Języczni. Co język robi naszej głowie

by Jagoda Ratajczak, Ola Niepsuj (Illustrator)

Czy kiedy mówimy w obcym języku, jesteśmy sobą? Czym różnią się osoby dwujęzyczne od słowników? Czy motywacja do nauki języka ma związek z jej skutecznością? Dlaczego w innym języku tak trudno wyrażać uczucia? Czy języka obcego można się nauczyć w każdym wieku?

Książka Jagody Ratajczak to niecodzienne wprowadzenie w świat nauki o języku. Autorka z poczuciem humoru przybliża mechanizmy nauki języków obcych i rozprawia się z wieloma mitami na temat dwujęzyczności. Podając przykłady z literatury przedmiotu i z własnego doświadczenia – osoby zafascynowanej nauką języków obcych – pisze o tym, jak znajomość innych języków zmienia nasz sposób myślenia, odczuwania, patrzenia na świat.

Genres: Nonfiction, Polish Literature, Poland, Language, Science, Linguistics, Audiobook

208 pages, Hardcover

First published April 3, 2020

Reviews

[Nikola]

Bardzo ciekawa, chociaż chętnie zobaczyłabym bardziej rozbudowaną wersję.

[Lamia]

Ratajczak dobrze pisze. Ładnie konstruuje wypowiedź, stara się ją uplastyczniac. Ale jak na moj gust brakuje tu materiału na książkę. Z tych badań, o ktorych opowiada, niewiele wynika. Może sie nawet wydawac, że językoznawstwo to bardzo uboga dziedzina, w ktorej nie ma zbyt wielu badań/eksperymentow pozwalajacych sformułować jakies konkretne tezy, wnioski. Ratajczak eksploruje temat dwujezycznosci, w ktorym jezykoznawstwo ma do powiedzenia głównie banały albo konstruuje naciagane teoryjki.

[Klaudia_p]

Jak dotąd to moje największe czytelnicze rozczarowanie tego roku.

Nie przypuszczałam, że w książce o języku to właśnie język, jakim jest pisana, będzie mi przeszkadzał najbardziej. Jagoda Ratajczak używa tak zinfantylizowanego języka, że aż zaczynam wątpić w jej umiejętności językowe. I wcale nie chodzi mi tu o drugi język, a o ojczysty. Od filolożki i tłumaczki oczekuję sprawnego posługiwania się pierwszym językiem ,w tym wypadku polskim, a nie czegoś takiego: "Kiedy w kostiumiku - na początku irytującym i przyciasnym - pląsamy coraz swobodniej, oznacza to po prostu, że upodabniamy się do rodzimych użytkowników naszego języka drugiego. A kiedy opanujemy już tę umiejętność na dobre, nasze otoczenie może nabrać uzasadnionych podejrzeń, że wcale nie prezentujemy mu prawdziwego oblicza, lecz raczej nasz aktorski kunszt". Ta maniera strasznie przeszkadza w czytaniu i odbiorze książki, bo takich nietrafionych metafor, kiepskich anegdot i językowych koszmarków, jest zatrzęsienie. Wkrada się tu jakaś sztuczność, a język to twór bardzo wdzięczny i plastyczny. U Jagody Ratajczak słowa są ciosane jak kołki. Zmarnowała cały potencjał tej książki, bo temat szalenie ciekawy, wydanie ładne, ale treść miałka, chaotyczna i niepełna.

Językowo jest źle, merytorycznie nic tu nie ma - są przywoływane badania, analizy, wniosków brak, ale za to są durne anegdotki, które podkreślają jedynie toporny humor autorki.

Powtórzę to raz jeszcze: ogromne rozczarowanie.

[Katika]

Ech, miało być przystępnie i dowcipnie, a jest za dużo metafor, a za mało merytorycznie. Ten esej to przykuwająca oko forma z ciekawymi ilustracjami, ale dla mnie za mało treści. Nie jestem filologiem, a i tak czuję się rozczarowana. Od tłumaczki oczekiwałabym więcej wnoszącego do mojej wiedzy o języku tekstu.

