهایی که از خواندن آثار او برده بگوید
🔸️تفاوت یوسا با بسیاری از نویسندگان بزرگ دنیا این است که علاوه بر اینکه در مقام مولف صاحب جایگاه است در مقام یک مخاطب ادبیات نیز آثار خواندنی و جالبتوجه بسیاری دارد مقالات متعدد درباره آثار نویسندگان بزرگ، کتابهایی درباره بینوایانِ هوگو و مادام بواری فلوبر از این دست هستند. و حالا او در این کتاب درباره یکی از بزرگترین و مهمترین نویسندگان قرن بیستم مینویسد.
🔸️همانطور که در ابتدا گفتم موضوع این کتاب بسیار وسوسهکننده است. یوسا در این کتاب کمحجم نُه یادداشت و دو گفتگوی کوتاه را گنجانده است، مطالب کتاب در طول نیمقرن که یوسا طرفدار جدی آثار بورخس بوده نوشته شده است. یوسا در جای جای کتاب در عین حال که تفاوتهای سبکی خود و بورخس را یادآور میشود از شیفتگی و تعلق خاطرش به آثار او میگوید. او در این کتاب کاملا مرید بورخس است و حتی اندک انتقاداتی را هم که به او دارد، با زبانی طنزآمیز بیان میکند و حتی سویههای اسطورهای میدهد.
🔸️اگر بخواهم به این کتاب نمره بدهم از پنج، دو و نیم میدهم. چرا که سوای آنکه از مطالب خواندنی خالی نیست. این یادداشتها قابلیت کتاب شدن نداشت و میتوانست با دیگر مقالات یوسا منتشر شود از این یادداشتها بهتر و از این گفتگوها جامعتر و بهتر در دیگر کتابهایی که در مورد بورخس بیرون آمده میتوان سراغ گرفت، امتیاز کتاب این است که نویسندهاش یوسا است.
🔹️البته اگر این دو نویسنده را دوست دارید، بخرید و بخوانید. خالی از لطف نیست، البته اگر توانستید با قیمت نسبتاً بالای آن کنار بیایید :)
August 20, 2020
No me parece justificado pagar doscientos pesos por un libro tan innecesario y pedante. Por lo menos, gracias a la bendita piratería, no tuve que hacerlo.
A decir verdad, a pesar de que todos estos articulillos del Vargas se publicaron a lo largo de cincuenta años, el peruano nunca dice nada nuevo. Parece ser que esos cincuenta años con Borges le sirvieron sólo para repetir los mismos elogios y reproches una y otra vez.
Vale la pena leer las entrevistas, pero sólo porque en ellas puede leerse a Borges. Y tal vez también el último texto, "El viaje en globo", un descubrimiento del Borges más personal. Pero ambos se pueden leer gratuitamente en El País, y los otros textos de "análisis" sobre el Borges político (porque no hay nada que anhelemos más que ver a Vargas Llosa hablando sobre política de nuevo) o la relación entre Borges y Onetti son tan superficiales como torpes.
Pero bueno, me lo leí entero. En fin, ¡la hipocresía!
A decir verdad, a pesar de que todos estos articulillos del Vargas se publicaron a lo largo de cincuenta años, el peruano nunca dice nada nuevo. Parece ser que esos cincuenta años con Borges le sirvieron sólo para repetir los mismos elogios y reproches una y otra vez.
Vale la pena leer las entrevistas, pero sólo porque en ellas puede leerse a Borges. Y tal vez también el último texto, "El viaje en globo", un descubrimiento del Borges más personal. Pero ambos se pueden leer gratuitamente en El País, y los otros textos de "análisis" sobre el Borges político (porque no hay nada que anhelemos más que ver a Vargas Llosa hablando sobre política de nuevo) o la relación entre Borges y Onetti son tan superficiales como torpes.
Pero bueno, me lo leí entero. En fin, ¡la hipocresía!
March 15, 2024
از کتاب:
*از مرگ نمیترسد؛برعکس، اندیشیدن به اینکه به تمامی محو میشود، مایهی آرامش اوست.ندانم گرا بودن پذیرفتن انگارهی مرگ را آسانتر میکند؛چشمانداز نیستی دلپسند است،خاصه در لحظات دشواری یا ناامیدی.
*بسیار چیزها خواندهام و کمتر چیزی را زیستهام.این را زمانی نوشتم که سی سالم بود و حالیام نبود که خواندن هم شیوهای از زیستن است.
