What do you think?
Rate this book
A outra margem do mar
"A Outra Margem do Mar" recupera o início da sublevação na Baixa do Cassanje, em Angola.
O romance recai, assim, nos incidentes ocorridos antes da guerra colonial, quando grandes plantações de algodão começaram a ser incendiadas, acontecimentos que foram fulcrais para o desenrolar do conflito.
O romance recai, assim, nos incidentes ocorridos antes da guerra colonial, quando grandes plantações de algodão começaram a ser incendiadas, acontecimentos que foram fulcrais para o desenrolar do conflito.
- GenresLiteratureRomance
368 pages, Paperback
First published September 24, 2019
11 people are currently reading
240 people want to read
About the author
António Lobo Antunes
88 books1,042 followersAt the age of seven, António Lobo Antunes decided to be a writer but when he was 16, his father sent him to medical school - he is a psychiatrist. During this time he never stopped writing.
By the end of his education he had to join the Army, to take part in the war in Angola, from 1970 to 1973. It was there, in a military hospital, that he gained interest for the subjects of death and the other. The Angolan war for independence later became subject to many of his novels. He worked many months in Germany and Belgium.
In 1979, Lobo Antunes published his first novel - Memória de Elefante (Elephant's Memory), where he told the story of his separation. Due to the success of his first novel, Lobo Antunes decided to devote his evenings to writing. He has been practicing psychiatry all the time, though, mainly at the outpatient's unit at the Hospital Miguel Bombarda of Lisbon.
His style is considered to be very dense, heavily influenced by William Faulkner, James Joyce and Louis-Ferdinand Céline.
He has an extensive work, translated into several languages. Among the many awards he has received so far, in 2007 he received the Camões Award, the most prestigious Portuguese literary award.
By the end of his education he had to join the Army, to take part in the war in Angola, from 1970 to 1973. It was there, in a military hospital, that he gained interest for the subjects of death and the other. The Angolan war for independence later became subject to many of his novels. He worked many months in Germany and Belgium.
In 1979, Lobo Antunes published his first novel - Memória de Elefante (Elephant's Memory), where he told the story of his separation. Due to the success of his first novel, Lobo Antunes decided to devote his evenings to writing. He has been practicing psychiatry all the time, though, mainly at the outpatient's unit at the Hospital Miguel Bombarda of Lisbon.
His style is considered to be very dense, heavily influenced by William Faulkner, James Joyce and Louis-Ferdinand Céline.
He has an extensive work, translated into several languages. Among the many awards he has received so far, in 2007 he received the Camões Award, the most prestigious Portuguese literary award.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 15 of 15 reviews
October 21, 2021
Lobo Antunes não escreve maus livros. No entanto, a mim não me chega. Percebo a pluralidade de vozes narrativas, a intromissão constante do fluxo de consciência, as propositadas oscilações da narrativa, a pontuação que sujeita a uma leitura vertiginosa, mas o livro é o mesmo há vários anos. Por muito que o enredo vá mudando, o livro, esse, é sempre o mesmo. Para quem gosta do estilo, não há qualquer problema nisso, pelo contrário, mas para quem sente que o estilo não é tudo - como é o meu caso -, há uma sensação constante de se estar sempre a ler o mesmo.
February 13, 2025
Was hat mich dazu bewogen, António Lobo Antunes lesen zu wollen?! Zum einen hat Knut Cordsen mich neugierig gemacht, indem er auf dem BR-TikTok-Kanal den Autoren als seinen Lieblingsautor bezeichnet hat, zum anderen war es der Umstand, dass auch Antunes Mediziner ist - viele Jahre arbeitete er als Psychiater, was er auch thematisch in seine Literatur einfließen lässt. Und auch die Tatsache, dass er seit Jahren als heißer Kandidat für den Literaturnobelpreis gehandelt wird, macht ihn nicht minder interessant.
Mit „Am anderen Ufer des Meeres“ greift der Autor ein Thema auf, dass ihn zeitlebens beschäftigt: Die blutige portugiesische Kolonialpolitik. Seine Erfahrungen als Militärarzt im Unabhängigkeitskrieg in Angola sind in den Roman geflossen - ein sehr persönliches Buch, in das er seine Erinnerungen rund um Gewalt, Rassismus und Unterdrückung verwebt hat.
Anhand dreier Hauptfiguren (ein Offizier, ein Beamter und die Tochter eines Plantagenbesitzers) die sich sowohl an Glanz und Gloria ihres kolonialistischen Daseins, als auch an die damit verbundenen Schattenseiten erinnern, nimmt uns Antunes mit ins Jahr 1961, als der Unabhängigkeitskrieg seinen Anfang nahm, mit dem die Angolaner ihre Befreiung vom Kolonialismus durchsetzten. Die Portugiesen hingegen verloren nun auch die letzten Zeichen nationaler Größe und machten sich schuldig.
Ich will ehrlich mit Euch sein: Das Buch hat mich bezüglich seiner historischen Zusammenhänge total gefordert, denn ich konnte zuvor mit Begriffen wie „Nelkenrevolution“, „Landarbeiterstreik“ oder „Befreiungskrieg“ wenig bis gar nichts anfangen. Jetzt weiß ich, dass Portugal bis zu besagter Revolution von 1974 eine katholisch-autoritäre Diktatur war. Seit den 1960er Jahren wurden immer wieder Kriege angezettelt mit dem Ziel der Erhaltung der afrikanischen Kolonien - ein ebenso hoffnungsloses, wie grausames Unterfangen!
Ich habe auch gelernt, dass die Landarbeiter einer angolanischen Baumwollplantage streikten, aber dem Streik auf brutalste Art und Weise eine Ende gesetzt wurde. Dadurch wurde der sogenannte Befreiungskrieg ausgelöst, den sie gegen die portugiesische Herrschaft führten.
Wir erleben die historischen Ereignisse in der Erinnerung unser drei Romanfiguren. Die sich immer abwechselnden Perspektiven der Protagonisten würde ich als Monologe bezeichnen, da sie weder miteinander, noch zu sonst jemanden sprechen. Als Psychiater beherrscht Antunes die Emotionen seiner Figuren, wie ich es zuvor noch nicht gelesen habe. In einem melancholischen Redefluss lässt er die Figuren von ihrem Alltag, ihrer persönlichen Gegenwart und anhand Erinnerungen durch ihre Vergangenheit streifen. Durch tief sitzende Traumata, einschneidende Verletzungen und nachwirkende Verluste seiner Figuren, bringt er uns sie näher, ich habe ihre Einsamkeit förmlich gespürt.
„Wozu mich auf ein Schiff zurück zum anderen Ufer des Meeres begeben, wo ich dort schon niemanden mehr kenne, denn nach so vielen Jahren ist Lissabon natürlich anders, Häuser und Straßen, keine Ahnung, wie sie jetzt aussehen, Leute auf den Fußwegen oder, besser gesagt, Fremde, die mich nicht beachten.“
Mir hat António Lobo Antunes einmal mehr die kolonialen Grausamkeiten bewusst gemacht mit „Am Ufer des Meeres“. Es war mein Einstiegsbuch in seine Literatur, aber weiterlesen möchte ich ihn vor allem aufgrund seiner Art, Menschen oder eher Seelen zu beschreiben. Er setzt seine Figuren und ihre Emotionen in historische Zusammenhänge, beachtet ihren sozialen Status und zieht so einen Rückschluss auf ihren Seelenzustand - es geht mir bei seinen Figuren um Nuancen, er beherrscht seine Protagonisten und nicht umgedreht. Ich habe den Eindruck, dass er dazu nur in besonderer Weise in der Lage ist, aufgrund seiner jahrelangen Tätigkeit als Psychiater. Und das macht ihn für mich als Medizinerin zu einem Autoren, von dem ich von nun an auf jeden Fall mehr (wenn nicht gar alles!) lesen möchte! Grandios! Ich danke Knut Cordsen fürs Aufmerksam-Machen auf einen Autoren, den ich womöglich sonst erst viel später entdeckt hätte (was mehr als schade wäre!)! Große Leseempfehlung!
Mit „Am anderen Ufer des Meeres“ greift der Autor ein Thema auf, dass ihn zeitlebens beschäftigt: Die blutige portugiesische Kolonialpolitik. Seine Erfahrungen als Militärarzt im Unabhängigkeitskrieg in Angola sind in den Roman geflossen - ein sehr persönliches Buch, in das er seine Erinnerungen rund um Gewalt, Rassismus und Unterdrückung verwebt hat.
