'De vijand' is zonder twijfel een der mooiste en beste verhalen van Jos Vandeloo. Nadat dit verhaal in de gelijknamige bundel verscheen, die spoedig uitverkocht was, herschreef de auteur de tekst in zijn huidige en definitieve vorm. 'De vijand' speelt aan het einde van de oorlog in een dorp in het Belgisch-Nederlands grensgebied, dat beurtelings door de Duitsers en de Amerikanen wordt bezet en weer heroverd. De hoofdfiguur is een vijftienjarige jongen, die door de oorlog als het ware tussen hamer en aambeeld wordt geplet. De sfeer der oorlogsomstandigheden is prachtig weergegeven en het boek zit vol van een innerlijke spanning. Het is een sober en meesterlijk verhaal, dat de lezer doorkerft en hem nadien nog lang bijblijft.
From the English Wikipedia: Jos Vandeloo is a Belgian writer and poet. He grew up in a miner family and graduated as a chemist for the mining industry.
After the war he started working in the mine as a coal specialist and for this he traveled throughout Europe (up to 1953). In the meantime he also studied also Dutch and French literature at the Royal Academy and the Higher Institute for Arts in Antwerp.
After his career in the mine, he (first deputy director and afterwards) became director of the Belgian division of the publisher Manteau. In the sixties he was for a while sports commentator for the Belgian Radio and Television (BRT). Since 1963 he lives in Mortsel near Antwerp.
He made his debut in 1955, with the collection of poems Speelse parade (E: Playful parade) became well known with the stories De muur (E: The Wall) en Het gevaar (E: The Danger). In 1982, he became full-time writer.
In his work he generally describes the negative impact of modern society, such as loneliness and alienation and he tries to strive for an idealistic, paradisaical environment. He not only wrote novels, tales and poetry but also wrote several screenplays for television and theatre plays. His work has been translated into several European languages (such as Russian) and he has won several awards.
Gelezen toen ik 16 jaar was, was toen nog erg in trek en ik weet dat ik het echt goed vond. Ik las het nog eens 30 jaar later. Geeft de ervaringen weer van een jongen, bij de bevrijding door de Amerikanen in 1944. Legt de link met de verdwijning van zijn vader, meegenomen door de Duitsers. Schrijftechnisch is dit knap, maar het trauma van de jongen komt niet helemaal tot zijn recht.
Maar wie is tenslotte de vijand? Iedereen is de vijand en niemand is de vijand. Ik geloof dat vrienden en vijanden aan dezelfde tafel zitten, soms zelfs op dezelfde stoel. Misschien zijn wij onze eigen vijand?
'De vijand' is een oorlogsverhaal van Jos Vandeloo, een Belgisch schrijver met als bekendste werken het verhaal De muur en de roman Het gevaar. Het is een verhaal met een uitgebreide en pakkende beschrijving van de oorlogsomstandigheden, een spannend verhaal met een dramatische wending dat lang bijblijft. In De vijand beschrijft de ik-persoon, een rustige ingetogen vijftienjarige jongen, de laatste dagen van de oorlog in een Belgisch-Nederlands grensgebied dat om beurten door de Duitsers en Amerikanen wordt bezet en weer heroverd. Hij woont in een straat waar aan de overkant Amerikaanse soldaten hun tenten hebben opgeslagen. Met vier van hen heeft hij een goede band. Hij krijgt wel eens iets te eten van ze. In ruil daarvoor geeft hij ze steenkool. Van het gekregen eten maakt zijn moeder dan een uitgebreide maaltijd. Zijn moeder is door de oorlog oud en moe geworden. Zijn vader is een ernstige man, die veel respect en eerbied krijgt van de andere mannen. Samen met de andere mannen graaft zijn vader een schuilkelder om hun gezinnen en henzelf te beschermen. Tot dan geeft het boek voornamelijk een uitgebreide beschrijving van de sfeer, de omgeving en de soberheid van de oorlogstijd. Tot er plots een schot weerklinkt vlakbij de schuilkelder en er een Duitse soldaat dodelijk wordt getroffen. Vanaf hier wordt het verhaal heel spannend. En krijgt het een verrassend dramatische wending als de Duitse soldaten zijn vader en de andere mannen verdenken van de moord op de Duitse soldaat en de mannen voor de ogen van hun vrouw en kinderen worden afgevoerd. Een onverwacht en pakkend einde, dat lang bijblijft.
Het boek is een echte aanrader. Op het eerste zicht lijkt het verhaal op een uitgebreide beschrijving van de oorlogsomstandigheden gezien door de ogen van de vijftienjarige jongen. Door het plots weerklinken van dat schot, neemt het boek een heel andere wending en wordt het superspannend. Het onverwachte en pakkende einde waarin wordt beschreven dat de mannen worden weggevoerd is een beeld dat lang bijblijft.
Onwillekeurig ben ik geneigd “De vijand” van Jos Vandeloo, dat betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog, te vergelijken met “14” van Jean Echenoz, dat gaat over de Eerste Wereldoorlog. Ik kan dan niet anders dan concluderen dat het ene relaas niet voor het andere onderdoet. Beide boeken (romans? De term novelle is misschien meer op z’n plaats) behelzen de lotgevallen en ervaringen van een jongen, bij Echenoz (bijna) een jonge man, die met onmenselijke oorlogsverschrikkingen wordt geconfronteerd - zij het dat de protagonist van Vandeloo vooral een waarnemer is en die van Echenoz een noodgedwongen participant. In beide gevallen is de beschrijving van hetgeen ze meemaken indrukwekkend, indringend, haast onvergetelijk. Voor zover ik dat kan overzien –ik heb maar een beperkt aantal boeken van de schrijver in kwestie gelezen– is het terecht dat in de achterflaptekst van zijn boekje “De vijand” wordt aangemerkt als een hoogtepunt in het oeuvre van Jos Vandeloo. Een juweeltje, een aanrader, zonder meer.
Een heel sober verhaal dat net in de kleine dingen tussen het oorlogsgeweld in groots is en met een einde die je beklemmend en ietwat verloren achterlaat... (Found this a story that was big in the small things happening inbetween al the violence of war and with an ending that leaves the reader somewhat lost and oppressive behind)...
Uit dit verhaal komt voor mij één duidelijk gegeven naar voren: voor jonge mensen in een oorlogssituatie is er een innerlijke strijd tussen nieuwsgierigheid en onzekerheid.