*آینهها و آمیزش نفرتانگیزند، چون شمار آدمیان را چندین برابر میکنند.
*از مرگ نمیترسد؛برعکس، اندیشیدن به اینکه به تمامی محو میشود، مایهی آرامش اوست.ندانم گرا بودن پذیرفتن انگارهی مرگ را آسانتر میکند؛چشمانداز نیستی دلپسند است،خاصه در لحظات دشواری یا ناامیدی.
*بسیار چیزها خواندهام و کمتر چیزی را زیستهام.این را زمانی نوشتم که سی سالم بود و حالیام نبود که خواندن هم شیوهای از زیستن است.
*آینهها و آمیزش نفرتانگیزند، چون شمار آدمیان را چندین برابر میکنند.
August 17, 2020
Cuando tuve este volumen en mis manos, en primer lugar, me sentí estafado. Un librito, un folleto casi, de poco más de 100 páginas con artículos y entrevistas de Vargas Llosa recopilados. Una colección más para llenar el cupo de un libro de Vargas Llosa cada dos años. Lamentable.
Sin embargo, Medio Siglo con Borges me demostró rápidamente ser un libro asombroso, adictivo. Lo leí en menos de 24 horas. Se sostiene nuevamente que Vargas Llosa no es solo un enorme escritor de ficciones, sino uno de los críticos literarios más agudos y con sentido de lo esencial más importante que hay en América.
Destaco sobre todos sus análisis a la obra del argentino, menos que las palabras de éste mismo sobre su obra. Un conjunto de ensayos muy breves que pintan de cuerpo entero la obra de Borges y nos la explican, o acaso, nos revela en palabras lo que ya sospechábamos en la intimidad. Un libro encantador.
Sin embargo, Medio Siglo con Borges me demostró rápidamente ser un libro asombroso, adictivo. Lo leí en menos de 24 horas. Se sostiene nuevamente que Vargas Llosa no es solo un enorme escritor de ficciones, sino uno de los críticos literarios más agudos y con sentido de lo esencial más importante que hay en América.
Destaco sobre todos sus análisis a la obra del argentino, menos que las palabras de éste mismo sobre su obra. Un conjunto de ensayos muy breves que pintan de cuerpo entero la obra de Borges y nos la explican, o acaso, nos revela en palabras lo que ya sospechábamos en la intimidad. Un libro encantador.
January 9, 2023
„Pe termen lung, un om trăiște în mod esențial totul, și importante nu sunt experiențele, ci ceea ce faci cu ele.” (Borges)
Mario Vargas Llosa l-a admirat foarte mult pe Jorge Luis Borges, iar acest lucru se vede și din această carte, care reunește câteva interviuri pe care i le-a luat în diferite momente ale vieții, eseuri, articole, o conferință mai întinsă, ba chiar și o poezie. Pe de o parte, Vargas Llosa își manifestă admirația, dar și talentul de portretist, intervievator și eseist, iar pe de altă parte, Borges își dezvăluie precizia aproape matematică de a scrie literatură, pasiunea pentru proză scurtă, micile sau mai marile ambiții sau afilieri politice, dezinteresul total față de roman etc.
O carte menită să ne facă să-l (re)descoperim pe adevăratul Borges.
Mario Vargas Llosa l-a admirat foarte mult pe Jorge Luis Borges, iar acest lucru se vede și din această carte, care reunește câteva interviuri pe care i le-a luat în diferite momente ale vieții, eseuri, articole, o conferință mai întinsă, ba chiar și o poezie. Pe de o parte, Vargas Llosa își manifestă admirația, dar și talentul de portretist, intervievator și eseist, iar pe de altă parte, Borges își dezvăluie precizia aproape matematică de a scrie literatură, pasiunea pentru proză scurtă, micile sau mai marile ambiții sau afilieri politice, dezinteresul total față de roman etc.
O carte menită să ne facă să-l (re)descoperim pe adevăratul Borges.