Anhand dreier Hauptfiguren (ein Offizier, ein Beamter und die Tochter eines Plantagenbesitzers) die sich sowohl an Glanz und Gloria ihres kolonialistischen Daseins, als auch an die damit verbundenen Schattenseiten erinnern, nimmt uns Antunes mit ins Jahr 1961, als der Unabhängigkeitskrieg seinen Anfang nahm, mit dem die Angolaner ihre Befreiung vom Kolonialismus durchsetzten. Die Portugiesen hingegen verloren nun auch die letzten Zeichen nationaler Größe und machten sich schuldig.
Ich will ehrlich mit Euch sein: Das Buch hat mich bezüglich seiner historischen Zusammenhänge total gefordert, denn ich konnte zuvor mit Begriffen wie „Nelkenrevolution“, „Landarbeiterstreik“ oder „Befreiungskrieg“ wenig bis gar nichts anfangen. Jetzt weiß ich, dass Portugal bis zu besagter Revolution von 1974 eine katholisch-autoritäre Diktatur war. Seit den 1960er Jahren wurden immer wieder Kriege angezettelt mit dem Ziel der Erhaltung der afrikanischen Kolonien - ein ebenso hoffnungsloses, wie grausames Unterfangen!
Ich habe auch gelernt, dass die Landarbeiter einer angolanischen Baumwollplantage streikten, aber dem Streik auf brutalste Art und Weise eine Ende gesetzt wurde. Dadurch wurde der sogenannte Befreiungskrieg ausgelöst, den sie gegen die portugiesische Herrschaft führten.
Wir erleben die historischen Ereignisse in der Erinnerung unser drei Romanfiguren. Die sich immer abwechselnden Perspektiven der Protagonisten würde ich als Monologe bezeichnen, da sie weder miteinander, noch zu sonst jemanden sprechen. Als Psychiater beherrscht Antunes die Emotionen seiner Figuren, wie ich es zuvor noch nicht gelesen habe. In einem melancholischen Redefluss lässt er die Figuren von ihrem Alltag, ihrer persönlichen Gegenwart und anhand Erinnerungen durch ihre Vergangenheit streifen. Durch tief sitzende Traumata, einschneidende Verletzungen und nachwirkende Verluste seiner Figuren, bringt er uns sie näher, ich habe ihre Einsamkeit förmlich gespürt.
„Wozu mich auf ein Schiff zurück zum anderen Ufer des Meeres begeben, wo ich dort schon niemanden mehr kenne, denn nach so vielen Jahren ist Lissabon natürlich anders, Häuser und Straßen, keine Ahnung, wie sie jetzt aussehen, Leute auf den Fußwegen oder, besser gesagt, Fremde, die mich nicht beachten.“
Mir hat António Lobo Antunes einmal mehr die kolonialen Grausamkeiten bewusst gemacht mit „Am Ufer des Meeres“. Es war mein Einstiegsbuch in seine Literatur, aber weiterlesen möchte ich ihn vor allem aufgrund seiner Art, Menschen oder eher Seelen zu beschreiben. Er setzt seine Figuren und ihre Emotionen in historische Zusammenhänge, beachtet ihren sozialen Status und zieht so einen Rückschluss auf ihren Seelenzustand - es geht mir bei seinen Figuren um Nuancen, er beherrscht seine Protagonisten und nicht umgedreht. Ich habe den Eindruck, dass er dazu nur in besonderer Weise in der Lage ist, aufgrund seiner jahrelangen Tätigkeit als Psychiater. Und das macht ihn für mich als Medizinerin zu einem Autoren, von dem ich von nun an auf jeden Fall mehr (wenn nicht gar alles!) lesen möchte! Grandios! Ich danke Knut Cordsen fürs Aufmerksam-Machen auf einen Autoren, den ich womöglich sonst erst viel später entdeckt hätte (was mehr als schade wäre!)! Große Leseempfehlung!
October 5, 2019
“O som do mar aqui mais sentido que ouvido (...) as ondas também mais sentidas que vistas, semelhantes a um pulmão enorme subitamente pequeno, tudo mais sentido que visto afinal como a nossa própria morte, afastamo-nos perdendo partes do que somos sem saber onde”
February 28, 2021
Waarom heeft de Portugees Antonio Lobo Antunes niet allang de Nobelprijs gewonnen? Ieder boek dat ik van hem ken is even overweldigend als bedwelmend, ook het net vertaalde "De andere kant van de zee". En de vertaling van zijn vaste meestervertaler Harrie Lemmens swingt ook nu weer als een tierelier. Wat een barok leesfeest, mensen, wat een genot: het is één langgerekte treurzang vol onmacht en onvermogen, en vol stuitende en groteske taferelen, en toch moet ik jubelen om dit zo schrijnende lied.
Drie personages lopen om de beurt helemaal leeg in een ademloze monoloog, steeds in een almaar voortdenderende zin die een kleine twintig pagina's en een heel hoofdstuk duurt. In die zin switcht de verteller steeds bliksemsnel tussen het hier en nu en het verre verleden, tussen mijmering en koortsachtig delirium, tussen vertwijfelde herinneringen en hallucinatoire verzinsels. En ook bliksemsnel tussen het oude en gedesillusioneerde personage van nu en het angstige kind of de gedesoriënteerde puber van ooit. Ook worden hun manische monologen doorspekt met - al dan niet gefingeerde- uitroepen van anderen, of zelfs met manische gedroomde monologen van hun vader, hun opa, hun moeder, hun jonggestorven zusje. Daardoor krijgen al die manische monologen het karakter van een meerstemmig hoorspel: in die monologen klinken immers steeds ook de stemmen van anderen door, en bovendien geeft de verteller steeds stem aan allerlei verschillende ikken uit heden en verleden. Alsof elk personage tegelijk ook het jengelende kind is van vroeger. Alsof niemand één persoon is uit één stuk, en iedereen juist een totaal heterogene veelheid is van verschillende ikken met verschillende ongehoord heftige angsten en emoties. Bovendien staan die meerstemmige monologen, die meanderende ademloze verbale erupties, bol van indringende en raadselachtig poëtische beelden, die de intensiteit van de monologen nog vergroten en het uitgeschreeuwde niet- weten nog verder versterken. Te meer omdat die beelden ook in latere monologen weer worden herhaald, soms zelfs in verschillende monologen van verschillende personages. Door die herhalingen gaan die beelden steeds nadrukkelijker klinken als obsessies, waar de personages niet aan kunnen ontkomen. Bovendien gaan die herhalingen vaak gepaard met kleine verschuivingen in de context en de betekenis, zodat de toch al raadselachtige beelden alleen maar raadselachtiger en rijker gaan klinken.
Dit boek samenvatten is dan ook onmogelijk. En met een analytische leeshouding, zoekend naar de kern en de tastbare hoofdlijnen, kom je volgens mij ook niet heel ver. Volgens mij vraagt Lobo Antunes altijd, en ook in dit boek weer, om overgave en onderdompeling: meebewegen met de meanderende monologen, alsof je geduldig luistert naar iemand die ademloos, associatief en vol emotie leegloopt. En dan proberen die emoties en associaties in al hun schakeringen te volgen, zonder oordeel maar met veel empathie. Sommige recensenten zeggen dat je Lobo Antunes hardop moet lezen: dat je dus echt empathisch moet luisteren naar zijn personages. En dat hardop lezen is tegelijk ook nodig om het zo poëtische en meeslepende ritme van Antunes' zinnen goed te proeven. Tegelijk las ik veel passages ook in stilte opnieuw, om de raadselachtige beelden goed tot mij te laten doordringen. Antunes lezen vraagt dus volgens mij niet alleen om een empathisch oor, maar ook om enig gevoel voor poëzie. En dus vraagt Antunes om opschorten van het oordeel: de lezer moet zich laten meevoeren met de vaak onbegrijpelijke en soms vrij stuitende emoties van de personages, en met aandacht stilstaan bij de even indringende als raadselachtige poëtische beelden.
