Bruno. Epoka genialna

by Anna Kaszuba-Dębska

Niepokojący, barwny portret Schulza – artysty niepowtarzalnego.

Jako dziecko: piąty. Najmłodszy syn Jakuba Schulza i Henrietty z domu Kuhmerker. Po śmierci ojca i brata: jedyny żywiciel rodziny. Jako uczeń: wybitny. Jako nauczyciel: nieznoszący swojej pracy. Za sprawą Xięgi Bałwochwalczej: nazywany przez niektórych szerzycielem pornografii. Dzięki Zofii Nałkowskiej: geniusz awangardy. W Drohobyczu: artysta wyjątkowy. W żydowskim getcie: jeden z wielu mu podobnych, którego śmierć nie znaczy nic.

Pozostały po nim niekompletne listy, legenda o niedokończonej powieści, baśniowe malowidła ścienne wykonane podczas wojny dla synka gestapowca. I miano jednego z najważniejszych prozaików 20-lecia międzywojennego, o którego Sklepach cynamonowych słyszał każdy Polak.

Anna Kaszuba-Dębska – malarka, graficzka, ilustratorka. Pisarka. Reżyserka filmów animowanych i reklam. Znana z instalacji artystycznych Projekt szpilki i Emeryty inspirowanych dziełami Brunona Schulza. Współtworzy Fundację Burza Mózgów organizującą największy w Europie Festiwal Literatury dla Dzieci. Autorka książki Kobiety i Schulz. W 2018 roku otrzymała stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie literatura.

Genres: Nonfiction

600 pages, Hardcover

First published August 2, 2020

Reviews

[Jakub Horbów · Rating 4 out of 5]

Ta biografia stoi głównie niesamowitą postacią jej bohatera. Schulz był osobą nieodgadnioną, jednak inną niż ta jaką znałem pobieżnie ze szkoly, czy wikipedii przed przeczytaniem książki Kaszuby-Dębskiej. Pozwala ona poznać bardziej ludzką twarz autora Sklepów cynamonowych, poprzez niezliczone wspomnienia i listy osób z którymi ten spędzał czas, podczas wyjazdów z rodzinnego Drohobycza. (Tutaj mój apel o wznowienie "Księgi listów"!) Dla mnie dużym odkryciem był Schulz rysownik, grafik i znawca wielkiej literatury.

Choć sama biografia jest dość chaotyczna, liczne powtórzenia i brak chronologicznej ciągłości nawet wewnątrz poszczególnych akapitów utrudniają czytanie, jest to pozycja obowiązkowa dla każdego zainteresowanego postacią jej bohatera.

[Paweł · Rating 3 out of 5]

Już na wstępie robię zastrzeżenie: oceniam tę biografię na 2 ½ *
Moje zastrzeżenia dotyczą nie tyle jakichś braków, tylko wręcz klęski urodzaju, czyli tego, czego jest za dużo.
Zbyt wiele jest cytatów z prozy Schulza w kontekście jego realnego życia. Fakt, że w swoim wyimaginowanym świecie widział otoczenie w specyficzny, atakujący zmysły i przytłaczający opisem sposób, nie legitymizuje takich cytatów, żeby oddać atmosferę zwykłego spaceru, czy po prostu wyjścia z domu do szkoły.
Za często mamy do czynienia z powtórzeniami, co gorsza również powtórzeniami wspomnianych już cytatów. Lecz przede wszystkim dużo tu powtórzeń konkretnych sytuacji, spotkań, pobytów w danym miejscu i towarzystwie.
Pompowanie objętości książki przejawia się także w nadmiernym opisywaniu np. ceremonii bar micwy, czy pogrzebowej. Rozumiem chęć wprowadzenia czytelnika w specyfikę danej sytuacji, ale w przypadku, kiedy nie ma źródeł, które potwierdzają coś więcej, niż sam fakt odbycia się, używanie sfabularyzowanego opisu jakby zaczerpniętego z Wikipedii, nie zrobiło wg mnie dobrego efektu.
Tak samo jak nadmierne, moim zdaniem, wprowadzenie czytelnika w sytuację społeczno-polityczno-gospodarczą Galicji.
Rozbudowane i zawiłe opisy koligacji rodzinnych również nieco mnie wybiły z rytmu, zamiast w takowy wprowadzić, dając tło rodzinne sylwetce samego Schulza.
Niełatwym wyzwaniem jest zrekonstruowanie czyjejś biografii, jeśli większość źródeł zaginęła lub została zniszczona i pełen jestem uznania do wykonanej pracy. Dla mnie jednak potencjał odnalezionych, czy wyszukanych materiałów został w znacznej mierze zaprzepaszczony poprzez chęć rozbudowania objętości. Rozpatrywanie Schulza w aspekcie (za częściami): Artysty, Brunia (dziecko), Bruna (dojrzałość) i Żyda spowodowało pokrywanie się części wątków.
Zakończenie biografii 13 (sic!) niemalże identycznymi wersjami śmierci, z których żadna nie jest bardziej prawdopodobna od innych i każda jest częściowo konfabulacją... Jest raczej tylko potwierdzeniem moich zastrzeżeń.
Dla wielbicieli Bruna Schulza, oczywiście warte polecenia. Ale fajerwerków nie będzie.