January 20, 2022
¿Qué se puede decir de Borges que no se haya dicho ya? Pues mucho. Siempre habrá algo más que decir sobre su obra y sobre él mismo. Aunque sea uno de los escritores más analizados (a nivel mundial) su producción literaria se puede revisar al infinito, tal como uno de los temas que más le interesaban. En esta compilación de entrevistas y artículos se diluye la figura de Vargas Llosa, para dar paso a un testimonio de su total y completa admiración hacia Borges. Las entrevistas son quizás más conocidas, pero los artículos revelan mucho de las motivaciones puramente intelectuales que eran el engranaje de la prosa del escritor. Desde sus preferencias literarias, pasando por su famoso desdén hacia el género de la novela, hasta sus paradójicas posturas políticas (igualmente desdeñosas), esta compilación hace una revisión rápida e interesante por la vida y obra del autor. No obstante, el mejor artículo es sin duda el último, en el que narra la última etapa de Borges revelada por un hallazgo inusual de Vargas Llosa en una librería, en el que el escritor de El Aleph se libera de la rigidez de lo corpóreo que había regido su vida y se entrega a la pasión de vivir, a través de la novedosa e insólita experiencia del amor. Un libro corto que se puede leer de un tirón, o dosificarlo por artículo.
April 1, 2024
A titan writing about another titan, both of whom I greatly admire despite their distinct approaches to literature. In this collection, Llosa has curated interviews, essays, and speeches spanning various periods, all centered around Borges and his literary legacy. Borges, who transformed Spanish-language literature by stripping away superfluous embellishments to craft a pristine and evocative prose. Borges, who kept his talent concentrated in the small bottles of short stories, essays and poetry. Borges, who didn't believe a story needed the larger form of a novel to be told. Who thought "the story is an older art form than the novel and may even outlive or go further than the novel."
Despite never having written a novel, in an age dominated by the novel as the primary vehicle for storytelling, Borges, with his intellectual playfulness, reshaped the narrative landscape of South American literature (in particular) and universal literature (in general). He was an early contributor to magical realism and his fantastic stories brought philosophical concepts to the masses.
This book serves as a tribute to the man and the writer, honoring his endeavors in refining the Spanish language by removing all excess, and to the man who actively opposed political and nationalist rhetoric and was a philosophical anarchist who believed in the individual and not in the State.
Llosa humanizes Borges, offering fresh insights into both his literary contributions and personal life. While not strictly a biography or literary criticism, the book navigates both realms, offering a comprehensive exploration of Borges' multifaceted legacy.
Despite never having written a novel, in an age dominated by the novel as the primary vehicle for storytelling, Borges, with his intellectual playfulness, reshaped the narrative landscape of South American literature (in particular) and universal literature (in general). He was an early contributor to magical realism and his fantastic stories brought philosophical concepts to the masses.
This book serves as a tribute to the man and the writer, honoring his endeavors in refining the Spanish language by removing all excess, and to the man who actively opposed political and nationalist rhetoric and was a philosophical anarchist who believed in the individual and not in the State.
Llosa humanizes Borges, offering fresh insights into both his literary contributions and personal life. While not strictly a biography or literary criticism, the book navigates both realms, offering a comprehensive exploration of Borges' multifaceted legacy.
June 17, 2022
خیلی خوب بود،تستادب استاد دیگر را نقد کرد و ستود،نشد بخش به بخش بخوانم و جلو برم،خصوصا بخش های گفتگو یوسا و بورخس،زمسن نگذاشتند بود برای من.
August 30, 2020
Cuando vi este libro me impresioné mucho, !qué título y qué autor! Y sí, si tuviera que definir este libro diría: dos grandes autores de la literatura hablando sobre el maestro Borges; uno haciendo entrevistas y dando su testimonio como lector y las influencias recibidas en su vida y escritos; y el otro, hablando sobre sí mismo, enriqueciéndonos con sus ideas tan claras, irónicas y enamorándonos de su literatura.
Reseña completa aquí
Reseña completa aquí
August 31, 2020
Para las personas que no han leído nada de Borges, este libro es un gran abrebocas de lo que pueden llegar a encontrar en su obra. En lo personal, lo disfruté. El libro tiene buen ritmo y está muy bien documentado. Me hubiera gustado (y por eso cuatro y no cinco estrellas) que hubiesen más entrevistas (de existir) para que se pudiera terminar de armar la imagen de Borges a través de sus propias palabras.
Los ensayos y conferencias no están para nada mal. Es Vargas Llosa expresando su respeto y admiración por el escritor latinoamericano más importante del último siglo.
Los ensayos y conferencias no están para nada mal. Es Vargas Llosa expresando su respeto y admiración por el escritor latinoamericano más importante del último siglo.