Antunes' vrij unieke stijl en vorm zetten de merkwaardigheid van onze wereld kortom wel heel scherp in perspectief. Dat past prima bij een chaotische en turbulente periode die voor alle drie personages erg bepalend was: alle drie personages worden namelijk bespookt door hun verleden in Angola. En dan vooral door de intense gewelddadigheden rondom een opstand van de uitgebuite Angolese katoenplukkers in 1961, geleid door de charismatische 'profeet' Antonio Mariano. Twee van de personages zijn fysiek in Portugal maar mentaal in Angola, een andere is troosteloos achtergebleven in Angola maar hallucineert voortdurend over Portugal. Alle drie personages zijn ergens tussen Angola en Portugal verdwaald, en dolen daardoor rusteloos aan beide oevers van de zee die deze landen scheidt. Dat rusteloze en vertwijfelde dolen, en dat onmachtige verdwaald zijn in de turbulente gewelddaden van de geschiedenis en in alle grillige emoties die dat oproept, wordt prachtig belicht door hun lange, intense en voortdurend meanderende zinnen. Bovendien dwingen die zinnen empathie af voor personages die ik in het dagelijks leven acuut zou mijden of verwerpen: twee van hen, een legerofficier en een ambtenaar, zijn namelijk regelrechte racisten, met werkelijk stuitende denkbeelden en overtuigingen. Regelrechte klootzakken, zelfs, die mij alleen al door hun woordkeus meteen tegenstaan. Maar door hun uitgesnikte onmacht en onvermogen voel je als lezer toch mee met hun pijn. Ik in elk geval wel. En daarmee rekt Lobo Antunes mijn invoelende vermogen, of op zijn minst mijn vermogen om een vernietigend oordeel op te schorten, behoorlijk op. Meer dan ik voor mogelijk hield. Geen idee hoe Lobo Antunes dat flikt, maar hij flikt het.
Zie bijvoorbeeld de volgende passage, waarin een van de personages- een in Angola achtergebleven ambtenaar-, leegloopt over o.a. zijn relatie met een albino- negerin, een vrouw die hij voor een paar geiten heeft gekocht. Dat is vrij stuitend, zoals het ook tamelijk stuitend is om te zien hoe de ik- figuur over 'zwarten' spreekt. En toch overweegt voor mij vooral de ontroering, omdat de ik- figuur zo nadrukkelijk verdwaald is in het leven en omdat hij zo'n onmachtige en onuitgesproken liefde uitschreeuwt voor de hem ondoorgrondelijke albino. Wat hij feitelijk in stilte doet: de lezers horen de kreet, maar de albino niet. Omgekeerd hoort de ik- figuur ook taal noch teken van de albino, wat zijn onmacht en onvermogen weer versterkt. Bij elke geciteerde uitroep springt de tekst - dus: de zin van een kleine 20 bladzijden- even in, wat ik weergeef met "/....\".
De betreffende passage (dat kleine stukje uit een meanderende zin) gaat als volgt: "terwijl mijn peettante /'Jongen'\ als ze naar me keek zonder me te zien, zoals mijn verkering in Lissabon mij ook niet zag, wie heeft zich tot nog toe om mij bekommerd, mijn ouders /'Kun je dan geen minuut stil zijn?'\ dat wil zeggen alleen hun stemmen hoewel de rest er ook was, de lichamen de gezichten, wie interesseert zich voor mij, wie komt me helpen als ik 's nachts bang ben, wie schrijft op wat ik niet zeg, wie neemt de angst weg die ik voel, wie ziet de tranen die ik niet heb, de albino /'Meneer'\ zonder te wijzen naar de schuur, die brandde terwijl de volgelingen van Antonio Mariano reusachtig groot werden door de vlammentongen in de struiken, eentje had een geit vast, een andere achtervolgde een kip met een drijvende nier, gezien het feit dat ze over haar poten struikelde en met een gestrekte hals tegen de afrastering botste, de albino, van wie ik niet weet wat ze voelt en denkt, gehoorzaamt slechts, waarom ga je niet weg, waarom blijf je bij mij, waarom kijk je naar me zonder te kijken, en de honden die rondlopen in het dorp zo vuil, zo langzaam, op de klok die ginds aan de muur hangt geeft alleen de kleine wijzer al God weet hoelang zomaar een tijdstip aan, net zo vervreemd van het leven als jij, struikelend over zichzelf, wat vinden ze van mij, ik snap de tijd niet omdat ik de zwarten hier niet snap, ze lachen en er is geen reden om te lachen, praten zonder reden om te praten, altijd zo ver van ons af hoewel dichtbij, niet eens over pijn klagen ze, onverschillig, ik heb je nooit bezorgd gezien maar ook nooit vrolijk, geen zucht, geen klacht, geen gebaar, als ik je zou vragen, als ik je zou kunnen vragen en dat kan ik niet / 'Hou je van mij?'\ een zwijgen waarin zich volgens mij geen enkele innerlijke golf roerde [....].".
Alleen Antonio Lobo Antunes kan zulke passages schrijven, waarin hij mij zo laat meevoelen met de grillige emoties van een onversneden klootzak. Wat hij ook in veel andere passages voor elkaar krijgt, bijvoorbeeld in de volgende waarin dezelfde ik- figuur alleen - dus: zonder zijn albino- in bed ligt: "Als het dag wordt in Namibe zonder iemand naast me, de andere helft van het laken gekreukt, verlaten, ruikend naar een mens maar toch leeg, nog niet licht, de fletse schaduwen die voorafgaan aan de ochtend, geen geluid in huis, geen stem, geen lopende kraan, geen vermoeden van leven, alleen dat kraken waarmee de vloerplanken zichzelf de vraag stellen /'Waar zijn we?'\ zonder ooit antwoord te krijgen, dan hoor ik soms de stem van mezelf toen ik klein was een /'Mama'\ roepen van een kind dat doodsbang is in de vorm van een traan, met al mijn ogen [....]". Alleen al dat beeld van een vloerplank die zich afvraagt "waar zijn we", even gedesoriënteerd als de ik- figuur..... En bovendien dat beeld van een doodsbang kind "in de vorm van een traan"..... Ook prachtig vind ik de volgende poëtische passage, waarin de ik- figuur zich verbaast over het ondoorgrondelijke raadsel dat de albino, als witte negerin die bijna versmelt met het zand en het maanlicht, voor hem is: "jij die mij als ik wakker was nooit aanraakte, zoals ik nog nooit een glimlach van je gezien of een woord van je gehoord heb, omdat je zo wit was wierp je geen schaduw in het zand en in het donker kon ik je nauwelijks zien vanwege de vlekken van de maan.....". Door hun onmachtige emotie zijn deze passages naar mijn smaak heel ontroerend. En door hun beelden zijn ze in mijn beleving bovendien intens poëtisch.
Hij is achter in de zeventig, Antonio Lobo Antunes, maar hopelijk nog lang niet uitgeschreven. Ook is nog niet alles van hem al vertaald. Bovendien heb ik niet alles wat van hem vertaald is ook gelezen. En Lobo Antunes herlezen lijkt mij bepaald geen straf. Ik hoop dus dat ik mij nog vele jaren kan blijven bedwelmen aan het unieke proza van deze formidabele Portugees.
Drie personages lopen om de beurt helemaal leeg in een ademloze monoloog, steeds in een almaar voortdenderende zin die een kleine twintig pagina's en een heel hoofdstuk duurt. In die zin switcht de verteller steeds bliksemsnel tussen het hier en nu en het verre verleden, tussen mijmering en koortsachtig delirium, tussen vertwijfelde herinneringen en hallucinatoire verzinsels. En ook bliksemsnel tussen het oude en gedesillusioneerde personage van nu en het angstige kind of de gedesoriënteerde puber van ooit. Ook worden hun manische monologen doorspekt met - al dan niet gefingeerde- uitroepen van anderen, of zelfs met manische gedroomde monologen van hun vader, hun opa, hun moeder, hun jonggestorven zusje. Daardoor krijgen al die manische monologen het karakter van een meerstemmig hoorspel: in die monologen klinken immers steeds ook de stemmen van anderen door, en bovendien geeft de verteller steeds stem aan allerlei verschillende ikken uit heden en verleden. Alsof elk personage tegelijk ook het jengelende kind is van vroeger. Alsof niemand één persoon is uit één stuk, en iedereen juist een totaal heterogene veelheid is van verschillende ikken met verschillende ongehoord heftige angsten en emoties. Bovendien staan die meerstemmige monologen, die meanderende ademloze verbale erupties, bol van indringende en raadselachtig poëtische beelden, die de intensiteit van de monologen nog vergroten en het uitgeschreeuwde niet- weten nog verder versterken. Te meer omdat die beelden ook in latere monologen weer worden herhaald, soms zelfs in verschillende monologen van verschillende personages. Door die herhalingen gaan die beelden steeds nadrukkelijker klinken als obsessies, waar de personages niet aan kunnen ontkomen. Bovendien gaan die herhalingen vaak gepaard met kleine verschuivingen in de context en de betekenis, zodat de toch al raadselachtige beelden alleen maar raadselachtiger en rijker gaan klinken.