[Kate · Rating 3 out of 5]

Trudno mi ocenić tę biografię, możliwie dlatego, że ogólnie nie jestem bardzo dobrze zaznajomiona z tym gatunkiem. Wydaje mi się, że było tu za dużo mało istotnych szczegółów (typu: ile koszulek, a ile pieluszek powinna była przyszykować sobie świeżo upieczona matka albo - w mieście rodzinnym Schulza wydobywa się sól - czytamy więc instrukcję pozyskiwania soli z wody solankowej). Z drugiej jednak strony, historie i reklamy, które można było napotkać w czytanych w tamtych czasach gazetach; teksty, które faktycznie Schulz z dużym prawdopodobieństwem napotykał - te informacje były dla mnie ciekawe, może więc trudno to wypośrodkować.
Sporo jest w tej książce powtórzeń - np. to, że Hania, siostra Schulza, to "spokojna" dziewczyna czytamy kolejno na stronach 236, 237, 238, przy czym strony 236, 238 zawierają identyczny cytat. Możliwe, że to zamierzone, mnie jednak trochę dziwiły tego typu powtórki.
Osobiście też wolałabym podpisy zdjęć zaraz pod nimi, nie na samym końcu książki.
Nie da się jednak ukryć, że autorka wykonała, kolokwialnie mówiąc, kawał porządnej roboty, a im bardziej ktoś interesuje się Schulzem, tym bardziej powinien sięgnąć po tę pozycję.
Zaszokował mnie fragment, w którym autorka cytuje list Ireny Kejlin-Mitelman, dot. czynu pedofilnego popełnionego przez Schulza. To informacja, którą trudno znaleźć w Internecie, i której w polskiej szkole przy omawianiu "Sklepów cynamonowych" na pewno się nie uświadczy. Cieszy mnie, że autorka Schulza w żaden sposób nie wybiela - jego portret w tej książce jest zarówno obszerny, jak i obiektywny.

[Book Nook · Rating 5 out of 5]