[Aldona Pikul-Koculak]

Bardzo chętnie analizowałabym tę książkę na zajęciach poświęconych pisaniu popularnonaukowemu. Kiedy ma się z tyłu głowy świadomość, że za twierdzeniami autorki stoją wyliczone w przypisach końcowych badania, uderzająca staje się sprawność ich lekkiego relacjonowania (jak trudna to sztuka, wie każdy, kto próbował wykonać przegląd literatury dla celów dowolnego projektu badawczego). Z drugiej strony, spotkałam się z krytyką książki wynikającą chyba z ulegnięcia czytelniczki iluzji, że zawarte w książce twierdzenia pochodzą wyłącznie z głowy autorki (nadmierne więc może okazało się mieszanie relacjonowania badań naukowych z anegdotkami?)

Przeczytałam z przyjemnością!

[Aleksandra]

To niesamowite, jak wymęczyła mnie ta tycia książka. Męczyły mnie liczne metafory, męczyły mnie niekończące się pytania retoryczne, męczyło mnie niemiłosierne lanie wody. Zastanawiam się, gdzie była w tym wszystkim redakcja. Ta książka, w takiej formie, nie jest warta niczyjego czasu.

[Gabriela Ujma]

no cóż, autorka przytoczyła parę badań językoznawczych i eksperymentów naukowych, ale wniosków często zabrakło; mam nieodparte wrażenie, że przytłaczająca większość wywodów tutaj jest oparta o osobiste opinie autorki (albo prywatne historie 🙄) zamiast bazować na tychże badaniach…
poza tym, ogromna część tego tekstu to nie analiza zjawisk językowych (a tego oczekiwałam), a komunały z gatunku „każdy chłop we wsi wie jak to jest” - a tego typu chwyty, w tej książce boleśnie częste, są dla mnie niewybaczalne w prozie pozującej na literaturę faktu

NO I TE POWTÓRZENIA😵‍💫
ja wiem, że nie każde słowo da się równie często zastąpić, ale to już jest poziom nużący - można newralgiczne zdanie zredagować tak, żeby jednak dane słowo (np. feralny „język”) nie padało w nim 4 czy 5 razy☀️
w ogóle mam wrażenie, że stylistycznie to jest bardzo słabiutko napisane jak na zawodową tłumaczkę :(

[Marzena]

Jakaż to była przyjemność! Nie wiem do czego przyrównać czytanie Języcznych, bo było to trochę jak arcyciekawy wykład, a trochę jak kawa z koleżanką, podczas której pilnie przytakuję. Jednocześnie to trochę wstęp do samego tematu książki, bo zamierzam teraz przekopać multum źródeł z (rzetelnej) bibliografii. Jedynym minusem było dla mnie to, że za szybko mi się ta książka skończyła. Chętnie sięgnę po następną książkę autorki, czy to w tym samym temacie, czy może smaczki translatorskie.

[Anna]

Tytuł jest bardzo mylący, bo książka nie jest o hipotezie Sapira-Whorfa, ale o dwujęzyczności. Sama w sobie jest bardzo chaotyczna, co wynika głównie ze stylu. Niby lekki i przyjemny, ale pełny porównań bez jasnej motywacji, więc czytelnik szybko traci orientację w treści. Zbyt dużo odwołań do odczuć i anegdotek, co sprawia, że cytowane badania wydają się niepoważne. Po bibliografii widać, że autorka ma wiedzę, ale niestety, nie potrafi jej dobrze przekazać.

[Agata Ługowska]

Trójeczka. Bardzo miły styl przywodzący na myśl zagraniczne książki językoznawcze pisane z popularyzatorskim zacięciem (a to duży plus, bo u nas bywa topornie). Jednak treściowo chciałoby się wiele więcej, zabrakło pogłębienia.

[Kasiabadura]

Filolog nie znajdzie tu nic odkrywczego, a czy ktoś poza filologami bedzie chciał przeczytać ksiażkę o naukowych badaniach nad dwujezycznoscia? 🤷‍♀️

[bdanisiewicz]

z perspektywy studenta kognitywistyki:

niedużo się dowiedziałem, ale trochę się zainspirowałem! myślę, że osoby, które język interesuje po prostu wyciągną z tej książki. spore zaplecze badawcze; niestety widać, że autorka sięga głównie do wiedzy na temat angielskiego (tu nie ma zdziwienia, bo jednak większość badań na temat języka jest związana z angielskim), ale pozostaje niedosyt.

z perspektywy czytelnika tak o:

wadą książki o języku jest… język. zdania są dziwnie poukładane, niby popularnonaukowe, niby lekko zabawne i ironiczne. ale jednak trudno się przebić. jestem zdziwiony składem tej książki. zdanie przerywa się często na sam koniec strony i druga połowa słowa jest na kolejnej stronie. przydałoby się tu więcej akapitów, żeby jakoś to uporządkować? ilustracje choć ładne to moim zdaniem zbędne.

podsumowując, warto w celu zainteresowania się psycholingwistyką.