Dit boek samenvatten is dan ook onmogelijk. En met een analytische leeshouding, zoekend naar de kern en de tastbare hoofdlijnen, kom je volgens mij ook niet heel ver. Volgens mij vraagt Lobo Antunes altijd, en ook in dit boek weer, om overgave en onderdompeling: meebewegen met de meanderende monologen, alsof je geduldig luistert naar iemand die ademloos, associatief en vol emotie leegloopt. En dan proberen die emoties en associaties in al hun schakeringen te volgen, zonder oordeel maar met veel empathie. Sommige recensenten zeggen dat je Lobo Antunes hardop moet lezen: dat je dus echt empathisch moet luisteren naar zijn personages. En dat hardop lezen is tegelijk ook nodig om het zo poëtische en meeslepende ritme van Antunes' zinnen goed te proeven. Tegelijk las ik veel passages ook in stilte opnieuw, om de raadselachtige beelden goed tot mij te laten doordringen. Antunes lezen vraagt dus volgens mij niet alleen om een empathisch oor, maar ook om enig gevoel voor poëzie. En dus vraagt Antunes om opschorten van het oordeel: de lezer moet zich laten meevoeren met de vaak onbegrijpelijke en soms vrij stuitende emoties van de personages, en met aandacht stilstaan bij de even indringende als raadselachtige poëtische beelden.
Antunes' vrij unieke stijl en vorm zetten de merkwaardigheid van onze wereld kortom wel heel scherp in perspectief. Dat past prima bij een chaotische en turbulente periode die voor alle drie personages erg bepalend was: alle drie personages worden namelijk bespookt door hun verleden in Angola. En dan vooral door de intense gewelddadigheden rondom een opstand van de uitgebuite Angolese katoenplukkers in 1961, geleid door de charismatische 'profeet' Antonio Mariano. Twee van de personages zijn fysiek in Portugal maar mentaal in Angola, een andere is troosteloos achtergebleven in Angola maar hallucineert voortdurend over Portugal. Alle drie personages zijn ergens tussen Angola en Portugal verdwaald, en dolen daardoor rusteloos aan beide oevers van de zee die deze landen scheidt. Dat rusteloze en vertwijfelde dolen, en dat onmachtige verdwaald zijn in de turbulente gewelddaden van de geschiedenis en in alle grillige emoties die dat oproept, wordt prachtig belicht door hun lange, intense en voortdurend meanderende zinnen. Bovendien dwingen die zinnen empathie af voor personages die ik in het dagelijks leven acuut zou mijden of verwerpen: twee van hen, een legerofficier en een ambtenaar, zijn namelijk regelrechte racisten, met werkelijk stuitende denkbeelden en overtuigingen. Regelrechte klootzakken, zelfs, die mij alleen al door hun woordkeus meteen tegenstaan. Maar door hun uitgesnikte onmacht en onvermogen voel je als lezer toch mee met hun pijn. Ik in elk geval wel. En daarmee rekt Lobo Antunes mijn invoelende vermogen, of op zijn minst mijn vermogen om een vernietigend oordeel op te schorten, behoorlijk op. Meer dan ik voor mogelijk hield. Geen idee hoe Lobo Antunes dat flikt, maar hij flikt het.
Zie bijvoorbeeld de volgende passage, waarin een van de personages- een in Angola achtergebleven ambtenaar-, leegloopt over o.a. zijn relatie met een albino- negerin, een vrouw die hij voor een paar geiten heeft gekocht. Dat is vrij stuitend, zoals het ook tamelijk stuitend is om te zien hoe de ik- figuur over 'zwarten' spreekt. En toch overweegt voor mij vooral de ontroering, omdat de ik- figuur zo nadrukkelijk verdwaald is in het leven en omdat hij zo'n onmachtige en onuitgesproken liefde uitschreeuwt voor de hem ondoorgrondelijke albino. Wat hij feitelijk in stilte doet: de lezers horen de kreet, maar de albino niet. Omgekeerd hoort de ik- figuur ook taal noch teken van de albino, wat zijn onmacht en onvermogen weer versterkt. Bij elke geciteerde uitroep springt de tekst - dus: de zin van een kleine 20 bladzijden- even in, wat ik weergeef met "/....\".
De betreffende passage (dat kleine stukje uit een meanderende zin) gaat als volgt: "terwijl mijn peettante /'Jongen'\ als ze naar me keek zonder me te zien, zoals mijn verkering in Lissabon mij ook niet zag, wie heeft zich tot nog toe om mij bekommerd, mijn ouders /'Kun je dan geen minuut stil zijn?'\ dat wil zeggen alleen hun stemmen hoewel de rest er ook was, de lichamen de gezichten, wie interesseert zich voor mij, wie komt me helpen als ik 's nachts bang ben, wie schrijft op wat ik niet zeg, wie neemt de angst weg die ik voel, wie ziet de tranen die ik niet heb, de albino /'Meneer'\ zonder te wijzen naar de schuur, die brandde terwijl de volgelingen van Antonio Mariano reusachtig groot werden door de vlammentongen in de struiken, eentje had een geit vast, een andere achtervolgde een kip met een drijvende nier, gezien het feit dat ze over haar poten struikelde en met een gestrekte hals tegen de afrastering botste, de albino, van wie ik niet weet wat ze voelt en denkt, gehoorzaamt slechts, waarom ga je niet weg, waarom blijf je bij mij, waarom kijk je naar me zonder te kijken, en de honden die rondlopen in het dorp zo vuil, zo langzaam, op de klok die ginds aan de muur hangt geeft alleen de kleine wijzer al God weet hoelang zomaar een tijdstip aan, net zo vervreemd van het leven als jij, struikelend over zichzelf, wat vinden ze van mij, ik snap de tijd niet omdat ik de zwarten hier niet snap, ze lachen en er is geen reden om te lachen, praten zonder reden om te praten, altijd zo ver van ons af hoewel dichtbij, niet eens over pijn klagen ze, onverschillig, ik heb je nooit bezorgd gezien maar ook nooit vrolijk, geen zucht, geen klacht, geen gebaar, als ik je zou vragen, als ik je zou kunnen vragen en dat kan ik niet / 'Hou je van mij?'\ een zwijgen waarin zich volgens mij geen enkele innerlijke golf roerde [....].".
Alleen Antonio Lobo Antunes kan zulke passages schrijven, waarin hij mij zo laat meevoelen met de grillige emoties van een onversneden klootzak. Wat hij ook in veel andere passages voor elkaar krijgt, bijvoorbeeld in de volgende waarin dezelfde ik- figuur alleen - dus: zonder zijn albino- in bed ligt: "Als het dag wordt in Namibe zonder iemand naast me, de andere helft van het laken gekreukt, verlaten, ruikend naar een mens maar toch leeg, nog niet licht, de fletse schaduwen die voorafgaan aan de ochtend, geen geluid in huis, geen stem, geen lopende kraan, geen vermoeden van leven, alleen dat kraken waarmee de vloerplanken zichzelf de vraag stellen /'Waar zijn we?'\ zonder ooit antwoord te krijgen, dan hoor ik soms de stem van mezelf toen ik klein was een /'Mama'\ roepen van een kind dat doodsbang is in de vorm van een traan, met al mijn ogen [....]". Alleen al dat beeld van een vloerplank die zich afvraagt "waar zijn we", even gedesoriënteerd als de ik- figuur..... En bovendien dat beeld van een doodsbang kind "in de vorm van een traan"..... Ook prachtig vind ik de volgende poëtische passage, waarin de ik- figuur zich verbaast over het ondoorgrondelijke raadsel dat de albino, als witte negerin die bijna versmelt met het zand en het maanlicht, voor hem is: "jij die mij als ik wakker was nooit aanraakte, zoals ik nog nooit een glimlach van je gezien of een woord van je gehoord heb, omdat je zo wit was wierp je geen schaduw in het zand en in het donker kon ik je nauwelijks zien vanwege de vlekken van de maan.....". Door hun onmachtige emotie zijn deze passages naar mijn smaak heel ontroerend. En door hun beelden zijn ze in mijn beleving bovendien intens poëtisch.
Hij is achter in de zeventig, Antonio Lobo Antunes, maar hopelijk nog lang niet uitgeschreven. Ook is nog niet alles van hem al vertaald. Bovendien heb ik niet alles wat van hem vertaald is ook gelezen. En Lobo Antunes herlezen lijkt mij bepaald geen straf. Ik hoop dus dat ik mij nog vele jaren kan blijven bedwelmen aan het unieke proza van deze formidabele Portugees.