Każde spotkanie z tą książką to wyprawa do zapomnianych realiów Polaków i Żydów pod zaborami, w pięknej epoce Belle i dramatycznych realiów wojny. Do wód kudowskich, gdzie wybierzemy się z ojcem Schulza cierpiącym na schizofrenię i gruźlicę, do mieszkania jego histerycznej siostry, którą się opiekował. Najpewniej to właśnie doświadczenia związane z chorym ojcem będą źródłem fantasmagorycznej prozy Brunia, a służąca Adela będzie archetypem rozbuchanej kobiecości w jego rysunkach i opowiadaniach. Kilka lat później w tym samym ośrodku dawnego SPA, Bruno odbędzie pierwsze rozmowy z Zofią Nałkowską, która stanie się później matką jego sławy. Anna Kaszuba-Dębska zabiera nas w piękną podróż do realiów przemysłu naftowego, dzieciństwa w Drohobyczu, które ukształtowało światopogląd i sztukę Schulza, do jego marzeń i fascynacji. Analizując fragmenty dzieł i archiwa listów do Jerzego Ficowskiego autorka odkrywa przed nami zaskakujące fakty życiorysu Bruno Schulza i niemal całą prawdę o nim. Z wypiekami na twarzy czytałam fragmenty, w których Bruno pierwszy raz się zakochał albo pisał list pełen zachwytów nad wielkością Juliana Tuwima, który zresztą najpierw napisał do niego z gratulacjami po wydaniu Sklepów cynamonowych. Piękna przygoda, warto ją przeżyć. Rozpłynęłam się!

[Jackspear217 · Rating 4 out of 5]

Muszę, ze wstydem przyznać, że poza lekturą Sklepów cynamonowych i małej notki na lekcjach polskiego, niewiele wiedziałem o Brunonie Schulzu. Aż do teraz. Bruno. Epoka genialna to biografia aspirująca do bycia totalną i są ku temu powody. Fajnie, że zaczyna się nielinearnie, bo artystę poznajemy jako dorosłego mężczyznę, podczas pobytu w Paryżu, następnie poznajemy historię jego rodziny by zagłębić się w fakty, które go ukształtowały jako twórcę, pisarza, malarza, rysownika. Jak się okazuje z tego portretu był jedną z barwniejszych postaci artystycznego świata dwudziestolecia międzywojennego. To obraz barwny, niepokorny ale i niepokojący, o czym przekonujemy się, kiedy autorka, napracowawszy się, analizuje poszczególne dzieła artysty i poddaje je swoistej analizie i tłumaczy nam co i kto wpłynął na jego twórczość. Jest to bardzo ciekawe, bo sam Schulz zafascynowany był psychoanalizą między innymi i gdy przyjrzymy się jego tekstom i rysunkom widać tą fascynację. Książka dostarcza też historycznych faktów i dat, bo był to burzliwy czas i również kształtował go jako prozaika. Ostatnia część książki jest najsmutniejsza. Przedstawia sceny śmierci autora Sanatorium pod klepsydrą, a właściwie ich kilkanaście wersji, bo tego jak było nie możemy być pewni, tak niewiele z dorobku i życia Schulza zostało, że trochę dalej pozostaje on dla nas zagadką, także to jak umarł i tym większe należą się Annie Kaszubie-Dębskiej wielkie brawa i podziękowania, że uraczyła nas tą książką i teraz tacy ignoranci jak ja, mogą powiedzieć, że znają choć trochę życiorys Bruna Schulza. Serdecznie polecam!!!
Za egzemplarz dziękuję @takczytam.poznan

[Vera · Rating 5 out of 5]

Niezwykle melancholijna i mistrzowsko napisana biografia. Chwyciła mnie za serce. Szkoda, że wojna pochłonęła tylu wielkich artystów, dobrych i pięknych ludzi. Tym bardziej jestem przerażona widząc szturm z jakim organizacje nacjonalistyczne dochodzą w Europie do władzy… A może być tak pięknie, beztrosko, miłośnie i artystycznie, a i tak zło wciąż opanowuje świat. Autorka stworzyła doskonały portret Schulza i czasów, w których żył. Jest to bogate i wartościowe, które nie pozostawia nic do życzenia. Poznajemy tu Schulza jako małego Brunia wychowującego się pod czujnym okiem jedynej chyba w rodzinie opanowanej mamy, Brunia licealistę, Brunona wykładowcę rysunku, artystę, fetyszystę, masochistę, melancholika, ale nad wyraz inteligentnego, uczonego, wrażliwego i fascynujacego człowieka. Bardzo udzielił mi się ten świat. Pozostaję nim oczarowana

[Piotr · Rating 3 out of 5]

Melancholijne i klimatyczne, niekiedy zanadto.