ออกนอกขนบประวัติศาสตร์ไทย

รวมบทความ ธงชัย วินิจจะกูล #3

by ธงชัย วินิจจะกูล

สำหรับนักเรียนประวัติศาสตร์ หนังสือเล่มนี้จะช่วยปูพื้นฐานความรู้ประวัติศาสตร์ในระดับมูลฐาน ให้ภาพรวมของกระแสความเคลื่อนไหวของวิทยาการประวัติศาสตร์ไทยที่พยายามออกนอกขนบ เสนอแนะทฤษฎีวิพากษ์ทั้ง post-national,postmodern,post-colonial history และทฤษฎีที่ให้มุมมองเชิงพื้นที่ รวมไปถึงตัวอย่างการปรับใช้ทฤษฎีต่าง ๆ เหล่านี้ในการวิเคราะห์วิพากษ์อย่างเป็นรูปธรรม

Genres: History

352 pages, Paperback

Published January 1, 2019

About the author

ศาสตราจารย์ ธงชัย วินิจจะกูล นักวิชาการด้านประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ชาวไทย เกิดและโตที่กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย อดีตรองนายกองค์การบริหารองค์การนักศึกษามหาวิทยาธรรมศาสตร์อดีตเป็นผู้นำนักศึกษาซึ่งถูกจับกุมในเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ต่อมาย้ายไปสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 ปัจจุบันเป็นศาสตราจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประวัติศาสตร์ไทย ที่มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน แมดิสัน สหรัฐอเมริกา

เขามีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในด้านประวัติศาสตร์วัฒนธรรมและวิทยาการของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคต้นสมัยใหม่และสมัยใหม่ (คริสต์ศตวรรษที่ 19 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20) โดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับการปะทะกันทางภูมิปัญญาและวัฒนธรรมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กับอารยธรรมตะวันตก ประวัติศาสตร์ความคิดและการเมืองวัฒนธรรมของสยาม/ไทย ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงปัจจุบัน ประวัติศาสตร์ชาตินิยม ประวัติศาสตร์ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ความทรงจำ ประวัติศาสตร์บาดแผล และวิธีที่สังคมจัดการกับอดีตที่เป็นปัญหาเหล่านั้น

Reviews

[Wisin(ZEN) Charoensuk-Sira · Rating 5 out of 5]

หนังสือ5ดาวครับ ภายในเล่มบรรจุบทความจำนวนมาก ทั่งความเป็นมาเป็นไปของโครงเรื่องประวัติศาสตร์ แนวคิดประวัติศาสตร์ที่มาปะทะกัน ประวัติศาสตร์สัญลักษณ์ผ่านอนุสาวรีย์ วิธีวิทยาทางประวัติศาสตร์ของมิเชล ฟูโก้ มีตัวอย่างในบริบทของประวัติศาสตร์ไทยมากมาย แต่เน้นย้ำเสมอว่า ประวัติศาสตร์ไม่ใช่ความจริงเพียงหนึ่งเดียว ในทุกๆเรื่องของประวัติศาสตร์มีความเหมือนและต่างอย่างน่าฉงนกับนวนิยาย เพราะต่างก็เป็นเรื่องเล่าที่ผ่านการใช้ภาษาศาสตร์เป็นเครื่องมือ มีการยกตัวอย่างจำนวนมากและต่อเหตุการณ์หนึ่งๆก็มีหลายประวัติศาสตร์(หลายคนแต่ง) ซึ่งมีโครงเรื่องต่างกันและประโยชน์ใช้สอยต่างกัน แค่ปรับจุดเริ่มต้นและจุดจบของเรื่องภาพจดจำของประวัติศาสตร์นั้นต่อความนึกคิดมนุษย์ก็เปลี่ยนไปได้แล้ว หากคุณได้อ่านเล่มนี้คุณจะมองประวัติศาสตร์ในมุมมองที่เปลี่ยนไปอย่างแน่นอน และน่าจะได้อรรถรสมากขึ้นต่อการมองให้ลึกลงไปถึงแก่นของเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์นั้นๆ ถึงความนึกคิดของคนแต่งหรือเขียนประวัติศาสตร์นั้นๆ

[Arnut Pongprueksa · Rating 5 out of 5]