April 17, 2021
Antonio Lobo Antunes is een schrijver waarvan ik zowat alles lees wat er uitkomt. Geen gemakkelijke kost. Je moet ervoor in de stemming zijn, maar als alles goed zit, speelt Antunes op het allerhoogste niveau.
En dat doet hij al geruime tijd, eigenlijk altijd met min of meer dezelfde thematiek (de Portugese koloniale geschiedenis; politiek en psychologie) en in min of meer dezelfde stijl: eindeloze innerlijke monologen waarin het verleden spookt, stemmen opduiken en herinneringen overschreven worden.
Niets nieuw onder de zon hier dus. In De andere kant van de zee krijgen we drie stemmen voorgeschoteld: twee in Portugal, één in Angola. Alle drie hebben ze het gevoel aan de andere (verkeerde) kant van de zee vast te zitten.
We maken kennis met de dochter van een plantagebezitter, met een koloniaal ambtenaar die ter plekke achtergebleven is en met een oude militair die in 1961 naar Angola gestuurd werd om de opstand van “de volgingen van Antonio Mariano” neer te slaan. Het is dit tijdsgewricht, dat van de eerste opstand van de zwarte bevolking tegen het koloniale regime, dat in dit boek centraal staat.
Alle drie de personages zijn gehavend door het leven. Ze dwalen eenzaam rond in hun privé labyrint vol geweld, racisme en persoonlijke trauma’s. Prettige lectuur is Antunes nooit. Er is de gruwel, steeds weer de gruwel, maar ook subtiliteit en diepmenselijk mededogen.
Bijzonder mooi is hoe de schrijver de peilloze eenzaamheid van de personages schetst maar daarbij toch verbanden aanbrengt tussen de verhalen, tekenen van verbondenheid tussen de drie verhalen.
Maar – opgelet – de puzzel geraakt bij Antunes nooit af. Als lezer doe je beroep op je eigen verbeelding en inlevingsvermogen, en dan nog. Gegarandeerd dat er ook nu weer stukjes ontbreken.
Subtiel en genadeloos.
En dat doet hij al geruime tijd, eigenlijk altijd met min of meer dezelfde thematiek (de Portugese koloniale geschiedenis; politiek en psychologie) en in min of meer dezelfde stijl: eindeloze innerlijke monologen waarin het verleden spookt, stemmen opduiken en herinneringen overschreven worden.
Niets nieuw onder de zon hier dus. In De andere kant van de zee krijgen we drie stemmen voorgeschoteld: twee in Portugal, één in Angola. Alle drie hebben ze het gevoel aan de andere (verkeerde) kant van de zee vast te zitten.
We maken kennis met de dochter van een plantagebezitter, met een koloniaal ambtenaar die ter plekke achtergebleven is en met een oude militair die in 1961 naar Angola gestuurd werd om de opstand van “de volgingen van Antonio Mariano” neer te slaan. Het is dit tijdsgewricht, dat van de eerste opstand van de zwarte bevolking tegen het koloniale regime, dat in dit boek centraal staat.
Alle drie de personages zijn gehavend door het leven. Ze dwalen eenzaam rond in hun privé labyrint vol geweld, racisme en persoonlijke trauma’s. Prettige lectuur is Antunes nooit. Er is de gruwel, steeds weer de gruwel, maar ook subtiliteit en diepmenselijk mededogen.
Bijzonder mooi is hoe de schrijver de peilloze eenzaamheid van de personages schetst maar daarbij toch verbanden aanbrengt tussen de verhalen, tekenen van verbondenheid tussen de drie verhalen.
Maar – opgelet – de puzzel geraakt bij Antunes nooit af. Als lezer doe je beroep op je eigen verbeelding en inlevingsvermogen, en dan nog. Gegarandeerd dat er ook nu weer stukjes ontbreken.
Subtiel en genadeloos.
May 2, 2022
Revejo-me em alguns comentários a este livro ou, mais concretamente, à obra de Lobo Antunes. O modelo de escrita e tema são os mesmos em cada novo livro.
Sinto pena que tão boas frases e ideias se percam no meio da tempestade criada pelo autor.
Sinto pena que tão boas frases e ideias se percam no meio da tempestade criada pelo autor.
April 4, 2021
Deze roman deed me erg denken aan het eerste boek van Lobo Antunes dat ik ooit las "De glans en pracht van Portugal". Beide werken gaan over Portugezen in de vroegere Portugese kolonie Angola. Wat ik aan de boeken van deze auteur zo knap vind is de stijl waarin hij schrijft, een soort van stream of consiousness waaraan ik me helemaal kan overgeven; "zijn roeswekkende vertelprocedé" zoals een recensent in Het Parool ooit schreef.
In "Aan de andere kant van de zee" komen verschillende personages aan bod met elk hun ervaringen in Angola tijdens de eerste grote burgeropstand in 1961 toen vanuit het naburige en pas onafhankelijke Congo een rebellengroep het land binnenviel.
Afwisselend vertellen een hogere militair, een gewestbeheerder en de dochter van de eigenaar van een katoenplantage hoe zij die woelige periode beleefden en hoe hun leven hierna verliep. Er is veel geweld en racisme maar ook de meest gewelddadige persoon wordt met zijn zwakkere, menselijker kant beschreven, niet om het geweld en het racisme goed te praten maar omdat bijna niets echt ooit echt zwart/wit is. Antonio Lobo Antunes is dan ook een psychiater!
Ik ben een hevige fan van deze auteur maar ik kan me best inbeelden dat anderen zijn stijl minder kunnen smaken.
In "Aan de andere kant van de zee" komen verschillende personages aan bod met elk hun ervaringen in Angola tijdens de eerste grote burgeropstand in 1961 toen vanuit het naburige en pas onafhankelijke Congo een rebellengroep het land binnenviel.
Afwisselend vertellen een hogere militair, een gewestbeheerder en de dochter van de eigenaar van een katoenplantage hoe zij die woelige periode beleefden en hoe hun leven hierna verliep. Er is veel geweld en racisme maar ook de meest gewelddadige persoon wordt met zijn zwakkere, menselijker kant beschreven, niet om het geweld en het racisme goed te praten maar omdat bijna niets echt ooit echt zwart/wit is. Antonio Lobo Antunes is dan ook een psychiater!
Ik ben een hevige fan van deze auteur maar ik kan me best inbeelden dat anderen zijn stijl minder kunnen smaken.
December 16, 2021
Hoe beschrijf je een niet te beschrijven boek? António Lobo Antunes is geen onbekende voor mij. Ook “Preek tot de krokodillen” en “Voor wie in het donker op mij wacht” staan hier op de boekenplank. Al zijn boeken zijn verschillend al is het in elk boek duidelijk dat dezelfde thema’s aan de basis liggen. Elke keer kruipt de lezer in het hoofd van één of meer personages en dat is niet verwonderlijk als men weet dat António Lobo Antunes van opleiding psychiater is en als arts diende tijdens de koloniale oorlog met Angola. Oorlog, dood en de drang naar macht vormen de belangrijkste thema's in zijn werk. Door complexe, psychologische portretten van zijn veelal machteloze protagonisten neer te zetten geeft hij scherpe commentaar op de Portugese samenleving.
Kruipen we in “Voor wie in het donker op mij wacht” in het hoofd van Celeste, een 79-jarige Alzheimerpatiënte, dan tuimelen in “Preek tot de krokodillen” de herinneringen van vier vrouwen door elkaar, samen met het verhaal van extreem rechts in Portugal. Ook in “De andere kant van de zee” springen de herinneringen associatief over elkaar heen. In deze roman zijn het hoofdzakelijk drie personen die in een ademloze innerlijke monoloog terugkijken op hun jaren in Angola. En ademloze monoloog mag hier bijna letterlijk worden genomen. De zinnen beslaan een volledig hoofdstuk. 21 hoofdstukken, 21 zinnen met hier en daar een komma, haakjes of een ander lettertype. Elke zin een caleidoscopische aaneenschakeling van flarden verleden, stukken conversatie, soms logisch in hun volgorde soms van de hak op de tak springend maar nooit vervelend. De voortdurend herhaalde, visueel beschreven beelden maken van al die flarden tekst een samenhangend geheel. Vecht niet tegen deze waterval van woorden maar laat de ritmische tekst gewoon over je heen komen, het loslaten geeft je toegang tot een uitzonderlijk universum van briljante schrijverij. Het is als het lezen van de achterkant van een borduurwerk, pas omgedraaid ziet de lezer het uitgewerkt geheel.