December 7, 2021
کتابی کوچک که خوانش آن میتوانست لذتبخش باشد، اگر ترجمهی بهتری داشت. قسمتهایی از متن فارسی به شکلی نامفهوم نگاشته شده؛ ظاهرا مترجم نیز خود از فهم صحیح برخی بخشهای متن مبدا ناتوان بودهاست.
اگر از مانع ترجمه بگذرید، میتواند برای شناخت بورخس سودمند باشد. یوسا از طرفداران و ستایشگران اوست و نکات ارزشمندی دربارهی این مرد شگفتانگیز بیان میکند
اگر از مانع ترجمه بگذرید، میتواند برای شناخت بورخس سودمند باشد. یوسا از طرفداران و ستایشگران اوست و نکات ارزشمندی دربارهی این مرد شگفتانگیز بیان میکند
December 25, 2022
عالی است. همانقدر که تحلیل و شناخت بورخس است دیدگاه یوسا را هم میشناسیم. یوسا صادقانه، روشن، با کنجکاوی و شجاعت زیاد با عشق ممنوعهی خود بورخس روبرو میشود. مقالهای که در این کتاب خیلی دوست داشتم مقالهی «داستانهای بورخس» بود. با این مقاله آدم هوس میکند دوباره آثار بورخس را بازخوانی کند و لذت جدیدی از او ببرد. بورخس در ایران زیادی روشنفکرانه شناخته شده و البته نویسندهی سادهای نیست اما وجه طنزآمیز و لذتبخش ادبی او برای ما اکثراً مفقود است.
December 6, 2023
کلا از ریخت و قوارهی یوسا خوشم نمیآید و این هم همینطوری برداشتم چون راجع به بورخس بود و خب سستیم شد. کلا کتاب بیچیزی است چند گزارهی کلی راجع به شیوهی نوشتار بورخس، یک نقد اخلاقی مضحک و بیربط از یوسا بر بورخس که قابل حدس بود.
جلد، صفحهآرایی، فونت و همهچیز نشر برج بیانگر عدم ذوق و فقدان زیباییشناسیست، انتخاب این فونت خشک که گمانم نازنین بود خواندن را سخت میکرد.
جلد، صفحهآرایی، فونت و همهچیز نشر برج بیانگر عدم ذوق و فقدان زیباییشناسیست، انتخاب این فونت خشک که گمانم نازنین بود خواندن را سخت میکرد.
November 21, 2020
He entrado con cierto entusiasmo a este nuevo libro de Vargas Llosa. Aunque con los años políticamente se ha inclinado hacia un ala conservadora muy desafortunada, una lectura a Jorge Luis Borges parecía un acontecimiento literario que no debía pasar desapercibido. La experiencia puede catalogarse como una gratificación decepcionante. Y esto se debe a la decisión estructural y mercadotécnica por la que ha optado el autor. Es un libro que reúne artículos publicados a lo largo de cincuenta años. Casi no suelo comentar esto, pero en este caso me parece excesivo el precio de un libro de poco menos de 120 páginas que ha surgido como una recopilación de entrevistas y ensayos que pueden leerse fácilmente en los periódicos y revistas donde fueron publicados. Medio siglo con Borges nace desde la pereza de cumplir un contrato con la editorial, la cual ha sabido promocionar bien la aparición de estos textos.
No obstante, me parece que teniendo en cuenta estos detalles sobre su precio y extensión, Medio siglo con Borges cumple con su cometido de explorar, de manera superficial, la obra y figura del autor de El aleph, aunque desde mi punto de vista es una exploración que se antoja incompleta y sumamente breve. Me gustó que Vargas Llosa haya tomado en cuenta tanto la literatura de Borges como la creación de su personaje, Borges el otro, el de las frases irónicas, el de las entrevistas: “Ese Borges de las fotos no era él, sino, como el Shakespeare de su ensayo, una ilusión, un simulador, alguien que iba por el mundo representado a Borges y diciendo las cosas que se esperaba que Borges dijera sobre los laberintos, los tigres, los compadritos”. No deja de ser una observación nacida más bien de la literatura y no de la mirada crítica o profunda a la obra literaria de Borges. Ese me parece otro punto decepcionante del libro: salvo en “Las ficciones de Borges”, el mejor texto aquí reunido, Vargas Llosa repasa más al otro personaje de Borges que a sus libros.