[jadzia_od_ksiazek]

Duża pomyłka, oj, duża.
Publikacja cieniuteńka, jedynie lekko zarysowująca tematykę, o której ma podobno opowiadać. Autorka z teorii naukowej potrafi w niemal jednym zdaniu przeskoczyć do średnio interesującej dykteryjki z życia wziętej. Jej myśli gnają na przestrzeni niecałych 200 stron tak, że każdy rozdział czyta się nieprzyjemnie, ciągle od nowa szukając właściwego spośród miliarda poruszanych wątków. To wzorcowy przykład zaprzepaszczonej szansy na bardzo ciekawą książkę popularnonaukową - popularna to ona może i teraz jest, ale ani nauki, ani tym bardziej książki ja tu nie widzę. A szkoda, bo Ratajczak ma wiedzę, choć niestety niezbyt potrafi ją przekazać.

PS: Ilustracje nic do lektury nie wnoszą, też szkoda.

[Agnieszka]

Wydawałoby się, że to idealna książka dla mnie - filologa i lektora języka obcego, osoby uwielbiającej uczyć się języków - ale coś nie zagrało. Nie jestem do końca pewna czy to kwestia stylu i języka autorki czy tego, że tak naprawdę książka stawia wiele pytań i porusza arcyciekawe zagadnienia, ale brak w niej jakichś konkretnych odpowiedzi i wniosków. Może po prostu wciąż wiemy za mało na temat nauki języka?

[Victoria Dembrovska]

The feeling I got right after finishing this book is - "too many questions, too little answers".

Overall, it's an enjoyable read, but one would think that so much scientific research would lead to some actual conclusions.

An extra star for the aesthetic edition.

[Ksiazkamikaze]

Z bólem serca, ale tak naprawdę to naciągana ocena. Książka zła nie jest, na pewno wszystkie informacje są rzetelne, całość merytoryczna. Jednak jest tego po pierwsze za mało i brzmi, jakby autorka musiała lać wodę, bo materiału nie starczyło na książkę. Czuję spory niedosyt. Po drugie, to nie była do końca książka dla mnie, nie chcę zabrzmieć zarozumiale, ale przytłaczająca większość wiedzy z „Języcznych” jest mi już znana 🙈 Super, że walczymy z bożkiem native speakera i mitem, że skutecznie uczyć się języków mogą tylko dzieci. Czemu autorka nie pokusiła się o rozwinięcie np. tematu metod nauki języków? Nic nie wspomniała o poliglotach i faktach oraz mitach z tym związanych. Niestety, czuję GIGA niedosyt 😞

[zuza]

3,5
plus jest taki, że się szybko czytało

[TierraDelFuego]

Tak jak promotorka wykreślała autorce "błyskotliwe" (zdaniem autorki) zdania, tak redakcja powinna była wykreślić połowę tej książki.

[Rosner]

2,5

[Anna]

O języku mogę czytać ciągle i wiele. Lubię wszelkie ciekawostki, badania, informacje na tematy językoznawcze i o wielojęzyczności. Ratajczak właśnie na tych tematach zasadziła tę książkę, choć nie jest to może wielojęzyczność a raczej dwujęzyczność i szeroko pojęte uczenie się języka pierwszego i drugiego. To z założenia książka dla laika, napisana przystępnym językiem, pełna ciekawostek i przykładów. Autorka potoczyście relacjonuje wyniki przeróżnych eksperymentów i badań, odwołuje się do własnych doświadczeń jako nauczycielka i ucząca się języka.

Ciąg dalszy: https://przeczytalamksiazke.blogspot....