In 1961 slaagt de innemende rebel António Mariano er in om duizenden volgelingen achter zich te scharen. Met een mengeling van religie en bijgeloof overtuigt hij hen tot een opstand tegen de plantagehouders en gewestbeheerders die werken voor het Portugees-Belgische Cotonang. Dat bedrijf dwong de zwarten om katoen te verbouwen. De vrijheidsstrijders vernielen de katoen, plunderen dorpen en doden wie op hun weg komt. De Portugese regering zet het leger in en die gaan met een ongeziene wreedheid te keer tegen de opstandelingen. Duizenden doden, zowel blank als zwart zijn het gevolg als de dorpen met napalm worden bestookt. Wat overblijft zijn zwartgeblakerde katoenheuvels. De opstand resulteert in een koloniale oorlog die pas in 1974 zal eindigen.
Drie personages krijgen de belangrijkste stemmen in deze roman. Er is een voormalig legerofficier, een gewestbeheerder en de dochter van een plantagehouder. Alle drie zijn ze getraumatiseerd door de gebeurtenissen in Angola. Twee van hen zijn teruggekeerd naar Portugal, de gewezen ambtenaar is achtergebleven in Afrika.
De ondertussen ouder geworden dochter van de plantagehouder woont met haar oude kindermeid Domingas aan de kust in Portugal. Starend naar de zee en denkend aan wat er achterbleef ‘aan de andere kant van de zee’. Het is afgelopen met haar leven in Baixa do Cassanje waar haar moeder zich kamde ‘met een eindeloze beweging van een eindeloze arm in het slaapkamerraam’, haar dochter volkomen negerend en slechts oog hebbend voor haar minnaars. Ook haar gefrustreerde vader sprak niet tegen zijn dochter. Ze herinnert zich de macht van haar vader en zijn minachting voor de zwarten. ‘mijn vader slaat op de veranda met zijn zweep op de nijlpaardschedel en loopt de trap af naar de jeep, gevolgd door de zwarte man met een geweer die hem altijd vergezelde en waar hij niet eens naar keek, soms vraag ik me af of hij hem wel zag.’ Er is het heimwee naar Angola met ‘zijn lucht van zonnebloemen, van de mangobomen, overdag vol vleermuizen, van de aarde, niet de aarde van hier maar van Afrika, die is meer aarde, dichterbij, warmer, levendiger.’ In Lissabon blijft ze een vreemde – ‘is dat die ene uit Afrika?’- en is alleen Domingas “pas op, het waait menina!” haar houvast.
De voormalige kolonel woont met zijn kleinburgerlijke vrouw op een klein appartement in Lissabon. Hij walgt van zichzelf en de wreedheden die hij begaan heeft tijdens de oorlog in Angola. Zijn leven is tot stilstand gekomen in een appartement dat het zijne niet is, met een vrouw waar hij niets meer voor voelt en het gevoel dat zijn leven een aaneenschakeling is van rampen.
In een bouwvallig kroegje aan een strand in Namibe, het uiterste zuiden van Angola, is de koloniaal ambtenaar terecht gekomen. Samen met zijn albino vrouw die hij destijds kocht voor ‘vijf dekens en een geit’. Ooit vertrok hij naar Angola ‘voor de zwarte vrouwtjes en omdat ik had gehoord dat een neef van me tussen de leeuwen en de negers rijk geworden was in de katoen.’ De albino spreekt nooit, toont geen enkele emotie en blijft in gedachten steeds in haar geboortedorp. De tragiek is dat hij haar niet begrijpt. Hij wordt uiteindelijk door de Cotonang en Lissabon verantwoordelijk gehouden voor het verlies van de katoenvelden omdat hij de opstand niet heeft kunnen voorkomen. Er blijft hem niets over dan naar Namibe te verhuizen. Een machtige blanke man die de albino nodig heeft om te overleven. De machtige is de machteloze geworden.
“ik snap de tijd niet omdat ik de zwarten niet snap. Ze lachen en er is geen reden om te lachen, praten zonder reden om te praten, altijd zo ver van ons af hoewel dichtbij, niet eens over pijn klagen ze, onverschillig”. Doorheen het hele boek speelt het racistische gedrag van de blanke kolonisator. Toen ‘neger’ nog gewoon taalgebruik was en minachting voor de zwarte medemens als normaal werd gezien. Als lezer stoot het tegen de borst maar als schrijver heeft António Lobo Antunes zijn werk goed gedaan door de tijdsgeest te beschrijven zoals die was.
Elk van de vertellers leeft in zijn eigen eenzame wereld, vrijwel onbeweeglijk. De beweging komt van de dingen rondom hen. Meeuwen op het dak van een hangar die af en toe opvliegen. Een krab op het strand die “de hoge hakken van zijn poten moeizaam een voor een vooruit zet met de monsterlijke traagheid van een dier dat denkt dat het groot is ook al is het klein.”. Golven die af en aan rollen. De mandrils en de vleermuizen die de bomen in en uit vliegen. Uiteindelijk is elke kant van de zee gelijk.
António Lobo Antunes werd reeds vaak gezien als een kandidaat voor de Nobelprijs, hij had hem al lang moeten krijgen.
Alle info over dit boek vind je op https://boekensite.gent/node/5749
Kruipen we in “Voor wie in het donker op mij wacht” in het hoofd van Celeste, een 79-jarige Alzheimerpatiënte, dan tuimelen in “Preek tot de krokodillen” de herinneringen van vier vrouwen door elkaar, samen met het verhaal van extreem rechts in Portugal. Ook in “De andere kant van de zee” springen de herinneringen associatief over elkaar heen. In deze roman zijn het hoofdzakelijk drie personen die in een ademloze innerlijke monoloog terugkijken op hun jaren in Angola. En ademloze monoloog mag hier bijna letterlijk worden genomen. De zinnen beslaan een volledig hoofdstuk. 21 hoofdstukken, 21 zinnen met hier en daar een komma, haakjes of een ander lettertype. Elke zin een caleidoscopische aaneenschakeling van flarden verleden, stukken conversatie, soms logisch in hun volgorde soms van de hak op de tak springend maar nooit vervelend. De voortdurend herhaalde, visueel beschreven beelden maken van al die flarden tekst een samenhangend geheel. Vecht niet tegen deze waterval van woorden maar laat de ritmische tekst gewoon over je heen komen, het loslaten geeft je toegang tot een uitzonderlijk universum van briljante schrijverij. Het is als het lezen van de achterkant van een borduurwerk, pas omgedraaid ziet de lezer het uitgewerkt geheel.
In 1961 slaagt de innemende rebel António Mariano er in om duizenden volgelingen achter zich te scharen. Met een mengeling van religie en bijgeloof overtuigt hij hen tot een opstand tegen de plantagehouders en gewestbeheerders die werken voor het Portugees-Belgische Cotonang. Dat bedrijf dwong de zwarten om katoen te verbouwen. De vrijheidsstrijders vernielen de katoen, plunderen dorpen en doden wie op hun weg komt. De Portugese regering zet het leger in en die gaan met een ongeziene wreedheid te keer tegen de opstandelingen. Duizenden doden, zowel blank als zwart zijn het gevolg als de dorpen met napalm worden bestookt. Wat overblijft zijn zwartgeblakerde katoenheuvels. De opstand resulteert in een koloniale oorlog die pas in 1974 zal eindigen.
Drie personages krijgen de belangrijkste stemmen in deze roman. Er is een voormalig legerofficier, een gewestbeheerder en de dochter van een plantagehouder. Alle drie zijn ze getraumatiseerd door de gebeurtenissen in Angola. Twee van hen zijn teruggekeerd naar Portugal, de gewezen ambtenaar is achtergebleven in Afrika.
De ondertussen ouder geworden dochter van de plantagehouder woont met haar oude kindermeid Domingas aan de kust in Portugal. Starend naar de zee en denkend aan wat er achterbleef ‘aan de andere kant van de zee’. Het is afgelopen met haar leven in Baixa do Cassanje waar haar moeder zich kamde ‘met een eindeloze beweging van een eindeloze arm in het slaapkamerraam’, haar dochter volkomen negerend en slechts oog hebbend voor haar minnaars. Ook haar gefrustreerde vader sprak niet tegen zijn dochter. Ze herinnert zich de macht van haar vader en zijn minachting voor de zwarten. ‘mijn vader slaat op de veranda met zijn zweep op de nijlpaardschedel en loopt de trap af naar de jeep, gevolgd door de zwarte man met een geweer die hem altijd vergezelde en waar hij niet eens naar keek, soms vraag ik me af of hij hem wel zag.’ Er is het heimwee naar Angola met ‘zijn lucht van zonnebloemen, van de mangobomen, overdag vol vleermuizen, van de aarde, niet de aarde van hier maar van Afrika, die is meer aarde, dichterbij, warmer, levendiger.’ In Lissabon blijft ze een vreemde – ‘is dat die ene uit Afrika?’- en is alleen Domingas “pas op, het waait menina!” haar houvast.