En resumen, hay chispazos de inteligencia y buenas observaciones (sobre todo políticas e irónicas) sobre el personaje de Jorge Luis Borges. Sin embargo, en mi opinión, esperaba una obra al nivel de La orgía perpetua o García Márquez: Historia de un deicidio, es decir, no una recopilación por contrato sino una mirada crítica más penetrante sobre el impacto de la obra de Borges en la historia de la literatura. Medio siglo con Borges palidece en comparación a estos ensayos. Pienso que Vargas Llosa al final termina debiéndole un libro así a Borges, más que nada porque a lo largo del libro hay una insistencia en la idea de que “fue el mejor escritor de habla hispana durante el siglo XX”. La pereza (nacida del contrato editorial) de Vargas Llosa termina por perderlo en el laberinto de espejos que es la obra Jorge Luis Borges.
Del uno al diez: C i n c o.
No obstante, me parece que teniendo en cuenta estos detalles sobre su precio y extensión, Medio siglo con Borges cumple con su cometido de explorar, de manera superficial, la obra y figura del autor de El aleph, aunque desde mi punto de vista es una exploración que se antoja incompleta y sumamente breve. Me gustó que Vargas Llosa haya tomado en cuenta tanto la literatura de Borges como la creación de su personaje, Borges el otro, el de las frases irónicas, el de las entrevistas: “Ese Borges de las fotos no era él, sino, como el Shakespeare de su ensayo, una ilusión, un simulador, alguien que iba por el mundo representado a Borges y diciendo las cosas que se esperaba que Borges dijera sobre los laberintos, los tigres, los compadritos”. No deja de ser una observación nacida más bien de la literatura y no de la mirada crítica o profunda a la obra literaria de Borges. Ese me parece otro punto decepcionante del libro: salvo en “Las ficciones de Borges”, el mejor texto aquí reunido, Vargas Llosa repasa más al otro personaje de Borges que a sus libros.
En resumen, hay chispazos de inteligencia y buenas observaciones (sobre todo políticas e irónicas) sobre el personaje de Jorge Luis Borges. Sin embargo, en mi opinión, esperaba una obra al nivel de La orgía perpetua o García Márquez: Historia de un deicidio, es decir, no una recopilación por contrato sino una mirada crítica más penetrante sobre el impacto de la obra de Borges en la historia de la literatura. Medio siglo con Borges palidece en comparación a estos ensayos. Pienso que Vargas Llosa al final termina debiéndole un libro así a Borges, más que nada porque a lo largo del libro hay una insistencia en la idea de que “fue el mejor escritor de habla hispana durante el siglo XX”. La pereza (nacida del contrato editorial) de Vargas Llosa termina por perderlo en el laberinto de espejos que es la obra Jorge Luis Borges.
Del uno al diez: C i n c o.
February 20, 2024
Volim Borhesa, a volim i da čitam mišljenja velikih pisaca o drugim piscima, tako da je ovo verovatno najzanimljivija knjiga koju sam pročitala od početka godine.
Nije reč o studijskom, akademskom delu, već o zbirci članaka, intervjua i ogleda koje je Ljosa tokom nekoliko decenija napisao o Borhesu - uvek između neizmernog divljenja, kritike i prekora.
• Don Mario o Borhesovom stilu:
„Ekonomičnost sredstava je manijačka: nikada nema nijednog suvišnog podatka niti reči mada su često prikriveni neki sastojci kako bi naterali na rad čitalačku pamet.“
„Borhesov stil je pametan i čist, matematički sveden, sa smelim pridevima i jedinstvenim idejama; stil u kojem niti šta nedostaje niti šta pretiče, gde na svakom koraku ovlaš dotičemo uznemirujuću tajnu - savršenstvo. Protivno nekim njegovim pesimističkim tvrdnjama da španski nije kadar za precizno i nijansirano izražavanje, stil koji je prekalio pokazuje da španski jezik može da bude podjednako tačan i istančan kao francuski, a savitljiv i inovatorski kao engleski.“ (Fun fact - prevodilac u pogovoru dodaje kako je španski po prirodi rapsodičan i brbljiv, sklon višku reči, a da o tome svedoči i lingvistička činjenica da je isti tekst preveden na španski i engleski jezik za 25% duži u španskoj verziji).