การอธิบายประวัติศาสตร์แบบโครงเรื่องแบบเดิมๆ ซ้ำๆ ในแวดวงวิชาการของประเทศไทย ทำให้เราเห็นภาพประวัติศาสตร์ในแบบเดิมๆ มาตลอด ไม่ว่าจะเป็นการใช้ชาติ/กษัตริย์มาเป็นตัวอธิบาย หรือที่ผู้เขียนเรียกว่า “ประวัติศาสตร์แบบราชาชาตินิยม” ด้วยเหตุนี้ อาจารย์ธงชัย พยายามฉายภาพให้ผู้อ่านเห็นว่ามันมีการอธิบายประวัติศาสตร์อีกหลายรูปแบบที่สามารถทำได้ แต่เรามักไม่รู้จักกัน (แต่เป็นที่รู้จักกันนอกประเทศโดยเฉพาะอย่างยิ่ง แวดวงตะวันตก) หรือ ที่เรียกว่าประวัติศาสตร์ “นอกขนบ” นั้นเอง

ผู้เขียนได้ยกตัวอย่างงานต่างๆ ที่มีลักษณะ “นอกขนบ” ในวงการประวัติศาสตร์ไทย อาทิ งานของอาจารย์นิธิฯ (การใช้วรรณกรรมเป็นวัตถุการศึกษา) งานของอาจารย์ฉัตรทิพย์ (การใช้ชุมชนหมู่บ้านมาเป็นปริมณฑลการศึกษา) หรือจะเป็นงานของผู้เขียนเองอย่างหนังสือ Siam Mapped

นอกจากนี้ หนังสือ เล่มนี้ยังสอดแทรกคำอธิบายเกี่ยวกับวิธีวิทยา (Methodology) ต่างๆ ทางประวัติศาสตร์ด้วย เช่น การเสนอความคิดเกี่ยวกับ Postmodernism หรือ ประวัติศาสตร์สาแหรกวิทยา (Genealogy) ของ Michel Foucault ซึ่งน่าสนใจอย่างยิ่ง ตลอดทั้งการแสดงตัวอย่างการปรับใช้วิธีการอธิบายประวัติศาสตร์ใหม่ๆ อย่างเช่น การอธิบายพื้นที่กับความทรงจำว่ามันไปด้วย สำหรับกรณีการศึกษาการย้านสถานที่จากท่าพระจันทร์สู่รังสิตของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

แม้หนังสือเล่มอาจจะอ่านยากเสียหน่อย ไม่ว่าจะเป็นเพราะเหตุที่มีการใช้ศัพท์แสงเฉพาะทาง หรือบางผลงานก็เป็นงานแปลมาอีกหนึ่งจากภาษาอังกฤษ แต่หากใช้เวลาและครุ่นคิดกับข้อเสนอและความเห็นของผู้เขียน รวมทั้งอ่านหนังสือเล่มนี้โดยตั้งคำถามหรือสงสัย (Skepticism) อยู่ตลอด มันจะกระตุ้นให้เซลล์สมองเราทำงานตลอดเวลา และอดสงสัยสิ่งที่เป็นอยู่หรือ “บทตั้งต้น” (Establishment) ในสังคมไม่ได้อย่างแน่นอน

[Natthaphon · Rating 5 out of 5]

หนังสือเล่มนี้ไม่ได้มีจุดประสงค์หลักเพื่อเล่าเรื่องราวประวัติศาสตร์ แต่เป็นการให้ความรู้ความเข้าใจการศึกษาประวัติศาสตร์ แนวคิดหลักคือการมองประวัติศาสตร์ในฐานะเรื่องเล่าเรื่องหนึ่ง ให้ความสำคัญของจุดเริ่มและจุดจบ มีโครงเรื่องและปมปัญหาเหมือนกับภาพยนตร์หรือนิทานที่เราคุ้นเคย ในส่วนของประวัติศาสตร์ไทยที่ออกนอกขนบ ผู้อ่านมีความสนใจในประเด็นความเป็นท้องถิ่นที่ผสานรวมกับราชาชาตินิยมรวมศูนย์ได้เป็นอย่างดี และอยากให้ประเด็นนี้เป็นที่ถกเถียงในสังคมมากขึ้น

[Terdsak Jaidee · Rating 3 out of 5]

อ่านค่อนข้างยาก หลายคนน่าจะชอบบทหลังๆ เป็นทฤษฎีที่ว่าด้วยการเขียนประวัติศาสตร์

[TOPZA · Rating 5 out of 5]

ถึงจะอ่านยาก แต่ก็อ่านสนุกและได้ความมุมมองใหม่ๆ

[Piyapan In-ngam · Rating 5 out of 5]

มีหลายมุมมองในการศึกษาประวัติศาสตร์ หากใครไม่เคยศึกษาหรือผ่านตาเกี่ยวกับมานุษยวิทยา สังคมศาสตร์ ปรัชญา คิดว่าคงอ่านไม่เข้าใจ อ่านยาก challenge สุดๆ