De voormalige kolonel woont met zijn kleinburgerlijke vrouw op een klein appartement in Lissabon. Hij walgt van zichzelf en de wreedheden die hij begaan heeft tijdens de oorlog in Angola. Zijn leven is tot stilstand gekomen in een appartement dat het zijne niet is, met een vrouw waar hij niets meer voor voelt en het gevoel dat zijn leven een aaneenschakeling is van rampen.
In een bouwvallig kroegje aan een strand in Namibe, het uiterste zuiden van Angola, is de koloniaal ambtenaar terecht gekomen. Samen met zijn albino vrouw die hij destijds kocht voor ‘vijf dekens en een geit’. Ooit vertrok hij naar Angola ‘voor de zwarte vrouwtjes en omdat ik had gehoord dat een neef van me tussen de leeuwen en de negers rijk geworden was in de katoen.’ De albino spreekt nooit, toont geen enkele emotie en blijft in gedachten steeds in haar geboortedorp. De tragiek is dat hij haar niet begrijpt. Hij wordt uiteindelijk door de Cotonang en Lissabon verantwoordelijk gehouden voor het verlies van de katoenvelden omdat hij de opstand niet heeft kunnen voorkomen. Er blijft hem niets over dan naar Namibe te verhuizen. Een machtige blanke man die de albino nodig heeft om te overleven. De machtige is de machteloze geworden.
“ik snap de tijd niet omdat ik de zwarten niet snap. Ze lachen en er is geen reden om te lachen, praten zonder reden om te praten, altijd zo ver van ons af hoewel dichtbij, niet eens over pijn klagen ze, onverschillig”. Doorheen het hele boek speelt het racistische gedrag van de blanke kolonisator. Toen ‘neger’ nog gewoon taalgebruik was en minachting voor de zwarte medemens als normaal werd gezien. Als lezer stoot het tegen de borst maar als schrijver heeft António Lobo Antunes zijn werk goed gedaan door de tijdsgeest te beschrijven zoals die was.
Elk van de vertellers leeft in zijn eigen eenzame wereld, vrijwel onbeweeglijk. De beweging komt van de dingen rondom hen. Meeuwen op het dak van een hangar die af en toe opvliegen. Een krab op het strand die “de hoge hakken van zijn poten moeizaam een voor een vooruit zet met de monsterlijke traagheid van een dier dat denkt dat het groot is ook al is het klein.”. Golven die af en aan rollen. De mandrils en de vleermuizen die de bomen in en uit vliegen. Uiteindelijk is elke kant van de zee gelijk.
António Lobo Antunes werd reeds vaak gezien als een kandidaat voor de Nobelprijs, hij had hem al lang moeten krijgen.
Alle info over dit boek vind je op https://boekensite.gent/node/5749
July 20, 2021
Eerlijker: bijna uitgelezen. Zeer vermoeiend boek, veel herhaling, maar waar gaat het naar toe? Elk hoofdstuk een uitgerekte sliert van woorden, soms een komma, geen punten. Zinnen worden gestart, onderbroken, gaan soms later verder, soms niet. Mogelijk is dit literatuur, (blijkt een Nobelprijs kandidaat te zijn), maar niet voor mij.
July 11, 2021
Que desilusão. A história não anda, não conseguimos ganhar apego às personagens, muita coisa não faz sentido (o autor parece imitar Faulkner muitas vezes). Apesar de tudo, a escrita é muito boa, mostrando que a história é que era má e não o autor em si.
reziexemplare
April 12, 2025António Lobo Antunes, Portugals ewiger Nobelpreisverdächtiger, legt mit Am anderen Ufer des Meeres wieder einmal ein Werk vor, das den literarischen Intellekt herausfordert wie ein Kreuzworträtsel aus dem Feuilleton der Frankfurter Allgemeinen Sonntagszeitung – allerdings in arabischer Sprache und rückwärts gedruckt. Wer hier eine Handlung im klassischen Sinne sucht, kann gleich zurück ins Storytelling-Seminar der Volkshochschule gehen.
Denn Handlung? Gibt es nicht. Stattdessen: drei Stimmen – ein kolonialer Beamter, ein ausrangierter Militär und die Tochter eines Plantagenbesitzers – die in inneren Monologen ihre seelischen Trümmerhalden durchwühlen. Und das in einem Stil, der sich weigert, Kommas als Pausen und Absätze als Gnade zu verstehen. Kapitel bestehen hier mitunter aus nur einem Satz – so lang wie ein portugiesischer Sommer und so gnadenlos wie ein Zahnarztbesuch ohne Betäubung.
Aber bevor man dieses Buch mit demonstrativem Schwung in die Ecke pfeffert – was manchen in Versuchung führen könnte –, sollte man sich einmal klar machen: Was Antunes hier veranstaltet, ist große Kunst. Ja, die Texte fordern. Ja, sie muten dem Leser einiges zu – aber sie trauen ihm auch etwas zu. Und das ist in einer Zeit, in der Belletristik oft mit literarisch aufbereiteten Tagebuchnotizen verwechselt wird, beinahe ein revolutionärer Akt.
Die Stärke dieses Romans liegt in der Konsequenz: Antunes gibt seinen Figuren keine Stimme, er gibt ihnen ein ganzes Innenleben, roh, ungefiltert, schmerzhaft. Was wir lesen, sind keine Rückblicke, sondern das seelische Kontinuum von Menschen, die vom Kolonialkrieg in Angola nicht nur körperlich, sondern vor allem geistig versehrt wurden. Die Sprache ist hier kein Mittel der Mitteilung, sondern ein Mittel der Zerreißprobe – für Leser wie Figuren.
Und doch: Wer sich durch die semantischen Dschungel kämpft, wird belohnt. Nicht mit emotionaler Erlösung – das gibt es hier nicht – aber mit einem Blick auf die monströse Ambivalenz des Menschlichen. Antunes beschreibt Kolonialisten, die zutiefst rassistisch sind, ja: moralisch widerwärtig. Und dann gelingt ihm das Kunststück, auch diesen Figuren ihre Menschlichkeit zu lassen – nicht als Entschuldigung, sondern als Zumutung. Der Leser ist gezwungen, Mitgefühl zu empfinden, wo er es nicht empfinden will. Das ist, literarisch gesehen, Hochseilakrobatik ohne Netz.
Der Roman ist durchdrungen von einer düsteren Poesie: Bilder von zerfetzten Dörfern, stummen Frauen, innerlich verwüsteten Männern. Immer wieder tauchen bestimmte Motive auf – wie Obsessionen, wie Schatten, die sich nicht abschütteln lassen. Es ist, als würde man durch ein Kaleidoskop blicken, das ausschließlich aus Trümmern besteht. Und auch das titelgebende „andere Ufer des Meeres“ ist weniger geografisch als existenziell zu verstehen – alle Figuren sind irgendwo gestrandet, auf einem Kontinent zwischen Erinnerung und Verdrängung.
Natürlich – und das muss gesagt werden – ist dieses Buch nichts für Leser mit E-Book-Flatrate und der Erwartungshaltung, nach drei Seiten wisse man, worum es geht. Wer Am anderen Ufer des Meeres liest, braucht Geduld, Konzentration und eine gewisse Toleranz gegenüber literarischer Anarchie. Aber genau darin liegt auch seine Größe: Dieses Buch zwingt zur Auseinandersetzung, zur aktiven Lektüre, zur Infragestellung des eigenen ästhetischen Komforts.
Fazit:
Am anderen Ufer des Meeres ist kein Buch, das gefallen will – und gerade deshalb gefällt es mir außerordentlich. Ein barocker Bewusstseinsstrom über Schuld, Erinnerung und das Versagen der Sprache, der seine Leser nicht unterhält, sondern ernst nimmt. Ein Werk, das nachhallt – wie ein Schrei in einem verlassenen portugiesischen Kolonialhaus.