• Borhes o tome zašto misli da nikada nije dobio Nobelovu nagradu: „Zato što ta gospoda dele sa mnom mišljenje koje imam o svom delu.“
• Nije čitao knjige koje su napisane o njemu samom: „ Znam da je (knjiga) dobra, ali me tema ne zanima, ili me previše zanima, tako da je neću pročitati.“
• O tome da li je zadovoljan svojom sudbinom: „Ne, nisam zadovoljan, ali znam da bih s drugom sudbinom bio druga osoba. A kao što kaže Spinoza: „Svaka stvar želi samoću sopstvenog bića.“ Ja insistiram da budem Borhes, ne znam zašto." ♥️
„Malo toga mi se desilo, a mnogo sam čitao. Bolje reći: malo toga mi se dogodilo što zaslužuje da se pamti više od Šopenhauerovih misli ili verbalne muzike Engleske.“
• „ Diktature podstiču tlačenje, diktature podstiču servilnost, diktature podstiču svirepost; a najgore je to što podstiču idiotizam.“
• Kao skandal majstor 😂:
„Ja sam, takođe, mogao da napišem Kafkin Zamak, jedino što bi kod mene imao samo jednu stranicu.“
„Sabato piše mnogo bolje od mene...! (pauza) ... barem on tako kaže...“
Nije reč o studijskom, akademskom delu, već o zbirci članaka, intervjua i ogleda koje je Ljosa tokom nekoliko decenija napisao o Borhesu - uvek između neizmernog divljenja, kritike i prekora.
• Don Mario o Borhesovom stilu:
„Ekonomičnost sredstava je manijačka: nikada nema nijednog suvišnog podatka niti reči mada su često prikriveni neki sastojci kako bi naterali na rad čitalačku pamet.“
„Borhesov stil je pametan i čist, matematički sveden, sa smelim pridevima i jedinstvenim idejama; stil u kojem niti šta nedostaje niti šta pretiče, gde na svakom koraku ovlaš dotičemo uznemirujuću tajnu - savršenstvo. Protivno nekim njegovim pesimističkim tvrdnjama da španski nije kadar za precizno i nijansirano izražavanje, stil koji je prekalio pokazuje da španski jezik može da bude podjednako tačan i istančan kao francuski, a savitljiv i inovatorski kao engleski.“ (Fun fact - prevodilac u pogovoru dodaje kako je španski po prirodi rapsodičan i brbljiv, sklon višku reči, a da o tome svedoči i lingvistička činjenica da je isti tekst preveden na španski i engleski jezik za 25% duži u španskoj verziji).
• Borhes o tome zašto misli da nikada nije dobio Nobelovu nagradu: „Zato što ta gospoda dele sa mnom mišljenje koje imam o svom delu.“
• Nije čitao knjige koje su napisane o njemu samom: „ Znam da je (knjiga) dobra, ali me tema ne zanima, ili me previše zanima, tako da je neću pročitati.“
• O tome da li je zadovoljan svojom sudbinom: „Ne, nisam zadovoljan, ali znam da bih s drugom sudbinom bio druga osoba. A kao što kaže Spinoza: „Svaka stvar želi samoću sopstvenog bića.“ Ja insistiram da budem Borhes, ne znam zašto." ♥️
„Malo toga mi se desilo, a mnogo sam čitao. Bolje reći: malo toga mi se dogodilo što zaslužuje da se pamti više od Šopenhauerovih misli ili verbalne muzike Engleske.“
• „ Diktature podstiču tlačenje, diktature podstiču servilnost, diktature podstiču svirepost; a najgore je to što podstiču idiotizam.“
• Kao skandal majstor 😂:
„Ja sam, takođe, mogao da napišem Kafkin Zamak, jedino što bi kod mene imao samo jednu stranicu.“
„Sabato piše mnogo bolje od mene...! (pauza) ... barem on tako kaže...“
December 20, 2022
Această carte este mai mult decât o reverență făcută de Llosa în fața lui Borges. Este de-a dreptul o concisă biografie a acestuia din urmă, prin care îl descoperim pe „geniul argentinian al ficțiunii” în multiplele sale fațete atât literare cât și biografice. De departe cel mai înduioșător text este „Călătoria în balon” în care este descris Borges la bătrânețe, într-un moment în care forul său interior suferă o schimbare la 180 de grade, din fericire, în bine. Despre ce este vorba, vă las să descoperiți.
January 5, 2021
Si te gusta Borges, te regalará una tarde de amena lectura con un par de entrevistas interesantes y detalles que yo al menos no conocía. No mucho más, pero tampoco menos.