[sana]

teraz dostałam kopa w tyłek do nauki

[kwieta]

mając nieco zmurszałe, jednak akademickie pojęcie o językoznawstwie i przeprowadziwszy dziesiątki rozmów z wielojęzycznym lingwistą chyba nie potrafię ocenić tej książki. czuję duży niedosyt, a jednocześnie nie wiem, czy dla laika będzie to wystarczająco zrozumiałe, czy też będzie się krztusił przy niektórych fragmentach i pojęciach jak ja, gdy czytam np. o ekonomii :)

[Dosia]

Co tu dużo pisać, zawiodłam się. Było za mało konkretu, a za dużo anegdot od czapy. Autorka jakby nie mogła się zdecydować czy pisze książkę popularnonaukową, czy wspomnieniową, a przy tym sporo się mizdrzyła... No i dobra, może parsknęłam ze 2 albo 3 razy, ale co z tego?

[Ewa]

3.5, bo troche za krotko, ale moze w kolejnej ksiazce:)?

[Magdalena Golden]

Mam dość mieszane uczucia w stosunku do tej książki. Z jednej strony - David Crystal to to nie jest, ale z drugiej - i tak czyta się szybko i dość miło. W lepszych fragmentach jest jak słuchanie na imprezie ciekawej osoby, która sypie anegdotami jak z rękawa. W gorszych... Cóż. Autorka ma tendencję do używania kategorycznych zwrotów typu "wszyscy", "każdy" i "zawsze", które nagle, kiedy trzeba przytoczyć badanie, zmieniają się na "większość", "chyba" i "zwykle" 🙃 Tak więc przypisy mocno na plus, bo trzymają autorkę w ryzach 😅

Ale gdy nie trzymają, Ratajczak zdaje się myśleć, że jak ona tak ma, to wszyscy tak mają - "Biegłość w jednym języku obcym rozbestwia człowieka i gdy uczy się kolejnego języka od zera, nie cieszy go już umiejętność poprawnego zapytania o cenę magnesu na lodówkę w kaliningradzkim sklepiku z pamiątkami". Ten motyw pojawia się jeszcze w innych miejscach w książce i za każdym razem miałabym ochotę powiedzieć po prostu "mów za siebie 🙄". Bo oczywiście bynajmniej nie chcę mówić autorce jak *ona* ma się czuć ucząc się kolejnego języka, razi jednak tak kategoryczna ekstrapolacja. Jako poliglotka znająca wielu innych poliglotów mam kompletnie inne odczucia - poglądowe zdjęcie mnie (i innych znanych mi poliglotów) oglądających film w języku, którego właśnie zaczęli się uczyć, wygląda tak:


"Oooo, znam to jedno słowo!!"

Swoją drogą taka ciekawostka - język polski, ze względu na to, że posiada opinię bardzo trudnego (czy zasłużoną, to kompletnie inna historia), jest właśnie mega popularny wśród poliglotów, dla których (tak jak dla mnie) rozpoczęcie nauki nowego języka jest mega fascynujące, nawet jeżeli chodzi tylko o krótkie zanurzenie się w celu skosztowania nowego lingwistycznego smaku.

Anyway, może się czepiam, ale było trochę takich fragmentów, przy których przewracałam oczami. Wracając jednak do plusów - na pochwałę zasługuje dobra dyskusja o native speakerach, z tym cytatem na czele:

"Wszyscy jesteśmy native speakerami jakiegoś języka. Jeśli native speaker języka polskiego zakłada modną ostatnio koszulkę z hasłem "Mówię po polsku - jaka jest Twoja supermoc?" równie dobrze mógłby szczycić się tym, że ma dwie nerki. Posiadanie dwóch nerek, podobnie jak zdolność przyswajania języka pierwszego, można przypisać na starcie każdej zdrowej istocie ludzkiej. Nie mamy więc żadnych powodów, by uznać jedno czy drugie za swoje wybitne osiągnięcie. Bycie native speakerem danego języka jest więc przypadkiem lub zrządzeniem losu, niekoniecznie zaś gwarancją językowego talentu per se czy umiejętności stawianych za wzór wszystkim, którzy danego języka uczą się jako kolejnego. (...) Mit o native speakerze jako ucieleśnieniu językowej doskonałości pochodzi z wyjątkiowo mrocznego, obfitującego w uprzedzenia i bezpodstawne stwierdzenia okresu w dziejach językoznawstwa. Faforyzowanie człowieka jednojęzycznego, kóry zdaniem językoznawców początku XX wieku był bytem "nieskażonym", uczyniło z native speakerów punkt odniesienia w analizie wszelkich zjawisk językowych. Native speaker stał się postacią niemal mityczną, podobnie jak w przypadku Yeti i potwora z Loch Ness, o native speakerze, językowym wzorze do naśladowania, mówi się dużo i chętnie, nikt jednak nie potrafi jednoznacznie określić, jak wygląda, czy raczej... jakie ma cechy. Native'a-czupakabry nie udało się językoznawcom zdefiniować, tym bardziej więc może zastanawiać jego silna pozycja jako punktu odniesienia"

