Arkeolojik, Arkeometrik, Dilsel, Tarihsel ve Etnolojik Veriler Işığında Anadolu Mutfak Kültürü'nün Kökenleri

by Ahmet Uhri

Günümüzde acı, ekşi, tatlı, tuzlu, buruk gibi tat duyusuyla algılanan tatların oranlarını ayarlayarak, besinlerin niteliklerini hesaba katarak ve sağlık koşullarını dikkate alarak bir yemeği uyuma götürme sanatı olarak tanımlanabilecek yemek yapma, elbette başlangıçta bu amaçlarla yapılmıyordu. Bu durumda yemek yapmanın ve yemek yemenin anlamı üzerinde durarak konuya giriş yapmak yerinde olur. F. Fernando-Armesto’ya göre yemek yemek her yerde sihirli bir kültürel dönüşüme yol açar ve yemeğe çok değişik anlamlar yüklenir.

“Yemeğin kendi kimyası vardır. Bireyleri topluma kazandırır, hastalıkları iyileştirir. Kişilikleri değiştirir. Dinî olmayan durumlara dinsel anlam katabilir. Ritüel işlevi görebilir. Ritüele dönüşebilir. Yiyecekleri ilahi veya şeytani kılabilir. Güç yaratabilir. Bağlar oluşturabilir. İntikama veya aşka işaret edebilir. Kimliği sergileyebilir. Türümüzün yemek yemeyi sadece pratik bir eylem olmaktan çıkarıp ritüel hale getirmesinin yarattığı değişim, devrimdi.”

Yukarıdaki uzunca alıntıda aslında söz konusu edilen, yemek yapmanın ve yemenin, artık geri dönüşü olmayan bir devrim olarak insanlık tarihini değiştirmiş olmasıdır. Ancak burada eksik olan, arkeolojik anlamda bu devrimin tam olarak ne zaman ve nerede başladığıdır. Bu sorunun yanıtı açıktır: Tam anlamıyla bilmiyoruz ama zamansal ve mekânsal olarak bazı tahminlerimiz var ve bu çalışma içinde bunlara değinilecek.

117 pages, Unknown Binding

Published January 1, 2016

Reviews

[Serhat · Rating 3 out of 5]

yazarın kitaba insan ırkının temelinden başlaması, 100 sayfalık bir kitapta kapsamın ne olacağı konusunda okuru endişelendirebilir olsa da; bence bu şekilde genel kültür olarak okuruna büyük katkılar sağlıyor. kültivasyon - domestikasyon ayrımı, ilk insanların avcı-toplayıcı beslenme alışkanlıkları ya da yazarın bahsettiği makro düzeydeki diğer konular fark etmiyor; kitabın premise’ine uygun şekilde bir kapsamda konuya yaklaşımı, yazarın okuruna olan saygısını da gösteriyor.

insanlar yerleşik hayata geçtikten sonra, anlaşılabileceği üzere bazı besinlerin uzun süreli korunmasını sağlamak zorunda kalmışlar. ilk yerleşik hayata geçilen bölgenin de anadolu topraklarında olduğunu biliyoruz. tarım toplumunun getirisi olan meyve, tahıl gibi çok sayıda ürünün korunması amacıyla farklı yöntemler deneme yanılma yoluyla bulunmuş olmalı. yazarın zirai sanatlar olarak isimlendirdiği fermantasyon işlemleri sonucunda üretilen pekmez, tarhana gibi “kadim ürün”lerin nasıl ve zaman ortaya çıktığına dair teorileri okumanın haricinde; yazarla beraber bu kelimelerin nasıl ve kim tarafından isimlendirilmiş olabileceğine dair bir beyin fırtınası da yaşıyoruz. sütün çiğ olarak tüketilmesi yerine peynir, yoğurt gibi süt ürünlerine dönüştürülmesinin de anadolu’da gerçekleştiğini anlamakla beraber; çiğ sütün tüketilmemesinin nedeninin laktoz intoleransı kaynaklı olduğunu görüyoruz. bir de arada baklava konusu geçiyor, türk veya anadolu mutfağıyla ilgili bir kitapta baklava olmaması çok büyük eksiklik olurdu.

kitapla ilgili en büyük hayal kırıklığım, yemeklerin eski tarihlerden günümüz formlarına dönüşümünün incelenmiş olmasını beklememdi. ancak kitapta gördüğümüz kadarıyla sadece gerçekten orijin tarihlerine odaklanılmış. bir de bana kalırsa çok akademik bir kitap, ayrıca temel üstü bir mutfak bilgisi gerektiğini de söylemeliyim. yine de bu konunun incelenmiş olması ve en azından köken olarak kapsamı takdir edilmeli.

[Melis Baloglu · Rating 5 out of 5]

Uzun süredir hiç bu kadar akıcı ve bilgi sahibi olduğum bir metin elime geçmemişti.