April 25, 2023
Ta książka znalazła się u mnie ze względu na swoją okładkę, muszę przyznać, że ze mnie to taka sroka okładkowa, przypuszcza, że nie tylko ja tak mam prawda? 😉
Książka jest poświęcona argentyńskiemu pisarzowi, poecie i eseiście Jorge Luisowi Borgesowi. Człowiekowi skromnemu, który pod koniec swego życia utracił wzrok. Są w niej zebrane wywiady i wiadomości o nim. Autor jest ogromnym fanem słynnego pisarza, czytał wszystko co wyszło spod jego pióra. Na samym początku poznajemy przyczynę powstania tej krótkiej książki, następnie przechodzimy do wywiadu przeprowadzonego z Borgesem. Potem autor opowiada, w jakich warunkach żył mistrz i kto był najważniejszy w jego życiu. Kolejny rozdział to znów wywiad i sporo wiadomości. Dowiemy się jaki stosunek poeta miał do polityki, swojej twórczości oraz kobiet. Autor pisze bogatym i pięknym językiem, widać jego fascynację mistrzem. Czyta się ją błyskawicznie i jest to książka dla fanów obu pisarzy.
Książka jest poświęcona argentyńskiemu pisarzowi, poecie i eseiście Jorge Luisowi Borgesowi. Człowiekowi skromnemu, który pod koniec swego życia utracił wzrok. Są w niej zebrane wywiady i wiadomości o nim. Autor jest ogromnym fanem słynnego pisarza, czytał wszystko co wyszło spod jego pióra. Na samym początku poznajemy przyczynę powstania tej krótkiej książki, następnie przechodzimy do wywiadu przeprowadzonego z Borgesem. Potem autor opowiada, w jakich warunkach żył mistrz i kto był najważniejszy w jego życiu. Kolejny rozdział to znów wywiad i sporo wiadomości. Dowiemy się jaki stosunek poeta miał do polityki, swojej twórczości oraz kobiet. Autor pisze bogatym i pięknym językiem, widać jego fascynację mistrzem. Czyta się ją błyskawicznie i jest to książka dla fanów obu pisarzy.
January 13, 2025
Potężny fangirl. Mario Vargas Llyosa dosłownie napisał wiersz o za*ebistości Borgesa. Trochę mnie to bawi szczerze mówiąc ale jakby okaaaay, rozumiem, wszyscy mamy swoich literackich idoli czy coś.
Miałam też wrażenie, że autor się powtarza dosyć często - takie uczucie, że kilka razy czytam o tym samym i jakby nie wbiło mi się to w głowę jakoś mocno ale no to serio jest krótka książeczka i zostawia we mnie takie wrażenie, że chyba dobrze, że krótka, bo przy długiej mogłabym się zanudzić. I jakby idk czemu ale myślałam, że autor ma jakieś większe doświadczenie z J.L.B. niż kilka wywiadów na przestrzeni lat i namiętna lektura jego tworów a no chyba nie miał... Aczkolwiek hmmm... Może to wystarczy?
Miałam też wrażenie, że autor się powtarza dosyć często - takie uczucie, że kilka razy czytam o tym samym i jakby nie wbiło mi się to w głowę jakoś mocno ale no to serio jest krótka książeczka i zostawia we mnie takie wrażenie, że chyba dobrze, że krótka, bo przy długiej mogłabym się zanudzić. I jakby idk czemu ale myślałam, że autor ma jakieś większe doświadczenie z J.L.B. niż kilka wywiadów na przestrzeni lat i namiętna lektura jego tworów a no chyba nie miał... Aczkolwiek hmmm... Może to wystarczy?
September 21, 2020
Una de las facetas de Mario Vargas Llosa que resultan más deliciosas intelectualmente es, sin duda, la ensayística. En ese sentido, Medio siglo con Borges resulta agridulce. Primero, porque recopila algunos textos y entrevistas que, durante muchos años, han vinculado al peruano con el bonaerense. Esa es la parte buena. Sin embargo, es demasiado corto. ¡Cuán bello habría sido leer un ensayo largo de Vargas Llosa sobre Borges, del mismo calibre intelectual de su tesis doctoral sobre García Márquez o de su maravillosa La llamada de la tribu!
July 9, 2024
مجموعه مقالهای که برای خوانندگان و دوستداران بورخس شگفتآور و لذتبخش خواهد بود.
Displaying 1 - 30 of 127 reviews