Generalnie więc daję tej książce 3⭐ na Goodreads, ale 3.5⭐ na StoryGraph, gdzie połówki (i ćwiartki) gwiazdek są dozwolone - właśnie za sam ten fragment (i dalszą dyskusję na ten temat - nie będę całego podrozdziału kopiować, ale polecam doczytać), bo to naprawdę powinno wybrzmieć. Mit o native speakerze jako osobie najlepiej władającej językiem i najlepszym nauczycielu naprawdę w XXI wieku powinien już umrzeć.

[Natalia]

3,5/5
Trochę czuję niedosyt, ale też rozumiem jaka koncepcja przyświecała tej pozycji.

Bardzo przyjemnie napisana książka, która może dotrzeć do każdego, szczególnie chyba do osób, które językiem pod względem naukowym się nie interesują, tylko tak naprawdę to ile takich osób będzie chciało takową pozycję przeczytać? Bo jednak spodziewać się można, że książka o języku, dwujęzyczności, najbardziej zainteresuje osoby, które już jakoś językiem się zajmują, ale temu gronu odbiorców ona nie dostarczy za wiele. I czy osobom niemającym dużej wiedzy językowej tylko taka ilość informacji wystarczy?

Doceniam bardzo to z jaką łatwością autorka zgrabnie wplata wnioski płynące ze wszystkich badań, artykułów jakimi się posiłkowała podczas pisania, jednak mi tu zabrakło pogłębienia tych informacji. Rozumiem, że nie taka była koncepcja, bo jak autorka pisze w podziękowaniach, chciała napisać ,,książkę o języku ,,z ludzką twarzą"" i to jest taka właśnie książka, tylko ja chyba nie jestem pewna do kogo ona trafi. Ale z pewnością rozbudowana bibliografia daje możliwość zagłębienia się w temat, co mnie bardzo cieszy.
Plusem dla mnie jest to, że zaznacza istnienie wielu przeciekawych problemów, zagadnień związanych z nauką języka i w zasadzie dobrze, bo może akurat kogoś to sprowokuje do pewnych refleksji.

[Julia]

Dla kogoś, kto językami zajmuje się na co dzień nie jest to książka odkrywcza, a raczej poruszająca te same tematy rozmyślań nad dwu- i wielojęzycznością, nad funkcjonowaniem tych języków w jednej tylko głowie, nad ładunkiem emocjonalnym, z którym mniej lub bardziej łączy się każdy z naszych języków. Książka ciekawa, aczkolwiek autorka sprawia wrażenie "lepszej od innych", a niektóre z jej wypowiedzi jako wywyższanie się. Niemniej jednak warta przeczytania.

[Jo]

No cóż dosyć rozczarowująca lektura... Blurb oferuje więcej niż w rzeczywistości można znaleźć w książce, autorka dosyć powierzchownie traktuje temat dwu i wielojęzyczności. Przytoczone anegdotki, badania, ale brak wniosków. Mam wrażenie, że nie dowiedziałam się niczego, czego bym wcześniej nie wiedziała:( a może po prostu nie zdawałam sobie sprawy, że jestem aż taka mądra;-)

[Ta]

Lekko napisana książka, z której może nie dowiemy się zbyt wiele od dwujęzyczności, ale coś tam jednak nam do głowy wpadnie. Myślę, że to dobra propozycja dla dzieciaków 12+, bo daje ciekawe spojrzenie na naukę języka.

[TafajnaBasia]

Czegos innego się spodziewałam po tej książce. Myślałam, że zostanie bardziej poruszone wpływ języków na psychikę itd. Mam wrażenie, że duża część książki to tak naprawdę to samo powtarzane w kółko. Dopiero ostatni rozdział w miarę mnie satysfakcjonował.