Oder, um es ganz unironisch zu sagen: Wenn Sie Literatur suchen, die nicht die Welt erklärt, sondern ihre Widersprüche sichtbar macht, dann greifen Sie zu diesem Buch. Und zwar jetzt. Am besten mit einem Bleistift in der Hand – zum Unterstreichen. Und mit viel Zeit. Sie werden sie brauchen.
Denn Handlung? Gibt es nicht. Stattdessen: drei Stimmen – ein kolonialer Beamter, ein ausrangierter Militär und die Tochter eines Plantagenbesitzers – die in inneren Monologen ihre seelischen Trümmerhalden durchwühlen. Und das in einem Stil, der sich weigert, Kommas als Pausen und Absätze als Gnade zu verstehen. Kapitel bestehen hier mitunter aus nur einem Satz – so lang wie ein portugiesischer Sommer und so gnadenlos wie ein Zahnarztbesuch ohne Betäubung.
Aber bevor man dieses Buch mit demonstrativem Schwung in die Ecke pfeffert – was manchen in Versuchung führen könnte –, sollte man sich einmal klar machen: Was Antunes hier veranstaltet, ist große Kunst. Ja, die Texte fordern. Ja, sie muten dem Leser einiges zu – aber sie trauen ihm auch etwas zu. Und das ist in einer Zeit, in der Belletristik oft mit literarisch aufbereiteten Tagebuchnotizen verwechselt wird, beinahe ein revolutionärer Akt.
Die Stärke dieses Romans liegt in der Konsequenz: Antunes gibt seinen Figuren keine Stimme, er gibt ihnen ein ganzes Innenleben, roh, ungefiltert, schmerzhaft. Was wir lesen, sind keine Rückblicke, sondern das seelische Kontinuum von Menschen, die vom Kolonialkrieg in Angola nicht nur körperlich, sondern vor allem geistig versehrt wurden. Die Sprache ist hier kein Mittel der Mitteilung, sondern ein Mittel der Zerreißprobe – für Leser wie Figuren.
Und doch: Wer sich durch die semantischen Dschungel kämpft, wird belohnt. Nicht mit emotionaler Erlösung – das gibt es hier nicht – aber mit einem Blick auf die monströse Ambivalenz des Menschlichen. Antunes beschreibt Kolonialisten, die zutiefst rassistisch sind, ja: moralisch widerwärtig. Und dann gelingt ihm das Kunststück, auch diesen Figuren ihre Menschlichkeit zu lassen – nicht als Entschuldigung, sondern als Zumutung. Der Leser ist gezwungen, Mitgefühl zu empfinden, wo er es nicht empfinden will. Das ist, literarisch gesehen, Hochseilakrobatik ohne Netz.
Der Roman ist durchdrungen von einer düsteren Poesie: Bilder von zerfetzten Dörfern, stummen Frauen, innerlich verwüsteten Männern. Immer wieder tauchen bestimmte Motive auf – wie Obsessionen, wie Schatten, die sich nicht abschütteln lassen. Es ist, als würde man durch ein Kaleidoskop blicken, das ausschließlich aus Trümmern besteht. Und auch das titelgebende „andere Ufer des Meeres“ ist weniger geografisch als existenziell zu verstehen – alle Figuren sind irgendwo gestrandet, auf einem Kontinent zwischen Erinnerung und Verdrängung.
Natürlich – und das muss gesagt werden – ist dieses Buch nichts für Leser mit E-Book-Flatrate und der Erwartungshaltung, nach drei Seiten wisse man, worum es geht. Wer Am anderen Ufer des Meeres liest, braucht Geduld, Konzentration und eine gewisse Toleranz gegenüber literarischer Anarchie. Aber genau darin liegt auch seine Größe: Dieses Buch zwingt zur Auseinandersetzung, zur aktiven Lektüre, zur Infragestellung des eigenen ästhetischen Komforts.
Fazit:
Am anderen Ufer des Meeres ist kein Buch, das gefallen will – und gerade deshalb gefällt es mir außerordentlich. Ein barocker Bewusstseinsstrom über Schuld, Erinnerung und das Versagen der Sprache, der seine Leser nicht unterhält, sondern ernst nimmt. Ein Werk, das nachhallt – wie ein Schrei in einem verlassenen portugiesischen Kolonialhaus.
Oder, um es ganz unironisch zu sagen: Wenn Sie Literatur suchen, die nicht die Welt erklärt, sondern ihre Widersprüche sichtbar macht, dann greifen Sie zu diesem Buch. Und zwar jetzt. Am besten mit einem Bleistift in der Hand – zum Unterstreichen. Und mit viel Zeit. Sie werden sie brauchen.
October 12, 2020
Os Cus de Judas, 2.0.
Read
June 24, 2023DNF
December 10, 2023
Interessant thema, relaas van Portugese kolonisten in Angola, maar geraakte niet in het verhaal. Elk hoofdstuk is één zin….
July 4, 2020
Quem ler António Lobo Antunes pela primeira vez, sentir-se-á, porventura, atraído por um estilo de escrita invulgar e que desperta sentimentos de uma profunda admiração. É deveras fascinante a forma como o autor se mostra capaz de pegar numa história e de a contar numa perspectiva vincadamente pessoal, a narrativa tornada amálgama de emoções, as coisas, os lugares e as pessoas reféns de uma lógica circular onde passado e presente se misturam e confundem. Porém, para todos os outros a quem o universo de Lobo Antunes não é alheio, “A Outra Margem do Mar” traz com ele um gosto a comida requentada, so(m)bras da véspera que perderam o vigor, o sabor e a novidade, que a custo se levam à boca, se mastigam e engolem.
“A Outra Margem do Mar” é o regresso do autor a Angola, fazendo incidir o seu olhar sobre o 4 de Janeiro de 1961 e o massacre da Baixa de Cassanje, momento crucial na afirmação do nacionalismo angolano moderno e momento zero da chamada Guerra do Ultramar. Resultando na chacina de centenas de trabalhadores negros daquela região algodoeira pelas forças armadas de Portugal, potência colonizadora à data, este episódio precedeu a ameaça de um desembarque do paquete “Santa Maria”, desviado por oposicionistas chefiados pelo capitão Henrique Galvão, os sangrentos assaltos às prisões, Casa de Reclusão e Esquadra da P.S.P de Luanda e, logo de seguida, os ataques perpetrados pela U.P.A. no Norte de Angola.
Com engenho e minúcia, o autor eleva à figura de protagonistas, a par do vento e da vastidão da paisagem, um militar de alta patente e um proprietário agrícola, ambos oriundos “da outra margem do mar”. À sua volta, sob o olhar atento de dezassete gaivotas pousadas no telhado de um armazém, gravitam um conjunto de personagens, dos superiores hierárquicos aos guerrilheiros, dos familiares directos às “damas de companhia”, peças solitárias numa deriva sem rumo nem fim à vista, peões de um jogo sem regras que vão caindo um após outro. Neste recuperar de memórias reside o grande mérito do livro. No demais, “nada diz, nada acrescenta, nem mexe o fundo à panela.”
“A Outra Margem do Mar” é o regresso do autor a Angola, fazendo incidir o seu olhar sobre o 4 de Janeiro de 1961 e o massacre da Baixa de Cassanje, momento crucial na afirmação do nacionalismo angolano moderno e momento zero da chamada Guerra do Ultramar. Resultando na chacina de centenas de trabalhadores negros daquela região algodoeira pelas forças armadas de Portugal, potência colonizadora à data, este episódio precedeu a ameaça de um desembarque do paquete “Santa Maria”, desviado por oposicionistas chefiados pelo capitão Henrique Galvão, os sangrentos assaltos às prisões, Casa de Reclusão e Esquadra da P.S.P de Luanda e, logo de seguida, os ataques perpetrados pela U.P.A. no Norte de Angola.
Com engenho e minúcia, o autor eleva à figura de protagonistas, a par do vento e da vastidão da paisagem, um militar de alta patente e um proprietário agrícola, ambos oriundos “da outra margem do mar”. À sua volta, sob o olhar atento de dezassete gaivotas pousadas no telhado de um armazém, gravitam um conjunto de personagens, dos superiores hierárquicos aos guerrilheiros, dos familiares directos às “damas de companhia”, peças solitárias numa deriva sem rumo nem fim à vista, peões de um jogo sem regras que vão caindo um após outro. Neste recuperar de memórias reside o grande mérito do livro. No demais, “nada diz, nada acrescenta, nem mexe o fundo à panela.”
Displaying 1 - 15 of 15 reviews